{"id":3906,"date":"2016-12-29T06:21:32","date_gmt":"2016-12-29T05:21:32","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hfhrpol.waw.pl\/tybet\/?p=3906"},"modified":"2016-12-29T12:53:01","modified_gmt":"2016-12-29T11:53:01","slug":"oser-dzien-sadu-prog-piekla-miedzy-smogiem-a-glodnymi-duchami","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=3906","title":{"rendered":"Oser: Dzie\u0144 s\u0105du, pr\u00f3g piek\u0142a \u2013 mi\u0119dzy smogiem a g\u0142odnymi duchami"},"content":{"rendered":"

Przed kilkoma dniami byli\u015bmy w schowanej w hutongu wietnamskiej restauracyjce na \u201eostatniej wieczerzy\u201d Andy’ego, dziennikarza New York Timesa<\/em>, kt\u00f3ry od o\u015bmiu lat mieszka\u0142 w Pekinie. Ci\u0105gle pami\u0119tam nasze pierwsze spotkanie wiosn\u0105 2009 roku. Wysoki, m\u0119czy\u0142 si\u0119 i bezustannie wierci\u0142 na mojej tybeta\u0144skiej sofie. Nie nagrywa\u0142, tylko notowa\u0142 z niesamowit\u0105 szybko\u015bci\u0105. Opowiada\u0142am o sobie i o brutalnej pacyfikacji protest\u00f3w<\/a>, kt\u00f3re rok wcze\u015bniej przetoczy\u0142y si\u0119 przez ca\u0142y Tybet. W tamtym czasie bardzo si\u0119 ba\u0142am i denerwowa\u0142am. Andy wyczu\u0142 emocje, kt\u00f3rymi podszyty by\u0142 m\u00f3j \u015bmiech. Artyku\u0142<\/a> zacz\u0105\u0142 od opisu dr\u0119cz\u0105cego mnie koszmaru, w kt\u00f3rym zn\u00f3w jestem w Lhasie i biegn\u0119 z p\u0142aczem za ci\u0119\u017car\u00f3wk\u0105 wype\u0142nion\u0105 skatowanymi aresztantami, bo kiedy pr\u00f3bowa\u0142am ich sfotografowa\u0107, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce zgin\u0105\u0142 mi aparat.<\/p>\n

<\/p>\n

Nie pami\u0119tam, czy wtedy by\u0142 smog. Z pewno\u015bci\u0105 nie taki jak ten, kt\u00f3ry kilka lat p\u00f3\u017aniej sta\u0142 si\u0119 symbolem stolicy Chin i zjawiskiem tak powszednim, \u017ce gdy go nie ma, w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych publikuje si\u0119 wy\u0142\u0105cznie zdj\u0119cia b\u0142\u0119kitnego nieba. Po\u017cegnaln\u0105 kolacj\u0119 jad\u0142a z nami zaprzyja\u017aniona dziennikarka. Przez ca\u0142y wiecz\u00f3r pisa\u0142a tekst o poprawie jako\u015bci peki\u0144skiego powietrza. \u201eCo?\u201d \u2013 wykrzykn\u0119\u0142am zdumiona i si\u0119gn\u0119\u0142am po telefon, na kt\u00f3rym zainstalowa\u0142am aplikacj\u0119, monitoruj\u0105c\u0105 poziom smogu. Za oknem by\u0142o szaro, wszyscy przechodnie mieli na twarzach maski. \u201eW por\u00f3wnaniu do tego, co dzia\u0142o si\u0119 wcze\u015bniej\u201d, pospiesznie doda\u0142a znajoma.<\/p>\n

Niewykluczone. Kto wie. By\u0107 mo\u017ce zesz\u0142oroczne st\u0119\u017cenia PM2,5 i PM10 by\u0142y jeszcze bardziej alarmuj\u0105ce ni\u017c dzisiaj. Ale je\u015bli rzeczywi\u015bcie s\u0105 ni\u017csze, to czy mamy teraz mniejszy problem z zanieczyszczeniem powietrza? Trzeba wierzy\u0107 w post\u0119p i nie podchodzi\u0107 do wszystkiego negatywnie. Sk\u0142adaj\u0105c wizyt\u0119 w Wielkiej Brytanii \u2013 tym dawnym imperium \u2013 w pa\u017adzierniku 2015 roku, Xi Jinping o\u015bwiadczy\u0142 z dum\u0105 w parlamencie, \u017ce w Chinach idea rz\u0105d\u00f3w prawa i stawiania na pierwszym miejscu ludzi ma ju\u017c ponad cztery tysi\u0105ce lat. A potem zaprosi\u0142 jeszcze deputowanych, zach\u0119caj\u0105c do zobaczenia wszystkiego na w\u0142asne oczy. Mo\u017ce smog oka\u017ce si\u0119 \u0142askawy dla twarzy cesarza Xi i raczy na ten czas ust\u0105pi\u0107.<\/p>\n

\"oser-dziensaduprogpiekla-1-andrewjacobs\"<\/a><\/p>\n

Tak czy siak, tamtego wieczora nie dusili\u015bmy si\u0119 smogiem. Poza wyjazdem Andy’ego, jego partnera i psa imieniem Muxu przysz\u0142o\u015b\u0107 by\u0142a tradycyjnie niepewna. Kiedy o p\u00f3\u0142nocy ko\u0144czyli\u015bmy si\u0119 \u017cegna\u0107 i \u015bciska\u0107 na chodniku, szybko pstrykn\u0119\u0142am zdj\u0119cie telefonem. W tle wida\u0107 rz\u0119si\u015bcie o\u015bwietlony i wci\u0105\u017c otwarty przybytek o nazwie: \u201eS\u0142ynne chi\u0144skie markowe stroje pogrzebowe Refuxiang\u201d. Ten kraj uczy bra\u0107 rzeczy najdziwaczniejsze za zwyczajne. Ai Weiwei powiedzia\u0142 mi kiedy\u015b, \u017ce najbardziej potrzeba nam w \u017cyciu normalno\u015bci. Zrobi\u0142o to na mnie ogromne wra\u017cenie.<\/p>\n

2.<\/p>\n

Pewnego wieczora rozdzwoni\u0142 si\u0119 telefon Wang Lixionga, kt\u00f3rego nie by\u0142o w domu, bo poszed\u0142 na spacer nad rzek\u0119. Smog akurat zel\u017ca\u0142 i maski faktycznie spe\u0142nia\u0142y swoje zadanie. Spojrza\u0142am na wy\u015bwietlacz: bezpieka. Po chwili wahania postanowi\u0142am odebra\u0107.<\/p>\n

