{"id":401,"date":"2014-12-11T07:33:12","date_gmt":"2014-12-11T06:33:12","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hfhrpol.waw.pl\/tybet\/?p=401"},"modified":"2021-06-28T07:16:40","modified_gmt":"2021-06-28T05:16:40","slug":"wang-lixiong-czas-zaglady-dharmy-spoleczne-funkcje-buddyzmu-tybetanskiego-i-ich-erozja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=401","title":{"rendered":"Wang Lixiong: Czas zag\u0142ady Dharmy \u2013 Spo\u0142eczne funkcje buddyzmu tybeta\u0144skiego i ich erozja"},"content":{"rendered":"

Sytuacja religii w Tybecie <\/b><\/i><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Eksplozje inkarnowanego lamy<\/i><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Z pozoru klasztory i \u015bwi\u0105tynie s\u0105 dzi\u015b w Tybecie wsz\u0119dzie. Krz\u0105taj\u0105 si\u0119 w nich t\u0142umy wiernych, pal\u0105c w ofierze ma\u015blane lampki i kadzid\u0142a. Wida\u0107 mnich\u00f3w i mniszki, \u015bwieccy swobodnie praktykuj\u0105 oraz okr\u0105\u017caj\u0105 miejsca kultu. Po b\u0142yskawicznym obje\u017adzie wielu Chi\u0144czyk\u00f3w i cudzoziemc\u00f3w dochodzi do wniosku, \u017ce Tybeta\u0144czycy korzystaj\u0105 z pe\u0142ni swob\u00f3d religijnych. Zdawszy sobie z tego spraw\u0119, rz\u0105d Chin wycofa\u0142 si\u0119 z defensywnej polityki zamkni\u0119tych drzwi i zacz\u0105\u0142 aktywnie zach\u0119ca\u0107 obcych do odwiedzania regionu. Zaprasza tam r\u00f3wnie\u017c zagranicznych dziennikarzy i polityk\u00f3w. Nowa strategia w\u0142adz przynosi powoli oczekiwane rezultaty. <\/span><\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Niemniej w styczniu 2003 roku w okr\u0119gu Njagczu (chi\u0144. Yajiang) Tybeta\u0144skiej Prefektury Autonomicznej Kardze (chi\u0144. Ganzi) prowincji Sichuan skazano na \u015bmier\u0107 i stracono prostego cz\u0142owieka, Lobsanga Dhondupa. W tej samej sprawie kar\u0119 \u015bmierci dosta\u0142 r\u00f3wnie\u017c A-ngag Taszi, tyle \u017ce wykonanie jego wyroku zawieszono na dwa lata. \u00d3w mnich, znany lepiej jako Tenzin Delek Rinpocze, jest inkarnowanym lam\u0105 szko\u0142y gelug, darzonym w swoim regionie najwy\u017cszym szacunkiem. W\u0142adze oskar\u017cy\u0142y go o spisek i podjudzenie Lobsanga Dhondupa do przeprowadzenia serii terrorystycznych atak\u00f3w bombowych. Zosta\u0142 za to aresztowany i skazany. <\/span><\/span><\/p>\n

W styczniu 2001 roku na mo\u015bcie w stolicy prefektury Kardze, Darcedo (chi\u0144. Kangding) wybuch\u0142a bomba. Nikomu nic si\u0119 nie sta\u0142o, ale eksplozja zaszokowa\u0142a ca\u0142e miasto. W sierpniu tego samego roku w tym samym Darcedo eksplodowa\u0142 \u0142adunek przed bram\u0105 siedziby lokalnych struktur partii. Dw\u00f3ch policjant\u00f3w odnios\u0142o rany. Dwa miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej, znowu w Darcedo, pod\u0142o\u017cono bomb\u0119 przed biurem drog\u00f3wki. Tym razem na miejscu zgin\u0105\u0142 s\u0119dziwy str\u00f3\u017c. <\/span><\/span><\/p>\n

W\u0142adze twierdz\u0105, \u017ce za wszystkimi zamachami stali Tenzin Delek Rinpocze i Lobsang Dhondup. Pisa\u0142em o s\u0142abo\u015bci dowod\u00f3w, maj\u0105cych \u015bwiadczy\u0107 o ich winie. Zamiast si\u0119 powtarza\u0107, postawi\u0119 tu inne pytanie: jak mog\u0142o do tego doj\u015b\u0107, skoro, zdaniem w\u0142adz, Tybeta\u0144czycy maj\u0105 zapewnion\u0105 wolno\u015b\u0107 religii? Nie przekonuje mnie oficjalna wersja, wedle kt\u00f3rej za eksplozje odpowiada Tenzin Delek Rinpocze. Skoro wierz\u0105 w to jednak w Kardze, traktuj\u0119 powa\u017cnie hipotez\u0119, \u017ce ataki zorganizowali Tybeta\u0144czycy i \u017ce mia\u0142y one podtekst religijny. W 2001 roku nikt w Darcedo nie \u0142\u0105czy\u0142 jednak z tymi incydentami Tenzina Delka Rinpocze. My\u015blano raczej o Instytucie Studi\u00f3w Buddyjskich Serthar w dolinie Larung, kt\u00f3ra jest oddalona o kilkaset kilometr\u00f3w od klasztoru tego lamy. <\/span><\/span><\/p>\n

Co sta\u0142o si\u0119 z mniszkami z doliny Larung? <\/i><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Dolina Larung le\u017cy o jakie\u015b dwadzie\u015bcia kilometr\u00f3w od stolicy okr\u0119gu Serthar, w kt\u00f3rym Khenpo Dzigme Phuncog ze szko\u0142y njingma za\u0142o\u017cy\u0142 przed laty swoj\u0105 akademi\u0119 buddyjsk\u0105. W latach osiemdziesi\u0105tych studiowa\u0142o w niej ledwie trzydziestu uczni\u00f3w, ale pod koniec nast\u0119pnej dekady by\u0142o w niej ju\u017c niemal dziesi\u0119\u0107 tysi\u0119cy mnich\u00f3w, mniszek i adept\u00f3w \u015bwieckich \u2013 w tym setki Han\u00f3w. Wierni przybywali zewsz\u0105d i ich liczba systematycznie ros\u0142a. <\/span><\/span><\/p>\n

W\u0142adze chi\u0144skie nie ufaj\u0105 instytucjom, kt\u00f3rych w pe\u0142ni nie kontroluj\u0105, i boj\u0105 si\u0119 ich. Kiedy wybiera\u0142em si\u0119 do Sertharu w sierpniu 1999 roku, us\u0142ysza\u0142em, \u017ce rz\u0105d zamierza akademi\u0119 rozp\u0119dzi\u0107. Poniewa\u017c w\u0142a\u015bnie wyszed\u0142em z wi\u0119zienia w Xinjiangu, a m\u00f3j towarzysz podr\u00f3\u017cy nie mia\u0142 ochoty na nowe problemy, zrezygnowali\u015bmy z tego pomys\u0142u. Urz\u0119dnicy chcieli najwyra\u017aniej zmniejszy\u0107 liczb\u0119 duchownych, a tym samym wp\u0142ywy akademii, w kt\u00f3rej mia\u0142o pozosta\u0107 tylko dziesi\u0119\u0107 procent z ponad czterech tysi\u0119cy tybeta\u0144skich kobiet i co czwarty z tylu\u017c m\u0119\u017cczyzn. W kompleksie nie m\u00f3g\u0142 mieszka\u0107 \u017caden z tysi\u0105ca Chi\u0144czyk\u00f3w. <\/span><\/span><\/p>\n

Pocz\u0105tkowo w\u0142adze s\u0105dzi\u0142y, \u017ce w odsy\u0142aniu uczni\u00f3w do dom\u00f3w pomog\u0105 im Khenpo Dzigme Phuncog oraz inni tulku i nauczyciele z akademii. Wszyscy jednak odm\u00f3wili, poniewa\u017c nak\u0142anianie do rezygnacji z powo\u0142ania jest ci\u0119\u017ckim naruszeniem \u015blubowa\u0144 zakonnych. Do zburzenia chatek, kt\u00f3re zbudowali sobie wierni, wynaj\u0119to wi\u0119c chi\u0144skich robotnik\u00f3w. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 adept\u00f3w straci\u0142a w ten spos\u00f3b domy i musia\u0142a opu\u015bci\u0107 akademi\u0119. Tylko 1 lipca 2001 roku zr\u00f3wnano z ziemi\u0105 tysi\u0105c siedemset domostw. \u015awiadek tych wydarze\u0144 m\u00f3wi\u0142 mi, \u017ce mimo \u0142oskotu maszyn, trzaskaj\u0105cych desek i spowijaj\u0105cego wszystko py\u0142u, p\u0142acz tysi\u0119cy mniszek zdawa\u0142 si\u0119 wstrz\u0105sa\u0107 ziemi\u0105. Przez pewien czas, zbite w ma\u0142e grupki, b\u0142\u0105ka\u0142y si\u0119 po okolicznych wzg\u00f3rzach, szukaj\u0105c tam schronienia przed po\u015bcigiem. <\/span><\/span><\/p>\n

Zwr\u00f3\u0107cie uwag\u0119 na daty \u2013 dwadzie\u015bcia dni po apogeum zag\u0142ady akademii wybucha bomba przed siedzib\u0105 partii w Kardze. Co wi\u0119cej, do wszystkich wspomnianych eksplozji dosz\u0142o w trakcie brutalnej rozprawy z Sertharem. <\/span><\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie nie twierdz\u0119, \u017ce za atakami stali wielcy lamowie akademii, niemniej czystka wygna\u0142a na ulice tysi\u0105ce ludzi. Kiedy opu\u015bcili kompleks, przesta\u0142a ich obowi\u0105zywa\u0107 klasztorna dyscyplina. Wielu mog\u0142o nie osi\u0105gn\u0105\u0107 jeszcze tego pu\u0142apu praktyki buddyjskiej, kt\u00f3ry niesie z sob\u0105 cierpliwo\u015b\u0107 i wolno\u015b\u0107 od gniewu. Skoro stoj\u0105cemu z boku obserwatorowi takiemu jak ja trudno upora\u0107 si\u0119 z my\u015blami o bezbronnych kobietach, kt\u00f3re skazano na strach i tu\u0142aczk\u0119 z powodu ich wiary, dlaczego mieliby\u015bmy zak\u0142ada\u0107, \u017ce ofiary zachowaj\u0105 spok\u00f3j i nie zareaguj\u0105? Mog\u0119 sobie wyobrazi\u0107, \u017ce kt\u00f3ra\u015b z nich postanowi\u0142a zaprotestowa\u0107, podk\u0142adaj\u0105c bomb\u0119. <\/span><\/span><\/p>\n

Gwarancja wolno\u015bci religii w Tybecie? <\/i><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Ka\u017cda religia ma rzucaj\u0105ce si\u0119 w oczy atrybuty: budynki sakralne, mantry, modlitwy recytowane przez duchownych, ofiary na o\u0142tarzach i pielgrzym\u00f3w. Ka\u017cda posiada te\u017c elementy mniej widoczne, takie jak fundamenty filozoficzne, linie przekazu, instytucje oraz system edukacyjny. Pierwsze s\u0105 jej otoczk\u0105, drugie \u2013 tre\u015bci\u0105. Forma s\u0142u\u017cy przekazywaniu tre\u015bci, zatem wiara, kt\u00f3ra \u00f3w sens traci, zachowuj\u0105c posta\u0107, przestaje by\u0107 religi\u0105 i staje si\u0119 zabobonem. <\/span><\/span><\/p>\n

W tej chwili religia w Tybecie cieszy si\u0119 do\u015b\u0107 du\u017c\u0105 swobod\u0105 na p\u0142aszczy\u017anie pierwszej. Zagonieni tury\u015bci z regu\u0142y nie dostrzegaj\u0105 \u017cadnych odg\u00f3rnych ogranicze\u0144. Wystarczy jednak p\u00f3j\u015b\u0107 krok dalej, \u017ceby przekona\u0107 si\u0119, \u017ce restrykcje nie tylko istniej\u0105, ale maj\u0105 charakter powszechny. <\/span><\/span><\/p>\n

Druga co do wielko\u015bci populacja tybeta\u0144ska po Tybeta\u0144skim Regionie Autonomicznym (TRA) \u017cyje w Tybeta\u0144skiej Prefekturze Autonomicznej (TPA) Kardze, cz\u0119\u015bci Khamu przy\u0142\u0105czonej administracyjnie do prowincji Sichuan. Dwaj najbardziej czczeni tu inkarnowani lamowie, czyli tulku, Khenpo Dzigme Phuncog na p\u00f3\u0142nocy i Tulku Tenzin Delek na po\u0142udniu, mieli problemy z w\u0142adzami. Tysi\u0105ce uczni\u00f3w pierwszego rozp\u0119dzono, drugi trafi\u0142 za kraty z wyrokiem \u015bmierci. Dlaczego im to zrobiono? Sednem refleksji nad ich losem jest kwestia wolno\u015bci religii. W\u0142adze po prostu nie mog\u0142y zaakceptowa\u0107 wolno\u015bci, kt\u00f3rej ludzie ci potrzebowali. <\/span><\/span><\/p>\n

Wyrok Tenzina Delka Rinpocze przypiecz\u0119towa\u0142 jego wieloletnie zmagania z urz\u0119dnikami. Dla w\u0142adz TPA Kardze ten lama by\u0142 od dawna heretykiem. Ju\u017c w lipcu 1997 roku lokalne Biuro ds. Religii oskar\u017cy\u0142o go, na polecenie partii, o \u201eprzekszta\u0142cenie namiotu modlitewnego w sta\u0142\u0105 struktur\u0119, rozbudowanie \u015bwi\u0105tyni, wyznaczenie miejsca wsp\u00f3lnych mod\u0142\u00f3w, rozpoznanie dw\u00f3ch tulku i mieszanie si\u0119 w spraw\u0119 lokalizacji innego klasztoru\u201d. Go\u0142ym okiem wida\u0107, \u017ce wszystkie te kwestie dotycz\u0105 religii. Gdyby dano jej prawdziw\u0105 wolno\u015b\u0107, nie by\u0142oby mowy o postawieniu \u017cadnego z tych zarzut\u00f3w. W\u0142adze posz\u0142y jednak znacznie dalej, przedstawiaj\u0105c nast\u0119puj\u0105ce zalecenia: \u201eodebra\u0107 mu status tulku i kaza\u0107 by\u0107 zwyk\u0142ym mnichem, uniewa\u017cni\u0107 rozpoznanie obydwu inkarnacji, zakaza\u0107 udzia\u0142u w ceremoniach odprawianych w innych klasztorach, usun\u0105\u0107 z szereg\u00f3w Og\u00f3lnochi\u0144skiej Ludowej Politycznej Konferencji Konsultatywnej okr\u0119gu Njagczu\u201d. Tylko ostatnie nale\u017cy do sfery polityki i le\u017cy w gestii w\u0142adz. Pozosta\u0142e trzy oznaczaj\u0105 wtargni\u0119cie pa\u0144stwa w \u015bwiat religii. Z legitymizacj\u0105 posuni\u0119\u0107 w\u0142adz wi\u0105\u017ce si\u0119 jeszcze jeden problem. Wedle samego zainteresowanego, za tulku uzna\u0142 go Dalajlama, gdy Tenzin Delek studiowa\u0142 w Indiach. Rozpoznawanie inkarnowanych lam\u00f3w wi\u0105\u017ce si\u0119 z kwesti\u0105 sukcesji religijnej, musi wi\u0119c opiera\u0107 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na wewn\u0119trznych zasadach buddyzmu. Jak lokalna kom\u00f3rka ateistycznej partii politycznej mia\u0142aby decydowa\u0107 o tym, kto jest, a kto nie jest tulku? Tej decyzji nie m\u00f3g\u0142 uzna\u0107 ani sam Rinpocze, ani spo\u0142eczno\u015b\u0107 lokalna. Jego status to kwestia wiary, kt\u00f3rej nie mo\u017cna zmieni\u0107 decyzj\u0105 administracyjn\u0105. W rzeczy samej Tybeta\u0144czycy nadal widzieli w nim tulku, a ten incydent przyda\u0142 mu tylko s\u0142awy. Urz\u0119dnicy musieli mie\u0107 naprawd\u0119 g\u0142upie miny, kiedy dziesi\u0119\u0107 tysi\u0119cy prostych ludzi podpisa\u0142o petycj\u0119 w obronie swego Rinpocze. W\u0142adze postawi\u0142y formalne zarzuty i mia\u0142y teraz ogromny problem z wyegzekwowaniem swoich zalece\u0144. Rz\u0105d uzna\u0142, \u017ce rzucono mu wyzwanie. Niekt\u00f3rzy aparatczycy poczuli si\u0119 wr\u0119cz osobi\u015bcie upokorzeni. Zapewne zas\u0142ugiwali na afront, jaki ich spotka\u0142 na w\u0142asne \u017cyczenie, niemniej win\u0105 za to obarczyli Tenzina Delka. <\/span><\/span><\/p>\n

W spo\u0142ecze\u0144stwie, w kt\u00f3rym w\u0142adza jest wszystkim, ci, kt\u00f3rzy j\u0105 maj\u0105, nie cofn\u0105 si\u0119 tylko dlatego, \u017ce ludzie widz\u0105 co\u015b inaczej. Po prostu dokr\u0119c\u0105 \u015brub\u0119. Je\u015bli nie zwyci\u0119\u017c\u0105 w pierwszej rundzie, zarz\u0105dz\u0105 drug\u0105. I tak do ostatecznego triumfu. <\/span><\/span><\/p>\n

Spo\u0142eczna rola religii w Tybecie <\/b><\/i><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Zastrzelony bandyta <\/i><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Zwr\u00f3ci\u0142em uwag\u0119 na Tenzina Delka Rinpocze, zanim trafi\u0142 za kraty. Przed laty interesowa\u0142em si\u0119 kwesti\u0105 utrzymania spokoju spo\u0142ecznego na ziemiach tybeta\u0144skich i postanowi\u0142em przyjrze\u0107 si\u0119 bli\u017cej jego dzia\u0142alno\u015bci. <\/span><\/span><\/p>\n

W Khamie, a zw\u0142aszcza w TPA Kardze, cz\u0119sto dochodzi do brutalnych przest\u0119pstw. Przekona\u0142em si\u0119 o tym na w\u0142asnej sk\u00f3rze. Kiedy\u015b przyjecha\u0142em do stolicy okr\u0119gu w samo po\u0142udnie. By\u0142o za wcze\u015bnie, \u017ceby meldowa\u0107 si\u0119 w hotelu, ale gdybym chcia\u0142 dotrze\u0107 do nast\u0119pnego miasta, po\u0142ow\u0119 drogi jecha\u0142bym w ciemno\u015bciach. Od dawna s\u0142ysza\u0142em opowie\u015bci o urokach podr\u00f3\u017cowania tu noc\u0105, ale \u017ce nie mam zwyczaju p\u0142aka\u0107, p\u00f3ki nie zobacz\u0119 trumny, siad\u0142em za kierownic\u0105. Kiedy zacz\u0105\u0142 zapada\u0107 zmrok, zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce z szosy znikn\u0119\u0142y wszystkie samochody. Gdy zrobi\u0142o si\u0119 zupe\u0142nie ciemno, nadzia\u0142em si\u0119 nagle na zagradzaj\u0105cy drog\u0119 pot\u0119\u017cny pie\u0144. Wiedzia\u0142em, \u017ce to stara sztuczka rabusi\u00f3w, kt\u00f3rzy wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 z mroku, jak tylko stanie auto. Na szcz\u0119\u015bcie mi\u0119dzy k\u0142od\u0105 a rowem na poboczu by\u0142a w\u0105ska \u015bcie\u017cka, dzi\u0119ki kt\u00f3rej zachowa\u0142em zdrowie i dobytek. <\/span><\/span><\/p>\n

