O \u201emitach i podaniach z czas\u00f3w Songcena Gampo (VII wiek) o wrogiej nowej religii przedbuddyjskiej demonce\u201d pisz\u0105 tak\u017ce norwescy autorzy przewodnika po tradycyjnej architekturze Lhasy. \u201eLe\u017c\u0105ca na plecach posta\u0107 przykrywa ca\u0142y Tybet. M\u00f3wi si\u0119, \u017ce aby j\u0105 poskromi\u0107, kr\u00f3l zacz\u0105\u0142 wznosi\u0107 sto osiem \u015bwi\u0105ty\u0144 \u2013 od stolicy po granice imperium \u2013 przyszpilaj\u0105cych kluczowe punkty: ramiona, biodra, \u0142okcie, kolana, d\u0142onie, stopy. Strategicznie rozmieszczone budowle rozchodzi\u0142y si\u0119 ze \u015brodka \u2013 sto\u0142ecznego D\u017cokhangu ponad demonim sercem \u2013 w koncentrycznych kr\u0119gach. Pierwsze mapy Tybetu mia\u0142y w\u0142a\u015bnie charakter geomantyczny\u201d.<\/p>\n
<\/p>\n
2.<\/p>\n
Protoplast\u0105 chi\u0144skiej (<\/span>luocha nu<\/em>) i tybeta\u0144skiej (srin mo<\/em>) demonki jest sanskrycka raksza<\/em>, kt\u00f3ra po raz pierwszy pojawia si\u0119 w Rygwedzie. Wedle chi\u0144skich akademik\u00f3w ichnia nazwa wzi\u0119\u0142a si\u0119 ze zniekszta\u0142cenia indyjskiej; \u201eraksze m\u0119skie s\u0105 odra\u017caj\u0105ce, za to \u017ce\u0144skie \u2013 pi\u0119kne. Jedne i drugie maj\u0105 posta\u0107 ludzk\u0105\u201d. W buddyjskich pismach jest ich mn\u00f3stwo: to pi\u0119\u0107set, to siedemdziesi\u0105t dwie, to osiem g\u0142\u00f3wnych, dziesi\u0119\u0107 naczelnych i tak dalej. Demony obu p\u0142ci maj\u0105 potencja\u0142 przeobra\u017cenia si\u0119 w b\u00f3stwo opieku\u0144cze imieniem <\/span>Nairriti \u2013 jedno z dwunastu, kt\u00f3re obieca\u0142y strzec prawdziwej Dharmy.<\/p>\n Obraz demonki znalaz\u0142 si\u0119 w \u201eGeomantycznym wykazie\u201d kaszagu, rz\u0105du Tybetu. Lhaski arystokrata \u015aatra Ganden Paldzior wspomina, \u017ce \u201ena podstawie zawartych w nim zalece\u0144 organizowano mod\u0142y w intencji pokoju i dostatku w \u015bwi\u0105tyniach, kt\u00f3re kr\u0119powa\u0142y r\u0119ce demonki\u201d. Na \u015bwi\u0119tych g\u00f3rach (tu d\u0142uga wyliczanka) \u201epalono kadzid\u0142o i rozwieszano flagi modlitewne w ofierze dla b\u00f3stw, strzeg\u0105cych Dharmy, dobrej karmy i wszystkiego co \u017cyje w Tybecie\u201d.<\/p>\n Niestety nie widzia\u0142am tego dzie\u0142a, ale niezliczone kopie naszej mapy wskazuj\u0105 jako swe \u017ar\u00f3d\u0142o jedn\u0105 b\u0105d\u017a dwie thangki<\/em>, kt\u00f3re pierwotnie przechowywano w Norbulingce, letnim pa\u0142acu Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci, sk\u0105d zabra\u0142 je \u201eKomitet do spraw kulturowego dziedzictwa Tybeta\u0144skiego Regionu Autonomicznego\u201d. Pokazywane na r\u00f3\u017cnych wystawach, s\u0142u\u017c\u0105 dzi\u015b dowodzeniu, \u017ce \u201eTybet by\u0142 zawsze cz\u0119\u015bci\u0105 Chin\u201d. Wedle r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142 oba malowid\u0142a, przedstawiaj\u0105ce demonk\u0119 z dwunastoma przygwo\u017cd\u017caj\u0105cymi j\u0105 \u201enieporuszenie\u201d \u015bwi\u0105tyniami, maj\u0105 po p\u00f3\u0142tora metra d\u0142ugo\u015bci i siedemdziesi\u0105t centymetr\u00f3w wysoko\u015bci.