Nim do Tybetu ruszy\u0142y pierwsze poci\u0105gi w 2006 roku, BBC pokaza\u0142a film dokumentalny, w kt\u00f3rym stoj\u0105cy przed Potal\u0105 prezenter m\u00f3wi\u0142, \u017ce Lhasa zmienia si\u0119 w disneyland dla turyst\u00f3w. Niedawno wpad\u0142 mi w r\u0119ce artyku\u0142 francuskiego tybetologa, kt\u00f3ry napisa\u0142 dla indyjskiego magazynu, \u017ce Chiny chc\u0105 zrobi\u0107 z Tybetu gigantyczny park rozrywki, tysi\u0105ckrotnie powi\u0119kszone weso\u0142e miasteczko, ju\u017c ton\u0105ce w powodzi chi\u0144skich turyst\u00f3w.<\/p>\n
<\/p>\n
W\u015br\u00f3d zwiedzaj\u0105cych s\u0105 jednak ludzie naprawd\u0119 trze\u017awi. Obywatelka sieci u\u017cywaj\u0105ca nicka \u201eTiantian Haitun\u201d opisa\u0142a swoje prze\u017cycia z lhaskiego \u015bwi\u0119ta Szoton w 2013 roku, zestawiaj\u0105c je ze wspomnieniami sprzed dziewi\u0119ciu lat \u2013 czyli z czas\u00f3w reporta\u017cu BBC. Podobaj\u0105 mi si\u0119 te zapiski \u2013 i zacytuj\u0119 je dla tych, kt\u00f3rzy do Lhasy (w kt\u00f3rej w\u0142a\u015bnie jestem) przyjecha\u0107 nie mog\u0105.<\/p>\n
<\/p>\n
\u201eDziewi\u0119\u0107 lat temu Lhasa by\u0142a sob\u0105, miastem Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Dzi\u015b jest podzielona: niezliczone place budowy, rz\u0105dowa propaganda chi\u0144skiego snu, kamienie oszlifowane przez tybeta\u0144skich p\u0105tnik\u00f3w sk\u0142adaj\u0105cych pok\u0142ony przed D\u017cokhangiem, slogan \u00bbjedno\u015b\u0107 i stabilno\u015b\u0107 szcz\u0119\u015bciem, separatyzm i chaos katastrof\u0105\u00ab kr\u0119c\u0105cy si\u0119 w niesko\u0144czonej p\u0119tli na dachach taks\u00f3wek. <\/span><\/p>\n Przyjecha\u0142y\u015bmy pod koniec lipca, kole\u017canka przesta\u0142a w kolejce ca\u0142y wiecz\u00f3r, \u017ceby za dwie\u015bcie yuan\u00f3w kupi\u0107 bilet do Potali. Tydzie\u0144 p\u00f3\u017aniej kto\u015b mi powiedzia\u0142, \u017ce trudno dosta\u0107 si\u0119 do \u015brodka nawet za dwa tysi\u0105ce. Co ciekawe, wykupienie zarezerwowanych kart wst\u0119pu wymaga okazania dowodu osobistego. Przez pa\u0142ac przetacza si\u0119 morze ludzi, poganiacze powtarzaj\u0105 jak katarynki, \u017ce musimy zmie\u015bci\u0107 si\u0119 w godzinie. Jak mam poczu\u0107 smak dziedzictwa narodu i jego wiary, p\u0119dzona niczym osio\u0142?<\/p>\n Widok pod\u015bwietlonej, odpicowanej Potali zabola\u0142 mnie tak, \u017ce prze\u0142ykaj\u0105c \u0142zy, chcia\u0142am zawr\u00f3ci\u0107 na pi\u0119cie. Tam, gdzie przed dziewi\u0119ciu laty sk\u0142ada\u0142 pok\u0142ony t\u0142um Tybeta\u0144czyk\u00f3w, wyros\u0142a metalowa balustrada. Bia\u0142\u0105 stup\u0119 na ty\u0142ach zr\u00f3wnano z ziemi\u0105 i zast\u0105piono jakimi\u015b butikami. Na odrestaurowanie tego, co tu zniszczono, trzeba b\u0119dzie ca\u0142ych wiek\u00f3w ci\u0119\u017ckiej pracy.