M\u0119\u017cczyzna przedstawi\u0142 si\u0119 jako s\u0142u\u017cba \u201ebezpiecze\u0144stwa miasta\u201d i zwraca\u0142 si\u0119 do mnie per \u201e<\/span>Ayi<\/em>\u201d, \u201eciotka\u201d (jakby m\u00f3wi\u0142 do starszej, dobrze sobie znanej niewiasty). Nigdy wcze\u015bniej nie nazwa\u0142 mnie tak \u017caden esbek, co zdestabilizowa\u0142o mnie do tego stopnia, \u017ce nie mog\u0142am si\u0119 skupi\u0107 na jego s\u0142owach. Pomy\u015bla\u0142am tylko, \u017ce przynajmniej jest uprzejmy. Jego koledzy z Lhasy zawsze nazywaj\u0105 si\u0119 \u201eTaszi\u201d (Xu Xiao powiedzia\u0142a mi kiedy\u015b, \u017ce ka\u017cdy funkcjonariusz, kt\u00f3rego o to pyta\u0142a, kaza\u0142 si\u0119 tytu\u0142owa\u0107 \u201eoficerem Zhang\u201d). Taszi<\/em> to po tybeta\u0144sku \u201epomy\u015blno\u015b\u0107\u201d, a z dodatkiem s\u0142owa delek<\/em> \u2013 codzienne pozdrowienie i b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo. Niekt\u00f3rzy z moich Taszich byli mili jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w Lhasy, ale inni walili pi\u0119\u015bci\u0105 w st\u00f3\u0142 i wykrzykiwali: \u201eNasze Chiny s\u0105 ju\u017c pot\u0119g\u0105, nie boimy si\u0119 niczego i nikt ci nie pomo\u017ce!\u201d. <\/span><\/p>\n

O co chodzi\u0142o? P\u00f3\u017aniej dowiedzia\u0142am si\u0119, \u017ce nast\u0119pnego dnia s\u0105dzili siedemdziesi\u0119cioletni\u0105 Gao Yu, a kilka dni wcze\u015bniej Wang Lixiong jad\u0142 kolacj\u0119 z przyjaci\u00f3\u0142mi, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych by\u0142o kilku znanych obro\u0144c\u00f3w praw cz\u0142owieka, na przyk\u0142ad Hu Jia. Jaki\u015b paranoik uzna\u0142 zapewne, \u017ce planuj\u0105 zaj\u0119cie budynku s\u0105du, i postanowi\u0142 ich prewencyjnie aresztowa\u0107, co zwykle polega na tym, \u017ce \u201es\u0142u\u017cba bezpiecze\u0144stwa miasta\u201d wysy\u0142a swoich ludzi pod wskazane adresy, gdzie przejmuj\u0105 str\u00f3\u017c\u00f3wki oraz rozstawiaj\u0105 i zajmuj\u0105 dwa krzes\u0142a przed upatrzonymi drzwiami. Nie opuszczaj\u0105 tego posterunku dzie\u0144 i noc; nie jestem pewna, czy i jak si\u0119 zmieniaj\u0105. Czasem trwa to dob\u0119, innym razem kilka dni, tygodni, a nawet miesi\u0119cy. Zawsze zostaje po nich pod\u0142oga us\u0142ana niedopa\u0142kami i \u0142upinkami pestek dyni. Na klatce schodowej s\u0105 d\u017awi\u0119kowe w\u0142\u0105czniki \u015bwiat\u0142a, wi\u0119c je\u015bli nie chc\u0105 siedzie\u0107 po ciemku, musz\u0105 ci\u0105gle ha\u0142asowa\u0107: gada\u0107, kas\u0142a\u0107, plu\u0107, pierdzie\u0107, tupa\u0107 albo klaska\u0107.<\/p>\n

\"oser-dziensaduprogpiekla-2-paldenlhamo\"<\/a><\/p>\n

Kiedy pracuj\u0105, nie wychodz\u0119 z domu, bo nie chc\u0119 ich ogl\u0105da\u0107. Poza tym poch\u0142ania\u0142y mnie akurat internetowe relacje ze \u201e\u015bwi\u0119ta Palden Lhamo\u201d. Te lhaskie uroczysto\u015bci s\u0105 dzi\u015b popularne w ca\u0142ym Tybecie i cz\u0119sto nazywane \u201edniem kobiet\u201d. Palden Lhamo jest b\u00f3stwem, ma sw\u00f3j pos\u0105g na pi\u0119trze \u015bwi\u0105tyni D\u017cokhang i twarz \u017caby, kt\u00f3r\u0105 ods\u0142ania si\u0119 tylko raz do roku, pi\u0119tnastego dnia dziesi\u0105tego miesi\u0105ca naszego kalendarza. Na uroczysto\u015b\u0107 \u015bci\u0105gaj\u0105 t\u0142umy mnich\u00f3w i \u015bwieckich, a kobiety ciesz\u0105 si\u0119 okre\u015blonymi przywilejami, o kt\u00f3rych nie b\u0119d\u0119 si\u0119 tu rozpisywa\u0142a. Powiem tylko, \u017ce ka\u017cdy, kto z wygl\u0105du przypomina kobiet\u0119, mo\u017ce tego dnia \u015bmia\u0142o wyci\u0105ga\u0107 r\u0119k\u0119 po datki. Znajomi z Lhasy robi\u0105 wtedy mn\u00f3stwo pi\u0119knych zdj\u0119\u0107 pielgrzym\u00f3w i bogini o \u017cabiej twarzy. Wielu Tybeta\u0144czyk\u00f3w mierzi jednak ca\u0142a ta \u017cebranina, ale cho\u0107 sama nie znosz\u0119 wulgaryzowania tradycyjnych \u015bwi\u0105t, tym razem za\u015bmiewa\u0142am si\u0119 do \u0142ez, dostaj\u0105c internetowe czerwone koperty z kwotami, daj\u0105cymi pole do popisu mi\u0142o\u015bnikom homofonicznych \u017cart\u00f3w.<\/p>\n

W tym roku co wiecz\u00f3r stara\u0142am si\u0119 sk\u0142ada\u0107 pok\u0142ony (co jest jedn\u0105 z czterech praktyk wst\u0119pnych wielu szk\u00f3\u0142 buddyzmu tybeta\u0144skiego). Kiedy o zmierzchu zapali\u0142am lampk\u0119 przed swoim o\u0142tarzykiem, odg\u0142osy z klatki schodowej natchn\u0119\u0142y mnie do napisania wiersza.<\/p>\n

Zza drzwi s\u0142ysz\u0119 o p\u00f3\u0142nocy<\/em><\/div>\n
Wasze rytmiczne wrzaski<\/em><\/div>\n
M\u0119skie g\u0142osy w stolicy imperium<\/em><\/div>\n
Horrendalne, chamskie, ale nieczytelne<\/em><\/div>\n
Udaj\u0119, \u017ce nie s\u0142ysz\u0119, nie s\u0142ysz\u0119<\/em><\/div>\n

