<\/p>\n
Szide Dracang jest jedn\u0105 z czterech najstarszych sto\u0142ecznych buddyjskich szk\u00f3\u0142, ale ile w\u0142a\u015bciwie ma lat? Czy powsta\u0142 w VII wieku, za czas\u00f3w Songcena Gampo? Wiele za tym przemawia, niemniej \u201eGenealogia tybeta\u0144skich kr\u00f3l\u00f3w\u201d widzi w nim protoplast\u0119 klasztoru Ka\u0142a (a wi\u0119c jedn\u0105 z sze\u015bciu \u015bwi\u0105ty\u0144), za\u015b biografia Si\u00f3dmego Dalajlamy \u0142\u0105czy dopiero z kr\u00f3lem Ralpaczenem. Tak czy siak, Szide Dracang wyr\u00f3s\u0142 w czasach imperium i by\u0142 zwi\u0105zany z njingmap\u0105, najstarsz\u0105 szko\u0142\u0105 buddyzmu tybeta\u0144skiego. Wed\u0142ug \u201e\u017b\u00f3\u0142tych anna\u0142\u00f3w\u201d budynek po\u0142o\u017cony nieopodal serca miasta, D\u017cokhangu, rozbudowali na pocz\u0105tku XV stulecia sakjapowie, a \u015bci\u015blej Cepa Gongkar Dord\u017ce. W czasach Si\u00f3dmego Dalajlamy przeobra\u017cony dracang trafi\u0142 w r\u0119ce gelugp\u00f3w i zosta\u0142 przypisany klasztorowi Reting z Phenpo.<\/p>\n
W XIX wieku Trzeci Reting Rinpocze zasiad\u0142 na tronie regenta i stan\u0105\u0142 na czele rz\u0105du, Ganden Podrangu, rozs\u0142awiaj\u0105c tak sw\u00f3j klasztor, jak i Szideling. Pi\u0105ty w linii<\/a> pe\u0142ni\u0142 t\u0119 sam\u0105 funkcj\u0119, przez co rzadko bywa\u0142 w rodzimym klasztorze, mieszkaj\u0105c g\u0142\u00f3wnie w labrangu, po\u0142o\u017conym za Szide Dracangiem, kt\u00f3ry, co wiemy ze starych zdj\u0119\u0107, ton\u0105\u0142 wtedy w drzewach i kwiatach. W latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych wprowadzi\u0142a si\u0119 tam redakcja partyjnej tuby, \u201eDziennika Ludowego\u201d.<\/p>\n G\u0142\u00f3wny gmach Szide Dracangu mia\u0142 cztery pi\u0119tra i sta\u0142 w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci kompleksu. Mie\u015bci\u0142 mi\u0119dzy innymi bibliotek\u0119 oraz stupy<\/em> \u2013 relikwiarze kolejnych Reting\u00f3w. Na wschodzie, zachodzie i po\u0142udniu znajdowa\u0142y si\u0119 dwukondygnacyjne budynki z kwaterami mnich\u00f3w. W najlepszych czasach by\u0142o ich pi\u0119ciuset; s\u0142yn\u0119li przede wszystkim z czamu<\/em>, rytualnego ta\u0144ca. Dziedzic bardzo arystokratycznego rodu, z kt\u00f3rym wybra\u0142am si\u0119 kiedy\u015b na spacer, wyci\u0105gn\u0105\u0142 nagle r\u0119k\u0119 w kierunku pob\u0142yskuj\u0105cych na dachach instalacji<\/a> i westchn\u0105\u0142, \u017ce przychodzi\u0142 tu na wa\u017cne ceremonie i \u017ce ju\u017c nigdy nie b\u0119dzie mu dane ogl\u0105da\u0107 tak wspania\u0142ych ta\u0144c\u00f3w. Ze szczytu, jak powiadaj\u0105, droga wiedzie tylko w d\u00f3\u0142. Dzi\u015b na Szideling m\u00f3wi si\u0119 potocznie \u201eczamgo\u201d<\/em>, \u201eruiny\u201d. To bodaj najbardziej widoczna, j\u0105trz\u0105ca si\u0119 rana Lhasy.