{"id":3999,"date":"2017-01-12T06:21:21","date_gmt":"2017-01-12T05:21:21","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hfhrpol.waw.pl\/tybet\/?p=3999"},"modified":"2017-01-11T10:05:03","modified_gmt":"2017-01-11T09:05:03","slug":"oser-tybetanskie-litery-na-zakonczenie-igrzysk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=3999","title":{"rendered":"Oser: Tybeta\u0144skie litery na zako\u0144czenie igrzysk"},"content":{"rendered":"

\u201e\u015awiat kocha uchod\u017ac\u00f3w, o ile s\u0105 olimpijczykami\u201d, napisa\u0142 New York Times<\/em> w czasie igrzysk w Rio. \u201eZ jednej strony zachwycamy si\u0119 ich reprezentacj\u0105, z drugiej \u2013 wieszamy na uchod\u017acach psy. Jak to mo\u017cliwe? Za spraw\u0105 starej zasady: nie na moim podw\u00f3rku. \u00bbJednocze\u015bnie robimy si\u0119 lepsi i gorsi \u2013 m\u00f3wi pisarz Paul Auster. \u2013 W r\u00f3wnym stopniu\u00ab\u201d.<\/p>\n

<\/p>\n

Ja te\u017c w zwi\u0105zku z olimpiad\u0105. I poruszeniem, jakie wywo\u0142a\u0142a w \u0142onie jednej nacji. Raz, za spraw\u0105 pary sportowc\u00f3w: chodziarki Czojang z Qinghai i marato\u0144czyka Topgjala z Tybeta\u0144skiego Regionu Autonomicznego. Dwa, przez tybeta\u0144skie \u0f56\u0f40\u0f60\u0f0b\u0f51\u0fb2\u0f72\u0f53\u0f0b\u0f46\u0f7a\u0f0d (\u201edzi\u0119kuj\u0119\u201d), kt\u00f3re pojawi\u0142o si\u0119 po\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnoj\u0119zycznych napis\u00f3w na ceremonii zamkni\u0119cia.<\/p>\n

Musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce sportowcy mnie nie obeszli. Nie s\u0105 z Amdo i U-Cangu, tylko z Qinghai i TRA. To fakt. Jestem pe\u0142na uznania dla ich zaanga\u017cowania, wytrwa\u0142o\u015bci i po\u015bwi\u0119cenia, ale to wszystko. Zdobywaj\u0105c medal, reprezentowaliby Chiny. S\u0105dz\u0119, \u017ce to zupe\u0142nie jasne dla wszystkich w tym kraju. Jeden z \u201epi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu sze\u015bciu chi\u0144skich kwiat\u00f3w\u201d stanowi cz\u0119\u015b\u0107 klombu i nie nosi specjalnej aureoli. Nikt tu si\u0119 specjalnie nie roztkliwia\u0142 nad ich tybeta\u0144sko\u015bci\u0105 i pewnie zmilczano by j\u0105 r\u00f3wnie\u017c na podium. St\u0105d moja oboj\u0119tno\u015b\u0107.<\/p>\n

Wzruszy\u0142y mnie przecie\u017c trzy tybeta\u0144skie sylaby na ceremonii zamkni\u0119cia, czemu natychmiast da\u0142am wyraz, pisz\u0105c o nich, gdzie tylko mog\u0142am. Zmieni\u0142am nawet zdj\u0119cie profilowe i pokazywa\u0142am ten napis (po prawej stronie samego \u015brodka stadionu) chi\u0144skim znajomym, kt\u00f3rzy nie umieli go znale\u017a\u0107. Ha! By\u0142am autentycznie bardzo mi\u0142o zaskoczona. Oczywi\u015bcie natychmiast zrozumia\u0142am, \u017ce obecno\u015b\u0107 tych liter nale\u017cy t\u0142umaczy\u0107 olimpijskim wyst\u0119pem Bhutanu, kt\u00f3ry u\u017cywa naszego pisma, niemniej tybeta\u0144ski to tybeta\u0144ski, nawet je\u015bli nazwa\u0107 go \u201edzongkha\u201d i doszukiwa\u0107 si\u0119 subtelnych r\u00f3\u017cnic. Czy\u017c tradycyjny chi\u0144ski nie jest chi\u0144skim? A mo\u017ce wy\u0142\u0105cznie uproszczony?<\/p>\n

