Podr\u00f3\u017cuj\u0105c po Europie latem 2012 roku, specjalnie wybra\u0142em si\u0119 do Monachium w nadziei, \u017ce uda mi si\u0119 spotka\u0107 z przedstawicielami \u015awiatowego Kongresu Ujgur\u00f3w. Interesuj\u0119 si\u0119 sprawami Xinjiangu od lat i liczy\u0142em, \u017ce rozmowa twarz\u0105 w twarz pomo\u017ce mi zrozumie\u0107 spos\u00f3b my\u015blenia tych ludzi. Kiedy zadzwoni\u0142em, kazano mi wys\u0142a\u0107 list. Zrobi\u0142em to, ale nie otrzyma\u0142em \u017cadnej odpowiedzi. Najwyra\u017aniej nie chcieli mie\u0107 ze mn\u0105 nic wsp\u00f3lnego. Nie mog\u0142em tego wtedy zrozumie\u0107. W\u015br\u00f3d Han\u00f3w uchodz\u0119 za cz\u0142owieka bliskiego Ujgurom. Sympatyzuj\u0119 z nimi, napisa\u0142em ksi\u0105\u017ck\u0119, w kt\u00f3rej krytykuj\u0119 polityk\u0119 Komunistycznej Partii Chin w Xinjiangu, trafi\u0142em tam nawet za kratki. Co wi\u0119cej, zosta\u0142em zapowiedziany przez przyjaci\u00f3\u0142. Dlaczego wi\u0119c odm\u00f3wiono mi cho\u0107by zdawkowego spotkania?<\/p>\n
<\/p>\n
Niedawny ujgurski atak w Kunmingu podsyci\u0142 wrogo\u015b\u0107 wobec tej nacji tak\u017ce w\u015br\u00f3d chi\u0144skich intelektualist\u00f3w, kt\u00f3rzy w normalnych okoliczno\u015bciach nie zaliczaj\u0105 si\u0119 do wielbicieli w\u0142adz. Podobnie reaguj\u0105 nawet zdeklarowani przeciwnicy rz\u0105d\u00f3w KPCh. Nie ma w tym nic dziwnego \u2013 reakcje na kryzysy z problemem narodowo\u015bciowym w tle s\u0105 od lat takie same. Tym razem <\/span>Liu Junning, jeden z najbardziej wp\u0142ywowych libera\u0142\u00f3w, napisa\u0142 artyku\u0142, w kt\u00f3rym wzywa do \u201erewizji polityki regionalnej autonomii mniejszo\u015bci po incydencie kunmi\u0144skim\u201d, powtarzaj\u0105c znane argumenty Ma Ronga, uczonego dzia\u0142aj\u0105cego w ramach systemu i widz\u0105cego przyczyn\u0119 systematycznego zaogniania problemu w nier\u00f3wnym traktowaniu oraz rosn\u0105cym wyobcowaniu zrodzonym z idei autonomii i demarkacji narodowej. Liu podziela te pogl\u0105dy i uwa\u017ca, \u017ce wzajemnej wrogo\u015bci najskuteczniej po\u0142o\u017cy kres likwidacja systemu autonomii regionalnej i rozr\u00f3\u017cniania mi\u0119dzy nacjami. <\/span><\/p>\n Pomys\u0142y profesora Ma Ronga znajduj\u0105 coraz wi\u0119ksze uznanie wielu \u015brodowisk po obu stronach barykady systemu. Kiedy by\u0142y nowink\u0105, przedstawiciele mniejszo\u015bci zastanawiali si\u0119 z niepokojem, jakie wnioski wyci\u0105gnie z nich re\u017cim; teraz, gdy to samo m\u00f3wi\u0105 prominentni libera\u0142owie, sprawy zasz\u0142y krok dalej i Hanowie \u2013 nawet je\u015bli wiele ich dzieli \u2013 w sprawach o charakterze narodowo\u015bciowym mog\u0105 zacz\u0105\u0107 wydawa\u0107 si\u0119 monolitem.<\/p>\n Winienie autonomii za wzmacnianie \u015bwiadomo\u015bci narodowej i utrwalanie granic mi\u0119dzy nacjami, a to z kolei za podsycanie konflikt\u00f3w etnicznych w Chinach, musi kojarzy\u0107 si\u0119 mniejszo\u015bciom ze s\u0142oniem w sk\u0142adzie porcelany i pr\u00f3b\u0105 rozwi\u0105zania problemu przy pomocy palca wskazuj\u0105cego oskar\u017cycielsko mysz w k\u0105cie. Autonomia w obecnym kszta\u0142cie rzeczywi\u015bcie jest g\u0142upia, niemniej pozwala przynajmniej na wykorzystanie jednej sprzeczno\u015bci przeciwko drugiej, daj\u0105c mniejszo\u015bciom jak\u0105\u015b mo\u017cliwo\u015b\u0107 obrony przed re\u017cimem. Rozmontowanie tego systemu zburzy ostatni\u0105 barier\u0119 ochronn\u0105.