<\/p>\n Szideling najpierw ucierpia\u0142 podczas \u201et\u0142umienia rebelii\u201d w marcu 1959 roku, kiedy Armia Ludowo-Wyzwole\u0144cza aresztowa\u0142a mnich\u00f3w z dracangu i okolicznych klasztork\u00f3w. Nast\u0119pne zniszczenia przynios\u0142a rewolucja kulturalna i nowi lokatorzy: propagandowa radiostacja, trupa operowa z Henanu i lokalna frakcja Czerwonej Gwardii. Kiedy opad\u0142 bitewny kurz, g\u0142\u00f3wny gmach by\u0142 ni\u017cszy o jedno pi\u0119tro. Wkr\u00f3tce potem mnisie kwatery zaj\u0119li \u017co\u0142nierze oraz zespo\u0142y teatralne z Tybetu tudzie\u017c okr\u0119gu Huangmei.<\/p>\n Jeszcze dziesi\u0119\u0107 lat temu po\u015br\u00f3d bazgro\u0142\u00f3w na \u015bcianach da\u0142o si\u0119 odczyta\u0107 my\u015bl przewodnicz\u0105cego Mao: \u201eB\u0105d\u017acie zjednoczeni, czujni, sumienni i energiczni\u201d. Na drugim pi\u0119trze wyziera\u0142 spod nich cie\u0144 wspania\u0142ego fresku: Congkhapa ze swoj\u0105 \u017c\u00f3\u0142t\u0105 czapk\u0105 i z\u0142o\u017conymi na piersiach d\u0142o\u0144mi. Kilka lat temu ju\u017c go jednak nie znalaz\u0142am \u2013 uton\u0105\u0142 w g\u0105szczu nowych napis\u00f3w, anons\u00f3w i numer\u00f3w telefon\u00f3w.<\/p>\n Sz\u00f3sty Reting Rinpocze Tenzin Dzigme zmar\u0142 w 1987 roku. Cz\u0142onkowie sta\u0142ego komitetu lokalnej kom\u00f3rki OLPKK (Og\u00f3lnochi\u0144skiej Ludowej Politycznej Konferencji Konsultatywnej) i wiceprzewodnicz\u0105cy Zrzeszenia Buddyjskiego wielokrotnie prosili administracj\u0119 o zwrot Szide Dracangu \u2013 obiecuj\u0105c nawet, \u017ce przywr\u00f3c\u0105 go do \u017cycia za w\u0142asne pieni\u0105dze \u2013 ale nie doczekali si\u0119 odpowiedzi. W zesz\u0142ym roku przeczyta\u0142am na \u201espo\u0142ecznej tablicy informacyjnej\u201d, \u017ce w Szidelingu mieszka \u201eosiemdziesi\u0105t rodzin\u201d (w tym trzydzie\u015bci siedem \u201estale\u201d), w sumie dwie\u015bcie sze\u015b\u0107dziesi\u0105t os\u00f3b.<\/p>\n 2.<\/p>\n Ilekro\u0107 jestem w Lhasie, fotografuj\u0119 ruiny Szidelingu. Znam tu ka\u017cdy zak\u0105tek, jak Osip Mandelsztam, zam\u0119czony przez Sowiet\u00f3w poeta, kt\u00f3ry pisa\u0142: \u201ePowr\u00f3ci\u0142em do miasta, gdziem tyle lat \u017cy\u0142, znajomego do \u0142ez, do migda\u0142k\u00f3w, do \u017cy\u0142\u201d.<\/p>\n Niekt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105, \u017ce \u201eoddaj\u0119 Tybetowi ho\u0142d\u201d i w\u0142a\u015bciwie trudno mi si\u0119 z tym nie zgodzi\u0107. Moje powroty do ruin Szidelingu to rodzaj g\u0142\u0119bokiej \u017ca\u0142oby, kt\u00f3ra przywraca je na chwil\u0119 do \u017cycia, czy raczej tchnie w rozpadaj\u0105ce si\u0119 tkanki energi\u0119 do kolejnego odrodzenia. To miejsce, podobnie jak gruzy Jabszi Takcer (lhaskiej rezydencji rodziny Dalajlamy), jest otwart\u0105 ran\u0105, \u015bladem spazm\u00f3w historii miasta, znakiem zmian, \u015bwiadectwem krucho\u015bci materialnego \u015bwiata, kt\u00f3r\u0105 buddyzm nazywa \u201enietrwa\u0142o\u015bci\u0105\u201d. A dla mnie \u201eprzestrzeni\u0105 potencja\u0142u refleksji\u201d.