Tybeta\u0144scy obywatele sieci \u2013 przynajmniej po tej stronie wirtualnego wielkiego muru \u2013 te\u017c byli wyra\u017anie poruszeni i masowo udost\u0119pniali zdj\u0119cie. Potem jednak pojawi\u0142 si\u0119 szyderczy wpis: \u201eJak przys\u0142owiowy She Gong wcale nie kocha\u0142 smok\u00f3w, tak wsp\u00f3\u0142cze\u015bni Tybeta\u0144czycy nie przepadaj\u0105 za swoim j\u0119zykiem\u201d. Innymi s\u0142owy: po co si\u0119 cieszy\u0107 i puszy\u0107, skoro nie u\u017cywa si\u0119 tybeta\u0144skiego we w\u0142asnym domu i w gruncie rzeczy wcale go nie zna?<\/p>\n

Nie zgadzam si\u0119 z tym, stanowczo. Mo\u017cna wzrusza\u0107 si\u0119 z najr\u00f3\u017cniejszych powod\u00f3w. I nie nale\u017cy \u015blepo na\u015bladowa\u0107 innych, to najzupe\u0142niej oczywiste. Mo\u017cna te\u017c natrz\u0105sa\u0107 si\u0119 z Tybeta\u0144czyk\u00f3w, por\u00f3wnuj\u0105c ich do Ye Gonga, niemniej \u2013 o ile jest si\u0119 jednym z nich \u2013 na pewno nie warto si\u0119ga\u0107 w tym celu po chi\u0144ski idiom (potykaj\u0105c si\u0119 w dodatku o pisowni\u0119 i z \u201eShe\u201d zamiast \u201eYe\u201d, wystawiaj\u0105c sobie dw\u00f3jk\u0119 z ichniej ortografii).<\/p>\n

Zaiste, ludzi, kt\u00f3rym odebrano wolno\u015b\u0107 i prawo do stanowienia o w\u0142asnym losie, wzruszaj\u0105 najdziwniejsze rzeczy. Na przyk\u0142ad Carles Puyol, s\u0142ynny pi\u0142karz zwyci\u0119skiej reprezentacji Hiszpanii, biegn\u0105cy przez po\u0142udniowoafryka\u0144skie boisko z flag\u0105 Katalonii. Kiedy obejmowa\u0142 koleg\u00f3w z dru\u017cyny, zobaczy\u0142am tybeta\u0144ski napis, kt\u00f3ry kaza\u0142 sobie wytatuowa\u0107 na lewym bicepsie: \u201eMoc jest w umy\u015ble. Silny wytrwa\u201d. Naprawd\u0119 \u015bcisn\u0119\u0142o mi gard\u0142o.<\/p>\n

Jako Tybetanka fa\u0142szywa, kalecz\u0105ca ojczysty j\u0119zyk i wzruszaj\u0105ca si\u0119 z byle powodu, najwyra\u017aniej uosabiam \u201ew\u0142asnor\u0119cznie zaszczepione poczucie ni\u017cszo\u015bci\u201d (cytat z innego Tybeta\u0144czyka, kt\u00f3ry s\u0105dzi, \u017ce \u201edla silnych wszystko jest zwyk\u0142e i normalne\u201d). Trudno mi jednak nie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce Puyol i jego koledzy nie s\u0105 oskar\u017cani o \u201eseparatyzm\u201d i w \u017caden spos\u00f3b karani. Przeciwnie, Hiszpania gwarantuje im autentyczn\u0105 autonomi\u0119 i mog\u0105 wsz\u0119dzie pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 w\u0142asnym j\u0119zykiem oraz symbolami. Wydaj\u0105 si\u0119 te\u017c \u2013 chyba nie tylko mnie \u2013 naprawd\u0119 silni.<\/p>\n

