W wioskach Amdo szesnastoletnie dziewcz\u0119ta przechodz\u0105 rytua\u0142 plecenia w\u0142os\u00f3w, po kt\u00f3rym uznawane s\u0105 za kobiety. Ich warkocze staj\u0105 si\u0119 symbolem \u201educha” i (materialnego) maj\u0105tku m\u0119\u017ca.<\/p>\n
<\/p>\n
Innymi s\u0142owy, po tej ceremonii kobieta uchodzi za gotow\u0105 do zam\u0105\u017cp\u00f3j\u015bcia. Od tej pory warkocze towarzysz\u0105 jej do ko\u0144ca \u017cycia jak cie\u0144 i nie wolno si\u0119 z nimi rozsta\u0107. Gdyby to zrobi\u0142a, ludzie my\u015bleliby, \u017ce owdowia\u0142a – st\u0105d strach przed zmian\u0105.<\/p>\n
Mojej mamie d\u0142uga choroba odebra\u0142a wszystkie si\u0142y. Noszenie warkoczy by\u0142o dla niej udr\u0119k\u0105. Zaproponowa\u0142am, \u017ceby da\u0142a sobie z tym spok\u00f3j. Cho\u0107 pomys\u0142 bardzo si\u0119 jej podoba\u0142, parali\u017cowa\u0142 j\u0105 l\u0119k. Podda\u0142a si\u0119, gdy os\u0142ab\u0142a jeszcze bardziej – ale \u017ce m\u0105\u017c \u017cy\u0142, czu\u0142a si\u0119 z tym fatalnie. W ko\u0144cu ojciec musia\u0142 powiedzie\u0107, \u017ce nie chce s\u0142ysze\u0107 o \u017cadnych warkoczach. Uprzytomni\u0142o mi to, jak trudno zerwa\u0107 na wsi z wiekowym zwyczajem, zw\u0142aszcza bez wiary w siebie i wsparcia otoczenia.<\/p>\n
Jakie\u015b dziesi\u0119\u0107 lat temu pojecha\u0142am do Lhasy. By\u0142 akurat sezon wystawiania naszych oper, posz\u0142am wi\u0119c popatrze\u0107 pod Norbulingk\u0119 i spotka\u0142am kole\u017canki z Telewizji Tybeta\u0144skiej. Mia\u0142am na sobie lhask\u0105 czub\u0119<\/em> bez r\u0119kaw\u00f3w, kt\u00f3rej nie przykrywa\u0142am fartuchem. Jedna ze znajomych przyjrza\u0142a mi si\u0119 i zapyta\u0142a: \u201eNie jeste\u015b m\u0119\u017catk\u0105?”. \u201eJasne, \u017ce jestem – odpar\u0142am. – Mam nawet dzieci”. \u201eTo dlaczego nie nosisz fartucha?”, wykrzykn\u0119\u0142a ze zdumieniem. \u201eW Amdo – wyja\u015bni\u0142am – wasze czuby i fartuchy to ci\u0105gle nowinki, wi\u0119kszo\u015bci nic nie m\u00f3wi\u0105. Narzutka mi si\u0119 nie podoba, wi\u0119c j\u0105 sobie darowa\u0142am”.<\/p>\n \u201eTy to masz dobrze”, westchn\u0119\u0142y wtedy ch\u00f3rem z zazdro\u015bci\u0105. Powiedzia\u0142am, \u017ce je\u015bli te\u017c nie lubi\u0105 fartuch\u00f3w, po prostu mog\u0105 ich nie nosi\u0107. \u201eJe\u015bli zrobimy to po \u015blubie – pokr\u0119ci\u0142y g\u0142owami – ludzie mog\u0105 wzi\u0105\u0107 nas za wdowy”. Dopiero wtedy dotar\u0142o do mnie, \u017ce w \u015brodkowym Tybecie fartuch jest symbolem ducha m\u0119\u017cczyzny. Jak warkocze w Amdo.<\/p>\n Rado\u015b\u0107, jak\u0105 im sprawi\u0142am nie maj\u0105c na sobie cz\u0119\u015bci garderoby, by\u0142a najlepszym \u015bwiadectwem tego, \u017ce nie powoduje nimi mi\u0142o\u015b\u0107, tylko konwenans. Poczucie obowi\u0105zku, a nie ch\u0119\u0107 wygl\u0105dania \u0142adnie.<\/p>\n Rze\u017abiarka Mangsa Pekar napisa\u0142a kiedy\u015b, \u017ce bi\u017cuteria jest u nas symbolem w\u0142asno\u015bci. \u201eM\u0119\u017cczy\u017ani s\u0105 gotowi p\u0142aci\u0107 za srebrne i z\u0142ote ozd\u00f3bki dla kobiet, ale nie przyj\u0105\u0107 do wiadomo\u015bci, \u017ce maj\u0105 one sw\u00f3j rozum. Przez ca\u0142e wieki Tybetanki s\u0142u\u017cy\u0142y za magazyny ducha i maj\u0105tku m\u0119\u017c\u00f3w. Za\u015blubione, w Tybecie centralnym nak\u0142ada\u0142y fartuchy, w Khamie wplata\u0142y we w\u0142osy bursztyn, a w Amdo zaczyna\u0142y nosi\u0107 warkocze. Ka\u017cda z tych rzeczy oznacza\u0142a, \u017ce s\u0105 czyj\u0105\u015b w\u0142asno\u015bci\u0105. Kazano im wierzy\u0107, \u017ce bi\u017cuteria i ozdoby s\u0142u\u017c\u0105 podkre\u015bleniu urody, podczas gdy tak naprawd\u0119 odbiera\u0142y kobietom indywidualno\u015b\u0107 i \u015bwiadomo\u015b\u0107, zmieniaj\u0105c si\u0119 po \u015blubie w kajdany”.