 <\/p>\n

Nie patrz\u0119 na wasze rozklekotane krzes\u0142a<\/em><\/div>\n
W korytarzu oblepionym og\u0142oszeniami<\/em><\/div>\n
Kiedy jecie, nagle spowija je policyjny cie\u0144<\/em><\/div>\n
Kt\u00f3rego nie znam godziny<\/em><\/div>\n
Udaj\u0119, \u017ce nie widz\u0119, nie widz\u0119<\/em><\/div>\n

 <\/p>\n

Jutro \u015bwi\u0119to Palden Lhamo<\/em><\/div>\n
Jestem szcz\u0119\u015bliwa, to moja mi\u0142o\u015b\u0107<\/em><\/div>\n
Za to wy ci\u0105gle tupiecie<\/em><\/div>\n
Jakby was op\u0119ta\u0142 demon<\/em><\/div>\n

 <\/p>\n

Sko\u0144czywszy pisa\u0107, wr\u00f3ci\u0142am do modlitwy. Kiedy odwr\u00f3ci\u0142am g\u0142ow\u0119 do okna, zobaczy\u0142am ci\u0119\u017ck\u0105 kotar\u0119 smogu.<\/p>\n

3.<\/p>\n

Pozw\u00f3lcie, \u017ce opowiem wam o znajomym z Amdo, kt\u00f3ry zabra\u0142 rodzic\u00f3w, \u017con\u0119 i dziecko na pielgrzymk\u0119 do Lhasy. Kiedy zgromadzi\u0142 wszystkie niezb\u0119dne dokumenty, czu\u0142 si\u0119 tak, jakby wyros\u0142y mu skrzyd\u0142a. Naprawd\u0119 podchodzi\u0142 do tego bardzo emocjonalnie!<\/p>\n

O jakich dokumentach m\u00f3wimy? O takich, kt\u00f3rych potrzebuj\u0105 Tybeta\u0144czycy z Khamu i Amdo (a wi\u0119c z prowincji Gansu, Qinghai, Sichuan i Yunnan), \u017ceby m\u00f3c znale\u017a\u0107 si\u0119 w Lhasie. Raz, zezwolenie na wjazd do Tybetu, kt\u00f3re wydaje policja z miejsca zameldowania (chi\u0144skiego <\/span>hukou<\/em>) w celu \u201eokazania\u201d wszystkim posterunkom i organom. To za\u015bwiadczenie niekaralno\u015bci musi nosi\u0107 podpisy i piecz\u0119cie lokalnego dzielnicowego oraz komendanta. Dwa, tymczasowe po\u015bwiadczenie to\u017csamo\u015bci \u2013 zawieraj\u0105ce imi\u0119, nazwisko, p\u0142e\u0107, pochodzenie etniczne i numer dowodu \u2013 wa\u017cne przez trzy miesi\u0105ce i wydawane na pierwszym posterunku na terenie Tybeta\u0144skiego Regionu Autonomicznego. Trzy, po\u015bwiadczenie czasowego zatrzymania dowodu osobistego przez posterunek w stolicy. W biurze, jakie prowadzi w Lhasie ka\u017cdy region Tybetu, trzeba te\u017c przedstawi\u0107 sw\u00f3j sto\u0142eczny adres oraz numer telefonu, wskazuj\u0105c jednocze\u015bnie najbli\u017cszy komisariat tudzie\u017c posterunek, w kt\u00f3rym zosta\u0142 dow\u00f3d. Ten papierek musi zdobi\u0107 siedem czerwonych piecz\u0119ci. <\/span><\/p>\n

Mnich potrzebuje dodatkowo za\u015bwiadczenia to\u017csamo\u015bci duchownego oraz kilku jeszcze bardziej absurdalnych dokument\u00f3w. A i tak zawsze mo\u017ce zosta\u0107 zawr\u00f3cony.<\/p>\n

Czujecie si\u0119 zagubieni? Kr\u0119ci si\u0119 wam w g\u0142owie? Opowiem, jak by\u0142o ze mn\u0105. Jad\u0105c z Pekinu do Lhasy, trzy lata temu utkn\u0119\u0142am na pierwszym posterunku na szosie z Qinghai, poniewa\u017c nie mia\u0142am pierwszego kwitka, zezwolenia na wjazd. Z policyjnej instrukcji wynika\u0142o, \u017ce maj\u0105 by\u0107 na nim dane osobowe, p\u0142e\u0107, pochodzenie, numer dowodu, adres w Tybecie, cel i planowany czas pobytu, karalno\u015b\u0107, gwarancja praworz\u0105dno\u015bci, dane organu wydaj\u0105cego oraz osoby kontaktowej. Za\u015bwiadczenia wymagano tylko od Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Siedmioro podr\u00f3\u017cuj\u0105cych ze mn\u0105 Chi\u0144czyk\u00f3w nie potrzebowa\u0142o \u017cadnych egzotycznych podk\u0142adek.<\/p>\n

Dzi\u015b wyprawa do Lhasy jest dla Tybeta\u0144czyka tak samo skomplikowana<\/a> jak wyjazd za granic\u0119. Chi\u0144czykom wystarczy natomiast dow\u00f3d. Dawne \u201ezakazane miasto\u201d zn\u00f3w sta\u0142o si\u0119 niedost\u0119pne \u2013 tym razem dla syn\u00f3w i c\u00f3rek tej ziemi. Dlatego te\u017c tak kibicowa\u0142am wspomnianemu znajomemu, kt\u00f3remu uda\u0142o si\u0119 dotrzyma\u0107 obietnicy z\u0142o\u017conej s\u0119dziwym rodzicom i doprowadzi\u0107 ich przed oblicze \u015bwi\u0119tego pos\u0105gu Buddy w D\u017cokhangu. Oraz pokaza\u0107 majestat Potali synkowi, zanim doszcz\u0119tnie schi\u0144szcz\u0105 go w szkole. \u201eZobaczenie Tybetu \u2013 napisa\u0142 w internecie ziomek z Amdo \u2013 jest marzeniem ka\u017cdego m\u0142odego Tybeta\u0144czyka. U nas doro\u015bli ci\u0105gn\u0105 dzieciaki za uszy, pytaj\u0105c: <\/span>\u00bbWidzia\u0142e\u015b ju\u017c Lhas\u0119?\u00ab. Je\u015bli malec nie pi\u015bnie z b\u00f3lu, ciesz\u0105 si\u0119 ze \u00bbznaku\u00ab, \u017ce mu si\u0119 uda, jak doro\u015bnie\u201d. Takie to nasze zabawy, raczej s\u0142odko-kwa\u015bne. <\/span><\/p>\n