<\/p>\n To prawda, \u017ce w Stanach Zjednoczonych nie istniej\u0105 linie demarkacyjne mi\u0119dzy nacjami. Ma Rong u\u017cywa tego jako pretekstu do odebrania im wsparcia. Przymyka przy tym oczy na kluczowy element: ameryka\u0144ski system ochrony praw cz\u0142owieka, kt\u00f3re gwarantuj\u0105 prawa grup etnicznych, poniewa\u017c nacja to nic innego jak zbiorowisko ludzi. Ta ochrona sprawia, \u017ce i bez owych granic maj\u0105 tam najwi\u0119ksz\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 etniczn\u0105. Fundamentaln\u0105 przyczyn\u0105 problemu narodowo\u015bciowego w Chinach jest brak praw cz\u0142owieka. Wini\u0105c system autonomii, traci si\u0119 z oczu sedno sprawy i stawia b\u0142\u0119dn\u0105 diagnoz\u0119. Nie trzeba dodawa\u0107, \u017ce nijak nie mo\u017ce si\u0119 to przys\u0142u\u017cy\u0107 konstruktywnej zmianie relacji narodowych.<\/p>\n Nie stawiam, rzecz jasna, znaku r\u00f3wno\u015bci mi\u0119dzy Liu Junningiem a Ma Rongiem. Rozwi\u0105zanie proponowane przez tego pierwszego opiera si\u0119 na r\u00f3wno\u015bci jednostek i pe\u0142nej autonomii w systemie federalistycznym. Wydaje mi si\u0119 jednak, \u017ce nawet w spo\u0142ecze\u0144stwie demokratycznym, kt\u00f3re respektuje prawa cz\u0142owieka, nie nale\u017cy zapomina\u0107 o specjalnych zabezpieczeniach dla mniejszo\u015bci narodowych. Hanowie, na przyk\u0142ad, stawiaj\u0105 na pierwszym miejscu zysk, podczas gdy Tybeta\u0144czycy, Ujgurzy i Mongo\u0142owie przedk\u0142adaj\u0105 nad to szcz\u0119\u015bcie i wiar\u0119. W kotle gospodarki rynkowej \u017ale przez to odnajduj\u0105 si\u0119 po\u015br\u00f3d miliarda Chi\u0144czyk\u00f3w, jak mnisi zmuszani do walki z \u017co\u0142nierzami, i skar\u017c\u0105 si\u0119 potem po tybeta\u0144sku, \u017ce \u201estracili to, co mieli, goni\u0105c za tym, czego im nie trzeba\u201d. Sensowny system faktycznej autonomii regionalnej musia\u0142by opiera\u0107 si\u0119 na kontroli migracji, ochronie \u015brodowiska i tradycyjnego stylu \u017cycia, poszanowaniu rodzimej kultury i religii. Ten \u015bwiat nie ob\u0119dzie si\u0119 ani jednym modelem funkcjonowania, ani jedn\u0105 kultur\u0105. Bez systemu autonomii regionalnej ka\u017cda mniejszo\u015b\u0107 etniczna b\u0119dzie dr\u017ca\u0142a przed perspektyw\u0105 zmiecenia przez Han\u00f3w, kt\u00f3rzy przewa\u017caj\u0105 nad ni\u0105 w stosunku sto tysi\u0119cy do jednego.<\/p>\n Co wi\u0119cej, wraz z rezygnacj\u0105 z owego systemu straci racj\u0119 bytu idea \u201edrogi \u015brodka<\/a>\u201d \u2013 zak\u0142adaj\u0105cej szeroki samorz\u0105d Tybeta\u0144czyk\u00f3w na ich ziemiach \u2013 za kt\u00f3r\u0105 od dekad or\u0119duje Dalajlama. Na czym bez niej opr\u0105 si\u0119 przysz\u0142e, demokratyczne Chiny, pr\u00f3buj\u0105c wyj\u015b\u0107 z opar\u00f3w odziedziczonej po autokratycznych rz\u0105dach nienawi\u015bci etnicznej, szukaj\u0105c pojednania i buduj\u0105c nowe, wsp\u00f3lne pa\u0144stwo? Liberalizm nie mo\u017ce sk\u0142ada\u0107 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie z poj\u0119\u0107 i dalekosi\u0119\u017cnych wizji, musi te\u017c bra\u0107 pod uwag\u0119 rozwi\u0105zania i procedury. Czy\u017cbym si\u0119 myli\u0142, \u017ce w Stanach Zjednoczonych, w kt\u00f3rych nie ma linii demarkacyjnych, s\u0105 rezerwaty dla Indian?