<\/p>\n Zgadzam si\u0119 z t\u0105 opini\u0105.<\/p>\n Przepracowa\u0142am kiedy\u015b kilka miesi\u0119cy w du\u017cym mie\u015bcie z dwiema muzu\u0142mankami, kt\u00f3re oddelegowa\u0142 lokalny urz\u0105d kultury i sztuki. Kiedy si\u0119 lepiej pozna\u0142y\u015bmy, nie ukrywa\u0142y, \u017ce z\u0142o\u015bci je niski status kobiet po\u015br\u00f3d ziomk\u00f3w, a zw\u0142aszcza zwyczaj chodzenia po \u015blubie w burkach. \u201eW Chinach, z daleka od bliskich – powiedzia\u0142a mi jedna – natychmiast j\u0105 zrzucam, ale przy m\u0119\u017cu i rodzinie nie mam wyj\u015bcia”.<\/p>\n Innymi s\u0142owy, czu\u0142a si\u0119 \u017ale, ale brakowa\u0142o jej odwagi, \u017ceby si\u0119 postawi\u0107. Zanim je pozna\u0142am, by\u0142am przekonana, \u017ce muzu\u0142manki akceptuj\u0105 swoje obyczaje i nie pr\u00f3buj\u0105 przesuwa\u0107 granic, kt\u00f3re wyznacza tradycja. Teraz zrozumia\u0142am, \u017ce potrafi by\u0107 ona dla nich utrapieniem. I c\u00f3\u017c w tym dziwnego! W ko\u0144cu kobiece pi\u0119kno nie sprowadza si\u0119 do warkoczyk\u00f3w. Osobi\u015bcie, a te\u017c jestem kobiet\u0105, nie znosz\u0119 ubra\u0144 i ozd\u00f3b, s\u0142u\u017c\u0105cych \u201epodkre\u015blaniu damskiej urody”.<\/p>\n Przygl\u0105daj\u0105c si\u0119 kole\u017cankom, rozkoszuj\u0105cym si\u0119 tygodniami wolno\u015bci i spokoju z dala od domu, pomy\u015bla\u0142am, \u017ce nawet najsurowszy obyczaj nie jest w stanie okie\u0142zna\u0107 umys\u0142u, cia\u0142a i ducha kobiety. Zachowywa\u0142y si\u0119 tak, jakby wyrwa\u0142y si\u0119 z potrzasku, a ja nie w\u0105tpi\u0142am, \u017ce bierze si\u0119 to w\u0142a\u015bnie z rygoru, jakiemu kaza\u0142a poddawa\u0107 je na co dzie\u0144 tradycja.<\/p>\n Z drugiej strony, wszystko to sprawy osobiste i indywidualne, wi\u0119c mo\u017ce nie warto po\u015bwi\u0119ca\u0107 im zbyt wiele czasu. Chc\u0119 powiedzie\u0107 jedno: ka\u017cdy, kto pr\u00f3buje si\u0142\u0105 niszczy\u0107 wrodzone cechy i osobowo\u015b\u0107, zwyczajnie nie ma poj\u0119cia o ludzkiej naturze.<\/p>\n Kobiety nie znosz\u0105, nawet je\u015bli nie mog\u0105 tego okaza\u0107, obyczaj\u00f3w, kt\u00f3re zmuszaj\u0105 je – wbrew ich woli – do przebierania si\u0119 w co\u015b ze wzgl\u0119du na m\u0119\u017ca. Cz\u0142owiek jako jednostka ceni swoj\u0105 indywidualno\u015b\u0107 ponad wszystko. Kobiety nie s\u0105 wyj\u0105tkiem.<\/p>\n <\/p>\n 2 stycznia 2014<\/p>\n <\/p>\n Dziamjang Kji jest popularn\u0105 piosenkark\u0105<\/a>, pisark\u0105, dziennikark\u0105 i dzia\u0142aczk\u0105 spo\u0142eczn\u0105<\/a>; w 2008 roku aresztowano j\u0105<\/a> za przekazanie informacji o masakrze demonstrant\u00f3w w Ngabie (chi\u0144. Aba).<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W wioskach Amdo szesnastoletnie dziewcz\u0119ta przechodz\u0105 rytua\u0142 plecenia w\u0142os\u00f3w, po kt\u00f3rym uznawane s\u0105 za kobiety. Ich warkocze staj\u0105 si\u0119 symbolem \u201educha” i (materialnego) maj\u0105tku m\u0119\u017ca.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4241,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[52],"class_list":["post-4240","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-obyczaj"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4240","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4240"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4240\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4242,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4240\/revisions\/4242"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4241"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4240"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4240"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4240"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}