Zastan\u00f3wmy si\u0119 chwil\u0119 nad dziwaczno\u015bci\u0105 po\u0142o\u017cenia, w jakim znajduj\u0105 si\u0119 dzi\u015b Tybeta\u0144czycy. Kiedy kibicuj\u0105 rodakowi na olimpiadzie, ten okazuje si\u0119 reprezentantem Chin; gdy wzrusza ich ojczysty j\u0119zyk na mi\u0119dzynarodowej ceremonii, dostaj\u0105 po g\u0142owie dzongkh\u0105 i kpinami o bhuta\u0144skiej agenturze. Potraficie zrozumie\u0107 m\u00f3j smutek? Przez chwil\u0119 wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce jeste\u015bmy reprezentowani, \u017ce mo\u017cemy by\u0107 dumni z naszego j\u0119zyka oraz ekscytowa\u0107 si\u0119 jego obecno\u015bci\u0105 w blasku fleszy i reflektor\u00f3w. Zaraz jednak t\u0119 symboliczn\u0105 obecno\u015b\u0107 odebrano nam razem z j\u0119zykiem, kt\u00f3ry okaza\u0142 si\u0119 nale\u017ce\u0107 do kogo\u015b innego. Co zwyczajnie przekre\u015bla nasz\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n

W tej sytuacji pozostaje jedynie przesz\u0142o\u015b\u0107. Dawniej byli\u015bmy Tybeta\u0144czykami, dawniej mieli\u015bmy ojczysty j\u0119zyk (w odr\u00f3\u017cnieniu od Chi\u0144czyk\u00f3w, kt\u00f3rzy upodobali sobie \u201emacierzysty\u201d). Ale w tera\u017aniejszo\u015bci i przysz\u0142o\u015bci miejsca dla nas nie ma. Oczywi\u015bcie, je\u015bli macie to gdzie\u015b, nie musicie si\u0119 przejmowa\u0107, samodzielnie wybieraj\u0105c sobie to\u017csamo\u015b\u0107 i cel. Niemniej zamykanie oczu na obecne i stare problemy oraz wyszydzanie s\u0142abo\u015bci ziomk\u00f3w chi\u0144skimi porzekad\u0142ami wydaje mi si\u0119 zupe\u0142nie niedorzeczne.<\/p>\n

Do mnie przemawia wzruszenie poety Nga\u0142anga Gjaco, kt\u00f3ry powiada: \u201eWszyscy byli\u015bmy szcz\u0119\u015bliwi. Na co dzie\u0144, w pracy czy na ulicy, nie widujemy tybeta\u0144skich liter, musieli\u015bmy si\u0119 wi\u0119c rozpromieni\u0107 na ich widok w Rio. Nawet je\u015bli ogl\u0105dali\u015bmy je tylko na cudzych zdj\u0119ciach\u201d.<\/p>\n

Podobaj\u0105 mi si\u0119 te\u017c emocje Bubu, kt\u00f3ra pisze: \u201eWzruszenie na widok tybeta\u0144skiego napisu na globalnej scenie jest tak strasznie proste i pierwotne, \u017ce nie tylko nie chce si\u0119 go krytykowa\u0107, ale nawet bada\u0107 i analizowa\u0107. Wyobra\u017acie sobie pasterza, kt\u00f3ry sko\u0144czy\u0142 jedn\u0105, g\u00f3ra dwie klasy szko\u0142y podstawowej i kt\u00f3ry wracaj\u0105c do domu, widzi w przydro\u017cnym sklepiku stary telewizor i wy\u015bwietlaj\u0105ce si\u0119 na jego ekranie tybeta\u0144skie \u00bbdzi\u0119kuj\u0119\u00ab. \u00bbPatrzcie! Patrzcie! \u2013 wykrzyknie, nie posiadaj\u0105c si\u0119 z rado\u015bci. \u2013 Pisze po naszemu na \u015bwiatowej olimpiadzie!\u00ab. To wszystko na ten temat\u201d.<\/p>\n