<\/p>\n Zas\u0142anianie, ukrywanie czy opatrywanie zakazem wst\u0119pu ruin tego staro\u017cytnego miasta jest nieodmiennie konfiskat\u0105 pami\u0119ci. Dlatego te\u017c spisuj\u0105c histori\u0119 ruin, musz\u0119 widzie\u0107 jednocze\u015bnie szeroki plan i najmniejsze detale. Od 1998 roku nazbiera\u0142o si\u0119 mn\u00f3stwo zdj\u0119\u0107. Kiedy zobaczy\u0142am go po raz pierwszy, na przyk\u0142ad, pos\u0105g Dord\u017ce Dzigdzie przy strzaskanej \u015bcianie nosi\u0142 jeszcze \u0142eb byka na zmasakrowanym torsie. Wr\u00f3ciwszy, zasta\u0142am rozbit\u0105 g\u0142ow\u0119 na ziemi. Potem kto\u015b pood\u0142amywa\u0142 palce. Pono\u0107 r\u0119k\u0119 zabra\u0142 chi\u0144ski w\u0142a\u015bciciel pubu, kt\u00f3ry gustuje w \u201eklimatycznym wystroju\u201d. Wyblak\u0142e plamy fresk\u00f3w kawa\u0142ek po kawa\u0142ku \u0142upi\u0105 te\u017c tury\u015bci.<\/p>\n I jeszcze co\u015b: odchodz\u0105 starcy, rosn\u0105 dzieci, kt\u00f3re od czasu do czasu spotykam w ruinach. Przed obiektywem wci\u0105\u017c pojawiaj\u0105 si\u0119 nowe, ale niepokoj\u0105 mnie zachodz\u0105ce w nich zmiany. Niedawno jaki\u015b wyrostek pr\u00f3bowa\u0142 ukra\u015b\u0107 mi aparat. Pu\u015bci\u0142 tylko dlatego, \u017ce krzykn\u0119\u0142am po tybeta\u0144sku. A gdybym nie by\u0142a st\u0105d?<\/p>\n W moskiewskim dzienniku z lat dwudziestych poprzedniego stulecia s\u0142ynny niemiecki filozof Walter Benjamin rezygnuje z wyci\u0105gania ideologicznych i teoretycznych wniosk\u00f3w, uznaj\u0105c, \u017ce o wiele wi\u0119cej powiedz\u0105 nam o Sowietach opisy rzeczy i spraw codziennych. Uprzytomni\u0142o mi to konieczno\u015b\u0107 rejestrowania wszystkiego, co znajduj\u0119 w ruinach. Powinni\u015bmy by\u0107 jak kustosz, pokazuj\u0105cy zwiedzaj\u0105cym tybeta\u0144skie artefakty.<\/p>\n Przy wej\u015bciu do Szidelingu natykamy si\u0119 na portret Lei Fenga oraz plakaty propagandowe \u201echi\u0144skiego snu\u201d, wedle kt\u00f3rych kraj \u201ejest silny parti\u0105 komunistyczn\u0105\u201d. Nieopodal tego \u015bwiadectwa ideologii i arogancji kolonializmu wyros\u0142o centrum handlowe \u2013 pomnik hegemonii konsumeryzmu. Dzi\u015b w ruinach mieszka mniej wi\u0119cej osiemdziesi\u0105t rodzin: tybeta\u0144skich (tutejszych i przyjezdnych) oraz nap\u0142ywowych: chi\u0144skich i muzu\u0142ma\u0144skich. \u017byj\u0105 tak blisko siebie, \u017ce codzienno\u015b\u0107 zaciera granice mi\u0119dzy prywatnym i publicznym.<\/p>\n \u201eW ruinach \u2013 pisze Benjamin \u2013 historia ludzko\u015bci fizycznie wtapia si\u0119 w krajobraz\u201d. Ta historia ma jednak wiele wymiar\u00f3w i warstw symbiotycznie wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych czynnik\u00f3w.<\/p>\n 3.<\/p>\n Obok Szidelingu powsta\u0142o wielkie centrum handlowe, jutrzenka nowoczesno\u015bci i sukcesu gospodarczego; z dachu tego kompleksu dracang przypomina gigantyczn\u0105 blizn\u0119 w g\u0105szczu nowych budowli. Podobne wra\u017cenia towarzysz\u0105 ogl\u0105daniu czerwonej flagi na dachu pa\u0142acu Potala: jest tu pami\u0119\u0107 i historia, konsumeryzm i kolonializm, upolitycznienie i komercjalizacja. Je\u015bli stanie si\u0119 z prawej strony, spoza Szidelingu wy\u0142ania si\u0119 szklana fasada domu towarowego, kt\u00f3ra odbijaj\u0105c z\u0142ote, wieczorne \u015bwiat\u0142o, czyni gruzowisko jeszcze wi\u0119ksz\u0105 ruin\u0105.