Przeczyta\u0142am przek\u0142ady dw\u00f3ch ksi\u0105\u017cek opublikowane przez Chi\u0144skie Wydawnictwo Tybetologiczne, kt\u00f3re uprzytomni\u0142y mi, jak d\u0142ug\u0105 tradycj\u0119 maj\u0105 oficjalne wycieczki organizowane przez Komunistyczn\u0105 Parti\u0119 Chin dla zagranicznych dziennikarzy.<\/p>\n
<\/p>\n
Pierwsza nosi tytu\u0142 \u201eZapiski z podr\u00f3\u017cy po Tybecie w 1955 roku\u201d i zosta\u0142a napisana po rosyjsku przez Wsiewo\u0142oda Owczennikowa z sowieckiej \u201ePrawdy\u201d, kt\u00f3ry przyjecha\u0142 do nas z kolegami z Niemiec Wschodnich, Czechos\u0142owacji i Polski oraz kilkoma \u017cyczliwymi komunistycznym Chinom zachodnimi dziennikarzami na zaproszenie premiera Zhou Enlaia i Departamentu Informacji Ministerstwa Spraw Zagranicznych ChRL. Czyta si\u0119 to jak chi\u0144ski materia\u0142 przeznaczony do konsumpcji za granic\u0105, w\u0142o\u017cony w usta cudzoziemca w celu poinformowania \u015bwiata o planach Pekinu na kolejne pi\u0119ciolatki okupacji Dachu \u015awiata. W Lhasie go\u015bcie spotkali si\u0119 z dwudziestoletnim Dalajlam\u0105 i je\u015bli cytaty s\u0105 dok\u0142adne, us\u0142yszeli od niego kilka kr\u00f3tkich, przygotowanych wcze\u015bniej zda\u0144, kt\u00f3rych jedyn\u0105 tre\u015bci\u0105 jest uprzejmo\u015b\u0107. Jako rzecznik okupowanego ludu z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w nie mia\u0142 raczej wi\u0119kszego wyboru.<\/p>\n
Wsp\u00f3ln\u0105 cech\u0105 cz\u0142onk\u00f3w partii komunistycznych wydaje si\u0119 wrogo\u015b\u0107 i pogarda dla religii. Owczennikow najwyra\u017aniej nie jest wyj\u0105tkiem, nazywaj\u0105c freski widziane w Potali i wszystkich zwiedzanych klasztorach \u201eliszajem na chorej twarzy\u201d.<\/p>\n
Druga ksi\u0105\u017cka nazywa si\u0119 \u201eGdy w Tybecie powstali niewolnicy\u201d i wysz\u0142a spod ameryka\u0144skiego pi\u00f3ra <\/span>Anny Louise Strong, kt\u00f3ra zdoby\u0142a zaufanie Mao Zedonga, robi\u0105c z nim wywiad jeszcze za japo\u0144skiej okupacji, gdy wraca\u0142 do zdrowia w Yan’anie, gdzie komunistyczna armia czeka\u0142a na dalsze rozkazy. W 1958 roku siedemdziesi\u0119cioletnia Strong przeprowadzi\u0142a si\u0119 do Pekinu, a kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej \u2013 za zgod\u0105 samej Rady Pa\u0144stwa \u2013 pojecha\u0142a z grup\u0105 dziewi\u0119tnastu dziennikarzy z pa\u0144stw komunistycznych i przyjaznych im \u015brodowisk na Zachodzie do \u201ewyzwolonego\u201d Tybetu, w kt\u00f3rym st\u0142umiono w\u0142a\u015bnie powstanie. Go\u015bcie Ministerstwa Spraw Zagranicznych i \u201eDziennika Ludowego\u201d musieli, jak wynika z jej opisu, cieszy\u0107 si\u0119 szczeg\u00f3lnymi wzgl\u0119dami, latali bowiem \u201especjalnym luksusowym samolotem\u201d, a przed Norbulingk\u0105 \u2013 z kt\u00f3rej niedawno musia\u0142 ucieka\u0107 na wygnanie Dalajlama \u2013 czeka\u0142y na nich \u201eszpalery wiwatuj\u0105cych Tybeta\u0144czyk\u00f3w\u201d. <\/span><\/p>\n Ksi\u0105\u017cka nie ma nic wsp\u00f3lnego z rzetelnym dziennikarstwem, obiektywizmem ani prawd\u0105; ka\u017cde zdanie i akapit dudni \u201eg\u0142osem Tybetu\u201d produkowanym przez chi\u0144ski