<\/p>\n <\/p>\n 3.<\/p>\n Nie jestem pewna, kt\u00f3ra tradycja geomantyczna ka\u017ce wznosi\u0107 \u015bwi\u0105tynie, gdy oka\u017ce si\u0119, \u017ce mieszkamy na demonie.<\/p>\n Podejrzewam, \u017ce idea ta mo\u017ce pochodzi\u0107 z pierwotnej religii Tybetu, bonu, kt\u00f3ry mia\u0142 setki lat, kiedy do Krainy \u015aniegu zawita\u0142 buddyzm. Wedle tej doktryny, mocno rzecz upraszczaj\u0105c, ka\u017cda \u017cywa istota jest duchem. Tam te\u017c ma korzenie <\/span>sasiu<\/em>, tybeta\u0144ska \u201egeomancja\u201d. <\/span><\/p>\n Czy w Indiach, miejscu narodzin buddyzmu, istnia\u0142 zwyczaj przygwa\u017cd\u017cania demon\u00f3w \u015bwi\u0105tyniami? Na pewno wielk\u0105 wag\u0119 przywi\u0105zywano tam do geomancji, kt\u00f3r\u0105 nazywano <\/span>wastu<\/em> od sanskryckiego okre\u015blenia \u201eprzebywania\u201d. Wedle tej tradycji a\u017c osiemdziesi\u0105t procent naszego powodzenia lub pecha zale\u017cy od miejsca zamieszkania i otoczenia, st\u0105d znaczenie, jakie nadawano po\u0142o\u017ceniu budynk\u00f3w. Co ciekawe, o czym dowiadujemy si\u0119 z jednej z legend Rigwedy, zabudowywany teren por\u00f3wnywano do ludzkiego cia\u0142a. A wi\u0119c i ducha, zupe\u0142nie jak na tybeta\u0144skiej mapie Sinmo. <\/span><\/p>\n Czy w Chinach wznoszono klasztory lub \u015bwi\u0105tynie z my\u015bl\u0105 o demonach? Ignorantce, kt\u00f3r\u0105 jestem, nie uda\u0142o si\u0119 niestety trafi\u0107 na taki \u015blad. Wydaje si\u0119, \u017ce tamtejsza kultura przywi\u0105zywa\u0142a wi\u0119ksz\u0105 wag\u0119 do tak zwanego <\/span>feng shui<\/em> i jego wp\u0142ywu na ludzi oraz praktyk\u0119 duchow\u0105. Jak w Tantrze Mahawajroczany: \u201eOdebrawszy pouczenia, nale\u017cy znale\u017a\u0107 odpowiednie miejsce. Najlepiej obfituj\u0105ce w mi\u0142e Buddom kwiaty, lasy i kryszta\u0142owe strugi\u201d. My\u015bl\u0119, \u017ce w chi\u0144skiej kulturze trudno by\u0142oby si\u0119 odnale\u017a\u0107 naszej Sinmo. <\/span><\/p>\n Jeszcze bardziej absurdalne wydaje si\u0119 \u2013 tak dzisiaj popularne \u2013 \u0142\u0105czenie naszej mapy z ksi\u0119\u017cniczk\u0105 Wencheng<\/a>, kt\u00f3r\u0105 w czasach dynastii Tang zmuszono do po\u015blubienia Songcena Gampo, przez co jako szesnastolatka wyruszy\u0142a w drog\u0119 do dalekiej Lhasy. Cho\u0107 by\u0142a wyj\u0105tkowo zdoln\u0105 m\u0142od\u0105 kobiet\u0105 i wykorzystywa\u0142a ka\u017cd\u0105 chwil\u0119 d\u0142ugiej podr\u00f3\u017cy na uczenie si\u0119 wszystkiego od astrologii po geografi\u0119, trudno uzna\u0107 j\u0105 za dobr\u0105 wr\u00f3\u017ck\u0119 tudzie\u017c znawczyni\u0119 geomancji. Nowomodne bajki o tym, \u017ce \u201edzi\u0119ki studiowanym ksi\u0119gom przejrza\u0142a tybeta\u0144ski krajobraz wraz z ukryt\u0105 pod nim demoniczn\u0105 istot\u0105\u201d, zupe\u0142nie do mnie nie przemawiaj\u0105.