Innym razem zatrzyma\u0142em si\u0119 na noc w ma\u0142ej gospodzie w okr\u0119gu Njagczu. Kiedy nast\u0119pnego ranka pi\u0142em herbat\u0119 z mas\u0142em, w\u0142a\u015bciciel pokaza\u0142 mi palcem le\u017c\u0105ce na ulicy zw\u0142oki, kt\u00f3re przykryto kawa\u0142kiem szmaty. Wyja\u015bni\u0142, \u017ce to bandyta, kt\u00f3rego w nocy zastrzelili policjanci. Dwaj Tybeta\u0144czycy mieli okra\u015b\u0107 ci\u0119\u017car\u00f3wk\u0119 z Czengdu, a jej kierowca powiadomi\u0142 policj\u0119. Funkcjonariusze znale\u017ali ich w\u0142a\u015bnie przed gospod\u0105. Kiedy rabusie si\u0119gn\u0119li po no\u017ce, otworzono ogie\u0144. Jeden ze z\u0142odziei zgin\u0105\u0142 na miejscu, drugi zdo\u0142a\u0142 uciec i znikn\u0105\u0107 w g\u00f3rach. M\u00f3j gospodarz mia\u0142 w g\u0142osie \u017cal. Powiedzia\u0142, \u017ce \u015bcigani chcieli si\u0119 u niego zameldowa\u0107, ale nie mieli papier\u00f3w, wi\u0119c musia\u0142 odm\u00f3wi\u0107. Policjanci zaskoczyli ich tu\u017c za progiem. \u201eGdybym im pozwoli\u0142 zosta\u0107, nikt by nie zgin\u0105\u0142 \u2013 mrukn\u0105\u0142. Po chwili doda\u0142 jednak \u2013 Dobrze, \u017ce ich zabijaj\u0105. Przed kilku laty kropn\u0119li innego i przez pewien czas mieli\u015bmy tu spok\u00f3j, ale zn\u00f3w si\u0119 rozpanoszyli. Teraz te\u017c pewnie zrobi si\u0119 bezpieczniej\u201d. <\/span><\/span><\/p>\n

Wkr\u00f3tce potem na ulicy zaroi\u0142o si\u0119 od policjant\u00f3w. Uci\u0105\u0142em sobie pogaw\u0119dk\u0119 z jednym z nich. Powiedzia\u0142, \u017ce liczba takich przest\u0119pstw systematycznie ro\u015bnie. Kiedy przed dziesi\u0119ciu laty wst\u0119powa\u0142 do policji, okr\u0119g zatrudnia\u0142 tylko trzydziestu funkcjonariuszy. Teraz mieli ich ponad dwa razy wi\u0119cej, ale i tak byli zasypani sprawami. Rzecz w tym, \u017ce Tybet to ogromne, s\u0142abo zaludnione przestrzenie. Drogi s\u0105 z\u0142e albo nie ma ich wcale. \u017beby zg\u0142osi\u0107 przest\u0119pstwo, cz\u0119sto trzeba jecha\u0107 konno kilka dni. Potem policja jedzie na miejsce zbrodni \u2013 r\u00f3wnie\u017c kilka dni i tak\u017ce konno. W takich okoliczno\u015bciach trudno liczy\u0107, \u017ce sprawca b\u0119dzie na ni\u0105 czeka\u0142, a polowanie na cz\u0142owieka w g\u00f3rach i na bezkresnych \u0142\u0105kach jest jak szukanie wiatru w polu. Zdaniem policjanta najlepsz\u0105 recept\u0119 na strze\u017cenie bezpiecze\u0144stwa w Tybecie mia\u0142 Mao Dayeh (\u201eStarszy Mao\u201d, jak tytu\u0142owa\u0142 przewodnicz\u0105cego). Wtedy, powiada\u0142, rz\u0105dzi\u0142 lud. Wszyscy byli czujni i obserwowali si\u0119 nawzajem. Za porz\u0105dek odpowiada\u0142y lokalne organizacje. Nie trzeba by\u0142o policji, bo w takich okoliczno\u015bciach ka\u017cdy wiedzia\u0142, jak wielkie jest ryzyko. Je\u015bli zdarza\u0142y si\u0119 przest\u0119pstwa, sprawca nigdy nie uciek\u0142 daleko. Dzi\u015b lokalne struktury nie dzia\u0142aj\u0105. Jak co\u015b si\u0119 dzieje, wszyscy udaj\u0105, \u017ce nic nie widz\u0105. Nikt nie chce by\u0107 w nic wmieszany. Porz\u0105dku pilnuje wy\u0142\u0105cznie policja. Tam, gdzie jej nie ma, bandyci robi\u0105, co chc\u0105. <\/span><\/span><\/p>\n

Czasy Mao Zedonga jednak min\u0119\u0142y i nigdy nie wr\u00f3c\u0105. Walka klasowa mo\u017ce by\u0107 tylko dora\u017anym \u015brodkiem zachowania porz\u0105dku spo\u0142ecznego, niczego nie gwarantuj\u0105c. Skoro na metody Mao nie ma dzi\u015b miejsca, co mog\u0142oby przynie\u015b\u0107 trwa\u0142y spok\u00f3j spo\u0142eczny ziemiom tybeta\u0144skim? Nie s\u0105dz\u0119, by sz\u0142o tu tylko o czasy Mao czy nasze. Jak radzili sobie z tym Tybeta\u0144czycy w ostatnim tysi\u0105cleciu? <\/span><\/span><\/p>\n

W jaki spos\u00f3b tulku staj\u0105 si\u0119 przyw\u00f3dcami? <\/i><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Njagczu to jeden z tych okr\u0119g\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105siaduj\u0105 z terenami zamieszkiwanymi przez Han\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 pogranicza z intensywnymi kontaktami z nowoczesno\u015bci\u0105, handlem, rynkiem i imigrantami. Sytuacja spo\u0142eczna jest tu o wiele gorsza ni\u017c w po\u0142o\u017conych na zach\u00f3d regionach wiejskich i pasterskich. <\/span><\/span><\/p>\n

Mieszka\u0142em kiedy\u015b w domu Khampy imieniem Karma, kt\u00f3ry mia\u0142 dw\u00f3ch bliskich przyjaci\u00f3\u0142 \u2013 Ribu i Czodraka (nie chc\u0105c nara\u017ca\u0107 ich na \u017cadne przykro\u015bci, zmieni\u0142em imiona). Wszyscy byli typowymi Khampami: wysocy, pot\u0119\u017cni, w\u0142adczy. Kiedy spotka\u0142em ich po raz pierwszy, zdziwi\u0142em si\u0119, \u017ce \u017caden nie pije ani nie pali (bo wielu ich ziomk\u00f3w za ko\u0142nierz nie wylewa). Widz\u0105c moje zaskoczenie, Karma wyja\u015bni\u0142, \u017ce przed laty wszyscy nadu\u017cywali alkoholu. Podobnie jak wielu Tybeta\u0144czyk\u00f3w w tej okolicy byli wprost uzale\u017cnieni od palenia, hazardu, b\u00f3jek, polowania i kradzie\u017cy. Karma mia\u0142 na twarzy blizn\u0119 po no\u017cu. Przyzna\u0142 mi si\u0119, \u017ce kiedy\u015b rozp\u0142ata\u0142 komu\u015b czaszk\u0119. (Bez trudu wyobra\u017cam go sobie w brutalnej walce.) Pewnego razu przegra\u0142 przy zielonym stoliku trzydzie\u015bci tysi\u0119cy yuan\u00f3w. Jego \u017cycie by\u0142o ruin\u0105 pija\u0144stwa, awantur, burd i wyrzucania pieni\u0119dzy. Wiele razy on i jego r\u00f3wnie pijani przyjaciele godzinami odprowadzali si\u0119 nawzajem do dom\u00f3w, nie zapominaj\u0105c przy tym o obowi\u0105zkowym st\u0142uczeniu \u017cony na kwa\u015bne jab\u0142ko. Ale przed laty wszyscy sko\u0144czyli z piciem, paleniem, hazardem, kradzie\u017cami, b\u00f3jkami i zabijaniem. Nie oni jedni \u2013 ponad dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t procent mieszka\u0144c\u00f3w okolicznych wiosek. <\/span><\/span><\/p>\n

Co tak zmieni\u0142o ich \u017cycie? Odpowied\u017a brzmi: Tenzin Delek Rinpocze. Wys\u0142ano go do klasztoru, kiedy mia\u0142 siedem lat, za tulku uznano w Indiach ponad dwadzie\u015bcia lat p\u00f3\u017aniej. Do Khamu wr\u00f3ci\u0142 w 1987 roku i zacz\u0105\u0142 pracowa\u0107 w okolicach Njagczu oraz Lithangu. Karma powiedzia\u0142 mi, \u017ce rejony te odwiedzali wcze\u015bniej inni tulku, ale \u015bwieckimi interesowali si\u0119 tylko do chwili zainkasowania datk\u00f3w. Tenzin Delek Rinpocze by\u0142 inny. Nie zatrzymywa\u0142 pieni\u0119dzy dla siebie, ale przeznacza\u0142 je na cele publiczne. Utrzymywa\u0142 kilkadziesi\u0105t samotnych wd\u00f3w i karmi\u0142 wszystkich potrzebuj\u0105cych. P\u0142aci\u0142 za budow\u0119 dr\u00f3g do najodleglejszych wiosek i cz\u0119sto sam chwyta\u0142 za \u0142opat\u0119. W jego szkole uczy\u0142o si\u0119 ponad sto osieroconych, niepe\u0142nosprawnych i najubo\u017cszych dzieci. Prowadzenie samej szko\u0142y kosztowa\u0142o miesi\u0119cznie prawie trzyna\u015bcie tysi\u0119cy yuan\u00f3w. Tenzin Delek Rinpocze wzi\u0105\u0142 to na siebie. <\/span><\/span><\/p>\n

Ludzie mu ufali, cieszy\u0142 si\u0119 wi\u0119c mirem. S\u0142uchano go, gdy m\u00f3wi\u0142, \u017ce trzeba sko\u0144czy\u0107 z na\u0142ogiem picia czy hazardu. Kiedy wzi\u0119\u0142o to sobie do serca wystarczaj\u0105co du\u017co os\u00f3b, zapanowa\u0142a moda i szerzy\u0142a si\u0119 jak po\u017car. Rok w rok je\u017adzi\u0142 od wioski do wioski, udzielaj\u0105c nauk \u2013 z regu\u0142y po dwa tygodnie w ka\u017cdym miejscu. Podczas wyk\u0142ad\u00f3w zwraca\u0142 si\u0119 do ludzi po imieniu. Zna\u0142 wszystkich i wszystko wiedzia\u0142: w\u0142\u0105cznie z tym kto si\u0119 z kim pobi\u0142 i co ukrad\u0142. Wywo\u0142ywa\u0142 takich na \u015brodek i beszta\u0142 na oczach innych. Nie wolno im by\u0142o uczestniczy\u0107 w odprawianych przeze\u0144 rytua\u0142ach. Dla Tybeta\u0144czyk\u00f3w taka kara jest upokorzeniem, ale i lekcj\u0105 karmy. Wyj\u0105tkowo, psychologicznie, skuteczn\u0105. Niegodziwcy publicznie wyznawali swoje winy, ale i bardzo powa\u017cnie traktowali obietnic\u0119 poprawy. <\/span><\/span><\/p>\n

Zapyta\u0142em Karm\u0119, co go bawi po rozstaniu z alkoholem, papierosami i hazardem. Odpar\u0142, \u017ce mn\u00f3stwo rzeczy: taniec, dobre jedzenie, pogaduszki z przyjaci\u00f3\u0142mi. Naprawd\u0119 odkry\u0142, \u017ce w piciu, paleniu i grze nie ma nic zabawnego. \u201eTo przyjemnostki na kr\u00f3tk\u0105 chwil\u0119 \u2013 jak sam to uj\u0105\u0142 \u2013 po kt\u00f3rych zostaje tylko \u017cal\u201d. Jak ju\u017c wspomnia\u0142em, to wielki m\u0119\u017cczyzna zdolny do przenoszenia g\u00f3r, a mimo to widzia\u0142em w jego oczach dzieci\u0119c\u0105 szczero\u015b\u0107. Kiedy si\u0119 k\u0142ad\u0142em, Karma, Ribu i Czodrak siedzieli jeszcze przy ognisku. Zasypiaj\u0105c, us\u0142ysza\u0142em wybuch ich \u015bmiechu: ca\u0142kowicie szczerego, czystego, pe\u0142nego rado\u015bci \u2013 wr\u0119cz wzruszaj\u0105cego. Nie rozumia\u0142em, dlaczego widuj\u0105c si\u0119 ca\u0142ymi dniami, ci\u0105gle maj\u0105 sobie tyle do powiedzenia. Przez godzin\u0119 \u015bmiali si\u0119 wi\u0119cej ni\u017c ja przez ca\u0142y rok. Byli naprawd\u0119 szcz\u0119\u015bliwi, a ich rado\u015b\u0107 nie mia\u0142a nic wsp\u00f3lnego z dobrami materialnymi i zmys\u0142owymi podnietami. <\/span><\/span><\/p>\n

Sk\u0105d ta rado\u015b\u0107? <\/i><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Chen Kuiyuan \u2013 przewodnicz\u0105cy Chi\u0144skiej Akademii Nauk Spo\u0142ecznych i najwa\u017cniejsza posta\u0107 na tym polu w ca\u0142ych Chinach, kt\u00f3ry przez dziesi\u0119\u0107 lat by\u0142 sekretarzem partii Tybeta\u0144skiego Regionu Autonomicznego \u2013 zwyk\u0142 mawia\u0107: \u201eReligia nie mo\u017ce da\u0107 ludziom prawdziwej wolno\u015bci ani rado\u015bci w \u017cadnym kraju i w \u017cadnej epoce\u201d. <\/span><\/span><\/p>\n

Ka\u017cdy, kto ma odrobin\u0119 rozumu, wie, \u017ce Chen mija si\u0119 z prawd\u0105. Jasne, w odpowiedzi zaserwowa\u0142by gar\u015b\u0107 przewidywalnych frazes\u00f3w o otumanieniu opium dla mas. Jego definicja rado\u015bci zasadza si\u0119 na pragmatyzmie. Na czym polega wszak\u017ce rado\u015b\u0107 \u201epraktyczna\u201d? Czy mo\u017cna j\u0105 osi\u0105gn\u0105\u0107, post\u0119puj\u0105c praktycznie? Czy jest na ziemi co\u015b, co mogliby\u015bmy nazwa\u0107 \u201erado\u015bci\u0105\u201d i po\u0142o\u017cy\u0107 na talerzu? Czy b\u0119dziemy szcz\u0119\u015bliwsi, je\u015bli zjemy jej wi\u0119cej? Materialny dostatek mo\u017ce, oczywi\u015bcie, przynosi\u0107 pewn\u0105 rado\u015b\u0107. Idzie tu jednak o kolejne stadia rozwoju. Uczeni odkryli, \u017ce przed zaspokojeniem minimalnych potrzeb ka\u017cdy, nawet drobny, wzrost dochod\u00f3w podnosi nasze poczucie zadowolenia, podczas gdy zaspokojenie ich zmniejsza rado\u015b\u0107 z wi\u0119kszych zarobk\u00f3w. Im wy\u017csze, tym bardziej \u2013 a\u017c do chwili, gdy w og\u00f3le przestaje si\u0119 to zauwa\u017ca\u0107. <\/span><\/span><\/p>\n

Duchowo\u015b\u0107 odr\u00f3\u017cnia ludzi od innych gatunk\u00f3w. Duchowo\u015b\u0107 jest istot\u0105 cz\u0142owiecze\u0144stwa. Gdy zaspokoimy podstawowe potrzeby \u2013 \u017cywno\u015b\u0107, odzienie, dach nad g\u0142ow\u0105 \u2013 o naszym samopoczuciu zaczyna decydowa\u0107 satysfakcja w sferze duchowej. Spytajmy zatem, co jest podstaw\u0105 i sednem naszego \u017cycia wewn\u0119trznego, je\u015bli nie poczucie sensu, jaki mo\u017cemy nada\u0107 swemu \u017cyciu, i system warto\u015bci. Bez odniesienia do sensu oraz warto\u015bci, rozchwiana duchowo\u015b\u0107 wiruj\u0105ca w nico\u015bci i pr\u00f3\u017cni mo\u017ce si\u0119 tylko rozsypa\u0107. Innymi s\u0142owy, \u017cycie ludzi, kt\u00f3rzy nie s\u0105 zdolni do stworzenia i utrzymania \u015bwiata duchowego, nie odbiega czy raczej wraca do zwierz\u0119cej wizji \u015bwiata materialnego. Od czasu, kiedy umys\u0142 cz\u0142owieka osi\u0105gn\u0105\u0142 po raz pierwszy o\u015bwiecenie, spraw\u0105 najwa\u017cniejsz\u0105 jest d\u0142uga podr\u00f3\u017c w poszukiwaniu duchowej tre\u015bci. <\/span><\/span><\/p>\n

G\u0142\u00f3wnym zadaniem religii jest nadanie \u017cyciu sensu, stanowi te\u017c ona pe\u0142ny system warto\u015bci. Tak zwana rado\u015b\u0107 to w istocie ci\u0105g\u0142y proces urzeczywistniania znaczenia i warto\u015bci. Gdy podstawowe potrzeby przestaj\u0105 by\u0107 problemem, religia staje si\u0119 najwa\u017cniejszym \u017ar\u00f3d\u0142em szcz\u0119\u015bcia ludzko\u015bci. Nic dziwnego, \u017ce od tysi\u0119cy lat s\u0142u\u017cy Tybeta\u0144czykom do trwania i czerpania rado\u015bci. <\/span><\/span><\/p>\n

Pi\u00f3ro \u201ekhampowskiego or\u0142a\u201d <\/i><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Powiedzenie Deng Xiaopinga, \u017ce \u201erozw\u00f3j jest prawdziw\u0105 racj\u0105\u201d, sta\u0142o si\u0119 pie\u015bni\u0105 przewodni\u0105 Chi\u0144skiej Republiki Ludowej. Nawet na \u0142\u0105kach Tybetu wiesza si\u0119 bilbordy z podobnymi has\u0142ami. Partia komunistyczna pok\u0142ada w \u201erozwoju\u201d ca\u0142\u0105 nadziej\u0119 na osi\u0105gni\u0119cie stabilizacji w Tybecie i innych regionach zamieszkiwanych przez mniejszo\u015bci. Partia wierzy, \u017ce p\u00f3ki gospodarka si\u0119 rozwija oraz ro\u015bnie stopa \u017cyciowa, ludzie b\u0119d\u0105 spokojni i szcz\u0119\u015bliwi. A w mi\u0119dzyczasie problematyczne kwestie zwi\u0105zane z narodowo\u015bci\u0105 po prostu znikn\u0105. <\/span><\/span><\/p>\n