<\/p>\n Kiedy z ziemi zacz\u0119\u0142y wy\u0142ania\u0107 si\u0119 kolejne poziomy absurdalnego centrum handlowego \u201eShenli Times Square\u201d, ludzie z\u017cymali si\u0119, \u017ce zepsuje ono sceneri\u0119 lhaskiej star\u00f3wki, martwili o wody gruntowe<\/a> i osiadaj\u0105ce budynki oraz straszyli bojkotem. W 2012 roku t\u0119 \u201e\u015bwiatow\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119 handlu\u201d upstrzono zwyczajowymi czerwonymi lampionami i gderanie ucich\u0142o. Tybeta\u0144czycy t\u0142ocz\u0105cy si\u0119 w tamtejszych restauracjach z pewno\u015bci\u0105 zd\u0105\u017cyli zapomnie\u0107 o dawnych obawach. Dzi\u015b wi\u0119kszo\u015b\u0107 przywyk\u0142a ju\u017c do widoku fortecy mamony, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 \u201eodnowionego<\/a> staro\u017cytnego Barkhoru\u201d. W tym butnym s\u0105siedztwie ruiny Szidelingu wydaj\u0105 si\u0119 mniejsze i jeszcze bardziej \u017ca\u0142osne. Kiedy si\u0119 zupe\u0142nie rozpadn\u0105, przydadz\u0105 centrum handlowemu nowego splendoru majestatu i bosko\u015bci (nomen omen: \u201eshenli\u201d).<\/p>\n W zestawieniu z ruinami Szidelingu boska galeria zach\u0142anno\u015bci staje si\u0119 symbolem upadku nowoczesnej utopii. Same gruzy, o wiele starsze od oszklonego monstrum, s\u0105 dzie\u0142em niszczycielskich si\u0142 imperializmu. Na tym skrawku lhaskiej star\u00f3wki mamy wi\u0119c dwa \u015bwiadectwa prawdy buddyjskiego memento nietrwa\u0142o\u015bci: bosk\u0105 ruin\u0119 iluzji sukcesu i bogactwa oraz kamienne gruzy, w kt\u00f3rych zakamarkach toczy si\u0119 niemal niewidoczne z zewn\u0105trz codzienne \u017cycie. Opuszczaj\u0105c je, wchodzi si\u0119, niczym na scen\u0119, do odmalowanej i uszminkowanej lhaskiej star\u00f3wki, kt\u00f3rej \u015bwiat\u0142a i krzykliwe fasady nie mog\u0105 przes\u0142oni\u0107 tylko jednego: moralnego ci\u0119\u017caru potrzaskanych cegie\u0142 Szidelingu.<\/p>\n \u201eKa\u017cdy nowy projekt \u2013 powiedzia\u0142 pewien m\u0105dry cz\u0142owiek \u2013 ma budowa\u0107 zbiorow\u0105 pami\u0119\u0107. Ka\u017cdy nowy symbol poprzedza zbiorowa amnezja\u201d. Zrobiwszy zdj\u0119cia, schodz\u0105c z dachu domu towarowego, postanowi\u0142am zajrze\u0107 do cz\u0119\u015bci biurowej. Ze zdumieniem odkry\u0142am tam ma\u0142\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 kaplic\u0119. Cho\u0107 s\u0142ysza\u0142am, \u017ce wielu biznesmen\u00f3w z Wenzhou jest chrze\u015bcijanami, pierwszy raz natkn\u0119\u0142am si\u0119 na ko\u015bci\u00f3\u0142. Niestety nie dane mi by\u0142o wej\u015b\u0107 do \u015brodka, bo drzwi pilnowa\u0142 m\u0142ody cz\u0142owiek, kt\u00f3ry, wnosz\u0105c z akcentu, musia\u0142 pochodzi\u0107 z po\u0142udniowych Chin.<\/p>\n \u201eRaj utracony jest nowym rajem\u201d. Czy raczej, gdy jeden si\u0119 straci, powstanie drugi. Pytanie tylko \u2013 w obu przypadkach \u2013 czyj?<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n sierpie\u0144 2015<\/p>\n <\/p>\n
![\"jamantaka-szideling1993-fotnancyjojohnson\"](\"http:\/\/www.hfhrpol.waw.pl\/tybet\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/Jamantaka-Szideling1993-FotNancyJoJohnson-300x203.jpg\")
<\/a><\/p>\n