<\/p>\n Machina propagandowa autorytarnego pa\u0144stwa sk\u0142ada dzi\u015b brzemi\u0119 odpowiedzialno\u015bci za dzieje geografii, historii i kultury Tybetu oraz wielkie dzie\u0142o zjednoczenia macierzy na barkach jednej Chinki. W tych mocno naci\u0105ganych opowie\u015bciach przebija ona magicznymi mocami samego Ma\u0142piego Kr\u00f3la. Wszechwidz\u0105ca i wszechmocna ma sw\u00f3j udzia\u0142 dos\u0142ownie we wszystkim: cywilizuje Tybet, b\u0142yszczy znajomo\u015bci\u0105 geomancji i jeszcze uczy Tybeta\u0144czyk\u00f3w malowa\u0107 <\/span>thangki. W procesie deifikacji posuni\u0119to si\u0119 tak daleko, \u017ce zatraci\u0142a cechy ludzkie. <\/span><\/p>\n <\/p>\n 4.<\/p>\n Wed\u0142ug tybeta\u0144skich \u017ar\u00f3de\u0142 ujarzmienie demonki wymaga\u0142o specjalistycznej wiedzy, a kolejne \u015bwi\u0105tynie przyszpila\u0142y do ziemi jej stawy, stopy, d\u0142onie.<\/p>\n Zacznijmy jednak od serca i przygwa\u017cd\u017caj\u0105cej je \u015bwi\u0105tyni D\u017cokhang, kt\u00f3ra nie by\u0142a klasztorem, a w\u0142a\u015bciwie kaplic\u0105, mieszcz\u0105c\u0105 \u015bwi\u0119ty pos\u0105g. Ksi\u0119\u017cniczka Wencheng przywioz\u0142a do Tybetu wizerunek Buddy dwunastoletniego, czczony najpierw w D\u017cokhangu, a nast\u0119pnie w Ramocze, natomiast Bhrikuti, ksi\u0119\u017cniczka nepalska, po\u015blubiona Songcenowi Gampo wcze\u015bniej \u2013 o\u015bmioletniego (pocz\u0105tkowo zdobi\u0105cy Ramocze i przeniesiony potem do D\u017cokhangu).<\/p>\n Ko\u0144czyny unieruchomiono czterema budowlami.<\/p>\n Tradruk stoi na lewym ramieniu demonki w obecnym okr\u0119gu Nedong prefektury Lhoka, na lewym brzegu rzeki Jarlung. \u015awi\u0105tyni\u0119 zburzono w czasach rewolucji kulturalnej i odbudowano, daleko jej jednak do dawnej \u015bwietno\u015bci.<\/p>\n Kacel parali\u017cuje rami\u0119 prawe u zbiegu rzek Zhorong i Maczu w okr\u0119gu Maldrogongkar. Zdewastowane przez czerwonogwardzist\u00f3w, po odbudowie jest cieniem siebie.<\/p>\n Drongpa przyszpila lew\u0105 nog\u0119 w dzisiejszym Lhace, w prefekturze Szigace. Lewy brzeg Jarlungu \u2013 i ta sama historia.<\/p>\n Zangczang \u2013 prawa noga, Topgjal w Szigace, na p\u00f3\u0142noc od rzeki, reszty ju\u017c si\u0119 domy\u015blili\u015bcie.<\/p>\n G\u0142\u00f3wne stawy r\u00f3wnie\u017c przygwo\u017cd\u017cono czterema \u015bwi\u0105tyniami.<\/p>\n Lhodrag Khotig stoi na lewym \u0142okciu demonki u zbiegu rzek Szarczu i Nubczu przy granicy Bhutanu i bierze nazw\u0119 od okr\u0119gu prefektury Lhoka. Zburzony w czasie rewolucji kulturalnej i znacznie skromniejszy po odbudowie.<\/p>\n Konpo Buczu \u2013 prawy \u0142okie\u0107, okr\u0119g Njingtri. \u015awi\u0105tynia zawali\u0142a si\u0119 w czasie trz\u0119sienia ziemi w latach trzydziestych dwudziestego wieku, zosta\u0142a przywr\u00f3cona do dawnej \u015bwietno\u015bci i zburzona przez czerwonogwardzist\u00f3w. Odbudowana, ale daleko od orygina\u0142u.