Szczeg\u00f3lnie bliskie s\u0105 mi s\u0142owa Danby: \u201eTo bez znaczenia, dlaczego pojawi\u0142 si\u0119 tam tybeta\u0144ski napis i jaki kraj reprezentowa\u0142. Ponad wszelk\u0105 w\u0105tpliwo\u015b\u0107 litery te nale\u017c\u0105 do naszego j\u0119zyka i Tybeta\u0144czycy subiektywnie odczytali je jako swoje. Kiedy codziennie patrzy si\u0119 na upokarzanie w\u0142asnej kultury, takie \u015blepe, spontaniczne wzruszenie jest wyj\u0105tkowym luksusem. Je\u017celi komu\u015b wydaje si\u0119 g\u0142upie, na pewno zas\u0142uguje na wyrozumia\u0142o\u015b\u0107. Pa\u0144stwo przenikliwi powinni wi\u0119c raczej zastanawia\u0107 si\u0119, dlaczego z\u0142udny, jak si\u0119 okazuje, symbol wzbudzi\u0142 takie emocje tylu Tybeta\u0144czyk\u00f3w? Wierzcie mi, to prawdziwa studnia historycznych, spo\u0142ecznych i kulturowych obserwacji\u201d.<\/p>\n

W uszach dzwoni\u0105 mi s\u0142owa piosenki, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 hymnem po\u0142udniowoafryka\u0144skich mistrzostw. Tej o dorastaniu i stawaniu si\u0119 silniejszym, o imieniu wolno\u015b\u0107 i powiewaj\u0105cej fladze. W rzeczy samej, nie jeste\u015bmy silni ani wolni. A wolno\u015bci, jak napisa\u0142 New York Times<\/em> we wst\u0119pniaku o uchod\u017acach, \u201enie wolno budowa\u0107 na wykluczeniu i nienawi\u015bci. To jedno z podstawowych praw cz\u0142owieka. Brazylia i Mi\u0119dzynarodowy Komitet Olimpijskich pokaza\u0142y \u015bwiatu okruszek cz\u0142owiecze\u0144stwa i marze\u0144 ka\u017cdego uchod\u017acy. By\u0107 mo\u017ce dobra przybywa wi\u0119c w nas odrobin\u0119 szybciej ni\u017c z\u0142a i mo\u017ce bariery b\u0119d\u0105 nadal pada\u0107 \u2013 lecz nie za spraw\u0105 samych s\u0142\u00f3w\u201d.<\/p>\n

 <\/p>\n

Pekin, 23 sierpnia 2016<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Za High Peaks Pure Earth<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201e\u015awiat kocha uchod\u017ac\u00f3w, o ile s\u0105 olimpijczykami\u201d, napisa\u0142 New York Times w czasie igrzysk w Rio. \u201eZ jednej strony zachwycamy si\u0119 ich reprezentacj\u0105, z drugiej \u2013 wieszamy na uchod\u017acach psy. Jak to mo\u017cliwe? Za spraw\u0105 starej zasady: nie na moim podw\u00f3rku. \u00bbJednocze\u015bnie robimy si\u0119 lepsi i gorsi \u2013 m\u00f3wi pisarz Paul Auster. \u2013 W r\u00f3wnym […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4000,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[44,31,29],"class_list":["post-3999","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-jezyk","tag-marginalizacja","tag-oser"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3999","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3999"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3999\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4003,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3999\/revisions\/4003"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4000"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3999"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3999"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3999"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}