Czy rzeczywi\u015bcie? Czy rozw\u00f3j i pomna\u017canie maj\u0105tku musi by\u0107 gwarantem stabilizacji? Wr\u00f3\u0107my jeszcze raz do historii Karmy. W ostatnich latach w Khamie namno\u017cy\u0142o si\u0119 dorocznych festyn\u00f3w, kt\u00f3re maj\u0105 \u201erozwija\u0107 kultur\u0119 i nap\u0119dza\u0107 gospodark\u0119\u201d. Jeden z wa\u017cniejszych polega na wy\u0142anianiu \u201ekhampowskiego or\u0142a\u201d. To co\u015b w rodzaju konkursu pi\u0119kno\u015bci, podczas kt\u00f3rego wybiera si\u0119 najprzystojniejszego, najpostawniejszego i najlepiej ubranego Khamp\u0119. Karma ma tego w nadmiarze \u2013 plus awanturnicz\u0105 aur\u0119 i bajeczne, d\u0142ugie w\u0142osy. Rok w rok Njagczu wystawia go do konkursu na szczeblu prefektury; zdoby\u0142 t\u0119 nagrod\u0119 ju\u017c kilkakrotnie. Tytu\u0142, ma si\u0119 rozumie\u0107, by\u0142 dla niego wielkim zaszczytem. Za ka\u017cdym razem z namaszczeniem przygotowywa\u0142 sobie kostium, na kt\u00f3ry sk\u0142ada si\u0119 jedwabna kurta obszyta brokatem i tygrysim futrem, drogie, misterne ozdoby, ociekaj\u0105cy z\u0142otem i srebrem miecz oraz obowi\u0105zkowy, dobry karabin, kt\u00f3ry jak nic innego podkre\u015bla m\u0119sko\u015b\u0107 Khampy. Jednak zaraz po powrocie z ostatniego festynu Karma zosta\u0142 zatrzymany przez Biuro Bezpiecze\u0144stwa Publicznego. <\/span><\/span><\/p>\n

Dlaczego go aresztowano? \u017beby pozna\u0107 odpowied\u017a na to pytanie, musimy cofn\u0105\u0107 si\u0119 do dw\u00f3ch innych epizod\u00f3w z \u017cycia Karmy. Cz\u0119\u015b\u0107 pierwsza wygl\u0105da tak: przed kilku laty, w ramach \u201estabilizowania spo\u0142ecze\u0144stwa\u201d, w\u0142adze kaza\u0142y wszystkim odda\u0107 karabiny. Tybeta\u0144czycy je kochaj\u0105. Koczownikom s\u0105 niezb\u0119dne do ochrony stad przed drapie\u017cnikami. Kiedy cofni\u0119to zezwolenie, wszyscy oddali rupiecie, zostawiaj\u0105c sobie najlepsze sztuki. Staj\u0105cy do konkursu Karma nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 pokaza\u0107 z jakim\u015b badziewiem, po\u017cyczy\u0142 wi\u0119c dobr\u0105 bro\u0144 od przyjaciela. <\/span><\/span><\/p>\n

Ani Karma, ani jego znajomy nie przypuszczali, \u017ce karabin wzbudzi zainteresowanie BBP, poniewa\u017c wybory \u201eor\u0142a\u201d organizowa\u0142y w\u0142adze, a nasz bohater by\u0142 delegatem okr\u0119gu. Na festynie karabin jest w gruncie rzeczy teatralnym rekwizytem. Nikomu nie przysz\u0142oby do g\u0142owy, \u017ce to b\u0142\u0105d. Nawet gdyby bro\u0144 zwr\u00f3ci\u0142a czyj\u0105\u015b uwag\u0119, uznano by, \u017ce ma b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo w\u0142adz. W najgorszym wypadku mog\u0142o doj\u015b\u0107 do konfiskaty, tyle \u017ce kto\u015b z\u0142o\u017cy\u0142 donos. <\/span><\/span><\/p>\n

\u017beby zrozumie\u0107, kto doni\u00f3s\u0142 na Karm\u0119, cofniemy si\u0119 do cz\u0119\u015bci drugiej. Ziemie tybeta\u0144skie, podobnie jak ca\u0142e Chiny, ogarn\u0119\u0142a gor\u0105czka promowania turystyki. Wiosk\u0119 Karmy wybrano turystyczn\u0105 wizyt\u00f3wk\u0105 okr\u0119gu Njagczu. W ramach projektu \u201eZatrzymaj si\u0119 w tybeta\u0144skim domu\u201d jej mieszka\u0144cy mieli go\u015bci\u0107 grupy zwiedzaj\u0105cych, p\u0142ac\u0105cych bezpo\u015brednio gospodarzom. Z pocz\u0105tku go\u015bci by\u0142o niewielu, a ich przyjazdy organizowa\u0142a okr\u0119gowa agencja turystyczna. \u017beby zrobi\u0107 dobre wra\u017cenie i rozkr\u0119ci\u0107 biznes, wybiera\u0142a ludzi towarzyskich z du\u017cymi domami, dobrymi sanitariatami i kuchni\u0105. Pod tym wzgl\u0119dem Karma i jego rodzina bili na g\u0142ow\u0119 wszystkich s\u0105siad\u00f3w, kierowano wi\u0119c do nich najwi\u0119cej turyst\u00f3w, co oczywi\u015bcie wi\u0105za\u0142o si\u0119 z materialnymi korzy\u015bciami. <\/span><\/span><\/p>\n

Teoretycznie rozw\u00f3j turystyki przyni\u00f3s\u0142 nowe dochody ca\u0142ej wiosce. Wzbogacili si\u0119 wszyscy. Przedtem by\u0142o biedniej \u2013 ale zgodniej. Zw\u0142aszcza gdy bywa\u0142 tu jeszcze Tenzin Delek Rinpocze, wszyscy chcieli si\u0119 dobrze prowadzi\u0107 i unikali konflikt\u00f3w. Je\u015bli pojawia\u0142y si\u0119 spory, natychmiast zwracano si\u0119 do \u201eWielkiego Lamy\u201d, kt\u00f3ry szybko je za\u017cegnywa\u0142. Teraz wszystko si\u0119 zmieni\u0142o. T\u0142umy turyst\u00f3w w domu Karmy wywo\u0142ywa\u0142y zazdro\u015b\u0107. Kiedy w wiosce pojawi\u0142 si\u0119 szef agencji, otoczy\u0142 go t\u0142um ludzi ze skargami i apelami o sprawiedliwo\u015b\u0107. Kaza\u0142 im i\u015b\u0107 do dom\u00f3w i przejrze\u0107 si\u0119 w ka\u0142u\u017cy w\u0142asnego moczu. Wtedy jaki\u015b frustrat, kt\u00f3ry nie m\u00f3g\u0142 znie\u015b\u0107 kolejnego tytu\u0142u Karmy i jego pieni\u0119dzy z turyst\u00f3w, postanowi\u0142 zaj\u0105\u0107 si\u0119 karabinem. <\/span><\/span><\/p>\n

I tak Karma zosta\u0142 aresztowany. Karabin skonfiskowano, a jego samego ukarano grzywn\u0105 i zamkni\u0119to. Przy okazji do wszystkich tych przykro\u015bci dodano zniewag\u0119 najwi\u0119ksz\u0105 \u2013 ogolono mu g\u0142ow\u0119. Karma przez ca\u0142e \u017cycie nosi\u0142 d\u0142ugie w\u0142osy, kt\u00f3re by\u0142y jego cz\u0119\u015bci\u0105. Zgolenie ich nie r\u00f3\u017cni\u0142o si\u0119 niczym od obci\u0119cia mu nosa. Zdesperowany, chcia\u0142 zap\u0142aci\u0107 dodatkow\u0105 grzywn\u0119 w wysoko\u015bci dziesi\u0119ciu tysi\u0119cy yuan\u00f3w, \u017ceby ocali\u0107 w\u0142osy. BBP wola\u0142o golenie. Kiedy go zwolniono, Karma wygl\u0105da\u0142 jak oskubany orze\u0142. Nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 ju\u017c dumnie nosi\u0107 i sta\u0142 si\u0119 przedmiotem \u017cart\u00f3w. W zesz\u0142ym roku zn\u00f3w by\u0142em w Njagczu i chcia\u0142em si\u0119 z nim spotka\u0107. Nie zasta\u0142em go w domu. Ludzie m\u00f3wili, \u017ce d\u0142ugo nie wychodzi\u0142 za pr\u00f3g, a potem znikn\u0105\u0142. Nie odnalaz\u0142em go i nie wiem, jak si\u0119 po tym wszystkim czuje. Potrafi\u0119 jednak wyobrazi\u0107 sobie strach donosiciela, kt\u00f3ry powiedzia\u0142 BBP o karabinie. Pewnie chcia\u0142 da\u0107 Karmie lekcj\u0119 w postaci konfiskaty i grzywny. Skoro upokorzenie, jakiego ten dozna\u0142, musia\u0142o przej\u015b\u0107 naj\u015bmielsze oczekiwania zazdro\u015bnika, jak mo\u017ce zareagowa\u0107 na nie nieustraszony Khampowski Orze\u0142? Pami\u0119tajcie, \u017ce Khampowie s\u0105 zapalczywi! Skoro Tenzin Delek Rinpocze siedzi w wi\u0119zieniu, kto ustrze\u017ce Karm\u0119 przed jego dawnym ja, kt\u00f3re przemawia\u0142o za pomoc\u0105 no\u017ca? P\u00f3ki co Karma milczy. Ale im d\u0142u\u017cej o nim nie s\u0142ycha\u0107, tym wi\u0119ksze obawy o los donosiciela. Kiedy Khampa podejmie decyzj\u0119 o zem\u015bcie, czas przestaje si\u0119 liczy\u0107. Rachunki wyr\u00f3wnuje si\u0119 nawet w nast\u0119pnych pokoleniach. Co pozostaje zdrajcy poza ostrzeniem miecza i p\u0142akaniem w r\u0119kaw? <\/span><\/span><\/p>\n

Nie jestem jedynym, kt\u00f3rego to martwi. Mieszka\u0144cy Njagczu te\u017c pytaj\u0105, dlaczego pieni\u0105dze zepsu\u0142y stosunki mi\u0119dzyludzkie. Oni r\u00f3wnie\u017c zastanawiaj\u0105 si\u0119, jak po\u0142o\u017cy\u0107 wreszcie kres tradycji zemsty. Z tej perspektywy rozw\u00f3j nie jest dengowsk\u0105 \u201eprawdziw\u0105 racj\u0105\u201d. Wzrost gospodarczy najwyra\u017aniej nie radzi sobie nie tylko z budowaniem trwa\u0142ej stabilizacji, ale nawet z roz\u0142adowywaniem drobnych napi\u0119\u0107. Rozwi\u0105zuj\u0105c, by\u0107 mo\u017ce, zadawnione problemy, tworzy nowe, znacznie bardziej skomplikowane. Dumaj\u0105c nad zastrzelonym przez policj\u0119 bandyt\u0105, w\u0142osach Karmy zgolonych przez tych samych funkcjonariuszy, uwi\u0119zionym Tenzinie Delku Rinpocze, straconym Lobsangu Dhondupie, ich krewnych i wi\u0119ziach spo\u0142ecznych, zastanawiam si\u0119, czego mo\u017cemy oczekiwa\u0107. Czy sytuacj\u0119 skomplikowan\u0105 ich do\u015bwiadczeniami rzeczywi\u015bcie roz\u0142aduje rozw\u00f3j gospodarki? <\/span><\/span><\/p>\n

Jak chroni\u0107 \u015brodowisko naturalne Tybetu? <\/i><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Songrong<\/i><\/span><\/span><\/span>, gatunek grzyba, ponosi cz\u0119\u015b\u0107 odpowiedzialno\u015bci za to, \u017ce Kham jest bogatszy od innych region\u00f3w Tybetu. Jeszcze w latach siedemdziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku wykorzystywano go wy\u0142\u0105cznie lokalnie. Cz\u0142owiek zbiera\u0142 pe\u0142en kosz w p\u00f3\u0142 dnia. Kilogram mo\u017cna by\u0142o kupi\u0107 na targu za \u0107wier\u0107 yuana. Teraz grzyby eksportuje si\u0119 do Japonii, a za kilogram najdorodniejszych p\u0142aci si\u0119 niemal tysi\u0105c yuan\u00f3w. Odnosz\u0119 wra\u017cenie, \u017ce obecnie ka\u017cdy w Khamie zajmuje si\u0119 zbieraniem albo sprzedawaniem grzyb\u00f3w. Tam, gdzie wyst\u0119puj\u0105 one obficie, podnosz\u0105 dochody o tysi\u0105c yuan\u00f3w rocznie na g\u0142ow\u0119 i stanowi\u0105 ponad sze\u015b\u0107dziesi\u0105t procent rodzinnych bud\u017cet\u00f3w. Powiadaj\u0105, \u017ce niekt\u00f3rzy do\u0142\u0105czyli modlitwy za Japo\u0144czyk\u00f3w do codziennych litanii. Powodzenie konsument\u00f3w jawi si\u0119 gwarantem dostatku zbieraczy i ich bliskich. Nie b\u0119dziemy si\u0119 tu jednak zajmowa\u0107 perspektywami Kraju Wi\u015bni, tylko problemami w Khamie. Pewien urz\u0119dnik powiedzia\u0142 mi, \u017ce pod koniec lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych w jego okr\u0119gu zbierano rocznie jakie\u015b tysi\u0105c ton grzyb\u00f3w. W 2000 roku plony spad\u0142y do siedmiuset, a rok p\u00f3\u017aniej do czterystu ton. Rzecz w tym, \u017ce songrong rozmna\u017ca si\u0119 dopiero po dojrzeniu zarodnik\u00f3w. Wtedy jednak jest za stary, \u017ceby dosta\u0107 za niego dobr\u0105 cen\u0119. Zbiera si\u0119 go wi\u0119c wcze\u015bniej, na wy\u015bcigi, i st\u0105d mniejsze plony. Co wi\u0119cej, wysokie ceny przyci\u0105gaj\u0105 hordy nowych zbieraczy, ryj\u0105cych \u0142\u0105ki w poszukiwaniu grzyb\u00f3w, kt\u00f3re nie wynurzy\u0142y si\u0119 jeszcze spod ziemi, to za\u015b niszczy gleb\u0119, a z ni\u0105 nadzieje na nast\u0119pne plony. Cho\u0107 wszyscy rozumiej\u0105, \u017ce musi to doprowadzi\u0107 do zag\u0142ady lukratywnego biznesu, nikt nie zamierza przesta\u0107. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

W TRA i Amdo r\u00f3wnie popularne jest kopanie w poszukiwaniu innego grzyba, nazywanego \u201elatem trawa, zim\u0105 robak\u201d, kt\u00f3rego zarodniki rozwijaj\u0105 si\u0119 zim\u0105 w m\u0142odych larwach, by latem wystrzeli\u0107 z ich truch\u0142a. \u00d3w grzyb s\u0142ynie z w\u0142a\u015bciwo\u015bci leczniczych i trafia g\u0142\u00f3wnie do zamo\u017cnych Chi\u0144czyk\u00f3w. I jego cena astronomicznie wzros\u0142a: od niespe\u0142na dwudziestu do tysi\u0105ca yuan\u00f3w za kilogram. \u017beby znale\u017a\u0107 nieuszkodzony okaz, trzeba wkopa\u0107 si\u0119 w ziemi\u0119 na dwadzie\u015bcia centymetr\u00f3w. To dok\u0142adnie tyle, ile \u015brednia grubo\u015b\u0107 gleby \u2013 gromadzonej przez tysi\u0105ce lat \u2013 w g\u00f3rzystych regionach Tybetu. Hektary ja\u0142owych stok\u00f3w, kt\u00f3re powinna porasta\u0107 trawa, to dzi\u015b normalny widok. Oto rezultat rycia w poszukiwaniu grzyb\u00f3w \u2013 i zagro\u017cenie obsuni\u0119ciami w porze deszczowej. <\/span><\/span><\/p>\n

Tu r\u00f3wnie\u017c spadaj\u0105 plony. W latach osiemdziesi\u0105tych jeden cz\u0142owiek zbiera\u0142 w miesi\u0105c dwa, trzy kilogramy, teraz ledwie p\u00f3\u0142 kilo. Podobnie z innymi ro\u015blinami leczniczymi. W ci\u0105gu trzech lat dwukrotnie wzros\u0142y inwestycje w tradycyjn\u0105 medycyn\u0119 tybeta\u0144sk\u0105, a rabunkowe, bezmy\u015blne zbieractwo przynios\u0142o zag\u0142ad\u0119 wielu gatunkom zi\u00f3\u0142. Im wi\u0119cej os\u00f3b ich szuka, tym mniej maj\u0105 do zebrania. Im mniej przynosz\u0105, tym bardziej rosn\u0105 ceny. Im wy\u017csze ceny, tym wi\u0119cej zbieraczy. I tak w \u2013 b\u0142\u0119dne i ob\u0142\u0119dne \u2013 ko\u0142o. <\/span><\/span><\/p>\n

R\u00f3wnowaga ekosystemu tybeta\u0144skiego jest wyj\u0105tkowo krucha i, ma si\u0119 rozumie\u0107, uzale\u017cniona od jego biologicznej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci. Stosunkowo niewiele gatunk\u00f3w przystosowa\u0142o si\u0119 do trudnych warunk\u00f3w klimatycznych P\u0142askowy\u017cu. Z uwagi na t\u0119 ma\u0142\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 istnieje tu tylko jeden \u0142a\u0144cuch pokarmowy. W Tybecie \u2013 inaczej ni\u017c w tropikalnych lasach deszczowych, gdzie wiele \u0142a\u0144cuch\u00f3w \u0142\u0105czy si\u0119 w gigantyczn\u0105 sie\u0107, kt\u00f3rej ewentualne dziury szybko \u0142ataj\u0105 inne gatunki \u2013 ca\u0142\u0105 r\u00f3wnowag\u0119 zniszczy\u0107 mo\u017ce przeci\u0119cie kilku ogniw. Co wi\u0119cej, P\u0142askowy\u017c Tybeta\u0144ski jest \u017ar\u00f3d\u0142em najwi\u0119kszych rzek Chin. Gdy pop\u0142yn\u0105 nimi skutki zburzenia owej r\u00f3wnowagi, na nizinach problemy mog\u0105 by\u0107 o wiele powa\u017cniejsze. Tak wi\u0119c zniszczenie ekosystemu jest nie tylko katastrof\u0105 dla Tybetu, ale i Chin w\u0142a\u015bciwych. <\/span><\/span><\/p>\n

Pekin, przyznajmy to uczciwie, dostrzega ten problem. Po katastrofalnej powodzi na Jangcy w 1998 roku przyj\u0119to wreszcie do wiadomo\u015bci powi\u0105zanie \u015brodowiska naturalnego w g\u00f3rnym i dolnym biegu rzeki oraz przestrogi uczonych. W\u0142adze zakaza\u0142y wyr\u0119bu las\u00f3w i przyst\u0105pi\u0142y do naprawiania szk\u00f3d tam, sk\u0105d wyp\u0142ywaj\u0105 rzeki, a wi\u0119c przede wszystkim na ziemiach tybeta\u0144skich. Nie mo\u017cemy jednak liczy\u0107, \u017ce przyrod\u0119 ochroni\u0105 li tylko rz\u0105dowe dyrektywy. Na pustkowiach, na kt\u00f3rych policja ma problemy ze \u015bciganiem zab\u00f3jc\u00f3w, nietrudno unikn\u0105\u0107 kary za niszczenie \u015brodowiska. Z drugiej strony, jak ju\u017c wspomnia\u0142em, \u0142a\u0144cuch pokarmowy jest tu niezwykle kruchy i jedno uderzenie mo\u017ce zdestabilizowa\u0107 ca\u0142y system. Czy rz\u0105d zdo\u0142a podda\u0107 regulacjom wszystkie ogniwa i b\u0119dzie umia\u0142 nad nimi czuwa\u0107? <\/span><\/span><\/p>\n