<\/p>\n Tradunce \u2013 lewe kolano, Tradun w dzisiejszym okr\u0119gu Drongpa. Zniszczona w czasie rewolucji kulturalnej, cie\u0144 siebie po odbudowie.<\/p>\n Rongdziamczen \u2013 stoi na prawym kolanie demonki przy granicy w Kjirongu. Ta sama historia.<\/p>\n Za d\u0142onie i stopy odpowiadaj\u0105 tak\u017ce cztery \u015bwi\u0105tynie.<\/p>\n Kham Langtang Dolma Lhakhang \u2013 lewa d\u0142o\u0144, okr\u0119g Serszul autonomicznej prefektury Kardze w prowincji Sichuan. Zburzona w 1958 roku albo p\u00f3\u017aniej, w czasie rewolucji kulturalnej. Odbudowana, daleka od dawnego splendoru.<\/p>\n Bumthang Kjerczu \u2013 prawa d\u0142o\u0144. Pierwszy cz\u0142on nazwy to pa\u0142ac w \u015brodkowym Bhutanie, drugi \u2013 rzeka, kt\u00f3ra p\u0142ynie z Lhodragu do tego kraju. Jak sta\u0142a, tak stoi.<\/p>\n Calrig Szerab Dolma \u2013 lewa stopa. Kiedy\u015b w Tybecie, dzi\u015b, trwa spokojnie w indyjskim Ladakhu.<\/p>\n Cangpa Lungnon \u2013 prawa stopa. Wznosi\u0142a si\u0119 gdzie\u015b po\u015br\u00f3d p\u00f3\u0142nocnych tybeta\u0144skich \u0142\u0105k. Wiadomo tylko, \u017ce zosta\u0142a zburzona przez czerwonogwardzist\u00f3w.<\/p>\n Cia\u0142o demonki unieruchamiano dalej kolejnymi \u015bwi\u0105tyniami, kt\u00f3rych w sumie wzniesiono sto osiem. Dodatkowo z\u0142e si\u0142y przep\u0119dzano niezliczonymi pagodami, kamiennymi lwami, kaplicami, g\u0142azami, bia\u0142ymi muszlami i tak dalej.<\/p>\n <\/p>\n 5.<\/p>\n Te budowle nie by\u0142y przecie\u017c tylko gwo\u017adziami.<\/p>\n Pe\u0142ni\u0142y te\u017c inne role. Cho\u0107by o\u015bmiu pomy\u015blnych symboli. \u201eWsch\u00f3d ma kszta\u0142t uniesionej lampki, po\u0142udnie stupy, zach\u00f3d spiralnej ozdoby o\u0142tarza, a p\u00f3\u0142noc kwiatu lotosu. S\u0105 cztery \u015bwi\u0119te g\u00f3ry. W skalnym pier\u015bcieniu Pengdzia wygl\u0105da jak bia\u0142y parasol, Maldrong jak z\u0142ota ryba, Dongkar jak lotos, za\u015b oblodzony p\u00f3\u0142nocny stok jak prawoskr\u0119tna bia\u0142a koncha, Dziongcen jak waza klejnot\u00f3w, Jugba jak w\u0119ze\u0142 niesko\u0144czono\u015bci, Penkar jak chor\u0105giew zwyci\u0119stwa, a Drangphu jak ko\u0142o Dharmy\u201d, pisze Dalajlama w swojej \u201e<\/span>Historii Tybetu\u201d. <\/span><\/p>\n Co wi\u0119cej, cztery g\u00f3ry z nast\u0119pnej wyliczanki \u201es\u0105 z\u0142otem, srebrem, miedzi\u0105 i \u017celazem, czyli czterema kruszcami\u201d.<\/p>\n <\/p>\n 6.<\/p>\n Pos\u0142ugujmy si\u0119 dalej nazw\u0105 \u201emapa Sinmo\u201d, cho\u0107 potoczne okre\u015blenia cz\u0119sto maj\u0105 w sobie co\u015b wulgarnego.