\"oser-dziensaduprogpiekla-3-dzokhang\"<\/a><\/p>\n

Znajomy robi \u015bwietne zdj\u0119cia, ale jego fotografie z Lhasy wprawi\u0142y mnie w przygn\u0119bienie. Kontur D\u017cokhangu wygl\u0105da jak wyci\u0119ty z papieru, \u015bwi\u0105tynia tonie w cieniu, samotna i milcz\u0105ca. Rozkochana w drogocennych turkusach, wielkich koralach i miodowych bursztynach ksi\u0119\u017cniczka Wencheng<\/a> nosi czarn\u0105 mask\u0119 i ma smutne oczy. Nie za spraw\u0105 smogu. I nie przez niego mimo pe\u0142ni na Barkhorze nie ma \u015bladu \u017cycia.<\/p>\n

4.<\/p>\n

R\u00f3wnie pora\u017caj\u0105co jak smog dzia\u0142a na zmys\u0142y historia \u201eintronizacji\u201d chi\u0144skiego aktora, kt\u00f3ry zdoby\u0142 s\u0142aw\u0119, graj\u0105c cesarza Qianlonga w jakim\u015b kostiumowym serialu. Ceremoni\u0119 przeprowadzi\u0142 cz\u0142owiek niezbyt znany, cho\u0107 nada\u0142 sobie miano \u2013 po\u015br\u00f3d bodaj dwudziestu innych tytu\u0142\u00f3w \u2013 \u201ejedynego wp\u0142ywowego w \u015bwiecie duchowego mistrza\u201d. Po tybeta\u0144sku nazywa si\u0119 Pema Oser, w rzeczywisto\u015bci \u2013 Wu Darong. Pochodzi z Fujianu, by\u0142 biznesmenem handluj\u0105cym torbami i buddyjskimi przedmiotami rytualnymi. Wspomniany aktor, Zhang Tielin, otrzyma\u0142 tybeta\u0144skie imi\u0119 Pema Czophel, ale upodoba\u0142 sobie wariant Pema Tielin.<\/p>\n

\"oser-dziensaduprogpiekla-4-intronizacja\"<\/a><\/p>\n

Chi\u0144ska \u201eintronizacja\u201d \u2013 nazywana tak\u017ce \u201ezasiadaniem na \u0142o\u017cu\u201d \u2013 to potoczne, uproszczone okre\u015blenie ceremonialnego osadzenia na tronie tybeta\u0144skiego lamy. Nie wiem, sk\u0105d wzi\u0119li wersj\u0119 z \u201e\u0142o\u017cem\u201d, ale dla laika jest w tym wyra\u017ceniu co\u015b dwuznacznego, wr\u0119cz nieprzyzwoitego. W rzeczy samej, Zhang Tielin by\u0142 bohaterem wielu pikantnych plotek, niemniej nagranie z jego \u201ewyniesienia\u201d okaza\u0142o si\u0119 jeszcze popularniejsze od nich.<\/p>\n

A by\u0142o tak: grupa nie-Tybeta\u0144czyk\u00f3w, kobiet i m\u0119\u017cczyzn, przebra\u0142a si\u0119 w tybeta\u0144skie stroje, grupa nietybeta\u0144skich mnich\u00f3w i mniszek na\u0142o\u017cy\u0142a tybeta\u0144skie szaty, po czym zebrali si\u0119 w centrum konferencyjnym w Hongkongu na uroczysto\u015bci przypominaj\u0105cej bankiet w peki\u0144skiej Wielkiej Hali Ludowej. Z g\u0142o\u015bnik\u00f3w grzmia\u0142o tybeta\u0144skie \u201e<\/span>lama cienno<\/em>\u201d, za scenografi\u0119 dla Pemy Osera i zaproszonych go\u015bci robi\u0142y pod\u015bwietlone zdj\u0119cia Budd\u00f3w z thanek i fresk\u00f3w. Mi\u0119dzy sto\u0142ami kr\u0105\u017cy\u0142y symbole Trzech Klejnot\u00f3w buddyzmu tybeta\u0144skiego: pos\u0105gi Buddy, \u015bwi\u0119te ksi\u0119gi i ma\u0142e stupy. Aktor teatralnie k\u0142ania\u0142 si\u0119 przed swym \u201emistrzem i m\u0119drcem\u201d, kt\u00f3ry uwolni\u0142 go od \u201ezmieniaj\u0105cego si\u0119 bezustannie \u015bwiata\u201d. Pok\u0142on stanowi integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 praktyki buddyjskiej, niemniej tradycje chi\u0144ska i tybeta\u0144ska r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od siebie. Sceniczne sk\u0142ony okaza\u0142y si\u0119 do\u015b\u0107 przypadkow\u0105 fuzj\u0105, po kt\u00f3rej przysz\u0142a kolej na odebranie buddyjskich szat, ceremonialnego nakrycia g\u0142owy i innych przedmiot\u00f3w z r\u0105k \u201enauczyciela\u201d, z mozo\u0142em mamroc\u0105cego \u201emantry\u201d. Trudno o lepszy odpowiednik lepkiego smogu ni\u017c niedorzeczno\u015b\u0107 tej sceny. Na pocz\u0105tek Wu Darong, obleczony w co\u015b na kszta\u0142t cesarskiej sukni, opowiada\u0142 w dodatku o \u201enarodowym \u015bwi\u0119cie\u201d i \u201ewsp\u00f3lnym celebrowaniu sze\u015b\u0107dziesi\u0105tej rocznicy naszego kraju, kt\u00f3ry w trudzie i znoju walczy\u0142 o to, by\u015bmy mogli cieszy\u0107 si\u0119 dzi\u015b splendorem chwa\u0142y, sukcesu, pot\u0119gi i bogactwa\u201d. Czy\u017cbym s\u0142ysza\u0142a sekretarza partyjnej kom\u00f3rki do spraw tybeta\u0144skiej tradycji buddyjskiej? I uciele\u015bnienie owego \u201esplendoru sukcesu\u201d? <\/span><\/p>\n

Ka\u017cdy, kto obejrzy relacj\u0119<\/a> z tego horroru, poczuje si\u0119 zbrukany i upokorzony. Tybeta\u0144czycy uznali to za prowokacj\u0119 i zareagowali bardzo emocjonalnie. Ciekawa rzecz, bo jednym g\u0142osem przem\u00f3wili nagle przedstawiciele najr\u00f3\u017cniejszych grup \u2013 nale\u017c\u0105cy do systemu i omijaj\u0105cy go szerokim \u0142ukiem, zdeklarowani buddyjscy tradycjonali\u015bci i wolnomy\u015bliciele. Wielokrotnie udost\u0119pniany post, kt\u00f3ry ewidentnie najlepiej oddawa\u0142 nastroje, zaczyna\u0142 si\u0119 od s\u0142\u00f3w: \u201eP\u0142aka\u0142em, bo nie mog\u0142em znie\u015b\u0107 widoku takiego upokorzenia buddyzmu tybeta\u0144skiego! Czu\u0142em w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107, gdy\u017c nigdy nie pogodz\u0119 si\u0119 z takim \u015bwi\u0119tokradztwem!\u201d. (Byli i tacy, kt\u00f3rzy z\u017cymali si\u0119 z innych przyczyn, ale tak przecie\u017c ko\u0144czy si\u0119 ka\u017cde spotkanie oszust\u00f3w i kanciarzy.)<\/p>\n