Departament Propagandy. Wyj\u0105tkowo absurdalnie pewna swego starsza pani pisze o krwawej pacyfikacji powstania Tybeta\u0144czyk\u00f3w w marcu 1959 roku: \u201eartyleria rebeliant\u00f3w otworzy\u0142a ogie\u0144 z wszystkich dzia\u0142 w pa\u0142acu Potala, Norbulingce oraz g\u00f3ruj\u0105cym nad Lhas\u0105 Czakpori\u201d. Twierdzi nawet, \u017ce spalon\u0105 przez Armi\u0119 Ludowo-Wyzwole\u0144cz\u0105 akademi\u0119 medyczn\u0105 zniszczyli \u201euzbrojeni buntownicy\u201d. Ogromne \u201euznanie\u201d budz\u0105 w niej \u201ewiece publicznego pot\u0119pienia\u201d, podczas kt\u00f3rych pod okiem partyjnych kadr i na ich rozkaz zadr\u0119czono w ca\u0142ych Chinach niezliczonych \u201eklasowych wrog\u00f3w\u201d. W Tybecie zlikwidowano w ten spos\u00f3b wielu wybitnych ludzi.<\/p>\n Pierwsza rzecz, jaka rzuca si\u0119 w oczy, gdyby\u015bmy mieli por\u00f3wna\u0107 tamte woja\u017ce z dziennikarskimi wycieczkami organizowanymi przez parti\u0119 dzisiaj, to niemal ca\u0142kowity uwi\u0105d pa\u0144stw komunistycznych. \u015awiat bardzo si\u0119 zmieni\u0142: Sowiety s\u0105 dzi\u015b Rosj\u0105, NRD stanowi cz\u0119\u015b\u0107 Niemiec, a Czechos\u0142owacja podzieli\u0142a si\u0119 na dwa demokratyczne pa\u0144stwa. Gdyby KPCh chcia\u0142a zaprosi\u0107 co\u015b z tamtego obozu, mog\u0142aby wybiera\u0107 tylko z gar\u015bci okruszk\u00f3w pokroju Kuby i Korei P\u00f3\u0142nocnej. Nie s\u0105 jednak g\u0142upi, si\u0119gaj\u0105 wi\u0119c po sojusznik\u00f3w oraz wypr\u00f3bowanych cichych sprzymierze\u0144c\u00f3w z drugiej strony ideologicznej barykady.<\/p>\n S\u0105 przecie\u017c i podobie\u0144stwa. Obowi\u0105zkowym punktem programu pozostaj\u0105 na przyk\u0142ad spotkania z \u201ewyzwolonymi niewolnikami\u201d, kt\u00f3rzy pami\u0119taj\u0105c \u201ebezbrze\u017cn\u0105 gorycz\u201d, pluj\u0105 na \u201estary Tybet\u201d i wynosz\u0105 pod niebiosa \u201enowy\u201d. I zupe\u0142nie jak w dawnym scenariuszu, czekaj\u0105 na go\u015bci w odrestaurowanym arystokratycznym \u201emaj\u0105tku\u201d.<\/p>\n Jednak podczas tamtych dw\u00f3ch wizyt w Tybecie wzbiera\u0142y, trwa\u0142y lub dogorywa\u0142y tybeta\u0144skie powstania, kt\u00f3re armia topi\u0142a w krwi jako \u201erebelie\u201d. Analizuj\u0105c dane ze spisu powszechnego w 1982 roku, tybetolog Elliot Sperling zwraca uwag\u0119 na \u201er\u00f3\u017cnice w liczbie kobiet i m\u0119\u017cczyzn na ca\u0142ym P\u0142askowy\u017cu Tybeta\u0144skim, kt\u00f3re t\u0142umaczy\u0107 mo\u017cna jedynie za\u017cartymi walkami. (…) Dok\u0142adne liczby uda si\u0119 ustali\u0107 dopiero po otwarciu chi\u0144skich archiw\u00f3w, niemniej sama gigantyczna rze\u017a jest bezspornym faktem\u201d.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n lipiec \u2013 sierpie\u0144 2013<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Wyprawy dziennikarzy z \u201ebratnich kraj\u00f3w\u201d zostawi\u0142y \u015blad i w Polsce; por. <\/span><\/em>J. Lobman, Tybet, Ksi\u0105\u017cka i Wiedza 1960; B. Tro\u0144ski, Na dachu \u015bwiata, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1960<\/em>. <\/span><\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n