{"id":3550,"date":"2016-10-17T06:21:26","date_gmt":"2016-10-17T04:21:26","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hfhrpol.waw.pl\/tybet\/?p=3550"},"modified":"2016-10-17T07:00:51","modified_gmt":"2016-10-17T05:00:51","slug":"3550","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=3550","title":{"rendered":"Oser: Rewizjonistyczna historia \u201eby\u0142ego yamenu\u201d"},"content":{"rendered":"

\u201eTrwa renowacja by\u0142ego yamenu stacjonuj\u0105cego w Tybecie ministra rz\u0105du Qing\u00f3w \u2013 informowa\u0142a 29 maja strona internetowa \u00bbChi\u0144skiego Tybetu\u00ab. \u2013 Rozpadaj\u0105ce si\u0119 budynki, kt\u00f3re stanowi\u0105 zagro\u017cenie dla mieszkaj\u0105cych w nich ludzi, zostan\u0105 odnowione z zachowaniem pierwotnego stylu starych dziedzi\u0144c\u00f3w. Po zako\u0144czeniu prac powstanie tu muzeum by\u0142ego yamenu\u201d… i tu powt\u00f3rka ca\u0142ej zbitki z pierwszego zdania. <\/span><\/p>\n

<\/p>\n

\u00d3w \u201eby\u0142y yamen stacjonuj\u0105cego w Tybecie ministra rz\u0105du Qing\u00f3w\u201d odnosi si\u0119 do Podrangu (pa\u0142acu) nosz\u0105cego miano Tromsikhang, kt\u00f3ry wzniesiono w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci Barkhoru w czasach VI Dalajlamy, na prze\u0142omie XVII i XVIII wieku. Budynek nazywa\u0142 si\u0119 najpierw <\/span>Phuncog Rabten Paldzior. Mieszkali w nim sam Cangjang Gjaco<\/a> i w\u00f3dz choszuckich Mongo\u0142\u00f3w Lhasang-chan, wyzion\u0119li ducha tybeta\u0144ski w\u0142adca Khangczenne oraz sze\u015bciu czy siedmiu amban\u00f3w<\/em>, po mand\u017cursku \u201edu\u017cych ludzi\u201d, czyli mieni\u0105cych si\u0119 te\u017c \u201ewielkimi ministrami\u201d przedstawicieli rz\u0105du Qing\u00f3w w Mongolii, Qinghai, Tybecie i Xinjiangu (w dokumentach chi\u0144skich tytu\u0142uje si\u0119 ich \u201eministrami stacjonuj\u0105cymi w Tybecie\u201d).<\/p>\n

Nazw\u0119 Tromsikhang \u2013 odnosz\u0105c\u0105 si\u0119 do \u201emo\u017cliwo\u015bci widzenia dom\u00f3w miasta\u201d albo stania \u201efrontem do ulicy\u201d \u2013 nadano, gdy pa\u0142ac zajmowa\u0142 regent Pholhane, kt\u00f3rego polityka otworzy\u0142a Tybet przed niszczycielskimi si\u0142ami zewn\u0119trznymi. Prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c, \u015bmierdzi tu krwi\u0105. W tych murach zabito najpierw dwie \u017cony Khangczenny, a wkr\u00f3tce potem, w 1750 roku, para amban\u00f3w podst\u0119pnie zg\u0142adzi\u0142a syna Pholhany, Gjurme Namgjala, za co rozw\u015bcieczeni Tybeta\u0144czycy wyr\u017cn\u0119li setki Mand\u017cur\u00f3w i Han\u00f3w. Pisa\u0142am ju\u017c<\/a>, jak bardzo r\u00f3\u017cni si\u0119 od chi\u0144skiej nasza pami\u0119\u0107 tych zdarze\u0144.<\/p>\n

Przed wielk\u0105 \u201erenowacj\u0105\u201d w Tromsikhangu, \u201echronionym zabytku lhaskiej architektury\u201d, mieszka\u0142o kilkadziesi\u0105t rodzin. W rzeczy samej \u201eantyczny dziedziniec\u201d by\u0142 przebudowywany wiele razy i pierwotny styl odebrano mu ju\u017c przed ponad trzystu laty. Dzie\u0142a zniszczenia rewolucji kulturalnej dope\u0142ni\u0142y w\u0142adze lokalne kolejnymi \u201eremontami\u201d.<\/p>\n