W g\u0119stniej\u0105cym smogu mo\u017ce nam pom\u00f3c jedynie spok\u00f3j. To tylko czubek g\u00f3ry lodowej. Nie trzeba daleko szuka\u0107: \u201ez\u0142ota urna\u201d, z kt\u00f3rej partia losuje nowego Panczenlam\u0119<\/a>, licencjonowanie<\/a> \u201e\u017cywych budd\u00f3w\u201d przez autorytarny re\u017cim, doprowadzaj\u0105ca do szale\u0144stwa mnich\u00f3w i mniszki obowi\u0105zkowa \u201eedukacja patriotyczna\u201d we wszystkich klasztorach, pranie m\u00f3zg\u00f3w pod szyldem \u201eedukacji prawnej\u201d, kt\u00f3re cz\u0119sto nie ko\u0144czy si\u0119 na s\u0142owach. Wielu skatowanych nigdy nie odzyska zdrowia. Odmawiaj\u0105cy l\u017cenia swojego guru, Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci Dalajlamy, s\u0105 w najlepszym razie wydalani ze \u015bwi\u0105ty\u0144, inni trafiaj\u0105 do wi\u0119zie\u0144. Wszystko to popchn\u0119\u0142o w ogie\u0144<\/a> ju\u017c sto czterdzie\u015bci cztery osoby.<\/p>\n

Jednocze\u015bnie Tybet komercjalizuje si\u0119 i staje na g\u0142owie. Je\u015bli tylko ma odpowiedni\u0105 kwot\u0119, chi\u0144ski prostak nie musi si\u0119 liczy\u0107 z monastycznymi tradycjami i zasadami. P\u00f3ki sypie z\u0142otem, njingmapowie Drime Szing Kjong Rinpocze, Mocza Rinpocze, \u0141angpo Rinpocze i klasztor Kathok w Khamie ch\u0119tnie go dowarto\u015bciuj\u0105 \u2013 cho\u0107by, jak Wu Daronga, buddyjskim imieniem, czapk\u0105 i innymi zabawkami.<\/p>\n

5.<\/p>\n

Wr\u00f3ci\u0142am niedawno do \u201eZranionej cywilizacji\u201d, niezwyk\u0142ej ksi\u0105\u017cki V.S. Naipaula o Indiach. Zaiste \u201eprawda jest okrutna i przyt\u0142aczaj\u0105ca\u201d. A smog tak g\u0119sty, \u017ce nie widz\u0119 ju\u017c budynk\u00f3w po drugiej stronie ulicy. Zdaniem mojej aplikacji st\u0119\u017cenia PM2,5 i PM10 przekraczaj\u0105 normy \u015awiatowej Organizacji Zdrowia dwadzie\u015bcia i trzydzie\u015bci razy. \u201eCo to znaczy? \u2013 pyta znajomy. \u2013 Pewnie gorzej ni\u017c wpa\u015b\u0107 do szamba\u201d. \u201eNatura bierze na nas odwet\u201d, pisze inny. \u201eTamci sobie odlec\u0105, zostawiaj\u0105c robot\u0119 innym\u201d. \u201ePartia robi, co chce, konsekwencje ponosimy my\u201d.<\/p>\n

Postanowi\u0142am poszpera\u0107 jeszcze w sprawie Zhanga Tielina. Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry wie, o czym m\u00f3wi, pisze na swoim blogu: \u201eRozmawia\u0142em o tej sprawie z tuzinem ludzi z portalu (…), t\u0142umacz\u0105c, \u017ce nie mog\u0105 przyklaskiwa\u0107 <\/span>\u00bbhierarchom buddyzmu tybeta\u0144skiego z Hongkongu\u00ab, kt\u00f3rzy nie znaj\u0105 jednego tybeta\u0144skiego s\u0142owa. Ichni decydent odpowiada, \u017ce to wytyczna Frontu Jedno\u015bci\u201d. I tyle. Trzy kropeczki oznaczaj\u0105 przedstawicielstwo Pekinu w Hongkongu. Czyli co, polecili im wyprodukowa\u0107 lewego \u201e\u017cywego budd\u0119\u201d? I o jaki \u201eportal\u201d tu chodzi? To Xinhua, Dziennik Ludowy, Sina, Fenghuang? <\/span><\/p>\n

\"oser-dziensaduprogpiekla-5-wudarongaparatczycy\"<\/a><\/p>\n

Na stronie \u201ePemy Osera Rinpoczego\u201d \u0142atwo znale\u017a\u0107 zdj\u0119cia Wu Daronga z r\u00f3\u017cnymi aparatczykami. Oraz informacje: \u201eW czerwcu 2006 roku Tulku Pema Oser z\u0142o\u017cy\u0142 sze\u015bciodniow\u0105 wizyt\u0119 w Pekinie na zaproszenie Biura ds. Religii. Zosta\u0142 gor\u0105co powitany przez przewodnicz\u0105cego Frontu Jedno\u015bci, Zhu Weiquna oraz szefa Biura, Ye Xiaowena, kt\u00f3rego podczas bankietu reprezentowa\u0142 jego zast\u0119pca\u201d. \u201eTulku Pema Oser podarowa\u0142 wiceprzewodnicz\u0105cemu smocz\u0105 \u0142\u00f3d\u017a\u201d. \u201ePodczas oficjalnej wizyty w Hongkongu w lutym 2012 roku sekretarz organizacji partyjnej Centralnej Akademii Socjalistycznej, zast\u0119pca cz\u0142onka Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Chin, cz\u0142onek Sta\u0142ego Komitetu Og\u00f3lnochi\u0144skiej Ludowej Politycznej Konferencji Konsultatywnej oraz wiceprzewodnicz\u0105cy Chi\u0144skiego Instytutu Kultury, Ye Xiaowen wysoko oceni\u0142 prac\u0119 Tulku Pemy Osera na rzecz promowania kultury buddyjskiej na arenie mi\u0119dzynarodowej\u201d.<\/p>\n

