{"id":2926,"date":"2016-05-23T06:38:25","date_gmt":"2016-05-23T04:38:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hfhrpol.waw.pl\/tybet\/?p=2926"},"modified":"2021-05-25T09:45:26","modified_gmt":"2021-05-25T07:45:26","slug":"oser-mowi-ilham-tohti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=2926","title":{"rendered":"Oser: M\u00f3wi Ilham Tohti"},"content":{"rendered":"<p>\u201e<span lang=\"pl-PL\">W\u0142adze Xinjiangu nabra\u0142y zwyczaju przykrywania problem\u00f3w \u2013 w tym niekompetencji w\u0142asnej i aparatu bezpiecze\u0144stwa \u2013 nieproporcjonalnymi \u015brodkami zwalczania terroryzmu. Najwi\u0119kszym problemem nie jest tam dzi\u015b terroryzm ani jego nemezis tylko brak kontroli i r\u00f3wno\u015bci w \u0142onie w\u0142adzy politycznej, zmonopolizowanej przez grupy, kt\u00f3re czerpi\u0105 korzy\u015bci z jej sprawowania\u201d. <\/span><\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<p>\u201e<span lang=\"pl-PL\">W Xinjiangu to ju\u017c norma: im bardziej w\u0142adze d\u0142awi\u0105 religi\u0119, tym mocniej Ujgurzy przy niej trwaj\u0105. Co komu po tym? Rz\u0105d nieodmiennie bierze si\u0119 do przykr\u0119cania \u015bruby, podczas gdy najpierw powinien przyjrze\u0107 si\u0119 sobie. Je\u015bli nie potrafi\u0105 zapanowa\u0107 nad sob\u0105, to nie mog\u0105 panowa\u0107 nad krajem. Je\u017celi nie umiej\u0105 zmieni\u0107 swoich reakcji ani sposobu my\u015blenia o Ujgurach, je\u015bli nie szanuj\u0105 prawa ludzi do m\u00f3wienia, co im le\u017cy na sercu, ani do korzystania z autonomii etnicznej, to konflikt mi\u0119dzy t\u0105 w\u0142adz\u0105 a tym narodem b\u0119dzie si\u0119 tylko nasila\u0142\u201d. <\/span><\/p>\n<p>\u201e<span lang=\"pl-PL\">W 2009 roku przestrzega\u0142em rz\u0105d Chin z aresztu domowego, \u017ce <a href=\"http:\/\/www.hfhrpol.waw.pl\/Tybet\/raport.php?raport_id=961\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">ujgurskie protesty<\/a> mog\u0105 przybra\u0107 posta\u0107 <a href=\"http:\/\/www.hfhrpol.waw.pl\/tybet\/?p=1927\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">ruchu<\/a>, niepor\u00f3wnywalnego z niczym, co widzieli w ci\u0105gu ostatnich sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu lat. \u017be zjednocz\u0105 nar\u00f3d w oporze i przekonaj\u0105 si\u0119 o tym. Teraz z r\u00f3wnym przekonaniem ostrzegam, \u017ce je\u015bli w\u0142adza nie zmieni polityki wobec Ujgur\u00f3w, ci coraz bardziej b\u0119d\u0105 szli na konfrontacj\u0119, \u017ceby ich wreszcie us\u0142yszano\u201d. <\/span><\/p>\n<p>\u201e<span lang=\"pl-PL\">Niekt\u00f3rzy chi\u0144scy akademicy utrzymuj\u0105, \u017ce Hanowie i Ujgurzy zmagaj\u0105 si\u0119 z zasadniczo takimi samymi problemami. Po cz\u0119\u015bci si\u0119 z tym zgadzam, bowiem z perspektywy praw cz\u0142owieka, rz\u0105du i demokracji sprawa wygl\u0105da podobnie. Niemniej jest kwestia zupe\u0142nie odmienna: zasoby spo\u0142eczne. A tak\u017ce dyskryminacja etniczna i religijna oraz rozmaite pochodne r\u00f3\u017cnic w j\u0119zyku, kulturze, wygl\u0105dzie, wierze i tak dalej\u201d. <\/span><\/p>\n<p>\u201e<span lang=\"pl-PL\">W Xinjiangu prowadzi si\u0119 teraz kampani\u0119 \u00bbjednego komisariatu na wiosk\u0119 i jednego policjanta na rodzin\u0119\u00ab. Rozpocz\u0105\u0142 j\u0105 nowo mianowany sekretarz partii <\/span>Zhang Chunxian. Nazwa m\u00f3wi wszystko: w ka\u017cdej osadzie ma by\u0107 posterunek, za ka\u017cdy dom odpowiada okre\u015blony funkcjonariusz. Ludzi wizytuj\u0105 kadry, bezrobotni gamonie zatrudniani przez administracj\u0119, cz\u0119sto zwykli chuligani, funkcjonariusze policji i s\u0142u\u017cby bezpiecze\u0144stwa, oficerowie jednostek specjalnych itd. Po prostu nie mog\u0119 \u015bcierpie\u0107, \u017ce ten t\u0142um ma si\u0119 przewala\u0107 przez m\u00f3j dom\u201d.<\/p>\n<p>\u201e<span lang=\"pl-PL\">Wykluczenie i dyskryminacja Ujgur\u00f3w ma w Xinjiangu charakter systemowy. Celuje w tym rz\u0105d. Nar\u00f3d jest za\u015b jednomy\u015blnie niezadowolony i rozgoryczony. Przez wszystkie te lata w\u0142adzy nie uda\u0142o si\u0119 wyhodowa\u0107 przylepionej do niej ujgurskiej grupy interesu. S\u0105, rzecz jasna, takie jednostki, ale nieliczne i rozproszone. To szokuj\u0105ce, \u017ce nie zdo\u0142ali osi\u0105gn\u0105\u0107 nawet tego\u201d. <\/span><\/p>\n<p>\u201e<span lang=\"pl-PL\">Zawsze opowiada\u0142em si\u0119 za zjednoczonym pa\u0144stwem i by\u0142em przeciwny separatyzmowi. Secesja nie przesz\u0142a mi nawet przez my\u015bl, nigdy wi\u0119c nie anga\u017cowa\u0142em si\u0119 w takie dzia\u0142ania, nie wspominaj\u0105c o tworzeniu organizacji. Apelowa\u0142em o kierowanie sprawami Xinjiangu zgodnie z prawem, w tym tak\u017ce o wprowadzanie i usprawnianie sytemu regionalnej autonomii etnicznej, o rz\u0105dy prawa, o poszanowanie praw cz\u0142owieka, o r\u00f3wny podzia\u0142 owoc\u00f3w rozwoju, o r\u00f3wno\u015b\u0107 w zatrudnieniu, o likwidacj\u0119 dyskryminacji ze wzgl\u0119du na miejsce zamieszkania, pochodzenie etniczne, p\u0142e\u0107 i status spo\u0142eczny\u201d. (To dla odmiany cytat opublikowany przez adwokata Ilhama, X<\/span>iao Xiaoyuana.)