<\/p>\n Obok dworca w g\u0105szczu latar\u0144 stoi chi\u0144ska flaga z litego metalu. Wok\u00f3\u0142 D\u017cokhangu \u0142opoc\u0105 \u015bmierdz\u0105ce na kilometr fa\u0142szem niezliczone krwistoczerwone sztandary. Wiara sobie, pa\u0144stwo sobie. Robi\u0142o mi si\u0119 niedobrze na widok flag przed wej\u015bciem do ka\u017cdego klasztoru.<\/p>\n Kiedy pod koniec lipca wychodzi\u0142am z lhaskiego dworca, co pi\u0119\u0107 metr\u00f3w stali \u017co\u0142nierze, niepozwalaj\u0105cy si\u0119 zatrzyma\u0107 ani fotografowa\u0107. Wr\u00f3ciwszy tam w sierpniu, przed hal\u0105 z jednym czynnym wej\u015bciem rozci\u0105ga\u0142 si\u0119 zupe\u0142nie pusty plac. Nie mog\u0119 zrozumie\u0107, co tu jest grane. Boj\u0105 si\u0119, \u017ce kto\u015b wysadzi t\u0119 stacj\u0119? A mo\u017ce to jaka\u015b tajna operacja wojskowa?<\/p>\n Na ka\u017cdym skrzy\u017cowaniu Barkhoru wystawili policyjny posterunek. Niewiarygodne. Trudno nawet uwierzy\u0107, \u017ce dziewi\u0119\u0107 lat temu mo\u017cna si\u0119 tu by\u0142o wybra\u0107 na beztroski spacer. Wszystkie uliczne stragany maj\u0105 przenie\u015b\u0107 do domu towarowego na Banak Szol. Czyli za jakie\u015b dwa lata wyparuje ostatni \u015blad normalnego otoczenia D\u017cokhangu.<\/p>\n Sz\u00f3stego sierpnia przypada\u0142o \u015bwi\u0119to Szoton. O p\u00f3\u0142nocy posz\u0142y\u015bmy ze \u015bpiworami do klasztoru Drepung. Ostatnie bilety sprzedali dwa dni wcze\u015bniej. O trzeciej rano ruszy\u0142y\u015bmy w kierunku g\u00f3ry, na kt\u00f3rej rozwijaj\u0105 wielk\u0105 thangk\u0119. O \u00f3smej ukaza\u0142a si\u0119 nam twarz gigantycznego Buddy. Tybeta\u0144czycy parli ze wszystkich stron. Nie da\u0142o si\u0119 obr\u00f3ci\u0107 ani nawet oddycha\u0107. W telewizji powiedzieli, \u017ce nie by\u0142o t\u0142oczno. Idioci.<\/p>\n Kiedy po wszystkim ludzie zacz\u0119li si\u0119 rozchodzi\u0107, wszystko ton\u0119\u0142o w \u015bmieciach. By\u0142am tak w\u015bciek\u0142a, \u017ce wydar\u0142am si\u0119 na grup\u0119 chi\u0144skich turyst\u00f3w, ale nie zaszczycili mnie nawet spojrzeniem. Na dole pos\u0142ucha\u0142am tybeta\u0144skich porz\u0105dkowych, kln\u0105cych to \u015bmietnisko.<\/p>\n Kobieta, kt\u00f3ra od o\u015bmiu lat sprzedaje bi\u017cuteri\u0119 nad jeziorem Namco, powiedzia\u0142a, \u017ce dawniej mi\u0119dzy 28 wrze\u015bnia i 1 pa\u017adziernika na wschodzie ukazywa\u0142y si\u0119 tam trzy bia\u0142e smoki, a na zachodzie jeden czarny. Od trzech lat ich jednak nie wida\u0107 przez wszystkie te d\u017awigi, baraki i rusztowania. \u015awi\u0119t\u0105 cisz\u0119 zag\u0142usza tr\u0105bienie autokar\u00f3w, a \u015bwi\u0119te wody pieni\u0105 si\u0119 od detergent\u00f3w i innych \u015bwi\u0144stw.<\/p>\n Lhasa przesta\u0142a by\u0107 Lhas\u0105. Staro\u017cytn\u0105 cywilizacj\u0119 niszczy kretyn, kt\u00f3ry kontroluje tu wszystko \u2013 od rozbudowy miasta po spos\u00f3b schodzenia si\u0119 na klasztorne \u015bwi\u0119ta\u201d.<\/p>\n <\/p>\n 13 sierpnia 2013<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n