Wkr\u00f3tce na scen\u0119 wkroczy\u0142 nowy bohater. \u201ePrzewodnicz\u0105cy Tybeta\u0144skiego Oddzia\u0142u Og\u00f3lnochi\u0144skiego Stowarzyszenia Buddyjskiego, si\u00f3dmy Drukhang Rinpocze\u201d. Niezawodny <\/span>Global Times<\/em> pisze w artykule po\u015bwi\u0119conym nowemu \u201esystemowi<\/a> potwierdzania autentyczno\u015bci \u017cywych budd\u00f3w\u201d, \u017ce zdaniem owego \u015bwi\u0119tego m\u0119\u017ca tulku<\/em> musi spe\u0142nia\u0107 cztery warunki: wciela\u0107 si\u0119 od pokole\u0144, posiada\u0107 klasztor i praktykowa\u0107 w nim buddyzm, przestrzega\u0107 pa\u0144stwowych zasad odradzania oraz zosta\u0107 zatwierdzonym przez rz\u0105d. Duchowny by\u0142 najwyra\u017aniej tak przej\u0119ty swoj\u0105 globalno\u015bci\u0105, \u017ce przeoczy\u0142 wym\u00f3g najwa\u017cniejszy: zwalczanie separatyzmu. <\/span><\/p>\n

Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce Pema Oser pozostaje w za\u017cy\u0142ych stosunkach z wysokimi aparatczykami. Mo\u017ce to Zhu Weiqun i Ye Xiaowen klepn\u0119li mu przed laty tytu\u0142 \u201eRinpoczego\u201d? Bez \u201eoficjalnego zatwierdzenia\u201d co mog\u0142oby ich \u0142\u0105czy\u0107 z fa\u0142szywym tulku? Nie da\u0142oby si\u0119 go zaprasza\u0107 na kolacje i oficjalnie przyjmowa\u0107 od niego prezent\u00f3w, gdyby by\u0142 zwyk\u0142ym biznesmenem Wu i handlarzem dewocjonaliami. Trudno oprze\u0107 si\u0119 wra\u017ceniu, \u017ce t\u0119 posta\u0107 stworzono i obwo\u017cono po pa\u0144stwowych galach na potrzeby Frontu Jedno\u015bci.<\/p>\n

\"oser-dziensaduprogpiekla-6-drukhangrinpocze\"<\/a><\/p>\n

Drukhang Rinpocze zawsze by\u0142 karierowiczem, specjalizuj\u0105cym si\u0119 w krytykowaniu Dalajlamy. Pojawia\u0142 si\u0119 publicznie tylko wtedy, gdy mia\u0142 w tym interes, i starannie wa\u017cy\u0142 s\u0142owa. Tym razem da\u0142 si\u0119 obsadzi\u0107 w roli pogromcy \u201efa\u0142szywych inkarnacji\u201d. Podejrzewam, \u017ce Front Jedno\u015bci spisze na straty Pem\u0119 Osera i Pem\u0119 Tielina, bo obaj byli kr\u00f3tkowzrocznie \u0142asi na rozg\u0142os. Nie tego oczekuje partia od swoich kret\u00f3w. Uwielbiali gra\u0107 i za szybko zwr\u00f3cili na siebie uwag\u0119 \u201emas\u201d. Na scen\u0119 wkroczy\u0142 wi\u0119c Drukhang Rinpocze, jakby za kulisami kto\u015b szybko skorygowa\u0142 scenariusz i krzykn\u0105\u0142: \u201e\u015awiat\u0142a, wchodzisz, muzyka!\u201d.<\/p>\n

W przepastnym worze chi\u0144skiej tradycji mie\u015bci si\u0119 mi\u0119dzy innymi \u201etrzydzie\u015bci sze\u015b\u0107 forteli\u201d, takich jak \u201ezabijanie po\u017cyczonym mieczem\u201d, \u201epl\u0105drowanie p\u0142on\u0105cego domu\u201d, \u201eobserwowanie po\u017caru z drugiego brzegu\u201d, \u201em\u0105cenie wody przed po\u0142owem\u201d, \u201ewymienianie belek na przegni\u0142e deski\u201d. Po\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnych pod\u0142o\u015bci i prowokacji jest r\u00f3wnie\u017c \u201epo\u017ceranie cykady przez modliszk\u0119\u201d, czyli dora\u017ane realizowanie ma\u0142ych cel\u00f3w. Oraz, rzecz jasna, wynoszona pod niebiosa \u201eSztuka wojny\u201d Sun Tzu, wedle kt\u00f3rej \u201epodst\u0119p\u00f3w nigdy dosy\u0107\u201d. Wszystkie te \u201eusypiania czujno\u015bci\u201d i \u201eszturmowania zdezorientowanych\u201d \u0142\u0105czy stawianie na piedestale k\u0142amstwa i oszustwa. Cel u\u015bwi\u0119ca \u015brodki. Wszelkie. Do tego stopnia, \u017ce niekt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105 \u201eSztuk\u0119 wojny\u201d za tkank\u0119 rakow\u0105 i gen \u015bmierci kultury chi\u0144skiej. Podzielam to zdanie.<\/p>\n

6.<\/p>\n

Kiedy si\u0119 obudzi\u0142am, zobaczy\u0142am za oknem niebieskie niebo. Przyjemnie zaskoczona, by\u0142am gotowa zapomnie\u0107 o wczorajszym smogu i zaj\u0105\u0107 si\u0119 \u015bwiatem widzialnym. Mieszka\u0144cy tego miasta coraz wi\u0119cej fotografuj\u0105, odkrywaj\u0105c z wyra\u017an\u0105 wdzi\u0119czno\u015bci\u0105 pi\u0119kno dawno niewidzianych zak\u0105tk\u00f3w. Ale czy nie jest to obraz fa\u0142szywy? Czy raczej ulotny jak owo mgnienie czysto\u015bci. Porywisty p\u00f3\u0142nocny wiatr przepchn\u0105\u0142 tylko truj\u0105c\u0105 chmur\u0119, kt\u00f3ra nigdzie nie znik\u0142a. Krewni z Seattle m\u00f3wi\u0105 mi, \u017ce te\u017c maj\u0105 wysokie st\u0119\u017cenie PM2,5 \u2013 zastanawiam si\u0119, czy to nie nasze. Kiedy tylko ustanie wiatr, smog wr\u00f3ci. Wszyscy znaj\u0105 ten mechanizm na pami\u0119\u0107.<\/p>\n

Obudzi\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c media. <\/span>Wiadomo\u015bci Peki\u0144skie<\/em> skrobi\u0105 dumn\u0105 fasad\u0119 Pemy Osera, zza kt\u00f3rej wyziera dawny handel torbami i zabawkami oraz wci\u0105\u017c dzia\u0142aj\u0105ce \u201eBuddyjskie Centrum Kultury\u201d, kt\u00f3re sprzedaje wod\u0119 i zegarki. Wszystkie tytu\u0142y, ca\u0142a dwudziestka, s\u0105 fa\u0142szywe. <\/span><\/p>\n