Liao Dongfan, naoczny \u015bwiadek i by\u0142y naczelny \u201eChi\u0144skiego Tybetu\u201d, pisa\u0142 w 1994 roku, \u017ce \u201ew ramach renowacji stolicy kompleks w\u0142a\u015bciwie zburzono\u201d. Trzy lata p\u00f3\u017aniej mi\u0119dzynarodowa organizacja restauruj\u0105ca star\u0105 Lhas\u0119 stwierdzi\u0142a<\/a>, \u017ce decyzj\u0105 wiceprzewodnicz\u0105cego rz\u0105du Tybeta\u0144skiego Regionu Autonomicznego i sto\u0142ecznej komisji planowania \u201ewi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zabudowy Tromsikhangu zr\u00f3wnano z ziemi\u0105, zostawiaj\u0105c tylko fasad\u0119 od strony Barkhoru\u201d. Wkr\u00f3tce potem wyr\u00f3s\u0142 tam czteropi\u0119trowy blok mieszkalny. Zniszczenia by\u0142y nieodwracalne; mimo wysi\u0142k\u00f3w Andr\u00e9 Alexandra<\/a> i jego koleg\u00f3w z Tibet Heritage Fund odtworzy\u0107 uda\u0142o si\u0119 tylko kilka pokoi, okien i wr\u00f3t. Nowe domy mia\u0142y co prawda fasady malowane w tybeta\u0144skim stylu, ale budowano je ze zbrojonego betonu.<\/p>\n

Na gjegu szar<\/em>, gjegu kji<\/em> i gjegu nub<\/em> \u2013 wewn\u0119trznych dziedzi\u0144cach wschodnim, \u015brodkowym i zachodnim \u2013 mieszka\u0142o sto niemal wy\u0142\u0105cznie lhaskich rodzin, niekt\u00f3re od dziesi\u0119cioleci. W zwi\u0105zku z przebudow\u0105 w 1997 roku cz\u0119\u015b\u0107 musia\u0142a si\u0119 wyprowadzi\u0107, ale wi\u0119kszo\u015bci pozwolono zosta\u0107. Zamkni\u0119to wtedy i zast\u0105piono sklepem jedn\u0105 z bram, z kt\u00f3rej zosta\u0142 tylko kszta\u0142t. Rok p\u00f3\u017aniej otwarto now\u0105 tam, gdzie sta\u0142a kiedy\u015b poczta.<\/p>\n

W 2010 roku przyst\u0105piono do kolejnej powa\u017cnej i kosztownej \u201erenowacji\u201d, kt\u00f3ra zlikwidowa\u0142a ostatnie trzystuletnie fasady, nadal jednak nie wysiedlono mieszka\u0144c\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 rodzin wynaj\u0119\u0142a albo udost\u0119pni\u0142a swoje domy biznesmenom, Hanom i chi\u0144skim muzu\u0142manom. Koszty odst\u0119pnego ros\u0142y, wi\u0119c grupa kupc\u00f3w Hui wykupi\u0142a za milion yuan\u00f3w jedno pi\u0119tro \u2013 od ulicy zrobiono sklepy z dywanami, tkaninami, przedmiotami codziennego u\u017cytku, sztuk\u0105 i rzemios\u0142em, powsta\u0142y tam te\u017c pracownie, w kt\u00f3rych malowano i sprzedawano thangki. Studia otwierali i przybysze z Chin dla podobnych sobie przyjezdnych pasjonat\u00f3w.<\/p>\n

Pod koniec 2012 roku lhaskiej star\u00f3wce zafundowano nast\u0119pny wielki remont. Tym razem wszystkim mieszka\u0144com kazano opu\u015bci\u0107 Tromsikhang, zmuszaj\u0105c ich do \u201eprzeprowadzki\u201d na zachodnie lub wschodnie przedmie\u015bcia albo do wynaj\u0119cia czego\u015b w mie\u015bcie. Ludzie dostali ostrze\u017cenia z r\u00f3\u017cnych departament\u00f3w, przede wszystkim od komitetu dzielnicowego, musieli wi\u0119c zbiera\u0107 si\u0119 szybko i zadowoli\u0107 symbolicznym odszkodowaniem (25 tysi\u0119cy yuan\u00f3w za kwater\u0119 i, je\u015bli j\u0105 mieli, pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy za metr kwadratowy powierzchni sklepowej od frontu). Niekt\u00f3rych chi\u0144skich sprzedawc\u00f3w nie ruszono, poniewa\u017c zas\u0142aniali si\u0119 zap\u0142aceniem astronomicznego odst\u0119pnego. \u017baden Tybeta\u0144czyk nie zdecydowa\u0142 si\u0119 na strategi\u0119 \u201egwo\u017adzia<\/a>\u201d, \u017ceby walczy\u0107 o lepsze odszkodowanie.<\/p>\n

