Pierwszego lipca wybrali\u015bmy si\u0119 na \u201ecmentarz m\u0119czennik\u00f3w\u201d nieopodal klasztoru Drepung. Nekropolia s\u0105siaduje z barakami wojsk lotniczych i innych formacji podlegaj\u0105cych bezpo\u015brednio sztabowi w Chengdu. Przed laty by\u0142 tu zielony ogr\u00f3d nale\u017c\u0105cy do Drepungu albo pobliskiej \u015bwi\u0105tyni Neczung. Teraz obok militarnego kompleksu wyrastaj\u0105 wie\u017cowce mieszkalne, nasuwaj\u0105ce pytanie, dlaczego deweloper upodoba\u0142 sobie s\u0105siedztwo grob\u00f3w.<\/p>\n
<\/p>\n
Cmentarz, jak ju\u017c wspomnieli\u015bmy, pojawi\u0142 si\u0119 tu stosunkowo niedawno. Wed\u0142ug informacji, kt\u00f3r\u0105 znalaz\u0142am w sieci, zbudowano go w 1955 i \u201eodrestaurowano\u201d w 1991 roku. Le\u017cy na nim \u201eponad o\u015bmiuset m\u0119czennik\u00f3w, kt\u00f3rzy oddali \u017cycie podczas pokojowego wyzwalania Tybetu, budowy szosy syczua\u0144skiej, t\u0142umienia rebelii, samoobrony kontratakiem na Indie, przywracania spokoju w Lhasie oraz rozwijania i budowania Tybetu\u201d. Sanktuarium ma status \u201eo\u015brodka kszta\u0142cenia obrony narodowej regionu autonomicznego oraz centrum edukacji patriotycznej ministerstwa spraw cywilnych\u201d i w imi\u0119 \u201ekrzewienia warto\u015bci\u201d zmieniane jest w \u201eczerwone miejsce widokowe<\/a>\u201d, kt\u00f3re \u201ezosta\u0142o ju\u017c wci\u0105gni\u0119te na krajow\u0105 list\u0119 i otrzyma\u0142o 16,41 miliona yuan\u00f3w\u201d.<\/p>\n Mojego ojca, by\u0142ego wysokiego oficera Armii Ludowo-Wyzwole\u0144czej, te\u017c tu pochowano. Tybeta\u0144ska tradycja ka\u017ce powierza\u0107 zmar\u0142ych nie ziemi, a niebu. Zhao Erfeng, rzecznik zniesienia systemu tusi i bezpo\u015bredniej kontroli rz\u0105du centralnego oraz rze\u017anik Tybeta\u0144czyk\u00f3w, or\u0119dowa\u0142 za zmian\u0105 dawnych obyczaj\u00f3w, tak\u017ce grzebalnych. Zakopywanie trup\u00f3w w ziemi uwa\u017ca\u0142 za symbol nowoczesno\u015bci i przedk\u0142ada\u0142 nad oddawanie ich ptakom, dzi\u0119ki czemu w okupowanym przeze\u0144 Khamie do dzi\u015b wsp\u00f3\u0142istniej\u0105 obie tradycje.<\/p>\n Nie poszli\u015bmy przecie\u017c na cmentarz m\u0119czennik\u00f3w duma\u0107 o zmienno\u015bci rzeczy ostatecznych. Chcia\u0142am odda\u0107 cze\u015b\u0107 ojcu, kt\u00f3ry zgodnie z moj\u0105 wizj\u0105 \u015bwiata dawno si\u0119 odrodzi\u0142. Mistrzowie naszej astrologii wyliczyli onegdaj, \u017ce jako mnich, co da\u0142o mi ukojenie, ale i surrealistyczne uczucie, ilekro\u0107 patrz\u0119 na chi\u0144ski nagrobek z kamienia i betonu.<\/p>\n W nekropolii wre praca. Ogarni\u0119cie \u201eczerwonego zabytku\u201d powierzono firmie z prowincji Jiangxi. Na tablicy, kt\u00f3ra obiecuje zako\u0144czenie inwestycji pod koniec pa\u017adziernika i wylicza ojc\u00f3w projektu z jedenastu departament\u00f3w nadzoru, logistyki itd., znalaz\u0142am po\u015br\u00f3d chi\u0144skich znak\u00f3w jedno tybeta\u0144skie nazwisko.<\/p>\n Z notki informacyjnej dowiedzia\u0142am si\u0119, \u017ce w ponad dw\u00f3ch tysi\u0105cach grob\u00f3w le\u017c\u0105 przedstawiciele czterech grup: m\u0119czennicy, kadry, zwykli ludzie i czerwonogwardzi\u015bci. Kwatery \u201erewolucji kulturalnej\u201d znajduj\u0105 si\u0119 w p\u00f3\u0142nocno-zachodniej cz\u0119\u015bci mauzoleum. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich \u201e74 groby poleg\u0142ych podczas za\u017cartych walk w \u015bwi\u0105tyni D\u017cokhang\u201d. S\u0142owa te wprawi\u0142y mnie w os\u0142upienie. Wielokrotnie odwiedza\u0142am ten cmentarz, zbiera\u0142am materia\u0142y o rewolucji kulturalnej, pisa\u0142am o niej i z tego, co wiem, pochowano tu tylko dwana\u015bcie os\u00f3b, kt\u00f3re zgin\u0119\u0142y wtedy w D\u017cokhangu \u2013 co do jednej m\u0142odych, tybeta\u0144skich czerwonogwardzist\u00f3w.<\/p>\n Rzecz jasna ofiar rewolucji kulturalnej w Lhasie nie da si\u0119 zamkn\u0105\u0107 w liczbach 12 ani 74. Nie gin\u0119li te\u017c wtedy tylko moi rodacy i studenci. W owym czasie Hanowie, Tybeta\u0144czycy tudzie\u017c przedstawiciele innych nacji zaznawali nieznanej wcze\u015bniej blisko\u015bci, o kt\u00f3rej decydowa\u0142a nie \u201eklasa\u201d z wcze\u015bniejszych slogan\u00f3w, tylko nowomodne \u201efrakcje\u201d, wobec kt\u00f3rych kwestie etniczne by\u0142y b\u0142ahostk\u0105. A skoro zacz\u0119li\u015bmy ju\u017c m\u00f3wi\u0107 o tej dwunastce, trzech kobietach i dziewi\u0119ciu m\u0119\u017cczyznach w wieku od siedemnastu do trzydziestu sze\u015bciu lat, wyja\u015bnijmy, \u017ce wszystkich zabi\u0142y kule wystrzelone przez \u017co\u0142nierzy Armii Ludowo-Wyzwole\u0144czej nie z powod\u00f3w narodowo\u015bciowych, tylko w ramach regularnego ludob\u00f3jstwa epoki rewolucji kulturalnej.<\/p>\n Gwardyjski cmentarz zaros\u0142y chwasty, groby s\u0105 zaniedbane, napisy na nich niemal nieczytelne. Sfotografowa\u0142am je wszystkie jeszcze raz \u2013 to nad nimi trzyna\u015bcie lat temu obieca\u0142am sobie, \u017ce dowiem si\u0119 wi\u0119cej i opatrz\u0119 komentarzem zdj\u0119cia, zrobione wtedy przez ojca. Ciekawe \u2013 pomy\u015bla\u0142am z nag\u0142ym \u017calem \u2013 czy przetrwaj\u0105 transformacj\u0119 w \u201eczerwone sanktuarium\u201d, czy tradycyjnie zr\u00f3wnaj\u0105 je z ziemi\u0105.<\/p>\n <\/p>\n 10 sierpnia 2013<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n