Podobnie jak \u201ecertyfikat tulku\u201d, przerobiony z list\u00f3w i pokwitowa\u0144 r\u00f3\u017cnych tybeta\u0144skich Rinpocz\u00f3w. Spraw\u0105 zaj\u0119\u0142a si\u0119 sama pa\u0144stwowa CCTV, dywaguj\u0105c nad \u201eautentyczno\u015bci\u0105\u201d buddyjskiej inkarnacji biznesmena.<\/p>\n

Wszystkie chi\u0144skie tytu\u0142y starannie unikaj\u0105 przecie\u017c jednej kwestii: \u201ewymog\u00f3w Frontu Jedno\u015bci\u201d. <\/span>Wiadomo\u015bci Peki\u0144skie<\/em> zacytowa\u0142y za to Pem\u0119 Osera, kt\u00f3ry mia\u0142 pochwali\u0107 si\u0119 przez swojego przedstawiciela \u201emocnym oficjalnym poparciem\u201d i wyrazi\u0107 nadziej\u0119, \u017ce \u201eopisane zostan\u0105 rzeczy pozytywne\u201d. <\/span><\/p>\n

W ko\u0144cu odezwa\u0142 si\u0119 i Front Jedno\u015bci. Zhu Weiqun o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce o \u201ereinkarnacji decyduje wy\u0142\u0105cznie rz\u0105d centralny\u201d, kt\u00f3ry nie tylko \u201enie zrezygnuje z kontroli, ale zaostrzy j\u0105 jeszcze bardziej, \u017ceby m\u00f3c skutecznie walczy\u0107 z separatyzmem\u201d. Kilka dni p\u00f3\u017aniej posun\u0105\u0142 si\u0119 jeszcze dalej, m\u00f3wi\u0105c w telewizji, \u017ce fa\u0142szywi tulku wyje\u017cd\u017caj\u0105 z Tybetu, \u017ceby oszukiwa\u0107 ludzi w centralnych i wschodnich Chinach, nak\u0142ania\u0107 do uprawiania z sob\u0105 seksu i wraca\u0107 z pieni\u0119dzmi na finansowanie dzia\u0142alno\u015bci separatystycznej, niszcz\u0105c w ten spos\u00f3b reputacj\u0119 buddyzmu tybeta\u0144skiego i stanowi\u0105c powa\u017cne zagro\u017cenie dla bezpiecze\u0144stwa pa\u0144stwa.<\/p>\n

Zhu si\u0119gn\u0105\u0142 po wielokrotnie testowan\u0105, najskuteczniejsz\u0105 bro\u0144 \u2013 oskar\u017cenie o separatyzm \u2013 \u017ceby zmieni\u0107 temat i zamkn\u0105\u0107 usta Tybeta\u0144czykom, badaj\u0105cym powi\u0105zania mi\u0119dzy wysokimi aparatczykami a fa\u0142szywym lam\u0105 Wu Darongiem. Przy okazji wykorzysta\u0142 zainteresowanie spraw\u0105 Zhanga Tielina do poszczucia Chi\u0144czyk\u00f3w na tybeta\u0144skich hierarch\u00f3w buddyjskich.<\/p>\n

Czy mamy fa\u0142szywych tulku, kt\u00f3rzy wy\u0142udzaj\u0105 kas\u0119 i namawiaj\u0105 do p\u00f3j\u015bcia z sob\u0105 do \u0142\u00f3\u017cka? Oczywi\u015bcie. To jednak przede wszystkimi skorumpowani oficjele, kt\u00f3rym w\u0142adza dobiera si\u0119 do sk\u00f3ry bardzo opieszale i niech\u0119tnie. Czy ci ludzie kradn\u0105, \u017ceby finansowa\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 separatystyczn\u0105? Sk\u0105d\u017ce. A gdyby nawet, czemu Zhu Weiqun nie napi\u0119tnuje ich publicznie, podaj\u0105c nazwiska? Chyba \u017ce mia\u0142 na my\u015bli Tenzina Delka Rinpoczego<\/a>, kt\u00f3ry umar\u0142 w chi\u0144skim wi\u0119zieniu<\/a>, bezwstydnie wrobiony<\/a> w planowanie zamach\u00f3w bombowych.<\/p>\n

\"oser-dziensaduprogpiekla-7-licencjarinpoczego\"<\/a><\/p>\n

Zaraz potem pokazali \u201elicencj\u0119\u201d Rinpoczego: nast\u0119pny krok do ca\u0142kowitego podporz\u0105dkowania partii osiemsetletniej tradycji buddyjskiej z Dalajlam\u0105 na czele. \u201eG\u00f3ra Kaila\u015b \u2013 przeczyta\u0142am w ksi\u0105\u017cce Davida Eimera \u2013 jest niezmiennym \u015bwiadectwem nie tylko pot\u0119gi wiary, ale i jej supremacji nad dyktatami komunist\u00f3w, kolejnej z przychodz\u0105cych i odchodz\u0105cych chi\u0144skich dynastii\u201d.<\/p>\n

7.<\/p>\n

Smog wr\u00f3ci\u0142. Biuro kontroli zanieczyszcze\u0144 og\u0142osi\u0142o \u201eczerwony alarm\u201d, ostrzegaj\u0105c przed najwy\u017cszymi st\u0119\u017ceniami mi\u0119dzy si\u00f3dmym a dziewi\u0105tym. Przypominaj\u0105 konfucja\u0144skiego m\u0119drca Yu Dana, kt\u00f3ry dawno temu zaleca\u0142 zamykanie okien i wr\u00f3t \u2013 a gdy nie zda si\u0119 to na nic, przynajmniej serc \u2013 przed szkodliwymi oparami. Do pierwszych dw\u00f3ch rad mog\u0119 si\u0119 zastosowa\u0107, z regu\u0142y i tak nie wychodz\u0119 z domu, czytam tylko i pisz\u0119. Na tym jednak koniec, nie zamierzam poddawa\u0107 si\u0119 cynizmowi ani odwraca\u0107 oczu od prawdy.<\/p>\n

Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce jest ju\u017c po wszystkim, kiedy z mg\u0142y wychyn\u0105\u0142 nagle Mocza Rinpocze i wyrecytowa\u0142: \u201e\u015alubuj\u0119 po\u015bwi\u0119ci\u0107 \u017cycie krzewieniu buddyzmu. Nigdy przedtem nikt si\u0119 mn\u0105 tak nie pos\u0142u\u017cy\u0142, stawiaj\u0105c w niezr\u0119cznej sytuacji wszystkich wierz\u0105cych oraz nara\u017caj\u0105c na szwank klasztor Kathok, szko\u0142\u0119 njingmapa i ca\u0142y \u015bwiat buddyzmu tybeta\u0144skiego. Czuj\u0119 wielki b\u00f3l\u201d. Ja z kolei poczu\u0142am si\u0119 niezr\u0119cznie, bo zabrzmia\u0142o to jak samokrytyka z czas\u00f3w rewolucji kulturalnej: \u201eMyli\u0142em si\u0119, wprowadzono mnie w b\u0142\u0105d, da\u0142em si\u0119 wykorzysta\u0107 bezwzgl\u0119dnemu wrogowi klasowemu\u201d. Kto tego posmakowa\u0142, nie zapomni do \u015bmierci. Je\u017celi kiedy\u015b, jak we wschodnich Niemczech, upadnie tu komunizm, mo\u017ce i nam dane b\u0119dzie obejrze\u0107 ukryt\u0105 w teczkach drug\u0105 stron\u0119 medalu. <\/span><\/p>\n

A potem na zamglonej scenie pojawi\u0142a si\u0119 jeszcze jedna posta\u0107: c\u00f3rka poprzedniego Panczenlamy. M\u00f3wi\u0105 na ni\u0105 \u201eKsi\u0119\u017cniczka\u201d. Nie mam poj\u0119cia, sk\u0105d si\u0119 to wzi\u0119\u0142o \u2013 czy\u017cby kto\u015b chcia\u0142 zasugerowa\u0107, \u017ce Panczen Rinpocze by\u0142 kiedy\u015b kr\u00f3lem? Zapomnienie o jej wypowiedziach w niczym nas nie zubo\u017cy, trzeba jednak przyzna\u0107, \u017ce faktycznie brzmia\u0142a jak ksi\u0119\u017cniczka, o\u015bwiadczaj\u0105c, \u017ce jej zdaniem \u201esprawa fa\u0142szywych tulku zosta\u0142a rozwi\u0105zana, nie ma wi\u0119c ju\u017c po co o tym dyskutowa\u0107\u201d. Ciekawi mnie tylko, czy rzeczywi\u015bcie tak my\u015bli, czy mo\u017ce kto\u015b kaza\u0142 jej og\u0142osi\u0107 to \u015bwiatu.<\/p>\n

Czy \u201eintronizacja\u201d Zhanga Tielina by\u0142a zwyczajn\u0105 fars\u0105? Podobnie jak przepoczwarzenie Wu Daronga w Pem\u0119 Osera zgodnie z \u201ewymogami Frontu Jedno\u015bci\u201d? Czy sprawa zosta\u0142a rzeczywi\u015bcie wyja\u015bniona? Czy mo\u017cna spokojnie przesta\u0107 o niej rozmawia\u0107?<\/p>\n

\u201eO co w tym chodzi? \u2013 pyta tybetolog Elliot Sperling. I odpowiada: \u2013 O okupacj\u0119 oraz kolonizacj\u0119 religii. Zaj\u0105wszy Tybet fizycznie, w\u0142adze wymazuj\u0105 go z umys\u0142\u00f3w ludzi, zast\u0119puj\u0105c chi\u0144sk\u0105 fa\u0142szywk\u0105\u201d. Ka\u017cdy Chi\u0144czyk mo\u017ce dzi\u015b spokojnie przyjecha\u0107 do Lhasy i zamieszka\u0107 na P\u0142askowy\u017cu. A Tybeta\u0144czyk? O ile nie ma meldunku w Tybeta\u0144skim Regionie Autonomicznym, trudno b\u0119dzie mu si\u0119 tam nawet dosta\u0107. \u201eBuddyzmem tybeta\u0144skim\u201d zaczyna stopniowo rz\u0105dzi\u0107 ta sama kolonialna logika. Chi\u0144czycy, je\u015bli im si\u0119 spodoba, mog\u0105 bez problemu zostawa\u0107 jego \u201e\u017cywymi buddami\u201d, natomiast Tybeta\u0144czycy musz\u0105 uzyska\u0107 zgod\u0119 w\u0142adz i odpowiednie certyfikaty oraz przej\u015b\u0107 szkolenie \u201epatriotyczne\u201d. Prawda jest taka, \u017ce buddyzm tybeta\u0144ski stopniowo znika. Z czasem zostanie po nim tylko jaka\u015b chi\u0144sko-tybeta\u0144ska hybryda. Skolonizowany, g\u0142adko skonsumuj\u0105 chi\u0144scy \u201e\u017cywi buddowie\u201d. Ten proces \u2013 kopia tego, kt\u00f3ry przeora\u0142 wcze\u015bniej kraj i nar\u00f3d \u2013 ju\u017c trwa. <\/span><\/p>\n

Jeszcze smutniejsze jest to, \u017ce \u201eg\u0142odne duchy\u201d zalewaj\u0105 dzi\u015b ca\u0142y \u015bwiat, kt\u00f3ry zmieni si\u0119 w piek\u0142o, kiedy po\u0142kn\u0105 ludzi.<\/p>\n

Powinnam ju\u017c ko\u0144czy\u0107. Wybaczcie s\u0142owotok, ale jak na odchodne napisa\u0142 Andy: \u201ePragnienia lepszego jutra \u2013 czystszego powietrza, sprawiedliwo\u015bci, mo\u017cliwo\u015bci wybierania przyw\u00f3dc\u00f3w politycznych \u2013 po prostu nie da si\u0119 st\u0142umi\u0107\u201d. Kocham wolno\u015b\u0107. I r\u00f3wnie mocno kocham swoj\u0105 wiar\u0119, kt\u00f3rej trzeba strzec jak \u017arenicy oka.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

W moim mieszkaniu w Pekinie, 3-8 grudnia 2015<\/p>\n

 <\/p>\n

Za High Peaks Pure Earth<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przed kilkoma dniami byli\u015bmy w schowanej w hutongu wietnamskiej restauracyjce na \u201eostatniej wieczerzy\u201d Andy’ego, dziennikarza New York Timesa, kt\u00f3ry od o\u015bmiu lat mieszka\u0142 w Pekinie. Ci\u0105gle pami\u0119tam nasze pierwsze spotkanie wiosn\u0105 2009 roku. Wysoki, m\u0119czy\u0142 si\u0119 i bezustannie wierci\u0142 na mojej tybeta\u0144skiej sofie. Nie nagrywa\u0142, tylko notowa\u0142 z niesamowit\u0105 szybko\u015bci\u0105. Opowiada\u0142am o sobie i o […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3914,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[23,31,29,26],"class_list":["post-3906","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-buddyzm","tag-marginalizacja","tag-oser","tag-polityka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3906","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3906"}],"version-history":[{"count":17,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3906\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3935,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3906\/revisions\/3935"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3914"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3906"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3906"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3906"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}