W maju 2013 roku \u201eDziennik Tybeta\u0144ski\u201d opublikowa\u0142 zdj\u0119cie z Tromsikhangu podpisane \u201eprace restauracyjne w by\u0142ym yamenie stacjonuj\u0105cego w Tybecie ministra rz\u0105du Qing\u00f3w, Barkhor w lhaskiej dzielnicy Chengguan\u201d \u2013 i sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce trzystuletnia nazwa zosta\u0142a wymazana, ust\u0119puj\u0105c miejsca nowej frazie. <\/span><\/p>\n

Transformacja skrwawionych <\/span>ruin w \u201emuzeum yamenu\u201d i bli\u017aniacze \u201eMiasto \u015aniegu\u201d, czyli nowe \u201ecentrum edukacji patriotycznej\u201d u st\u00f3p pa\u0142acu Potala, wyrastaj\u0105 z tego samego imperatywu pisania na nowo historii Tybetu, czy raczej tworzenia czego\u015b z niczego, jak w tym gazetowym opisie: \u201eEkspozycja w restaurowanym yamenie ukazuje histori\u0119 i rozw\u00f3j ministerstwa Qing\u00f3w w Tybecie oraz wk\u0142ad kolejnych ministr\u00f3w w dzie\u0142o strze\u017cenia narodowej jedno\u015bci i granic pa\u0144stwa, w rozw\u00f3j Tybetu i doskonalenie jego spo\u0142ecze\u0144stwa\u201d. <\/span><\/p>\n

Prawda o stu trzydziestu pi\u0119ciu, jak pisze Wang Lixiong, albo stu trzydziestu o\u015bmiu, jak chc\u0105 kuratorzy nowego muzeum, ambanach jest jednak taka, \u017ce od swojego zarania w XVIII wieku do rewolucji Xinhai w 1911 roku \u201enigdy nie sprawowali faktycznej w\u0142adzy w Tybecie\u201d. \u201ePekin utrzymywa\u0142 zawsze, \u017ce obecno\u015b\u0107 jego ministra \u015bwiadczy\u0142a o zwierzchno\u015bci Chin, i przedstawia\u0142 go jako oficjalnego reprezentanta rz\u0105du centralnego, kieruj\u0105cego polityk\u0105 Tybetu\u201d, ale wed\u0142ug Tybeta\u0144czyk\u00f3w i ich kronik by\u0142 on tylko \u201eambasadorem mand\u017curskiego cesarza, kt\u00f3ry zajmowa\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie przekazywaniem informacji i co najwy\u017cej s\u0142u\u017cy\u0142 rad\u0105 tybeta\u0144skiemu rz\u0105dowi, nie maj\u0105c przecie\u017c \u017cadnej w\u0142adzy\u201d. \u201eTybeta\u0144scy dygnitarze traktowali wys\u0142annik\u00f3w Qing\u00f3w z szacunkiem, ale pos\u0142usze\u0144stwo w najlepszym razie udawali, rz\u0105dz\u0105c Tybetem wedle woli w\u0142asnej, nie Chin\u201d. Innymi s\u0142owy minister by\u0142 po prostu \u201e\u0142\u0105cznikiem\u201d Pekinu, ale Tybeta\u0144czycy, gdy chcieli, potrafili t\u0119 \u201e\u0142\u0105czno\u015b\u0107\u201d zrywa\u0107.<\/p>\n