Pod tym wzgl\u0119dem nie ma nic skuteczniejszego od religii. Jej system warto\u015bci s\u0142u\u017cy nie tylko wewn\u0119trznej r\u00f3wnowadze ludzi ale i ich harmonii z natur\u0105. To bardzo wa\u017cna oraz \u201epragmatyczna\u201d funkcja wiary. Z regu\u0142y religia zrodzona i propagowana w danym regionie jest najlepiej dostosowana do potrzeb jego mieszka\u0144c\u00f3w i otaczaj\u0105cego ich \u015brodowiska, tworz\u0105c niezwyk\u0142y zwi\u0105zek mi\u0119dzy ekosystemem, lud\u017ami i ich wierzeniami. Cho\u0107 wyznawcy wcale nie musz\u0105 postrzega\u0107 swojej wiary w taki spos\u00f3b, analiza socjologiczna i funkcjonalna pozwala postawi\u0107 tez\u0119, \u017ce to w\u0142a\u015bnie niezb\u0119dna r\u00f3wnowaga mi\u0119dzy kultur\u0105 a natur\u0105 wyznacza warunki powstania i rozwoju religii w okre\u015blonym \u015brodowisku. <\/span><\/span><\/p>\n

Pokora tybeta\u0144skich buddyst\u00f3w wobec przyrody oraz propagowane przez nich wsp\u00f3\u0142czucie wobec wszystkich czuj\u0105cych istot pomagaj\u0105 w ochronie kruchego \u015brodowiska naturalnego P\u0142askowy\u017cu. Wedle nauk buddyjskich wszystkie istoty s\u0105 r\u00f3wne. Ludzie nie maj\u0105 \u017cadnego prawa do w\u0142adania innymi stworzeniami ani zaspokajania w\u0142asnych potrzeb ich kosztem. Buddy\u015bci nie podzielaj\u0105 pogl\u0105d\u00f3w chrze\u015bcijan, kt\u00f3rzy s\u0105dz\u0105, \u017ce B\u00f3g postawi\u0142 ich ponad natur\u0105 i kaza\u0142 j\u0105 sobie podporz\u0105dkowa\u0107. Przeciwnie, szanuj\u0105 i pragn\u0105 zachowa\u0107 status quo zr\u00f3wnowa\u017conego \u015bwiata. Celem religii jest osi\u0105gni\u0119cie harmonii wszystkich istot. Tradycyjnie Tybeta\u0144czycy nie traktuj\u0105 lekko nawet zabicia mr\u00f3wki, poniewa\u017c zgodnie z doktryn\u0105 karmy w poprzednim \u017cywocie mog\u0142a by\u0107 ona ich ojcem lub matk\u0105. Na tej samej zasadzie chronili swe \u0142\u0105ki, poniewa\u017c wiedzieli, \u017ce w nast\u0119pnym \u017cyciu \u2013 czy to ludzkim, czy zwierz\u0119cym \u2013 b\u0119d\u0105 ich zn\u00f3w potrzebowa\u0107. <\/span><\/span><\/p>\n

W\u0142adze chi\u0144skie ochoczo propaguj\u0105 ide\u0119, \u017ce istnieje tylko doczesno\u015b\u0107. Skoro nie ma nic poza ni\u0105, czemu\u017c nie zaspakaja\u0107 teraz wszelkich pragnie\u0144? Po co martwi\u0107 si\u0119 o pow\u00f3d\u017a, do kt\u00f3rej mo\u017ce doj\u015b\u0107 po naszej \u015bmierci? Ludzie, kt\u00f3rzy my\u015bl\u0105 w ten spos\u00f3b, tak\u017ce staraj\u0105 si\u0119 czasem brzmie\u0107 racjonalnie i ekologicznie. Powiadaj\u0105 na przyk\u0142ad, \u017ce niepokoi ich los \u015brodowiska, w kt\u00f3rym przyjdzie \u017cy\u0107 ich dzieciom. Z regu\u0142y jednak sprowadza si\u0119 to do czczej gadaniny o koniecznych po\u015bwi\u0119ceniach. Trudno na tym polega\u0107. Ochrona \u015brodowiska wyrastaj\u0105ca z karmicznej logiki buddyzmu tybeta\u0144skiego nie ma wszak\u017ce nic wsp\u00f3lnego z dzie\u0107mi. Robimy to dla siebie, poniewa\u017c d\u0142ugi z tego \u017cywota przyjdzie nam sp\u0142aca\u0107 w nast\u0119pnym. <\/span><\/span><\/p>\n

W Tybecie zawsze najlepiej chroniono przyrod\u0119 w pobli\u017cu klasztor\u00f3w. Tradycyjne metody wprawiaj\u0105 w zdumienie wsp\u00f3\u0142czesnych ekolog\u00f3w, a klasztory w Tybecie s\u0105 wsz\u0119dzie. Stanowi\u0105 autorytet dla prostych ludzi i s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 ich codziennego \u017cycia. Powinny by\u0107 sojusznikiem rz\u0105du w propagowaniu odpowiedzialno\u015bci ekologicznej. Niestety, w\u0142adze chi\u0144skie nie potrafi\u0105 spojrze\u0107 na to z szerszej perspektywy, widz\u0105c w \u015bwi\u0105tyniach wy\u0142\u0105cznie potencjalne zagro\u017cenie dla swojej w\u0142adzy. Kiedy urz\u0119dnicy z TPA Kardze rozpocz\u0119li drug\u0105 krucjat\u0119 przeciwko Tenzinowi Delkowi Rinpocze, zarzucono mu mi\u0119dzy innymi organizowanie protest\u00f3w przeciwko wyr\u0119bowi las\u00f3w. Nawet je\u015bli to prawda, to, co robi\u0142, by\u0142o zgodne z polityk\u0105 pa\u0144stwa. Uczyniono z tego zarzut, poniewa\u017c uznano, \u017ce b\u0119d\u0105c mnichem pr\u00f3bowa\u0142 \u201emobilizowa\u0107 masy\u201d i sta\u0142 si\u0119 w ten spos\u00f3b konkurentem dla w\u0142adz. <\/span><\/span><\/p>\n

Religia i \u015bmig\u0142owce <\/i><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Komendant BBP w Tybecie wymy\u015bli\u0142 kiedy\u015b spos\u00f3b na rozwi\u0105zanie problemu bezpiecze\u0144stwa w regionie. Doszed\u0142 do wniosku, \u017ce najlepszym wyj\u015bciem b\u0119dzie wyposa\u017cenie lokalnej policji w helikoptery. Poniewa\u017c wszystkie okr\u0119gi s\u0105 tu ogromne, tylko \u015bmig\u0142owce pozwoli\u0142yby dotrze\u0107 na czas na miejsce zbrodni. Cho\u0107 brzmi to jak teoria \u201ejednej broni\u201d, musi by\u0107 w niej troch\u0119 prawdy wyrastaj\u0105cej z praktycznych do\u015bwiadcze\u0144. Problem stanowi jednak wysoko\u015b\u0107 \u2013 \u015brednio cztery tysi\u0105ce metr\u00f3w nad poziomem morza. Za du\u017co dla zwyk\u0142ych maszyn. Trzeba specjalnych modeli, kt\u00f3rych Chiny wyprodukowa\u0107 nie potrafi\u0105. W tej chwili wszystkie \u015bmig\u0142owce lataj\u0105ce nad Tybetem to importowane ze Stan\u00f3w Zjednoczonych Black Hawki. Jeden \u201eCzarny Sok\u00f3\u0142\u201d kosztuje ponad dziesi\u0119\u0107 milion\u00f3w dolar\u00f3w, czyli jakie\u015b sto milion\u00f3w yuan\u00f3w. To dziesi\u0119\u0107 razy wi\u0119cej ni\u017c roczne dochody najbogatszej prefektury tybeta\u0144skiej, a nie uwzgl\u0119dni\u0142em tu koszt\u00f3w transportu tudzie\u017c utrzymania maszyn. <\/span><\/span><\/p>\n

W\u0142adze chi\u0144skie latami krytykowa\u0142y buddyzm za marnotrawstwo, a klasztory za paso\u017cytnictwo. Kalkulacje te wydaj\u0105 si\u0119 problematyczne. Religia potrafi odci\u0105gn\u0105\u0107 ludzi od przest\u0119pczo\u015bci, a oszcz\u0119dno\u015bci w tym sektorze mo\u017cna wyliczy\u0107 z o\u0142\u00f3wkiem w r\u0119ku. Nie wspominaj\u0105c o rado\u015bci, mi\u0142o\u015bci i spokoju wewn\u0119trznym, kt\u00f3rych dostarcza, buddyzm nie wydaje si\u0119 wi\u0119c bezu\u017cyteczny r\u00f3wnie\u017c z perspektywy zachowania bezpiecze\u0144stwa publicznego. <\/span><\/span><\/p>\n

O zakupie helikopter\u00f3w my\u015bli nie tylko BBP. Ludzie odpowiedzialni za Kekexili w Czangtangu, kt\u00f3re zdoby\u0142o mi\u0119dzynarodow\u0105 s\u0142aw\u0119 za spraw\u0105 rzezi antylop <\/span><\/span><\/span>cziru<\/i><\/span><\/span><\/span>, tak\u017ce rozwa\u017caj\u0105 wykorzystanie ich do walki z k\u0142usownictwem. W ostatnich latach rz\u0105d Chin inwestuje ogromne pieni\u0105dze w ochron\u0119 \u015brodowiska \u2013 p\u00f3ki co, z marnym skutkiem. Trzeba wi\u0119c spyta\u0107, dlaczego dawniej \u2013 cho\u0107 oficjalnie nie chroniono tu przyrody \u2013 tybeta\u0144ski ekosystem by\u0142 zupe\u0142nie bezpieczny? Najwyra\u017aniej musia\u0142o to mie\u0107 co\u015b wsp\u00f3lnego z religi\u0105 lub zabobonami. Wspomniany grzyb g\u0105sienicowy, na przyk\u0142ad, uwa\u017cany by\u0142 za jelita bog\u00f3w g\u00f3r, nikt nie powinien wi\u0119c ry\u0107 ziemi w jego poszukiwaniu. Ostracyzm, na jaki nara\u017ceni byli my\u015bliwi, m\u00f3g\u0142by si\u0119 nie spodoba\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnym obro\u0144com praw cz\u0142owieka, ale pomaga\u0142 w ochronie przyrody. Tenzin Delek wymy\u015bli\u0142 jeszcze lepszy spos\u00f3b. Nie odwraca\u0142 si\u0119 plecami i nie pot\u0119pia\u0142, ale kupuj\u0105c oraz rozdaj\u0105c my\u015bliwym owce i jaki, zmienia\u0142 ich w koczownik\u00f3w. Gdyby\u015bmy mieli wi\u0119cej takich lam\u00f3w, aktywnie propaguj\u0105cych ochron\u0119 \u015brodowiska w spo\u0142eczno\u015bciach lokalnych, rz\u0105d oszcz\u0119dzi\u0142by mn\u00f3stwo pieni\u0119dzy i doczeka\u0142by si\u0119 zupe\u0142nie innych rezultat\u00f3w. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Kiedy\u015b w Markhamie wstrz\u0105sn\u0105\u0142 mn\u0105 widok stoj\u0105cego przy drodze tybeta\u0144skiego domu, na kt\u00f3rego \u015bcianie kto\u015b wymalowa\u0142 bia\u0142\u0105 farb\u0105 gigantyczny ideogram <\/span><\/span><\/span>fu<\/i><\/span><\/span><\/span> (\u201ebogactwo\u201d). Z daleka wygl\u0105da\u0142 szokuj\u0105co, sygnalizuj\u0105c, \u017ce w\u0142a\u015bciciel obsesyjnie marzy o pieni\u0105dzach. Przyznam szczerze, \u017ce mnie to zemdli\u0142o. Po chwili zorientowa\u0142em si\u0119, \u017ce chi\u0144ski znak namalowano w miejscu tradycyjnie zarezerwowanym dla symboli i malowide\u0142 religijnych. Dawniej Tybeta\u0144czycy szukali szcz\u0119\u015bcia \u2013 znacznie bli\u017cszego istocie \u017cycia od zach\u0142anno\u015bci. Kiedy jednak znikaj\u0105 zasady wyrastaj\u0105ce z warto\u015bci moralnych, ka\u017cdy \u0142atwo toczy si\u0119 w d\u00f3\u0142. Buddyzm jest opok\u0105 tybeta\u0144skiego systemu moralnego. Bez niego przysz\u0142o\u015b\u0107 tego narodu mo\u017ce sta\u0107 pod wielkim znakiem zapytania. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Je\u015bli Tybeta\u0144czycy zapomn\u0105 o swojej wierze i zaczn\u0105 zabiega\u0107 tylko o dobra doczesne, gdzie zaczn\u0105 szuka\u0107 satysfakcji? \u017beby wi\u0119cej zarabia\u0107 i zaspokaja\u0107 kolejne pragnienia, mog\u0105 tylko powi\u0119ksza\u0107 swoje stada, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 potrzebowa\u0107 trawy, a to oznacza pustynnienie \u0142\u0105k. W g\u00f3rnym biegu rzek, kt\u00f3re p\u0142yn\u0105 na chi\u0144skie r\u00f3wniny, b\u0119dzie si\u0119 gromadzi\u0107 mniej wody. Ju\u017c sam jej brak jest ogromnym problemem, lecz wysychanie rzek wywo\u0142uje r\u00f3wnie\u017c gigantyczne burze piaskowe w Chinach w\u0142a\u015bciwych. Ile pieni\u0119dzy b\u0119dzie musia\u0142 przeznaczy\u0107 rz\u0105d na rozwi\u0105zanie tych problem\u00f3w? <\/span><\/span><\/p>\n

Religia natomiast nie wymaga \u017cadnych bud\u017cetowych dotacji ani rz\u0105dowych plan\u00f3w. O ile w\u0142adze nie b\u0119d\u0105 przeszkadza\u0107 i zapewni\u0105 jej prawdziw\u0105 wolno\u015b\u0107, automatycznie zajmie si\u0119 bol\u0105czkami, o kt\u00f3rych m\u00f3wi\u0142em. To genialna inwestycja, zapewniaj\u0105ca ogromne zyski bez \u017cadnych nak\u0142ad\u00f3w. Rz\u0105d idzie dzi\u015b jednak w odwrotnym kierunku. Z jednej strony wydaje ogromne pieni\u0105dze na d\u0142awienie religii Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Z drugiej, w imi\u0119 <\/span><\/span><\/span>yuan zang<\/i><\/span><\/span><\/span>, \u201epomagania Tybetowi\u201d, sprowadza z Chin wszystko, czego trzeba do zaspokojenia rozbudzonych doczesnych pragnie\u0144 populacji tybeta\u0144skiej. Powstaje kolejne b\u0142\u0119dne ko\u0142o: kiedy religia traci na znaczeniu, rosn\u0105 apetyty. Po p\u00f3\u0142 wieku finansowa pomoc Pekinu dla TRA wesz\u0142a ju\u017c w zwyczaj. Sama zapowied\u017a odci\u0119cia tego wsparcia \u2013 o realnej perspektywie nie wspominaj\u0105c \u2013 w jednej chwili zdestabilizowa\u0142aby ca\u0142y kraj. Czym mo\u017ce sko\u0144czy\u0107 si\u0119 taka pomoc? I jak ma s\u0142u\u017cy\u0107 budowaniu prawdziwej stabilizacji? <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Policjant we w\u0142asnym sercu <\/i><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Najbardziej niszczycielsk\u0105 si\u0142\u0105 i najwi\u0119kszym wrogiem ekosystemu oraz stabilnego porz\u0105dku spo\u0142ecznego jest w\u0142a\u015bciwa ludziom chciwo\u015b\u0107. Zach\u0142anno\u015b\u0107 jednostek prowadzi do moralnego upadku, a ludzko\u015bci \u2013 do katastrof naturalnych i spo\u0142ecznych. Kradzie\u017c, rozb\u00f3j, polowanie, niszczenie \u015brodowiska naturalnego… Czy jest na tej li\u015bcie co\u015b, co nie bierze si\u0119 z \u0142apczywo\u015bci i pragnie\u0144 w nas samych? Nawet najsurowsze prawo, najsilniejsza policja i najdro\u017csze helikoptery nie uzyskaj\u0105 pe\u0142nej kontroli nad ludzkimi sercami. Do tego trzeba moralno\u015bci, kt\u00f3ra jest niczym policjant w sercu, a jak wiadomo religia stanowi jedno z jej najwa\u017cniejszych \u017ar\u00f3de\u0142. <\/span><\/span><\/p>\n

Naczelnym celem spo\u0142ecze\u0144stw kapitalistycznych jest wysoki zysk. Karol Marks mia\u0142 racj\u0119, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce \u201egdy nadchodzi kapitalizm, wszystko sp\u0142ywa krwi\u0105\u201d. Pierwotny kapitalizm stanowi emanacj\u0119 chciwego i okrutnego demona, tkwi\u0105cego w ka\u017cdym spo\u0142ecze\u0144stwie. Historycznie, pa\u0144stwa europejskie i Stany Zjednoczone okazywa\u0142y szacunek oraz zapewnia\u0142y ochron\u0119 swoim religiom. Dzi\u0119ki temu kraje te szcz\u0119\u015bliwie przesz\u0142y od wilczego do bardziej wysublimowanego kapitalizmu. Wsp\u00f3\u0142czesne Chiny wchodz\u0105 w prymitywn\u0105 faz\u0119 gromadzenia kapita\u0142u. Pa\u0144stwo to jednak nie tylko toleruje czy wr\u0119cz podsyca powszechn\u0105 chciwo\u015b\u0107, ale i wszelkimi \u015brodkami zwalcza religi\u0119 \u2013 jedyny mechanizm, kt\u00f3ry mo\u017ce zapobiec ca\u0142kowitemu upadkowi spo\u0142ecznemu. <\/span><\/span><\/p>\n

Zlikwidowane si\u0142y policyjne mo\u017cna odtworzy\u0107 w stosunkowo kr\u00f3tkim czasie. Znacznie trudniej jednak o\u017cywi\u0107 policjant\u00f3w w sercach ludzi. Nar\u00f3d, kt\u00f3ry utraci\u0142 \u201epolicj\u0119 wewn\u0119trzn\u0105\u201d, to jest religi\u0119 i system warto\u015bci, b\u0119dzie je musia\u0142 mozolnie odbudowywa\u0107 przez ca\u0142e pokolenia. W tradycyjnym spo\u0142ecze\u0144stwie tybeta\u0144skim, poza Lhas\u0105, w\u0142a\u015bciwie nie istnia\u0142o co\u015b takiego jak \u201es\u0142u\u017cby porz\u0105dkowe\u201d. Wszyscy praktykowali buddyzm, a przest\u0119pczo\u015b\u0107 by\u0142a bardzo ma\u0142a. Zjawisko to mo\u017cna wyt\u0142umaczy\u0107 jedynie \u201epolicj\u0105 wewn\u0119trzn\u0105\u201d, kt\u00f3ra miarkowa\u0142a post\u0119powanie Tybeta\u0144czyk\u00f3w. <\/span><\/span><\/p>\n

W kwestiach spo\u0142ecznych przepisy i policja s\u0105 mniej skuteczne od religii, poniewa\u017c dzia\u0142aj\u0105 na zasadzie kary i maj\u0105 si\u0119 nijak do propagowania dobroci. Chiny utrzymuj\u0105 dzi\u015b miliony policjant\u00f3w, stra\u017ce narodowe, urz\u0119dy bezpiecze\u0144stwa i dzielnicowe milicje, a mimo to przest\u0119pczo\u015b\u0107 ro\u015bnie szybciej od nak\u0142ad\u00f3w na jej zwalczanie. Je\u017celi post\u0119powaniem ludzi maj\u0105 rz\u0105dzi\u0107 jedynie resorty si\u0142owe i przepisy, czy znaczy to, \u017ce wolno im robi\u0107 co chc\u0105, gdy nie s\u0105 kontrolowani? Nawet najbardziej rozbudowane s\u0142u\u017cby bezpiecze\u0144stwa b\u0119d\u0105 wci\u0105\u017c mniejsze od spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re maj\u0105 nadzorowa\u0107. O tybeta\u0144skich pustkowiach nie wspominam. <\/span><\/span><\/p>\n