<\/p>\n Cho\u0107 Liu Junning przedstawia tylko w\u0142asne pogl\u0105dy, boj\u0119 si\u0119, \u017ce za spraw\u0105 jego eseju przedstawiciele mniejszo\u015bci mog\u0105 doj\u015b\u0107 do wniosku, \u017ce wszyscy Hanowie s\u0105 tacy sami. I uzna\u0107, \u017ce ka\u017cdy \u2013 czy to ichni rz\u0105d, intelektuali\u015bci, czy opozycja demokratyczna \u2013 cierpi na ten sam narodowy szowinizm, kt\u00f3ry nawet mimowolnie jest g\u0142uchy na potrzeby mniejszo\u015bci. Lepiej przez to rozumiem ch\u0142odne przyj\u0119cie w Monachium. Ujgurska diaspora wyci\u0105gn\u0119\u0142a wniosek z lekcji, udzielanej wielekro\u0107 przez histori\u0119: niezale\u017cnie od tego, z jakim Hanem przyjdzie im si\u0119 spotka\u0107, Ujgurzy zawsze (cho\u0107by wydawa\u0142 si\u0119 inny od poprzednich) na tym strac\u0105. Najwi\u0119ksz\u0105 podejrzliwo\u015b\u0107 budz\u0105 piewcy wielkich Chin, wymachuj\u0105cy sztandarem demokracji. W tej chwili ludzie ci stawiaj\u0105 na strategi\u0119 libijsk\u0105 i syryjsk\u0105: nie liczy\u0107 na \u017cadnych Han\u00f3w, tylko na siebie, wykorzystuj\u0105c brutalno\u015b\u0107 represji do mobilizowania powszechnego oporu. Z\u0142o\u017c\u0105 ka\u017cd\u0105 ofiar\u0119, przyci\u0105gaj\u0105c uwag\u0119 i zjednuj\u0105c sympati\u0119 spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej morzem przelanej krwi w oczekiwaniu na chwil\u0119, gdy Chiny b\u0119d\u0105 zbyt poch\u0142oni\u0119te wewn\u0119trznymi problemami, by zwraca\u0107 uwag\u0119 na zachodnie rubie\u017ce. Innymi s\u0142owy, na historyczn\u0105 szans\u0119 wybicia si\u0119 na niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Xinjiangu.<\/p>\n To w\u0142a\u015bnie t\u0119 postaw\u0119 cz\u0119\u015bci diaspory analizowa\u0142 dla mnie aresztowany<\/a> w styczniu profesor Ilham Tohti. To jedyny znany mi ujgurski dysydent, kt\u00f3ry publicznie m\u00f3wi<\/a>, \u017ce nie zabiega o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, tylko autonomi\u0119 w granicach Chin. Powinien by\u0107 mostem mi\u0119dzy dwiema nacjami. Za swoj\u0105 strategi\u0119 obra\u0142 ujgursk\u0105 wersj\u0119 drogi \u015brodka Dalajlamy, kt\u00f3r\u0105 jednomy\u015blnie odrzucaj\u0105 jego ziomkowie. Dla nich Tybeta\u0144czycy zmarnowali za spraw\u0105 swego przyw\u00f3dcy trzydzie\u015bci lat, nie osi\u0105gaj\u0105c \u017cadnych rezultat\u00f3w, a uwi\u0119zienie<\/a> Ilhama i oskar\u017cenie go o zbrodni\u0119 \u201eseparatyzmu\u201d dowodzi, \u017ce wszelkie \u015brodkowe drogi s\u0105 tylko mrzonk\u0105.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n 10 marca 2014<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Podr\u00f3\u017cuj\u0105c po Europie latem 2012 roku, specjalnie wybra\u0142em si\u0119 do Monachium w nadziei, \u017ce uda mi si\u0119 spotka\u0107 z przedstawicielami \u015awiatowego Kongresu Ujgur\u00f3w. Interesuj\u0119 si\u0119 sprawami Xinjiangu od lat i liczy\u0142em, \u017ce rozmowa twarz\u0105 w twarz pomo\u017ce mi zrozumie\u0107 spos\u00f3b my\u015blenia tych ludzi. Kiedy zadzwoni\u0142em, kazano mi wys\u0142a\u0107 list. Zrobi\u0142em to, ale nie otrzyma\u0142em \u017cadnej […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3469,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,8],"tags":[51,26,59],"class_list":["post-3468","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-chinczykow","tag-chiny","tag-polityka","tag-ujgurzy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3468","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3468"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3468\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11306,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3468\/revisions\/11306"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3469"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3468"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3468"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3468"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}