Skoro przy okazji \u201erenowacji\u201d Lhasy po raz kolejny \u201ezaprz\u0119gni\u0119to przesz\u0142o\u015b\u0107 w s\u0142u\u017cb\u0119 tera\u017aniejszo\u015bci\u201d, apeluj\u0119 do w\u0142odarzy tej narracji o do\u0142\u0105czenie dynastii, kt\u00f3ra panuje od \u201ewyzwolenia\u201d w 1951 roku, i pokazania r\u00f3wnie\u017c wiekopomnych dokona\u0144 \u201estacjonuj\u0105cych w Tybecie\u201d amban\u00f3w Komunistycznej Partii Chin. Jak mo\u017cna o nich zapomnie\u0107? Z pewno\u015bci\u0105 musieli by\u0107 bardziej patriotyczni od ministr\u00f3w feudalnej dynastii (pogardzanej i oskar\u017canej przez parti\u0119 o dekadencj\u0119) i bi\u0107 ich na g\u0142ow\u0119 w \u201e dziele strze\u017cenia narodowej jedno\u015bci i granic pa\u0144stwa, rozwijania Tybetu i doskonalenia jego spo\u0142ecze\u0144stwa\u201d. Chyba \u017ce \u2013 bo tylko to t\u0142umaczy\u0142oby patriotyczn\u0105 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 \u2013 feudalni namiestnicy s\u0105 dzi\u015b uznawani za cz\u0142onk\u00f3w KPCh? Bez tego wykopywanie ze \u015bmietnika historii dygnitarzy z Mand\u017curii do uzasadniania okupacji lub dowodzenia s\u0142uszno\u015bci chi\u0144skich rz\u0105d\u00f3w \u2013 bo bez w\u0105tpienia idzie w tym wszystkim tylko o to \u2013 musi by\u0107 r\u00f3wnoznaczne z utrat\u0105 twarzy.<\/p>\n

Je\u015bli jednak pami\u0119\u0107 wys\u0142annik\u00f3w rz\u0105du Qing\u00f3w jest im faktycznie tak droga, muzeum \u201eby\u0142ego yamenu stacjonuj\u0105cego w Tybecie ministra\u201d nale\u017ca\u0142oby urz\u0105dzi\u0107 w faktycznej cesarskiej ambasadzie, czyli w domu \u201epod dwoma <\/span>senge<\/em>\u201d, kamiennymi lwami, przerobionym przez \u201eutrwalaczy stabilizacji\u201d na \u201eHotel nr 2 Tybeta\u0144skiego Okr\u0119gu Wojskowego\u201d. Tromsikhang jest pod tym wzgl\u0119dem znacznie mniej zas\u0142u\u017cony (cho\u0107 z pewno\u015bci\u0105 bardziej zalatuje krwi\u0105). Tyle \u017ce w ca\u0142ym tym przedstawieniu jedyn\u0105 prawdziw\u0105 rzecz\u0105 s\u0105 niskie pobudki re\u017cysera. <\/span><\/p>\n

Je\u015bli rzeczywi\u015bcie czuj\u0105 tak\u0105 wi\u0119\u017a \u201ez ministrem rz\u0105du Qing\u00f3w\u201d, mo\u017ce powinni si\u0119 zastanowi\u0107 do kogo on nale\u017ca\u0142. \u201eCzy rzeczywi\u015bcie nale\u017cy stawia\u0107 znak r\u00f3wno\u015bci mi\u0119dzy pa\u0144stwem Qing a Chinami? \u2013 pyta profesor Mark Elliot z Uniwersytetu Harvarda. \u2013 Czy raczej uzna\u0107 je za imperium Mand\u017cur\u00f3w, kt\u00f3rego Chiny by\u0142y tylko cz\u0119\u015bci\u0105?\u201d. Dynastia Qing i \u201eRepublika Chi\u0144ska, o Republice Ludowej nie wspominaj\u0105c, by\u0142y r\u00f3\u017cnymi bytami o r\u00f3\u017cnych aspiracjach politycznych. Podobie\u0144stwa demograficzne i geograficzne s\u0105 oczywiste, ale podobne nie znaczy identyczne\u201d.<\/p>\n

Na koniec warto przypomnie\u0107, \u017ce ta cz\u0119\u015b\u0107 Tromsikhangu, w kt\u00f3rej urz\u0105dzono dzi\u015b muzeum \u201eby\u0142ego yamenu\u201d, zawdzi\u0119cza ocalenie z po\u017cogi niszczycielskiej \u201etransformacji\u201d w 1997 roku tylko Andr\u00e9 Alexandrowi i THF, wyrywaj\u0105cym okruchy zabytk\u00f3w sprzed wyg\u0142odnia\u0142ych buldo\u017cer\u00f3w. Bez tych ludzi pa\u0142ac podzieli\u0142by los rezydencji Surkhanga, zmienionej w \u201eGaleri\u0119 Handlow\u0105 Surkhang\u201d, w kt\u00f3rej nie da si\u0119 ju\u017c raczej urz\u0105dzi\u0107 \u017cadnego muzeum. W\u0142adze sto\u0142eczne podzi\u0119kowa\u0142y Andr\u00e9 na sw\u00f3j spos\u00f3b, wyrzucaj\u0105c go z Lhasy. Gdyby wci\u0105\u017c \u017cy\u0142, pewnie zap\u0142aka\u0142by nad politycznym mataczeniem miejscem, kt\u00f3re uratowa\u0142.<\/p>\n