<\/p>\n<p>\u201eNigdy w \u017cyciu, cho\u0107 bywa\u0142y w nim chwile trudne, nie zabiega\u0142em o pomoc finansow\u0105 z zagranicy. Nie b\u0119d\u0119 niczyim fagasem. Jestem cz\u0142owiekiem niezale\u017cnym i my\u015bl\u0119 samodzielnie. Jestem ujgurskim intelektualist\u0105. Mam zobowi\u0105zania wobec w\u0142asnego narodu, miasta i kraju. I nie p\u00f3jd\u0119 do nikogo na s\u0142u\u017cb\u0119\u201d.<\/p>\n<p>\u201ePodziwiam Ameryk\u0119. Lubi\u0119 ich wolno\u015b\u0107 akademick\u0105, warto\u015bci takie jak poszanowanie praw cz\u0142owieka i zdania mniejszo\u015bci, wolno\u015b\u0107 religii, wolne media, demokracj\u0119 i tak dalej. Nie jestem jednak Amerykaninem. I nie wierz\u0119, \u017ce problemy Ujgur\u00f3w mo\u017cna rozwi\u0105za\u0107 w Stanach Zjednoczonych. To da si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 jedynie w dialogu z Hanami\u201d.<\/p>\n<p>\u201eNie apeluj\u0119 o nic do spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej. To czego nam trzeba, to odpowiedzialna postawa komunistycznych w\u0142adz i krytyczna refleksja nad ich polityk\u0105 w Xinjiangu. Rz\u0105d nie powinien upolitycznia\u0107 indywidualnych spraw karnych ani przypisywa\u0107 im charakteru etnicznego. Tu m\u00f3wi\u0107 maj\u0105 wy\u0142\u0105cznie dowody\u201d. (A to z kolei z wywiadu dla G\u0142osu Ameryki w listopadzie 2013 roku.)<\/p>\n<p>\u201eNigdzie si\u0119 nie wybieram. Problemy, z kt\u00f3rymi zmagaj\u0105 si\u0119 Ujgurzy, s\u0105 w Chinach \u2013 i tu tak\u017ce jest ich rozwi\u0105zanie. Je\u015bli mam trafi\u0107 do wi\u0119zienia, b\u0119dzie to wi\u0119zienie chi\u0144skie. Po zwolnieniu nadal b\u0119d\u0119 w Chinach, wci\u0105\u017c zaprz\u0105tni\u0119ty przysz\u0142o\u015bci\u0105 Ujgur\u00f3w. Je\u017celi przyjdzie mi umrze\u0107, mam tylko jedno pragnienie: chc\u0119 by\u0107 pochowany w rodzinnym mie\u015bcie. Starczy mi to za ca\u0142\u0105 pociech\u0119\u201d.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Kilka cytat\u00f3w z moich notatek; luty 2014 roku.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span lang=\"pl-PL\"><a href=\"http:\/\/www.hfhrpol.waw.pl\/tybet\/?p=1274\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Ilham Tohti<\/a> \u2013 <\/span>akademik, wyk\u0142adowca Centralnego Uniwersytetu Narodowo\u015bci w Pekinie i jeden z najbardziej znanych rzecznik\u00f3w praw Ujgur\u00f3w \u2013 zosta\u0142 23 wrze\u015bnia skazany na kar\u0119 <a href=\"http:\/\/www.hfhrpol.waw.pl\/Tybet\/raport.php?raport_id=2483\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">do\u017cywotniego pozbawienia wolno\u015bci<\/a> i praw politycznych oraz przepadek ca\u0142ego mienia.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201eW\u0142adze Xinjiangu nabra\u0142y zwyczaju przykrywania problem\u00f3w \u2013 w tym niekompetencji w\u0142asnej i aparatu bezpiecze\u0144stwa \u2013 nieproporcjonalnymi \u015brodkami zwalczania terroryzmu. Najwi\u0119kszym problemem nie jest tam dzi\u015b terroryzm ani jego nemezis tylko brak kontroli i r\u00f3wno\u015bci w \u0142onie w\u0142adzy politycznej, zmonopolizowanej przez grupy, kt\u00f3re czerpi\u0105 korzy\u015bci z jej sprawowania\u201d.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2927,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[29,26,59],"class_list":["post-2926","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-oser","tag-polityka","tag-ujgurzy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2926","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2926"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2926\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11307,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2926\/revisions\/11307"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2927"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2926"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2926"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2926"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}