W walce z przest\u0119pczo\u015bci\u0105 policja zewn\u0119trzna nie ma szans bez wsparcia str\u00f3\u017c\u00f3w w sercach. Je\u015bli natomiast ka\u017cdy b\u0119dzie mia\u0142 policjanta wewn\u0119trznego, zewn\u0119trzne si\u0142y prewencji strac\u0105 racj\u0119 bytu. Oczywi\u015bcie zdanie si\u0119 li tylko na ludzkie sumienia mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 zbyt idealistyczne, niemniej po\u0142\u0105czenie \u2013 i uzupe\u0142nianie si\u0119 \u2013 obu jest zapewne najskuteczniejsz\u0105 metod\u0105 osi\u0105gni\u0119cia r\u00f3wnowagi oraz porz\u0105dku spo\u0142ecznego. Dlatego te\u017c pa\u0144stwo, kt\u00f3re traktuje religi\u0119 jak wroga, pope\u0142nia b\u0142\u0105d. Taki jak wsp\u00f3\u0142czesne Chiny. <\/span><\/span><\/p>\n

Ruina buddyzmu tybeta\u0144skiego <\/b><\/i><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Dlaczego buddyzmu nie da si\u0119 oddzieli\u0107 od lam\u00f3w? <\/i><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Monastycyzm odgrywa wa\u017cn\u0105 rol\u0119 we wszystkich religiach, niemniej, moim zdaniem, najwi\u0119ksz\u0105 w buddyzmie. Chrze\u015bcija\u0144stwo, islam oraz judaizm maj\u0105 swoje \u015bwi\u0119te \u201eksi\u0119gi\u201d. Wierni mog\u0105 je czyta\u0107, \u017ceby zrozumie\u0107 Boga i pozna\u0107 doktryny. Innymi s\u0142owy, cho\u0107 klasztory odgrywaj\u0105 w owych religiach rol\u0119 wa\u017cn\u0105, nie s\u0105 niezb\u0119dnym warunkiem dost\u0119pu wiernych do doktryny. We\u017amy Bibli\u0119, jedn\u0105 i ci\u0105gle t\u0119 sam\u0105 od dw\u00f3ch tysi\u0119cy lat. Chrze\u015bcijanie czytaj\u0105 j\u0105, pokolenie za pokoleniem, od najm\u0142odszych lat. Co wi\u0119cej, ma ona form\u0119 opowie\u015bci i stosunkowo przyst\u0119pny j\u0119zyk. Czytaj\u0105c j\u0105 wielokro\u0107, ka\u017cdy mo\u017ce g\u0142\u0119boko zrozumie\u0107 swoj\u0105 wiar\u0119. <\/span><\/span><\/p>\n

Buddyzm nie ma natomiast podobnej, najwa\u017cniejszej ksi\u0119gi, tylko gigantyczny system, na kt\u00f3ry sk\u0142ada si\u0119 wiele tom\u00f3w. Jest rozleg\u0142y i z\u0142o\u017cony. Ksi\u0119gi napisane trudnym j\u0119zykiem. Logika wyrafinowana i pe\u0142na subtelnych \u201eo\u015bwiecaj\u0105cych przyk\u0142ad\u00f3w\u201d. Religia ta wyda\u0142a bardzo wiele r\u00f3\u017cnych szk\u00f3\u0142. Ka\u017cda z nich ma w\u0142asne pi\u015bmiennictwo. Wszystko to sprawia, \u017ce nawet najpilniejszy ucze\u0144 nie jest w stanie zg\u0142\u0119bi\u0107 wszystkich nauk w jednym \u017cywocie. W jeszcze trudniejszym po\u0142o\u017ceniu, ma si\u0119 rozumie\u0107, s\u0105 \u201eprzeci\u0119tni\u201d wierni. St\u0105d te\u017c w kulturze buddyjskiej istnia\u0142a zawsze zadziwiaj\u0105ca dychotomia: z jednej strony niezwykle racjonalna filozofia (Dharma) w wie\u017cy z ko\u015bci s\u0142oniowej, z drugiej za\u015b popularne wierzenia, oparte w du\u017cej mierze na zabobonach i \u015blepej wierze. Tylko klasztory potrafi\u0142y organicznie upora\u0107 si\u0119 z owym podzia\u0142em, wi\u0105\u017c\u0105c oba ko\u0144ce we wzajemnie rozumiej\u0105c\u0105 si\u0119 ca\u0142o\u015b\u0107 \u2013 system religijny. <\/span><\/span><\/p>\n

Klasztory buddyjskie, dysponuj\u0105ce wiekowym systemem edukacyjnym i doskonale wykszta\u0142conymi adeptami, posiad\u0142y zdolno\u015b\u0107 rozumienia istoty Dharmy oraz przekazywania jej wiernym. Pe\u0142ni\u0142y dwojak\u0105 rol\u0119: chroni\u0142y i rozwija\u0142y nauki buddyjskie, a tak\u017ce przekazywa\u0142y je ludziom, ukazuj\u0105c ich znaczenie w codziennym \u017cyciu. By\u0142y wi\u0119c mostem nad przepa\u015bci\u0105 wspomnianej dychotomii, dzi\u0119ki kt\u00f3remu spo\u0142eczno\u015b\u0107 zyskiwa\u0142a dost\u0119p do Dharmy. Pod tym wzgl\u0119dem buddyzm nie przetrwa\u0142by bez swych klasztor\u00f3w. Idea niezb\u0119dno\u015bci \u201etrzech w jednym\u201d \u2013 Buddy, Dharmy i Spo\u0142eczno\u015bci Monastycznej \u2013 ma swoj\u0105 logik\u0119 wewn\u0119trzn\u0105. Bez pos\u0142a\u0144ca w postaci klasztor\u00f3w Budda i Dharma, cho\u0107by najwi\u0119ksze, by\u0142yby tylko wspania\u0142ymi pa\u0142acami na niebie \u2013 niedost\u0119pnymi, a wi\u0119c zupe\u0142nie oderwanymi od naszego \u015bwiata. <\/span><\/span><\/p>\n

Cho\u0107, jak s\u0105dz\u0119, nie nale\u017cy ocenia\u0107 r\u00f3\u017cnych religii, mo\u017cemy sobie pozwoli\u0107 na praktyczne obserwacje. Poniewa\u017c przeci\u0119tny chrze\u015bcijanin potrafi sam czyta\u0107 Bibli\u0119, jedyn\u0105 ksi\u0119g\u0119, teologiczny autorytet kap\u0142an\u00f3w musi by\u0107 mniejszy od wp\u0142yw\u00f3w klasztoru buddyjskiego. W zwi\u0105zku z tym ksi\u0119\u017ca cz\u0119sto podlegaj\u0105 wi\u0119kszej kontroli \u015bwieckiej cz\u0119\u015bci Ko\u015bcio\u0142a. Obfito\u015b\u0107 i z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 repertuaru buddyjskiego z jego dialektyk\u0105 i elastyczno\u015bci\u0105 sprawiaj\u0105 z kolei, \u017ce jest on trudny do poj\u0119cia dla przeci\u0119tnego wyznawcy, klasztorowi \u0142atwiej wi\u0119c ro\u015bci\u0107 sobie prawo do monopolu na interpretacj\u0119 doktryny. Nie ma te\u017c \u017cadnych mechanizm\u00f3w, kt\u00f3re pozwala\u0142yby \u015bwieckim na jakiekolwiek kontrolowanie instytucji monastycznych. By\u0142o tak zw\u0142aszcza w dawnym Tybecie, gdzie wszyscy wierzyli w buddyzm i panowa\u0142 ustr\u00f3j hierokratyczny. Nie istnia\u0142y alternatywne \u017ar\u00f3d\u0142a duchowo\u015bci, przy pomocy kt\u00f3rych mo\u017cna by ocenia\u0107 klasztor. Bezwarunkowe pos\u0142usze\u0144stwo \u015bwi\u0105tyniom wyrasta\u0142o wi\u0119c w du\u017cej mierze z zabobonno\u015bci \u015bwieckich. <\/span><\/span><\/p>\n

W tych okoliczno\u015bciach buddyzm wypracowa\u0142 niezwykle wysokie standardy monastycyzmu. Je\u015bli klasztor potrafi zachowa\u0107 czysto\u015b\u0107 dzi\u0119ki dyscyplinie, logika buddyjska podpowiada, \u017ce bezwarunkowe podporz\u0105dkowanie i zabobonno\u015b\u0107 wiernych nie stanowi\u0105 powa\u017cnego problemu. \u201eWierne Dharmie\u201d \u015bwi\u0105tynie zapewniaj\u0105 wi\u0119\u017a mi\u0119dzy naukami i wyznawcami oraz trwanie ca\u0142o\u015bci religii, kt\u00f3ra w\u0142a\u015bciwie wype\u0142nia swoje funkcje spo\u0142eczne. Kluczowym elementem tej uk\u0142adanki s\u0105 przyw\u00f3dcy duchowi: tulku, khenpo, opaci oraz inni wysocy lamowie, odpowiedzialni za kierowanie klasztorem i jego mieszka\u0144cami. P\u00f3ki pozostaj\u0105 wierni Dharmie oraz rzetelnie nadzoruj\u0105 i kszta\u0142c\u0105 duchownych, instytucja odpowiedzialnie wype\u0142nia swoj\u0105 rol\u0119. <\/span><\/span><\/p>\n

Przyw\u00f3dc\u00f3w takich zwyczajowo nazywa si\u0119 Rinpocze, \u201edrogocennymi\u201d (po chi\u0144sku: <\/span><\/span><\/span>gao seng da de<\/i><\/span><\/span><\/span>). Ich znaczenie dla religii nie budzi \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci. Khenpo Dzigme Phuncog i Tenzin Delek nale\u017celi do w\u0142a\u015bnie takich, najbardziej szanowanych mnich\u00f3w. Zadaniem akademii w Serthar by\u0142o kszta\u0142cenie nast\u0119pnego pokolenia monastycznych przyw\u00f3dc\u00f3w. Tenzin Delek Rinpocze m\u00f3g\u0142 nie mie\u0107 filozoficznej wiedzy Khenpo Dzigme Phuncoga, lecz s\u0142u\u017c\u0105c wiernym, wype\u0142nia\u0142 drugie kluczowe zadanie klasztoru. Podr\u00f3\u017cuj\u0105c od sio\u0142a do sio\u0142a, u\u017cywa\u0142 religii do zmieniania codziennego \u017cycia podopiecznych. Tylko w ten spos\u00f3b buddyzm mo\u017ce realizowa\u0107 swoj\u0105 misj\u0119 spo\u0142eczn\u0105. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

W konsekwencji, najwi\u0119kszym koszmarem buddyzmu tybeta\u0144skiego jest degeneracja klasztornego przyw\u00f3dztwa. Upadek jakiego\u015b klasztoru mo\u017cna uzna\u0107 za kwesti\u0119 personaln\u0105 i stosownie rozwi\u0105za\u0107, niemniej kryzys ca\u0142ej elity oznacza utrat\u0119 kontroli nad instytucj\u0105 jako tak\u0105 i mo\u017ce spowodowa\u0107 nieopisane straty. Lamowie ci s\u0105 przy tym wa\u017cnymi nauczycielami, prowadz\u0105cymi wiernych duchow\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105. Poniewa\u017c pro\u015bci ludzie cz\u0119sto nie zdaj\u0105 sobie sprawy z zakulisowych machinacji, wykorzystywanie religii do osi\u0105gania w\u0142asnych cel\u00f3w mo\u017ce bezpowrotnie przeci\u0105\u0107 wi\u0119\u017a, kt\u00f3ra powinna \u0142\u0105czy\u0107 Dharm\u0119 ze spo\u0142ecze\u0144stwem. Oddanie prostych ludzi dla klasztoru jest tak \u015blepe, \u017ce potrafi zmieni\u0107 si\u0119 w g\u0142upot\u0119 i \u0142atwo poddawa\u0107 manipulacji. <\/span><\/span><\/p>\n

Buddyzm doskonale zdaje sobie spraw\u0119 z tego zagro\u017cenia. K\u0142adzie wi\u0119c ogromny nacisk na klasztorn\u0105 dyscyplin\u0119 i czysto\u015b\u0107 linii przekazu nauk. To aorty religii. Lini\u0119 przekazu por\u00f3wnuje si\u0119 do z\u0142otego \u0142a\u0144cucha, kt\u00f3rego ka\u017cde ogniwo musi l\u015bni\u0107. Przekaz, jakiego nauczyciel udziela uczniowi, to powierzenie dziedzictwa pokole\u0144 mistrz\u00f3w owego \u0142a\u0144cucha. Niesie on z sob\u0105 b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo i potencja\u0142 osi\u0105gni\u0119cia duchowego spe\u0142nienia. Je\u015bli tulku lub lama z\u0142amie \u015blubowania, splami gromadzon\u0105 od wiek\u00f3w m\u0105dro\u015b\u0107 linii i jego uczniowie nie otrzymaj\u0105 pe\u0142nego przekazu. Z perspektywy socjologicznej, tak surowe zasady maj\u0105 zapobiega\u0107 naruszaniu zobowi\u0105za\u0144 i moralnemu upadkowi klasztoru. Z punktu widzenia religii, zbiorowa degeneracja mo\u017ce wykolei\u0107 proces przekazywania nauk i doprowadzi\u0107 do spe\u0142nienia przepowiedni, zapowiadaj\u0105cej wyga\u015bni\u0119cie Dharmy. Je\u015bli do tego dojdzie, niew\u0105tpliwie proces upadku zacznie si\u0119 od monastycznych przyw\u00f3dc\u00f3w, kt\u00f3rzy pogr\u0105\u017c\u0105 ca\u0142y system. <\/span><\/span><\/p>\n

Surowe zasady obowi\u0105zuj\u0105ce mnich\u00f3w i mniszki <\/i><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Wszyscy wiedz\u0105, \u017ce nieograniczona w\u0142adza rodzi korupcj\u0119. Jak wi\u0119c kontrolowa\u0107 instytucje monastyczne? Wewn\u0119trzn\u0105 moc\u0105 religii. \u017beby buddyzm m\u00f3g\u0142 sta\u0107 si\u0119 \u201ewewn\u0119trznym policjantem\u201d zwyk\u0142ych ludzi, najpierw zamieszka\u0107 musi w sercach mnich\u00f3w i mniszek. Wiele \u015blub\u00f3w zakonnych, kt\u00f3re zewn\u0119trznemu obserwatorowi wydaj\u0105 si\u0119 ascetycznymi torturami, nie ma nic wsp\u00f3lnego z t\u0142umieniem pop\u0119d\u00f3w czy karaniem za nie. \u015alubowania s\u0105 \u015bwiadectwem wiary duchownych w prawo karmy. Ich z\u0142amanie przekre\u015bla szans\u0119 na osi\u0105gni\u0119cie pozytywnych rezultat\u00f3w i oznacza powa\u017cne k\u0142opoty. <\/span><\/span><\/p>\n

Si\u0142a i czysto\u015b\u0107 wiary spo\u0142eczno\u015bci monastycznej w du\u017cym stopniu uzale\u017cniona jest od jako\u015bci linii przekazu nauk, kt\u00f3re zawieraj\u0105 \u201es\u0142uchanie, kontemplacj\u0119 i praktyk\u0119\u201d. Jej wymogami s\u0105 czysto\u015b\u0107 oraz nieprzerwana ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107. W tybeta\u0144skiej tradycji buddyjskiej wielu mnich\u00f3w i mniszek zaczyna nauk\u0119 w bardzo m\u0142odym wieku, by zapobiec krystalizowaniu si\u0119 doczesnych pragnie\u0144. Aby ograniczy\u0107 kontakt ze splamieniami i pokusami \u015bwiatowego \u017cycia, klasztory budowano cz\u0119sto w odludnych miejscach oraz w g\u00f3rach. S\u0142ynne, trwaj\u0105ce trzy lata, trzy miesi\u0105ce i trzy dni \u201eodosobnienia\u201d medytacyjne szk\u00f3\u0142 kagju i njingma, s\u0105 \u015bwi\u0119tem zwyci\u0119stwa duchowo\u015bci nad doczesno\u015bci\u0105. \u015awieccy tytu\u0142uj\u0105 lamami tylko tych, kt\u00f3rzy je uko\u0144cz\u0105. Jedynie duchowni, kt\u00f3rzy wyzbyli si\u0119 \u015bwiatowych pragnie\u0144, mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 w\u0142a\u015bciwym mostem mi\u0119dzy Dharm\u0105 a wiernymi. Po osi\u0105gni\u0119ciu stabilno\u015bci w praktyce w czystym otoczeniu, mnisi i mniszki s\u0105 gotowi stawi\u0107 czo\u0142o pokusom, stan\u0105\u0107 na w\u0142asnych nogach oraz skupi\u0107 si\u0119 na misji szerzenia Dharmy i pomagania ludziom. Kluczem do odci\u0119cia ja\u0142owych pragnie\u0144 jest stosowne otoczenie, kt\u00f3re pomaga oczyszczonemu nauczycielowi przekazywa\u0107 wiedz\u0119 i do\u015bwiadczenie niesplamionym uczniom. Z drugiej strony, wystarczy jedna katastrofa, \u017ceby splami\u0107 ca\u0142e pokolenie i zniszczy\u0107 czysto\u015b\u0107 linii. <\/span><\/span><\/p>\n

To w\u0142a\u015bnie przytrafi\u0142o si\u0119 buddyzmowi tybeta\u0144skiemu po 1959 roku. W\u0142adze nie tylko zdelegalizowa\u0142y religi\u0119 i jej tradycje, ale i uruchomi\u0142y proces \u201ereedukacji\u201d tulku oraz innych duchownych. Mnich\u00f3w i mniszki rozmy\u015blnie zmuszano do \u0142amania zakonnych \u015blubowa\u0144 oraz prowadzenia \u015bwieckiego \u017cycia. Typowym przyk\u0142adem by\u0142a \u201egrupa edukacyjna\u201d, kt\u00f3r\u0105 powo\u0142ano w Lhasie w 1964 roku dla ponad dziesi\u0119ciu kilkunastoletnich tulku. Mieli pracowa\u0107 oraz uczy\u0107 si\u0119 \u2013 przede wszystkim zarzyna\u0107 byd\u0142o i polowa\u0107 na dzikie zwierz\u0119ta. Z tym, co im tam zaszczepiono, musieli potem walczy\u0107 przez ca\u0142e \u017cycie. W latach osiemdziesi\u0105tych, gdy religia mog\u0142a zn\u00f3w wr\u00f3ci\u0107 na scen\u0119, odbywa\u0142o si\u0119 to w zupe\u0142nie innych dekoracjach nie tylko za spraw\u0105 generacji duchownych, kt\u00f3rych zbrukano i pozbawiono czystej wizji religii, ale te\u017c pokole\u0144 wychowanych w ca\u0142kowicie ateistycznym \u015bwiecie. Ten bezprecedensowy kryzys buddyzmu tybeta\u0144skiego trwa do dzisiaj, cho\u0107 w\u0142adze chi\u0144skie zezwalaj\u0105 na pewne praktyki religijne i twierdz\u0105, \u017ce wszyscy obywatele maj\u0105 zagwarantowan\u0105 wolno\u015b\u0107 sumienia. Najrozmaitsze ograniczenia dotykaj\u0105 przede wszystkim tradycyjnych linii przekazu nauk. Najlepsz\u0105 ilustracj\u0105 jest tu los Sertharu. Khenpo Dzigme Phuncog by\u0142 jednym z niewielu wysokich lam\u00f3w, kt\u00f3rzy przetrwali hekatomb\u0119 bez szwanku. Gdyby w\u0142adze da\u0142y mu niezb\u0119dn\u0105 swobod\u0119, m\u00f3g\u0142 tchn\u0105\u0107 nowe \u017cycie w nieprzerwan\u0105 lini\u0119. Niestety, kiedy rz\u0105d zorientowa\u0142 si\u0119, \u017ce mo\u017ce mu si\u0119 uda\u0107, my\u015bla\u0142 wy\u0142\u0105cznie o zagro\u017ceniu dla swego monopolu na w\u0142adz\u0119 i si\u0119gn\u0105\u0142 po najbrutalniejsze \u015brodki. <\/span><\/span><\/p>\n