<\/p>\n Wiemy ju\u017c, \u017ce obraz powsta\u0142 w si\u00f3dmym wieku albo jeszcze wcze\u015bniej. Na czym namalowano orygina\u0142? Na sk\u00f3rze czy na tybeta\u0144skim papierze? Papier, cho\u0107by z najtwardszych k\u0142\u0105czy, jest nietrwa\u0142y i \u017ale znosi dotyk. Zatarcie linii by\u0142oby niewybaczalne, jako \u017ce wyznaczaj\u0105 one terytorium i granice pa\u0144stwa. Nawet je\u015bli my\u015blano o nich kiedy\u015b z mniejsz\u0105 ni\u017c dzi\u015b zaci\u0119to\u015bci\u0105, przedstawienie ich wymaga\u0142o namys\u0142u i zachodu.<\/p>\n Dlatego te\u017c map\u0119 Sinmo musiano najpierw namalowa\u0107 na zwierz\u0119cej sk\u00f3rze. Wyszukanej, tygrysa albo irbisa, b\u0105d\u017a bardziej pospolitej, jaka lub owcy. Kot czy mysz nie wchodzi\u0142y w gr\u0119, nie unios\u0142yby bowiem bezmiaru tej ziemi. Osobi\u015bcie wola\u0142abym owcz\u0105. Wzdrygam si\u0119 na my\u015bl o sk\u00f3rowaniu, ale takie zwoje i ksi\u0119gi zawsze dawa\u0142y mi poczucie w\u0119dr\u00f3wki w czasie, tchn\u0105c delikatno\u015bci\u0105 i niewinno\u015bci\u0105.<\/p>\n Sk\u00f3ra owcza jest mi\u0119kka i \u0142atwo j\u0105 zwin\u0105\u0107. Praktyczna. Namalowan\u0105 na niej map\u0119 mo\u017cna by\u0142o zarzuci\u0107 na rami\u0119 jak miecz i galopowa\u0107 z ni\u0105 przez przestw\u00f3r tej ziemi. Mnich m\u00f3g\u0142 nie\u015b\u0107 j\u0105 na plecach jak thangk\u0119, \u017ceby pokazywa\u0107 ludziom granice, t\u0142umaczy\u0107 odleg\u0142o\u015bci i po\u0142o\u017cenie \u015bwi\u0105ty\u0144.<\/p>\n Na mapie s\u0105 wy\u0142\u0105cznie klasztory \u2013 \u017cadnych budynk\u00f3w mieszkalnych ani administracyjnych. A zatem to \u015bwi\u0105tynie s\u0105 najwa\u017cniejszym elementem tybeta\u0144skiego krajobrazu.<\/p>\n W Tybecie, jak ma\u0142o gdzie, budowle wyrasta\u0142y z krajobrazu. Domy z ziemi, a g\u00f3rskie klasztory ze ska\u0142, dostosowuj\u0105c si\u0119 do ich kszta\u0142tu i hierarchii. \u015awi\u0105tynie wznoszone na stokach i w dolinach tak\u017ce przyja\u017ani\u0142y si\u0119 z naturalnym otoczeniem, a klasztory z r\u00f3wnin \u2013 emanacje piaskowych mandal \u2013 przypomina\u0142y niebia\u0144skie zagrody.<\/p>\n Z czasem map\u0119 zacz\u0119to przenosi\u0107 na thangki. W czasach Pi\u0105tego Dalajlamy do malowania ich u\u017cywano pigment\u00f3w ze z\u0142ota, srebra, sproszkowanego koralu, pere\u0142, krwawnika i wielu minera\u0142\u00f3w, barwnik\u00f3w z krokusa, rabarbaru, marzany i innych ro\u015blin. W ten spos\u00f3b le\u017c\u0105ca demonka trafi\u0142a na drogocenne jedwabie. Czy nanosi\u0142 j\u0105 na nie utalentowany regent Sangje Gjaco? Chcia\u0142abym wiedzie\u0107.<\/p>\n <\/p>\n 7.<\/p>\n Wiele map Sinmo produkowanych dzi\u015b z najr\u00f3\u017cniejszych materia\u0142\u00f3w to ewidentne podr\u00f3bki. Co gorsza cz\u0119sto niechlujne, pomijaj\u0105ce wiele detali. Niemniej jedna z nich zas\u0142uguje na uwag\u0119 szczeg\u00f3ln\u0105. Namalowa\u0142 j\u0105 Penpa \u0141angdu z Szigace, czterdziestokilkuletni profesor sztuki na Uniwersytecie Tybeta\u0144skim, kt\u00f3ry wystawi\u0142 sw\u00f3j tryptyk (jako jeden z pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu tybeta\u0144skich artyst\u00f3w) w 2010 roku w Pekinie<\/a>. Zmieniaj\u0105c t\u0142o \u2013 z niebieskiego na bia\u0142e i czerwone \u2013 oraz dodaj\u0105c i usuwaj\u0105c budynki, w niezwykle subtelny spos\u00f3b pokaza\u0142 zmiany w tybeta\u0144skim krajobrazie razem z poczuciem straty i wyobcowania.