Absurdalnym projektom, s\u0142u\u017c\u0105cym wy\u0142\u0105cznie zmienianiu historii Tybetu, najwyra\u017aniej nie ma ko\u0144ca. Zastawiam si\u0119, ile nowych \u201eo\u015brodk\u00f3w edukacji patriotycznej\u201d przyniesie obecna \u201erenowacja\u201d lhaskiej star\u00f3wki. W gazetach pe\u0142no informacji o \u201eczerwonej turystyce\u201d, kt\u00f3ra staje si\u0119 \u201ed\u017awigni\u0105 gospodarki\u201d dzi\u0119ki \u201epromocji miejsc zwi\u0105zanych z wielkimi przyw\u00f3dcami i histori\u0105 rewolucji\u201d. W Lhasie ani gdzie indziej w Tybecie nie urodzi\u0142 si\u0119 \u017caden komunistyczny w\u00f3dz, ale czerwona turystyka kwitnie i tu dzi\u0119ki mand\u017curskim ministrom, pisarzowi Gendunowi Czophelowi<\/a> czy tangowskiej ksi\u0119\u017cniczce Wencheng<\/a> z VII wieku, przepoczwarzanym powoli w \u201edobrych patriot\u00f3w\u201d nie tyle dla pieni\u0119dzy, co ideologicznych potrzeb procesu kolonizacji.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

6 czerwca \u2013 23 lipca 2013<\/p>\n

 <\/p>\n

\"tromsikhang-malowidlo\"<\/a><\/p>\n

Tromsikhang na malowidle z XIX wieku. Stup\u0119 przed budynkiem zburzyli czerwonogwardzi\u015bci zwalczaj\u0105cy \u201ecztery stare\u201d w czasach rewolucji kulturalnej.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"tromsikhang-1954\"<\/a><\/p>\n

Tromsikhang w 1954 roku.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"tromsikhang-1997\"<\/a><\/p>\n

Tromsikhang przed rozbi\u00f3rk\u0105 w 1997 roku.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"tromsikhang-rozbiorkaskrzydla1997\"<\/a><\/p>\n

Rozbi\u00f3rka p\u00f3\u0142nocnego skrzyd\u0142a Tromsikhangu w 1997 roku.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"tromsikhang-glownabrama1997\"<\/a><\/p>\n

Pozosta\u0142o\u015bci g\u0142\u00f3wnej bramy Tromsikhangu, sierpie\u0144 1997 roku.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"tromsikhang-transformacja2010\"<\/a><\/p>\n

Transformacja w muzeum, pa\u017adziernik 2010 roku.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"tromsikhang-dziedziniecmuzeum2013\"<\/a><\/p>\n

Dziedziniec muzeum \u201eby\u0142ego yamenu\u201d, lipiec 2013 roku.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"tromsikhang-ekspozycjamuzeum2013\"<\/a><\/p>\n

Sala muzeum \u201eby\u0142ego yamenu\u201d, lipiec 2013 roku.<\/p>\n

 <\/p>\n

Za High Peaks Pure Earth<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eTrwa renowacja by\u0142ego yamenu stacjonuj\u0105cego w Tybecie ministra rz\u0105du Qing\u00f3w \u2013 informowa\u0142a 29 maja strona internetowa \u00bbChi\u0144skiego Tybetu\u00ab. \u2013 Rozpadaj\u0105ce si\u0119 budynki, kt\u00f3re stanowi\u0105 zagro\u017cenie dla mieszkaj\u0105cych w nich ludzi, zostan\u0105 odnowione z zachowaniem pierwotnego stylu starych dziedzi\u0144c\u00f3w. Po zako\u0144czeniu prac powstanie tu muzeum by\u0142ego yamenu\u201d… i tu powt\u00f3rka ca\u0142ej zbitki z pierwszego zdania.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3559,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[27,31,29],"class_list":["post-3550","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-historia","tag-marginalizacja","tag-oser"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3550","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3550"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3550\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3563,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3550\/revisions\/3563"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3559"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3550"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3550"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3550"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}