Problem dobrze pokazuj\u0105 te\u017c liczby. Przed pojawieniem si\u0119 komunistycznych, chi\u0144skich w\u0142adz na terenie TPA Kardze dzia\u0142a\u0142y sze\u015b\u0107set cztery buddyjskie instytucje o\u015bwiatowe. Obecnie s\u0105 tylko dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t trzy \u2013 w tym ledwie dziewi\u0119\u0107 oficjalnie zarejestrowanych. Reszta teoretycznie dzia\u0142a nielegalnie. Innymi s\u0142owy, w regionie tym jest dzi\u015b sze\u015b\u0107dziesi\u0105t \u2013 a z nielegalnymi sze\u015b\u0107 \u2013 razy mniej o\u015brodk\u00f3w edukacji buddyjskiej. Cho\u0107 ludzie mog\u0105 zn\u00f3w sk\u0142ada\u0107 pok\u0142ony i pali\u0107 kadzid\u0142o, tradycja studiowania Dharmy wci\u0105\u017c nie zosta\u0142a odbudowana. W tym sensie katastrofa buddyzmu tybeta\u0144skiego nie sko\u0144czy\u0142a si\u0119 po dwudziestu latach, lecz trwa do dzi\u015b. Po dw\u00f3ch dekadach istnia\u0142aby jaka\u015b szansa, ale po niemal pi\u0119ciu i znikni\u0119ciu ze sceny ca\u0142ego pokolenia wykszta\u0142conych lam\u00f3w? Wszyscy ich nast\u0119pcy dorastali w \u015bwiecie, w kt\u00f3rym obowi\u0105zywa\u0142 slogan \u201eabsolutny materialista nie boi si\u0119 niczego\u201d. P\u00f3\u017aniej kszta\u0142towa\u0142 ich wszechobecny p\u0119d do zysku. W tej sytuacji perspektywy odtworzenia pr\u0119\u017cnych linii przekazu nauk buddyzmu tybeta\u0144skiego wydaj\u0105 si\u0119 mizerne. <\/span><\/span><\/p>\n

Jak ju\u017c wspomina\u0142em, poza dyscyplin\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 mnisi i mniszki podlegaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c regu\u0142om klasztornym, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 kara\u0107 i usuwa\u0107 ze \u015bwi\u0105ty\u0144 tych, kt\u00f3rzy \u0142ami\u0105 swoje \u015blubowania. Zasady egzekwuj\u0105 jednak przyw\u00f3dcy, wi\u0119c ich samych dotycz\u0105 one w mniejszym stopniu. Zw\u0142aszcza je\u015bli s\u0105 tulku. Tulku cz\u0142owiek si\u0119 rodzi \u2013 \u017cadna zewn\u0119trzna si\u0142a nie mo\u017ce odebra\u0107 mu statusu ani narzuci\u0107 jakichkolwiek ogranicze\u0144. Oczywi\u015bcie, jest jeszcze Dalajlama i g\u0142owy innych szk\u00f3\u0142, kt\u00f3rzy stoj\u0105 ponad hierarchami ni\u017cszymi rang\u0105. Hierokratyczna tradycja wypracowa\u0142a zasady, kt\u00f3re obowi\u0105zywa\u0142y r\u00f3wnie\u017c przyw\u00f3dc\u00f3w. Tyle \u017ce teraz ju\u017c ich nie ma. Najwy\u017csi mistrzowie wszystkich szk\u00f3\u0142 \u017cyj\u0105 na wygnaniu i nie mog\u0105 interweniowa\u0107 w klasztorach Tybetu. Sprawuj\u0105ce kontrol\u0119 w\u0142adze chi\u0144skie strategicznie poprzecina\u0142y wi\u0119zi wewn\u0105trz tybeta\u0144skiej tradycji buddyjskiej. Ka\u017cdy klasztor traktuj\u0105 jako odr\u0119bn\u0105 instytucj\u0119 i nie zezwalaj\u0105 na tworzenie \u017cadnych struktur poziomych, kt\u00f3re pozwoli\u0142yby jednej \u015bwi\u0105tyni uczestniczy\u0107 w \u017cyciu drugiej (o czym \u015bwiadcz\u0105 zreszt\u0105 zarzuty, jakie Biuro ds. Religii postawi\u0142o Tenzinowi Delkowi Rinpocze). Nie istnieje wi\u0119c ani system kontroli pionowej, ani poziomej. Jedyn\u0105 realn\u0105 si\u0142\u0105 jest zatem administracja lokalna. Mo\u017cna si\u0119 za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce od duchownych wymaga\u0107 b\u0119dzie wy\u0142\u0105cznie politycznego podporz\u0105dkowania, co nie ma nic wsp\u00f3lnego z szacunkiem dla Dharmy i przestrzeganiem \u015blubowa\u0144 zakonnych. <\/span><\/span><\/p>\n

Degeneracja przyw\u00f3dztwa <\/i><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Komunistyczna Partia Chin jest struktur\u0105 \u017carliwie religijn\u0105. Fundamentalizm, skrajno\u015b\u0107 i sk\u0142onno\u015b\u0107 do wy\u0142\u0105czno\u015bci ka\u017c\u0105 jej negowa\u0107 wszystkie inne systemy wiary. Dopiero za Denga, gdy partia porzuci\u0142a ideologi\u0119 i zaj\u0119\u0142a si\u0119 rzeczami praktycznymi, religia mog\u0142a wr\u00f3ci\u0107 zza grobu, liderzy KPCh wci\u0105\u017c jednak nie dostrzegaj\u0105 jej warto\u015bci. <\/span><\/span><\/p>\n

Kiedy w 1998 roku prezydent Bill Clinton sk\u0142ada\u0142 wizyt\u0119 w Chinach, telewizja pokaza\u0142a jego konferencj\u0119 z przewodnicz\u0105cym Jiang Zeminem, kt\u00f3ry po\u015bwi\u0119ci\u0142 kilka s\u0142\u00f3w Tybetowi. \u201eM\u00f3wi\u0119 to jako przewodnicz\u0105cy pa\u0144stwowych struktur Komunistycznej Partii Chin. Fakt, \u017ce jestem komunist\u0105 i ateist\u0105, w \u017caden spos\u00f3b nie rzutuje na moje poszanowanie wolno\u015bci religijnej Tybetu (\u015bmiech). Mam jednak pytanie: podczas zesz\u0142orocznych wizyt w Stanach Zjednoczonych i kilku pa\u0144stwach europejskich dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce wielu wykszta\u0142conych ludzi naprawd\u0119 wierzy w doktryny lamaizmu. Uwa\u017cam, \u017ce to problem, kt\u00f3ry wymaga zbadania. Dlaczego? Dlaczego?\u201d. <\/span><\/span><\/p>\n

Z tych s\u0142\u00f3w wynika, \u017ce dla Jianga wiara wykszta\u0142conych ludzi w buddyzm tybeta\u0144ski jest czym\u015b problematycznym, nienormalnym, i \u017ce w g\u0142\u0119bi serca nie szanuje on tej religii. Komunistyczne w\u0142adze Chin toleruj\u0105 wiar\u0119 tylko dlatego, \u017ce nie zdo\u0142a\u0142y jej wypleni\u0107. Mimo owego przyzwolenia uznaj\u0105 za konieczne jej dzielenie oraz bezpardonowo rozprawiaj\u0105 si\u0119 ze wszystkim, w czym widz\u0105 dla siebie zagro\u017cenie. Ta logika wymaga \u017celaznej kontroli nad duchownymi, a zw\u0142aszcza ich przyw\u00f3dcami, czyli, jak uj\u0105\u0142 to Jiang, \u201eaktywnego sterowania religi\u0105, by sta\u0142a si\u0119 ona zgodna z socjalizmem\u201d. W grudniu 2001 roku przewodnicz\u0105cy wy\u0142uszczy\u0142 te\u017c swoje oczekiwania wobec spo\u0142eczno\u015bci monastycznej: \u201eWymagamy od nich mi\u0142o\u015bci do macierzy oraz popierania systemu socjalistycznego i przewodniej roli Komunistycznej Partii Chin. (…) Ich dzia\u0142alno\u015b\u0107 religijna musi by\u0107 zgodna i s\u0142u\u017cy\u0107 interesom kraju oraz wszystkich narodowo\u015bci. Popieramy ich pr\u00f3by interpretowania doktryn religijnych zgodnie z wymogami rozwoju spo\u0142ecznego. Nie zgadzamy si\u0119 na wykorzystywanie religii do kwestionowania przyw\u00f3dztwa partii i systemu socjalistycznego\u201d. Jak wida\u0107, liczy si\u0119 tu wy\u0142\u0105cznie perspektywa partii komunistycznej, a potrzeby religii nie maj\u0105 \u017cadnego znaczenia. (Wedle w\u0142asnej nomenklatury partia reprezentuje \u201emacierz\u201d, \u201esystem socjalistyczny\u201d, \u201ekraj\u201d, \u201erozw\u00f3j\u201d i \u201epost\u0119p\u201d.) Religia mo\u017ce by\u0107 tylko jednym z poddanych partii oraz jednym z jej instrument\u00f3w. Sedno relacji mi\u0119dzy parti\u0105 a przyw\u00f3dcami duchowymi mo\u017cna zawrze\u0107 w dw\u00f3ch zdaniach: \u201eKa\u017cdy, kto mi s\u0142u\u017cy, b\u0119dzie \u017cy\u0142 w dostatku. Ka\u017cdy, kto podniesie na mnie r\u0119k\u0119, zostanie zabity\u201d. <\/span><\/span><\/p>\n

Przyjrzyjmy si\u0119, jak w\u0142adze chi\u0144skie traktuj\u0105 owych nauczycieli. Po pierwsze, nie pozwalaj\u0105 im sta\u0107 si\u0119 przyw\u00f3dcami ludowymi. Lamowie mog\u0105 zaspokaja\u0107 zabobonne potrzeby mas: wr\u00f3\u017cy\u0107, konsekrowa\u0107, b\u0142ogos\u0142awi\u0107 nak\u0142adaniem r\u0105k. Niemniej udzielanie nauk, wp\u0142ywanie na spo\u0142eczno\u015bci lokalne i zyskanie w ten spos\u00f3b statusu przyw\u00f3dcy duchowego, jak uczyni\u0142 to Tenzin Delek Rinpocze, natychmiast wzbudzaj\u0105 podejrzliwo\u015b\u0107 w\u0142adz. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 tego typu podlega surowym restrykcjom. Niekt\u00f3rzy wielcy lamowie nie mog\u0105 nawet swobodnie przemieszcza\u0107 si\u0119 z miejsca na miejsce. W\u0142adze czujnie \u015bledz\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 charytatywn\u0105 klasztor\u00f3w. Tenzina Delka oskar\u017cono na przyk\u0142ad o samowol\u0119, gdy bez zezwolenia utworzy\u0142 szko\u0142\u0119 dla sierot. Plac\u00f3wk\u0119 skonfiskowano i szybko zamkni\u0119to. Najwyra\u017aniej bierze si\u0119 to z l\u0119ku, \u017ce wdzi\u0119czno\u015b\u0107 za pomoc uczyni z przyw\u00f3dc\u00f3w duchowych lider\u00f3w spo\u0142ecznych i zagrozi w\u0142adzy rz\u0105du. Sprawa Tenzina Delka dowodzi, \u017ce aparatczycy boj\u0105 si\u0119, i\u017c owo dwojakie przyw\u00f3dztwo mo\u017ce si\u0119 wymkn\u0105\u0107 spod kontroli. Ludzie podchwycili protest mnicha przeciwko wycinaniu las\u00f3w przez w\u0142adze. Masowo podpisywali te\u017c petycje w jego obronie, gdy ukrywa\u0142 si\u0119 w obawie przed aresztowaniem. Takie wydarzenia musia\u0142y utwierdzi\u0107 urz\u0119dnik\u00f3w w ich obawach. <\/span><\/span><\/p>\n

Po drugie, w\u0142adze staraj\u0105 si\u0119 \u201edegenerowa\u0107\u201d przyw\u00f3dc\u00f3w. Tym, kt\u00f3rzy obstaj\u0105 przy zasadach wiary i odmawiaj\u0105 pe\u0142nienia roli pionk\u00f3w partii, gro\u017c\u0105 szykany, wi\u0119zienie czy wr\u0119cz \u015bmier\u0107. S\u0142u\u017cy to przede wszystkim zastraszeniu innych duchownych. Na przyk\u0142ad Czadrel Rinpocze z klasztoru Taszilhunpo w Szigace zosta\u0142 skazany na osiem lat, poniewa\u017c zgodnie z tradycj\u0105 buddyjsk\u0105 powiadomi\u0142 Dalajlam\u0119 o rezultatach poszukiwa\u0144 nowego wcielenia Panczenlamy. Dla hierarch\u00f3w, kt\u00f3rzy siedz\u0105 cicho i unikaj\u0105 k\u0142opot\u00f3w, w\u0142adze maj\u0105 kij i marchewk\u0119. Oportunist\u00f3w gotowych po\u015bwi\u0119ci\u0107 zasady religijne oraz s\u0142u\u017cy\u0107 rz\u0105dowi nagradza si\u0119 przywilejami i stanowiskami w Zgromadzeniach Ludowych czy wr\u0119cz administracji. Daj\u0105c im zielone \u015bwiat\u0142o i \u015brodki na r\u00f3\u017cne przedsi\u0119wzi\u0119cia, w\u0142adze czyni\u0105 z nich wz\u00f3r do na\u015bladowania. Na przyk\u0142ad po\u015bledni tulku z Nagczu w TRA otrzyma\u0142 fotel w Og\u00f3lnochi\u0144skiej Ludowej Politycznej Konferencji Konsultatywnej za publiczne krytykowanie Dalajlamy. <\/span><\/span><\/p>\n

Po trzecie, kontrola szereg\u00f3w kleru. W\u0142adze chc\u0105 zatwierdza\u0107 czy wr\u0119cz bezpo\u015brednio wskazywa\u0107 tulku i opat\u00f3w klasztor\u00f3w. W ten spos\u00f3b uzale\u017cniaj\u0105 od siebie buddyzm tybeta\u0144ski i mog\u0105 stopniowo zast\u0119powa\u0107 umieraj\u0105cych przyw\u00f3dc\u00f3w lud\u017ami, kt\u00f3rzy zostali przygotowani przez rz\u0105d do pe\u0142nienia roli jego pionk\u00f3w. W tym samym celu wa\u017cnych hierarch\u00f3w kieruje si\u0119 na studia do pa\u0144stwowych akademii buddyjskich w Pekinie lub gdzie indziej, karmi\u0105c ich tam prawomy\u015bln\u0105 pasz\u0105, a instytucje takie jak Serthar, kt\u00f3rych rz\u0105d nie kontroluje, s\u0105 systematycznie zamykane. <\/span><\/span><\/p>\n

Tradycja buddyjska utraci\u0142a wi\u0119c zdolno\u015b\u0107 kontrolowania monastycznych przyw\u00f3dc\u00f3w na rzecz w\u0142adzy \u015bwieckiej. Pr\u00f3by manipulowania klasztorami przez pa\u0144stwo mog\u0105 je jedynie oddali\u0107 od istoty religii. \u015alubowania teoretycznie wci\u0105\u017c istniej\u0105, niemniej ich moc i autorytet nauk bior\u0105 si\u0119 z wiary. Czysto\u015b\u0107 wiary i oddania przyw\u00f3dc\u00f3w wybieranych i kszta\u0142towanych pod sztanc\u0119 norm partii komunistycznej mo\u017ce budzi\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci. Co wi\u0119cej, \u201eelastyczno\u015b\u0107\u201d, wynikaj\u0105c\u0105 ze z\u0142o\u017cono\u015bci buddyzmu i czyni\u0105c\u0105 go atrakcyjnym, \u0142atwo wynaturzy\u0107 w bagatelizowanie degeneracji klasztor\u00f3w czy parawan do skrywania egoistycznych manipulacji. <\/span><\/span><\/p>\n

Cho\u0107 KPCh deklaruje wolno\u015b\u0107 religii, szkody, jakie jej polityka wyrz\u0105dza buddyzmowi tybeta\u0144skiemu, s\u0105 dzi\u015b nie mniejsze ni\u017c w czasach Mao. Wielki Sternik chcia\u0142 ca\u0142kowicie zniszczy\u0107 buddyzm \u2013 co zdarza\u0142o si\u0119 ju\u017c wcze\u015bniej w historii Tybetu \u2013 lecz religia przetrwa\u0142a dzi\u0119ki ludzkiej wierze, kt\u00f3rej si\u0142\u0105 zniszczy\u0107 si\u0119 nie da. Natomiast degeneracja ca\u0142ego duchowie\u0144stwa za spraw\u0105 obecnej polityki partii stanowi dla buddyzmu zagro\u017cenie \u015bmiertelne. Kiedy mnisi i mniszki przestan\u0105 pe\u0142ni\u0107 rol\u0119 mostu, \u015bwieccy wyznawcy zostan\u0105 odci\u0119ci od nauk Buddy. Zostan\u0105 im tylko zabobony i nieukierunkowana wiara. Budda \u015aakjamuni mia\u0142 przepowiedzie\u0107, jak b\u0119dzie wygl\u0105da\u0142a zag\u0142ada Dharmy: \u201eMoj\u0105 religi\u0119 zniszcz\u0105 ci, kt\u00f3rzy nosz\u0105 moje szaty\u201d. Mnisi i mniszki nie s\u0105, oczywi\u015bcie, g\u0142\u00f3wnymi sprawcami owej degeneracji, niemniej najwi\u0119ksz\u0105 szkod\u0119 buddyzmowi wyrz\u0105dzi\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie upadek spo\u0142eczno\u015bci monastycznej. <\/span><\/span><\/p>\n

