Chi\u0144czycy tacy jak ja \u2013 wierz\u0105cy w demokracj\u0119 i liberalizm \u2013 od lat marz\u0105 o po\u0142o\u017ceniu kresu dyktatorskim rz\u0105dom monopartii. Dla wielu wzorem by\u0142 ameryka\u0144ski system polityczny. Wyb\u00f3r Donalda Trumpa, kt\u00f3rego rozumienie demokracji i warto\u015bci moralnych pozostawia wiele do \u017cyczenia, oznacza dla nas powa\u017cny dylemat.<\/p>\n
<\/p>\n
W pierwszym odruchu pocieszali\u015bmy si\u0119 my\u015bl\u0105, \u017ce wybory prezydenckie s\u0105 tylko jednym elementem ameryka\u0144skiej uk\u0142adanki, w kt\u00f3rej konstytucyjna zasada podzia\u0142u w\u0142adzy stanowi bezpieczny zderzak, spo\u0142ecze\u0144stwo obywatelskie jest silne i niezale\u017cne, a wybory odbywaj\u0105 si\u0119 co cztery lata.<\/p>\n
Jednak Trump zaraz nas zaskoczy\u0142, odbieraj\u0105c, g\u0142uchy na chi\u0144skie protesty, telefon od pani Tsai Ing-wen, prezydentki demokratycznego Tajwanu. Mianowa\u0142 te\u017c doradc\u00f3w, kt\u00f3rzy wydaj\u0105 si\u0119 gotowi obra\u0107 ostrzejszy kurs wobec Pekinu. Wszystko to zacz\u0119\u0142o nagle wskazywa\u0107, \u017ce mo\u017ce by\u0107 dobry dla chi\u0144skiej demokracji. Niekt\u00f3rzy licz\u0105 nawet po cichu, \u017ce flirt ameryka\u0144skiego prezydenta z Putinem, jak antykremlowski uk\u0142ad Nixona z Mao sprzed czterech dekad, zwiastuje sojusz z Rosj\u0105 przeciwko Chinom oraz upadek autorytarnego re\u017cimu chi\u0144skiego na wz\u00f3r Sowiet\u00f3w.<\/p>\n
Sam nie podejmuj\u0119 si\u0119 czyta\u0107 my\u015bli Trumpa i przestrzegam chi\u0144skich przyjaci\u00f3\u0142 przed lokowaniem w nich nadziei. Od kilkudziesi\u0119ciu lat ka\u017cdego nowego silnego cz\u0142owieka w Pekinie wita szeptanka o rozmontowywaniu systemu i ka\u017cdy zawodzi nas na ca\u0142ej linii.<\/p>\n
Co wi\u0119cej, nawet gdyby Chiny mia\u0142y zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 ku demokracji, nie mamy poj\u0119cia \u2013 jakiej? W Zwi\u0105zku Radzieckim pomog\u0142a konstytucja, kt\u00f3ra pozwala\u0142a na wyj\u015bcie Republik. Za komuny by\u0142a fikcj\u0105, ale po jej upadku otworzy\u0142a furtk\u0119 do niezale\u017cno\u015bci przed Ukrain\u0105, Bia\u0142orusi\u0105, Kazachstanem itd. Konstytucja Chin stawia na jedno\u015b\u0107, a re\u017cim dusi w zarodku cho\u0107by cie\u0144 konkurencji. Ludzie boj\u0105 si\u0119, \u017ce je\u015bli upadnie, poci\u0105gnie za sob\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwo. Rz\u0105dz\u0105cy strasz\u0105 \u2013 co zreszt\u0105 wcale nie jest wykluczone \u2013 \u017ce gdy ich zabraknie, rozp\u0119ta si\u0119 piek\u0142o. W ten spos\u00f3b Komunistyczna Partia Chin wzi\u0119\u0142a sobie na zak\u0142adnika nasze codzienne \u017cycie.<\/p>\n
Chi\u0144scy libera\u0142owie, kt\u00f3rzy licz\u0105, \u017ce Trump pomo\u017ce nam sko\u0144czy\u0107 z rz\u0105dami komunist\u00f3w, nie chc\u0105 rozpadu pa\u0144stwa ani katastrofy spo\u0142ecznej, co by\u0142oby tragedi\u0105 nie tylko dla Chin, ale i \u015bwiata. Kluczowy problem stanowi wi\u0119c ocalenie zak\u0142adnika: utrzymanie spo\u0142ecze\u0144stwa na nogach w czasie transformacji.<\/p>\n
Przypadek Trumpa jest wa\u017cny i pod tym wzgl\u0119dem. Skoro mogli wybra\u0107 kogo\u015b takiego w Stanach Zjednoczonych, modelu demokracji, dlaczego nie w Chinach, gdzie znajomo\u015b\u0107 obywatelskiego abecad\u0142a i narodowej historii s\u0105 w zupe\u0142nych powijakach? P\u00f3\u0142 wieku temu Mao sprowadzi\u0142 na kraj niewyobra\u017calny kataklizm, ale po latach zak\u0142amywania historii i podsycania nacjonalizmu uznawany jest dzi\u015b za ludowego bohatera. Gdyby stan\u0105\u0142 do wybor\u00f3w, wygra\u0142by w cuglach.<\/p>\n
Trump znajdzie si\u0119 naprzeciw dojrza\u0142ego systemu oraz skutecznych mechanizm\u00f3w kontroli i b\u0119dzie musia\u0142 odej\u015b\u0107 po czterech albo o\u015bmiu latach. Jego chi\u0144ski odpowiednik niemal na pewno zmieni\u0142by si\u0119 natomiast w kalk\u0119 Putina. Nietrudno wyobrazi\u0107 sobie Han\u00f3w, ponad dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t procent populacji, wykorzystuj\u0105cych demokracj\u0119 do uciskania mniejszo\u015bci narodowych, szanta\u017cowania Hongkongu czy atakowania Tajwanu. A nawet niesionych podobnie populistyczn\u0105 retoryk\u0105 do wojny ze Stanami Zjednoczonymi.<\/p>\n
Najwa\u017cniejsze pytanie, jakie stawiaj\u0105 przed chi\u0144skimi demokratami ostatnie wybory prezydenckie w Ameryce, brzmi: jak zbudowa\u0107 system, kt\u00f3ry uchroni nas przed w\u0142asn\u0105 wersj\u0105 Trumpa.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Pekin, 19 stycznia 2017<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Chi\u0144czycy tacy jak ja \u2013 wierz\u0105cy w demokracj\u0119 i liberalizm \u2013 od lat marz\u0105 o po\u0142o\u017ceniu kresu dyktatorskim rz\u0105dom monopartii. Dla wielu wzorem by\u0142 ameryka\u0144ski system polityczny. Wyb\u00f3r Donalda Trumpa, kt\u00f3rego rozumienie demokracji i warto\u015bci moralnych pozostawia wiele do \u017cyczenia, oznacza dla nas powa\u017cny dylemat.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4052,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,8],"tags":[26,58],"class_list":["post-4051","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-chinczykow","tag-polityka","tag-swiat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4051","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4051"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4051\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4053,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4051\/revisions\/4053"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4052"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4051"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4051"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4051"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}