Inkarnowani lamowie w czasach zag\u0142ady Dharmy <\/i><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Ogl\u0105da\u0142em kiedy\u015b paradne powitanie zorganizowane przez partyjne kadry w jednym z okr\u0119g\u00f3w w Khamie. Trzydzie\u015bci kilometr\u00f3w od rogatek miasta witali tulku i bogatego chi\u0144skiego sponsora, kt\u00f3ry odprowadza\u0142 go z Chin w\u0142a\u015bciwych. Wzd\u0142u\u017c drogi rozbito namioty. Policja oczy\u015bci\u0142a szos\u0119. Kawalkada by\u0142a d\u0142uga na kilometr, a na wszystkich samochodach wisia\u0142y \u017c\u00f3\u0142te jedwabne szarfy. Wszystko to wygl\u0105da\u0142o jak tradycyjne, tybeta\u0144skie powitanie wa\u017cnego go\u015bcia. W\u0142adze lokalne odgrywa\u0142y jednak nie tylko zwyczajow\u0105 szopk\u0119 \u201efrontu jedno\u015bci\u201d, ale i pami\u0119ta\u0142y o obowi\u0105zkowym rozwoju gospodarczym. Ka\u017cda kom\u00f3rka partii i administracji w Chinach zajmuje si\u0119 dzi\u015b gospodark\u0105 \u2013 to znaczy gor\u0105czkowo zmieniaj\u0105 wszystko w \u017ar\u00f3d\u0142o zysku. Tybet nie jest tu wyj\u0105tkiem. Wa\u017cny klasztor musi sta\u0107 si\u0119 atrakcj\u0105 turystyczn\u0105, a wa\u017cny tulku przyci\u0105ga\u0107 inwestor\u00f3w. W oczach tych bogatych Han\u00f3w okr\u0119gowi sekretarze partii s\u0105 kruszynkami, ale tulku ich fascynuj\u0105. I tak stali si\u0119 oni towarem. <\/span><\/span><\/p>\n

Tulku oczywi\u015bcie te\u017c chc\u0105 pomocy \u2013 dla siebie samych i klasztoru \u2013 w\u0142adz lokalnych. Niekt\u00f3rzy ci\u0119\u017cko pracuj\u0105, \u017ceby przypodoba\u0107 si\u0119 rz\u0105dowi. Tego, kt\u00f3rego tak hucznie witano, poproszono na przyk\u0142ad kiedy\u015b o przekonanie okolicznych wie\u015bniak\u00f3w do stosowania pestycyd\u00f3w. Obwie\u015bci\u0142 wi\u0119c, \u017ce odprawi\u0142 rytua\u0142y, kt\u00f3re zapewni\u0105 lepsze odrodzenie zabijanym insektom. Ch\u0142opi mogli zatem stosowa\u0107 zalecane przez w\u0142adze chemikalia bez obawy z\u0142amania buddyjskiego zakazu odbierania \u017cycia. Tulku mianowano zast\u0119pc\u0105 przewodnicz\u0105cego okr\u0119gu, a innego hierarch\u0119 z tego samego klasztoru wyniesiono na r\u00f3wnorz\u0119dne stanowisko, tyle \u017ce na szczeblu prefektury. Jeszcze inny zosta\u0142 wiceprzewodnicz\u0105cym struktur Og\u00f3lnochi\u0144skiej Ludowej Politycznej Konferencji Konsultatywnej, a wi\u0119c \u201eprzyw\u00f3dc\u0105 narodowym\u201d. Dzi\u015b bardzo wielu tulku po\u015bwi\u0119ca mn\u00f3stwo czasu i energii kr\u0105\u017ceniu w tr\u00f3jk\u0105cie w\u0142adza-pieni\u0105dze-religia, zaniedbuj\u0105c, ma si\u0119 rozumie\u0107, studia oraz praktyk\u0119 duchow\u0105. Zamiast udziela\u0107 nauk \u015bwieckim i s\u0142u\u017cy\u0107 spo\u0142eczno\u015bciom lokalnym wol\u0105 przesiadywa\u0107 z bogatymi wyznawcami z Hongkongu albo Makau, biznesmenami z Chin w\u0142a\u015bciwych i urz\u0119dnikami. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 czasu sp\u0119dzaj\u0105 na przelotach z miasta do miasta, meldowaniu si\u0119 w drogich hotelach oraz wchodzeniu i wychodzeniu z restauracji i bar\u00f3w. W Maji Ami, tybeta\u0144skim lokalu otwartym w pobli\u017cu peki\u0144skiego kwarta\u0142u ambasad, cz\u0119sto widzi si\u0119 czterech, pi\u0119ciu tulku otoczonych wianuszkiem bogatych Han\u00f3w i Hanek. Obowi\u0105zuje tu prosta logika: tulku \u017cyj\u0105 z datk\u00f3w bogaczy, a bogacze chc\u0105 b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa tulku. Niekt\u00f3rych sta\u0107 ju\u017c nawet na bardzo luksusowe samochody. Znam kilku, kt\u00f3rzy marz\u0105 o karierze w filmie albo telewizji i \u015bni\u0105 o gwiazdorstwie. Przebywaj\u0105c g\u0142\u00f3wnie w Chinach w\u0142a\u015bciwych, gdzie przyzwyczajaj\u0105 si\u0119 do najr\u00f3\u017cniejszych wyg\u00f3d i uciech, potrafi\u0105 zupe\u0142nie zapomnie\u0107 o swoich klasztorach i rodzinnych stronach. Bywa, \u017ce staj\u0105 si\u0119 po prostu handlarzami, kupcz\u0105cymi swoim towarem. Opowiadano mi o m\u0142odym tulku z fosforyzuj\u0105cymi nalepkami na palcach, kt\u00f3ry robi\u0142 wygibasy w wianuszku piszcz\u0105cych dziewcz\u0105t w dyskotece w Czengdu. Powie kto\u015b, \u017ce jego wiruj\u0105ce bordowe szaty musia\u0142y by\u0107 cool. Mo\u017ce, ale buddystom kojarzy\u0142 si\u0119 pewnie bardziej z duchem. <\/span><\/span><\/p>\n

Niekt\u00f3rych tulku uwodz\u0105 nie tylko nowoczesne gad\u017cety i przyjemnostki, ale przede wszystkim w\u0142adza polityczna. Agresywnie zbijaj\u0105 kapita\u0142, graj\u0105c \u201epatriotycznymi\u201d tudzie\u017c \u201eantyseparatystycznymi\u201d kartami, oraz buduj\u0105 sw\u00f3j wizerunek i s\u0142aw\u0119 przy pomocy tybeta\u0144skich mit\u00f3w i mistycyzmu, wygaduj\u0105c niewiarygodne brednie. \u017beruj\u0105c na niewiedzy Han\u00f3w i ich romantycznych wyobra\u017ceniach Tybetu, opowiadaj\u0105 im, \u017ce ten i ten jest z pewno\u015bci\u0105 tulku, a ta i ta na pewno emanacj\u0105 <\/span><\/span><\/span>dakini<\/i><\/span><\/span><\/span>. Czaruj\u0105 i dokonuj\u0105 wymiany handlowej, daj\u0105c przy tym g\u0142upawym gwiazdkom sposobno\u015b\u0107 robienia innym wody z m\u00f3zgu oraz o\u015bmieszania religii. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Tacy tulku cz\u0119sto znajduj\u0105 usprawiedliwienie swego post\u0119powania \u2013 przedsi\u0119wzi\u0119cia religijne wymagaj\u0105 finansowego wsparcia, datki bogaczy s\u0105 niezb\u0119dne do budowania \u015bwi\u0105ty\u0144 i odlewania pos\u0105g\u00f3w. \u201eJak mam zbudowa\u0107 klasztor bez du\u017cych dotacji \u2013 o\u015bwieci\u0142 mnie jeden z nich. \u2013 Kiedy zbior\u0119 odpowiedni\u0105 kwot\u0119, zdany na jedno czy dwuyuanowe ofiary Tybeta\u0144czyk\u00f3w? Jak to zrobi\u0107, nie szukaj\u0105c \u015brodk\u00f3w w Chinach w\u0142a\u015bciwych?\u201d. Niekt\u00f3rzy staraj\u0105 si\u0119 by\u0107 jeszcze bardziej przekonuj\u0105cy: \u201eDharma Buddy nie mo\u017ce zamyka\u0107 si\u0119 w Tybecie, lecz ma s\u0142u\u017cy\u0107 Hanom i innym narodom \u015bwiata. \u017beby j\u0105 propagowa\u0107 dla po\u017cytku wszystkich ludzi, mnisi powinni uczy\u0107 si\u0119 w Chinach mandary\u0144skiego i angielskiego. Prawdziwi pustelnicy musz\u0105 te\u017c mie\u0107 odwag\u0119 zmierzy\u0107 si\u0119 ze \u015bwiatowym \u017cyciem i nie ba\u0107 si\u0119 go\u201d. Tenzin Delek Rinpocze jednoznacznie odrzuca\u0142 tak\u0105 postaw\u0119. Jego zdaniem budowanie \u015bwi\u0105ty\u0144 i stup, drukowanie sutr oraz wykupowanie zwierz\u0105t z rze\u017ani nale\u017cy do \u015bwieckich. Zas\u0142ug\u0119 spo\u0142eczno\u015bci monastycznej buduje si\u0119 inaczej: studiowaniem, kontemplowaniem i praktykowaniem nauk z pe\u0142nym zaanga\u017cowaniem. Co si\u0119 tyczy \u201eprawdziwych pustelnik\u00f3w\u201d, kt\u00f3rzy maj\u0105 nie ba\u0107 si\u0119 \u015bwiata, pytanie brzmi, ilu z nich jest prawdziwych, to znaczy gotowych do skoku? Je\u015bli nie mog\u0105 dowie\u015b\u0107 owej gotowo\u015bci, kto uwierzy w czysto\u015b\u0107 ich intencji? Dlaczego mieliby chcie\u0107 ryzykowa\u0107 wchodzeniem mi\u0119dzy \u015bwieckich? Niestety, wysokie standardy Tenzina Delka i jego uwagi nie podoba\u0142y si\u0119 spo\u0142eczno\u015bci monastycznej w Khamie. <\/span><\/span><\/p>\n

Nie dane mi by\u0142o spotka\u0107 Khenpo Dzigme Phuncoga, ale wiem dobrze, dlaczego mieszka\u0144cy Njagczu kochaj\u0105 i szanuj\u0105 Tenzina Delka Rinpocze. Wa\u017cn\u0105 przyczyn\u0105 by\u0142a \u0142atwo\u015b\u0107, z jak\u0105 zapomina\u0142 o sobie. Organizuj\u0105c instytucje publiczne, oddawa\u0142 datki wiernych spo\u0142eczno\u015bci. By\u0142em kiedy\u015b w jego domu. W por\u00f3wnaniu z innymi znanymi mi tulku \u017cy\u0142 a\u017c za skromnie. Spa\u0142 na macie, kt\u00f3r\u0105 rozk\u0142ada\u0142 na pod\u0142odze. Mia\u0142 jedn\u0105 poduszk\u0119 i kilka ksi\u0105\u017cek. O\u0142\u00f3wki trzyma\u0142 w puszce po jakim\u015b napoju. Drewniane \u015bciany nie by\u0142y rze\u017abione ani pomalowane. Na jednej wisia\u0142 plakat z Potal\u0105. Zaprosi\u0142 mnie na obiad. Poniewa\u017c by\u0142em go\u015bciem, podano mi wo\u0142owin\u0119 i orzeszki ziemne. W jego misce by\u0142y tylko kluski. Nawet pa\u0142eczki, kt\u00f3rymi jad\u0142, nie nale\u017ca\u0142y do kompletu. Jedyn\u0105 rzecz\u0105 w tym pomieszczeniu, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna by uzna\u0107 za zb\u0119dn\u0105, by\u0142 \u015bwie\u017cy kwiat w ofiarnej miseczce. <\/span><\/span><\/p>\n

Por\u00f3wnanie r\u00f3\u017cnych los\u00f3w tych dw\u00f3ch rodzaj\u00f3w tulku pozwala stwierdzi\u0107, \u017ce wolno\u015b\u0107 religijna we wsp\u00f3\u0142czesnych Chinach jest wolno\u015bci\u0105 do staczania si\u0119 \u2013 a nie przekraczania doczesnego \u015bwiata. <\/span><\/span><\/p>\n

W\u0142adza polityczna nie mo\u017ce reformowa\u0107 religii <\/i><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Z wywod\u00f3w tych wynika, \u017ce degeneracja przyw\u00f3dc\u00f3w klasztor\u00f3w prowadzi do upadku ca\u0142ego systemu monastycznego, co mo\u017ce sko\u0144czy\u0107 si\u0119 zag\u0142ad\u0105 buddyzmu. Cho\u0107 sytuacja ta jest rezultatem polityki rz\u0105du Chin, nie musi by\u0107 strategicznym planem z jasno okre\u015blonym celem. W gruncie rzeczy wydaje si\u0119, \u017ce w\u0142adza po prostu nie potrafi wyjrze\u0107 poza w\u0142asne, dora\u017ane interesy. To, co si\u0119 sta\u0142o, jest wsp\u00f3lnym rezultatem politycznych machinacji r\u00f3\u017cnych graczy. <\/span><\/span><\/p>\n

Z KPCh dochodzi\u0142y te\u017c inne g\u0142osy. Na przyk\u0142ad znany z otwarto\u015bci Pan Yue, by\u0142y dyrektor Departamentu Reform Systemu Gospodarczego Rady Pa\u0144stwa, napisa\u0142 artyku\u0142 zatytu\u0142owany \u201eMarksistowska wizja religii musi i\u015b\u0107 z duchem czas\u00f3w\u201d, w kt\u00f3rym dowodzi\u0142, \u017ce partia powinna wypracowa\u0107 now\u0105 strategi\u0119, to znaczy \u201eobra\u0107 perspektyw\u0119 funkcjonaln\u0105 i dokona\u0107 nowej oceny roli wiary\u201d. Wyliczywszy jej funkcje spo\u0142eczne, Pan Yue stwierdza, \u017ce KPCh musi zerwa\u0107 z postaw\u0105 pasywn\u0105 i \u201ezmieni\u0107 wszystkie bierne aspekty religii w agresywne\u201d. W por\u00f3wnaniu z polityk\u0105 niszczenia lub degenerowania brzmi to rozs\u0105dniej, niemniej nie wychodzi poza ramy oficjalnej ideologii \u201ezachowania istoty religii i odrzucenia resztek\u201d. Nie chc\u0119 poddawa\u0107 pomys\u0142\u00f3w Pana zbyt surowej krytyce, niemniej ideologia, kt\u00f3ra za nimi stoi, nie pomo\u017ce w wypracowaniu funkcjonalnego rozwi\u0105zania, o jakim m\u00f3wi\u0142. <\/span><\/span><\/p>\n

Religia jest systemem niezale\u017cnym. Cho\u0107 mieszka w \u015bwiecie doczesnym, zajmuje si\u0119 transcendencj\u0105. Jako system pe\u0142ny obejmuje wszystko i wszystkich we wszelkich aspektach ludzkich do\u015bwiadcze\u0144: to, co doczesne, i to, co ponadczasowe, to, co materialne, i to, co duchowe. Z drugiej strony, nie podporz\u0105dkowuje si\u0119 innym pogl\u0105dom i systemom filozoficznym. Jej wielowymiarowo\u015b\u0107 sprawia, \u017ce wyznacza ludziom r\u00f3\u017cne role w ramach swego systemu. Obejmuje to instytucje monastyczne i ich cz\u0142onk\u00f3w, szko\u0142y i ich przyw\u00f3dc\u00f3w, system kszta\u0142cenia i naboru, kanony i linie przekazu nauk, pouczenia i \u015blubowania dla \u015bwieckich, \u015bwi\u0119ta religijne oraz cz\u0119sto niezwykle z\u0142o\u017cone, rozbudowane rytua\u0142y i praktyki. W takiej strukturze nie wszyscy musz\u0105 zna\u0107 wszelkie detale ani uosabia\u0107 jej pe\u0142n\u0105 tre\u015b\u0107. Wystarczy, \u017ce odgrywaj\u0105 przypisan\u0105 sobie rol\u0119. Najwa\u017cniejsz\u0105 spraw\u0105 jest zachowanie ca\u0142o\u015bci systemu. Je\u015bli pozostaje nietkni\u0119ty, pe\u0142ne znaczenie religii manifestuje si\u0119 w kombinacji rozmaitych element\u00f3w. Jej cz\u0119\u015bci s\u0105 jak kostki domina: opieraj\u0105 si\u0119 o siebie, ale i wzajemnie okre\u015blaj\u0105. Nie da si\u0119 powiedzie\u0107, kt\u00f3re s\u0105 niewa\u017cne lub niezb\u0119dne. Je\u015bli ogl\u0105da\u0107 je oddzielnie, pewne detale mog\u0105 wydawa\u0107 si\u0119 niepotrzebne, stanowi\u0105 jednak cz\u0119\u015b\u0107 ca\u0142o\u015bci i j\u0105 wspieraj\u0105. Usuwaj\u0105c jeden, mo\u017cna wywo\u0142a\u0107 efekt domina i zniszczy\u0107 ca\u0142y system. <\/span><\/span><\/p>\n

Nie wolno wi\u0119c ocenia\u0107 religii z perspektywy pragmatycznej i oportunistycznej. Nie da si\u0119 pob\u0142ogos\u0142awi\u0107 cz\u0119\u015bci, kt\u00f3re wygl\u0105daj\u0105 u\u017cytecznie, i zakaza\u0107 tego, co jawi si\u0119 w\u0142adzy zagro\u017ceniem. Tak zwane \u201eistota i resztki\u201d wiary s\u0105 jak dwie strony jednej monety. Patrz\u0105c z zewn\u0105trz, mo\u017cna uzna\u0107 medytacj\u0119 w odosobnieniu, celibat i ascez\u0119 za dziwaczne czy wr\u0119cz groteskowe, s\u0105 one jednak komponentami, kt\u00f3re przez wieki oddzia\u0142ywa\u0142y na siebie nawzajem, nadaj\u0105c kszta\u0142t ca\u0142emu systemowi. Rozpatruj\u0105c je w oderwaniu, niczego nie zrozumiemy. Innymi s\u0142owy, w systemie nie idzie o jedn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u2013 musi on obejmowa\u0107 r\u00f3\u017cne zjawiska. Ocena i krytyka przypadkowego przechodnia m\u00f3wi\u0105 co\u015b tylko o nim samym. Nawet je\u015bli religia wymaga reform, na nic nie zda si\u0119 interwencja w\u0142adzy \u015bwieckiej, operacja chirurgiczna czy transplantacja. Tu trzeba spontanicznego ruchu wewn\u0105trz samej religii i naturalnej ewolucji, kt\u00f3ra potrzebuje zachowania r\u00f3wnowagi, sp\u00f3jno\u015bci i konsekwencji. Powt\u00f3rz\u0119 si\u0119: pozytywne, harmonijne rezultaty przynie\u015b\u0107 mo\u017ce jedynie reforma w \u0142onie wiary. <\/span><\/span><\/p>\n

Podsumowuj\u0105c, religia nie ma by\u0107 pouczana, naprawiana i wykorzystywana przez si\u0142y zewn\u0119trzne. Jej funkcje doczesne mog\u0105 by\u0107 jedynie naturalnym owocem \u015bcie\u017cki do absolutu. Zwi\u0105zku tego nie da si\u0119 odwr\u00f3ci\u0107. Nawet je\u015bli kwestionujemy rol\u0119 religii w przechodzeniu od wzgl\u0119dnego do absolutnego, jak w\u0142adza \u015bwiecka mia\u0142aby zarz\u0105dza\u0107 i sterowa\u0107 transcendentnym \u015bwiatem? Taka wizja uw\u0142acza religii oraz \u015bwiadczy wy\u0142\u0105cznie o ignorancji i arogancji rz\u0105dz\u0105cych. Je\u015bli pa\u0144stwo naprawd\u0119 chce wykorzystywa\u0107 wiar\u0119 do w\u0142asnych cel\u00f3w, najm\u0105drzej zrobi nie wtr\u0105caj\u0105c si\u0119 do niej i daj\u0105c jej pe\u0142n\u0105 wolno\u015b\u0107. Dzi\u0119ki temu naturalnie wyda ona zbawienne owoce w \u015bwiecie doczesnym. <\/span><\/span><\/p>\n

Koniec Dharmy i koniec \u015bwiata <\/i><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

W dawnych czasach, gdy buddyzm tybeta\u0144ski by\u0142 systemem pe\u0142nym, pro\u015bci wyznawcy wiedzieli, jak by\u0107 \u201ewiernym Dharmie\u201d, cho\u0107 og\u00f3lny poziom wykszta\u0142cenia m\u00f3g\u0142 by\u0107 ni\u017cszy od wsp\u00f3\u0142czesnej \u015bredniej. Biedna, niepi\u015bmienna starowinka mog\u0142a mie\u0107 jedn\u0105 ma\u015blan\u0105 lampk\u0119 i w\u0119drowa\u0107 pieszo tysi\u0105c kilometr\u00f3w, by z\u0142o\u017cy\u0107 j\u0105 w ofierze pos\u0105gowi Buddy. Jednak ka\u017cdy dzie\u0144 zaczyna\u0142a od modlitwy o szcz\u0119\u015bcie wszystkich istot, szcz\u0119\u015bcie wszystkich ludzi, szcz\u0119\u015bcie Tybetu, d\u0142ugie \u017cycie Dalajlamy, opiek\u0119 nad swoj\u0105 wiosk\u0105, rodzin\u0105, pociotkami, przyjaci\u00f3\u0142mi i, na koniec, sob\u0105 sam\u0105. A co mamy dzisiaj? \u015awi\u0105tynie pe\u0142ne kadzide\u0142 i lampek. Modnie ubrani ludzie mog\u0105 sobie pozwoli\u0107 na jednorazowe za\u015bwiecenie tysi\u0105ca, tyle \u017ce od Buddy chc\u0105 tylko b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa na awans, karier\u0119 i maj\u0105tek. Nie cofaj\u0105 si\u0119 nawet przed wszechobecnym przekupstwem \u2013 obietnic\u0105, \u017ce zapal\u0105 ich jeszcze wi\u0119cej, jak tylko spe\u0142ni\u0105 si\u0119 ich pragnienia. Mnisi z D\u017cokhangu choruj\u0105 od ci\u0105g\u0142ego wdychania tych wszystkich opar\u00f3w. Tylu ludzi chce ofiarowa\u0107 z\u0142oty makija\u017c pos\u0105gowi D\u017co\u0142o, \u017ce twarz b\u00f3stwa cz\u0119sto sprawia wra\u017cenie spasionej i opuchni\u0119tej (poz\u0142ocenie ca\u0142ego pos\u0105gu kosztuje dzi\u015b jakie\u015b sze\u015b\u0107 tysi\u0119cy yuan\u00f3w, samej twarzy \u2013 trzysta). Dawniej mnisi zdejmowali z pos\u0105gu nadmiar z\u0142ota raz do roku, teraz musz\u0105 go \u201eodchudza\u0107\u201d i pi\u0119\u0107 razy cz\u0119\u015bciej. Nie rozumiej\u0105c, jak w istocie dzia\u0142a karma, niekt\u00f3rzy wierz\u0105, \u017ce unikn\u0105 konsekwencji swoich niegodziwo\u015bci, p\u0142ac\u0105c za ma\u015blane lampki i kadzid\u0142a, wykupuj\u0105c zwierz\u0119ta z rze\u017ani czy wspieraj\u0105c datkami klasztory. Nie musz\u0105 niczego \u017ca\u0142owa\u0107 ani zmienia\u0107. Dokonuj\u0105c handlowej kalkulacji, dochodz\u0105 do wniosku, \u017ce mog\u0105 przeznaczy\u0107 cz\u0105stk\u0119 lewych dochod\u00f3w na wykupienie negatywnej karmy. <\/span><\/span><\/p>\n

Lama z Sertharu opowiada\u0142 mi o m\u0142odym Tybeta\u0144czyku, kt\u00f3ry uwolni\u0142 wszystkie jaki \u2013 dwie\u015bcie sztuk \u2013 nale\u017c\u0105ce do jego rodziny. S\u0105dzi\u0142, \u017ce robi\u0105c z g\u00f3ry co\u015b dobrego, uniknie karmicznych skutk\u00f3w przest\u0119pstw i rozboj\u00f3w, kt\u00f3rych zamierza\u0142 si\u0119 dopu\u015bci\u0107. Najwyra\u017aniej nie wiedzia\u0142, \u017ce konsekwencji jednego dzia\u0142ania nie da si\u0119 zast\u0105pi\u0107 skutkami innego. Nasiona zasadzone ocaleniem jak\u00f3w nie s\u0105 negatywnym potencja\u0142em, powsta\u0142ym w wyniku p\u00f3\u017aniejszego przest\u0119pstwa. R\u00f3\u017cne przyczyny przynosz\u0105 odmienne skutki i nie uniewa\u017cniaj\u0105 si\u0119 nawzajem. To najbardziej zdroworozs\u0105dkowe rozumienie buddyzmu. Ochoczo\u015b\u0107, z jak\u0105 m\u0142ody buddysta pozby\u0142 si\u0119 jak\u00f3w, dowodzi, jak bardzo brakuje edukacji religijnej. Cho\u0107 sytuacja ta jest wynikiem polityki chi\u0144skich w\u0142adz, sam rezultat nie ma nic wsp\u00f3lnego z jej oczekiwaniami. W\u015br\u00f3d rozmaitych przysz\u0142ych post\u0119pk\u00f3w, jakie rozwa\u017ca\u0142 \u00f3w m\u0142ody cz\u0142owiek, by\u0142a ucieczka do Indii i wst\u0105pienie do armii walcz\u0105cej o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Tybetu. By\u0142 prze\u015bwiadczony, \u017ce ka\u017cdy, kto we\u017amie udzia\u0142 w walce o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, odrodzi si\u0119 w buddyjskiej czystej krainie. Czy to jeszcze s\u0142owa buddysty, czy mo\u017ce ju\u017c retoryka krwawego d\u017cihadu? <\/span><\/span><\/p>\n

Rz\u0105d Chin musi zrozumie\u0107, \u017ce ten ekstremizm nie zrodzi\u0142 si\u0119 z nauk buddyjskich, kt\u00f3re odebra\u0142 nasz bohater. Wprost przeciwnie \u2013 dowodzi, \u017ce nie wiedzia\u0142 on nic o swojej wierze. Polityka, kt\u00f3r\u0105 prowadz\u0105 w\u0142adze, burzy religi\u0119, niszcz\u0105c jej infrastruktur\u0119 i filozoficzne j\u0105dro. W zwi\u0105zku z tym \u0142atwiej ni\u0105 manipulowa\u0107, na przyk\u0142ad ludziom, kt\u00f3rzy chc\u0105 popchn\u0105\u0107 do czego\u015b zabobonne masy. Gdy wiara przestaje przystawa\u0107 do szerokiego horyzontu i r\u00f3\u017cnorodnej przestrzeni, mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 tylko bardziej ograniczona i skrajna, a jej rytua\u0142y przeobrazi\u0107 w gus\u0142a. Ludzie z ambicjami politycznymi \u0142atwo b\u0119d\u0105 pozowa\u0107 na duchowych przyw\u00f3dc\u00f3w, wieszczy\u0107 i pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 w\u0105tpliw\u0105 magi\u0105 w celu wywo\u0142ania niepokoj\u00f3w. Teoretycznie buddyzm jest religi\u0105, kt\u00f3rej najdalej do przemocy. Skoro jednak mamy ju\u017c jednego Tybeta\u0144czyka, kt\u00f3ry dywaguje nad zwi\u0105zkiem mi\u0119dzy wiar\u0105 a gwa\u0142tem, jakiego zamierza si\u0119 dopu\u015bci\u0107, mo\u017cemy spokojnie za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce w przysz\u0142o\u015bci b\u0119dzie ich wi\u0119cej. Myl\u0119 si\u0119, czy w Darcedo, Lithangu, Czengdu, Lhasie i Czamdo wybucha\u0142y ju\u017c bomby? <\/span><\/span><\/p>\n

Z perspektywy czasu zd\u0142awienie religii nie przyniesie Tybetowi stabilizacji. Polityka, kt\u00f3ra degeneruje system monastyczny, zniszczy jedynie wielkich lam\u00f3w, kt\u00f3rym wci\u0105\u017c drogie s\u0105 zasady Dharmy, i wypromuje najwi\u0119kszych oportunist\u00f3w. Oportuni\u015bci pozostaj\u0105 jednak oportunistami i \u0142atwo zmieniaj\u0105 strony, posuwaj\u0105c si\u0119 przy tym do skrajno\u015bci, by zatrze\u0107 swoj\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107. Odci\u0105gaj\u0105c Tybeta\u0144czyk\u00f3w materialnymi pokusami od powinno\u015bci religijnych, w\u0142adze mog\u0105 na moment odwr\u00f3ci\u0107 ich uwag\u0119 od kwestii narodowych, kt\u00f3re jednak same z siebie nie znikn\u0105. Kiedy jednak zabraknie wpajanego przez buddyzm wsp\u00f3\u0142czucia i zasad moralnych, znacznie trudniej b\u0119dzie kontrolowa\u0107 nawr\u00f3t resentyment\u00f3w. Ludzie potrzebuj\u0105 wiary. Mo\u017cna skupi\u0107 uwag\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa na materialnej warto\u015bci wszystkiego, ale potem przyjdzie zmierzy\u0107 si\u0119 z konsekwencjami. R\u00f3wnowaga, jak\u0105 mog\u0105 da\u0107 pieni\u0105dze, jest niczym w por\u00f3wnaniu z chaosem, kt\u00f3ry potrafi\u0105 wywo\u0142a\u0107. Zamiast liczy\u0107 na d\u0142ugoterminow\u0105 stabilizacj\u0119 w wyniku rozwoju gospodarczego, lepiej zmieni\u0107 oblicze owego rozwoju wiar\u0105 religijn\u0105. W przeciwnym razie, trzeba liczy\u0107 si\u0119 z powa\u017cnym kryzysem. <\/span><\/span><\/p>\n

W rzeczy samej pe\u0142ny system wielkiej religii, jak\u0105 jest buddyzm tybeta\u0144ski, m\u00f3g\u0142by by\u0107 najlepszym gwarantem utrzymania stabilizacji, na kt\u00f3rej tak bardzo zale\u017cy pa\u0144stwu. Dotyczy to nie tylko ziem tybeta\u0144skich \u2013 coraz bardziej trzeba tego i Hanom. Wiara by\u0142a nieod\u0142\u0105czn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 cywilizacji chi\u0144skiej, cho\u0107 nigdy nie nabra\u0142a charakteru narodowego. We wsp\u00f3\u0142czesnych Chinach, kt\u00f3re wyrzuci\u0142y na \u015bmietnik konfucjanizm, buddyzm tybeta\u0144ski stanowi wyj\u0105tkowe \u017ar\u00f3d\u0142o duchowo\u015bci, mog\u0105ce przeobrazi\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo. Po pierwsze, by\u0142 religi\u0105 pa\u0144stwow\u0105 w Tybecie przez ca\u0142e stulecia, co zapewnia\u0142o jego systemowi doskona\u0142\u0105 ochron\u0119, a w ostatnich dekadach KPCh pastwi\u0142a si\u0119 nad nim kr\u00f3cej ni\u017c nad buddyzmem chi\u0144skim. Co wi\u0119cej, istnieje tybeta\u0144ska spo\u0142eczno\u015b\u0107 emigracyjna, kt\u00f3ra zachowa\u0142a przy \u017cyciu tradycj\u0119. Cho\u0107 degeneracja lider\u00f3w i instytucji monastycznych jest plag\u0105 w Tybecie i Chinach, Dalajlama oraz g\u0142owy innych szk\u00f3\u0142 wci\u0105\u017c maj\u0105 autorytet, si\u0142\u0119 niezb\u0119dne do o\u017cywiania i oczyszczania religii. Tak przekonuj\u0105cych przyw\u00f3dc\u00f3w buddyzmowi chi\u0144skiemu brakuje. Po wt\u00f3re, o ile ten ostatni skupia si\u0119 na metafizycznym zrozumieniu wiary, tradycja tybeta\u0144ska k\u0142adzie nacisk na zasady i metody praktyki, co czyni\u0105 j\u0105 bli\u017csz\u0105 i bardziej przyst\u0119pn\u0105 dla przeci\u0119tnych ludzi, kt\u00f3rzy przychodz\u0105 do religii za spraw\u0105 potrzeb emocjonalnych, a nie intelektualnych, wol\u0105 konkretne pouczenia i pragn\u0105 osi\u0105gni\u0119cia rezultat\u00f3w praktyki. Po trzecie, dzi\u0119ki instytucji tulku buddyzm tybeta\u0144ski daje wiernym \u017cywe autorytety, a kiedy znajduje si\u0119 podpor\u0119, wiara nabiera atrakcyjno\u015bci i przyci\u0105ga wi\u0119ksz\u0105 uwag\u0119. I wreszcie globalna kariera kultury tybeta\u0144skiej, jedyna w swoim rodzaju estetyka, mistyczna otoczka oraz moda na nie sprawiaj\u0105, \u017ce chi\u0144skim elitom \u0142atwo si\u0119 z nimi identyfikowa\u0107, a to z kolei dolewa oliwy do ognia popularno\u015bci. <\/span><\/span><\/p>\n

W buddyzmie tybeta\u0144skim nale\u017cy zatem widzie\u0107 rzadki dar, kt\u00f3ry mo\u017ce pom\u00f3c wype\u0142ni\u0107 duchow\u0105 pr\u00f3\u017cni\u0119 wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci chi\u0144skiego spo\u0142ecze\u0144stwa. Rz\u0105d Chin uwa\u017ca Tybet za nieod\u0142\u0105czn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 kraju, powinien wi\u0119c traktowa\u0107 buddyzm tybeta\u0144ski jak skarb narodowy, zas\u0142uguj\u0105cy na podziw i ochron\u0119. Skoro m\u00f3wimy o potrzebie religii w \u017cyciu Chi\u0144czyk\u00f3w, pozw\u00f3lcie, \u017ce opowiem histori\u0119 pewnego dochodzenia, kt\u00f3r\u0105 us\u0142ysza\u0142em kiedy\u015b od policjanta. Mam wra\u017cenie, \u017ce takie rzeczy dziej\u0105 si\u0119 w Chinach codziennie. <\/span><\/span><\/p>\n

Huang Jiguang by\u0142 bohaterem z czas\u00f3w wojny korea\u0144skiej. Niedawno pi\u0119ciu braci z jego rodzinnej wioski pojecha\u0142o szuka\u0107 dorywczej pracy w Czengdu. Pewnego dnia drugi i trzeci siedzieli nad flaszk\u0105 i narzekali na brak pieni\u0119dzy, zastanawiaj\u0105c si\u0119, jak je zdoby\u0107. Drugi przypomnia\u0142 sobie, \u017ce jego znajomy cz\u0119sto przyje\u017cd\u017ca w interesach z Darcedo do Czengdu, i orzek\u0142, \u017ce musi by\u0107 bogaty. Bracia um\u00f3wili si\u0119, \u017ce przy pierwszej okazji drugi przyprowadzi go do nich, a trzeci zabije. Wkr\u00f3tce potem znajomy pojawi\u0142 si\u0119 w Czengdu. Drugi zaprosi\u0142 go do siebie na w\u00f3dk\u0119, kt\u00f3r\u0105 mia\u0142 pi\u0107 z nimi i trzeci. Bracia rozpu\u015bcili w alkoholu proszki nasenne i spoili go\u015bcia do utraty przytomno\u015bci. Drugi powiedzia\u0142 trzeciemu, \u017ce teraz kolej na niego, i wyszed\u0142 poczeka\u0107, a\u017c ten udusi \u015bpi\u0105cego sznurkiem. Us\u0142ysza\u0142 jednak, \u017ce mordowany wierzga i boj\u0105c si\u0119, \u017ce brat mo\u017ce sam sobie nie poradzi\u0107, przybieg\u0142 mu pom\u00f3c. Gdy bracia ukryli zw\u0142oki pod prycz\u0105, poszli si\u0119 napi\u0107 i podzieli\u0107 pieni\u0105dze. Po drodze zadzwonili po najstarszego i zaproponowali mu dwie\u015bcie yuan\u00f3w za rozwi\u0105zanie \u201eproblemu\u201d spod \u0142\u00f3\u017cka. Ten natychmiast ruszy\u0142 do domu, gdzie zobaczy\u0142, \u017ce \u201eproblem\u201d to trup. Widz\u0105c, \u017ce sam sobie nie poradzi, wezwa\u0142 na pomoc czwartego i pi\u0105tego. We trzech policzyli koszty worka, sznura i wynaj\u0119cia samochodu. Gdy wreszcie wynie\u015bli cia\u0142o z domu i wrzucili je do rzeki, zosta\u0142o im do podzia\u0142u ledwie siedemdziesi\u0105t yuan\u00f3w, kt\u00f3rymi zap\u0142acili za wsp\u00f3ln\u0105 kolacj\u0119. Krewni ofiary zg\u0142osili zagini\u0119cie w BBP. Policjanci szybko z\u0142apali drugiego i tr\u00f3jk\u0119, kt\u00f3ra usuwa\u0142a zw\u0142oki. Trzeciemu uda\u0142o si\u0119 uciec. \u015aledczy wys\u0142ali funkcjonariuszy do wioski, z kt\u00f3rej pochodzili bracia. Matka zaklina\u0142a si\u0119, \u017ce nic nie wie o morderstwie i \u017ce nie ma poj\u0119cia, gdzie szuka\u0107 syna. Policjant by\u0142 bardzo sprytny. Wzi\u0105\u0142 j\u0105 na bok i dyskretnie wsun\u0105\u0142 do r\u0119ki dwie\u015bcie yuan\u00f3w. Kobieta natychmiast powiedzia\u0142a mu, gdzie ukrywa si\u0119 trzeci. Policjanci poszli go aresztowa\u0107 w towarzystwie jej brata, a jego wuja. <\/span><\/span><\/p>\n

Teoretycznie, sukces \u2013 rozwi\u0105zana sprawa, ale z ka\u017cdym zdaniem g\u0142os policjanta robi\u0142 si\u0119 coraz smutniejszy. I ja powtarzam t\u0119 histori\u0119 z ci\u0119\u017ckim sercem. Je\u015bli taki nar\u00f3d nadal chce zniszczy\u0107 religi\u0119, co z jego rozumem, co z jego sumieniem, co z jego przysz\u0142o\u015bci\u0105? <\/span><\/span><\/p>\n

luty-marzec 2003<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Wang Lixiong \u2013 chi\u0144ski intelektualista, popularny pisarz, historyk i ekolog, autor zakazanego w ChRL bestsellera Huanghou (\u201e\u017b\u00f3\u0142te zagro\u017cenie\u201d); m\u0105\u017c tybeta\u0144skiej pisarki Oser. <\/i><\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sytuacja religii w Tybecie Eksplozje inkarnowanego lamy Z pozoru klasztory i \u015bwi\u0105tynie s\u0105 dzi\u015b w Tybecie wsz\u0119dzie. Krz\u0105taj\u0105 si\u0119 w nich t\u0142umy wiernych, pal\u0105c w ofierze ma\u015blane lampki i kadzid\u0142a. Wida\u0107 mnich\u00f3w i mniszki, \u015bwieccy swobodnie praktykuj\u0105 oraz okr\u0105\u017caj\u0105 miejsca kultu. Po b\u0142yskawicznym obje\u017adzie wielu Chi\u0144czyk\u00f3w i cudzoziemc\u00f3w dochodzi do wniosku, \u017ce Tybeta\u0144czycy korzystaj\u0105 z […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":11424,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,8],"tags":[23,26],"class_list":["post-401","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-chinczykow","tag-buddyzm","tag-polityka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/401","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=401"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/401\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":403,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/401\/revisions\/403"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/11424"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=401"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=401"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=401"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}