<\/p>\n Przed kilku laty odwiedzi\u0142am szko\u0142\u0119 specjaln\u0105 na przedmie\u015bciach Lhasy i za dziewi\u0119\u0107set yuan\u00f3w kupi\u0142am map\u0119 Sinmo. Nieporadn\u0105, namalowan\u0105 na szarym papierze pakowym, udaj\u0105cym zwierz\u0119c\u0105 sk\u00f3r\u0119. Zwin\u0119\u0142am j\u0105, wrzuci\u0142am do walizki i powiesi\u0142am na \u015bcianie w peki\u0144skim mieszkaniu. Zauwa\u017cy\u0142a j\u0105 tam kiedy\u015b ameryka\u0144ska dziennikarka, kt\u00f3ra nie mog\u0142a przebole\u0107, \u017ce w tak okrutny spos\u00f3b potraktowano kobiet\u0119, a nie m\u0119\u017cczyzn\u0119. Okrzykni\u0119cie demonem i przygwo\u017cd\u017cenie na setki lat uzna\u0142a za kwintesencj\u0119 kolonializmu, o czym poinformowa\u0142a mnie z wielk\u0105 emfaz\u0105. Mimowolnie parskn\u0119\u0142am \u015bmiechem. Ludzie rzeczywi\u015bcie maj\u0105 najosobliwsze wyobra\u017cenia \u201einnego\u201d.<\/p>\n Dzi\u0119ki internetowi pozna\u0142am Chi\u0144czyka, kt\u00f3ry obja\u015bnia matematyk\u0119 geomancji przy pomocy o\u015bmiu trygram\u00f3w \u201eKsi\u0119gi przemian\u201d. Przemawia to do mnie. \u00d3w znawca uwa\u017ca, \u017ce \u201eprzytrzymanie\u201d jest dobrym remedium na demony. Przynosi natychmiastowe rezultaty, lecz gdy znika \u015bwi\u0105tynia blokuj\u0105ca z\u0142o, jego \u201e<\/span>qi<\/em>\u201d zostaje uwolnione. Czy to znaczy, \u017ce demonka wr\u00f3ci\u0142a i staje si\u0119 coraz silniejsza? <\/span><\/p>\n Po 1950 roku, a zw\u0142aszcza po wybuchu rewolucji kulturalnej szesna\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej niemal wszystkie \u015bwi\u0105tynie zosta\u0142y obr\u00f3cone w perzyn\u0119. Czy\u017c nie wyrwano w ten spos\u00f3b wi\u0119kszo\u015bci z dwunastu i stu o\u015bmiu gwo\u017adzi, uwalniaj\u0105c niszczycielsk\u0105 demoniczn\u0105 si\u0142\u0119? Cho\u0107 klasztory zosta\u0142y odbudowane, daleko im do dawnej magicznej mocy.<\/p>\n I tak nieproszeni \u201ezbawcy\u201d i \u201ewyzwoliciele\u201d z w\u0142asnego nadania przynie\u015bli wolno\u015b\u0107 nie sze\u015bciu milionom Tybeta\u0144czyk\u00f3w, a demonce w ciele pi\u0119knej kobiety.<\/p>\n Przypomnia\u0142 mi si\u0119 wiersz T.S. Eliota, kt\u00f3ry zaczyna si\u0119 tak:<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n marzec 2016<\/p>\n <\/p>\n Fragment \u201eWydr\u0105\u017conych ludzi\u201d T.S. Eliota w przek\u0142adzie Czes\u0142awa Mi\u0142osza.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n
![\"\"](\"http:\/\/www.hfhrpol.waw.pl\/tybet\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/Oser-MapaSenmo-SzkolaSpecjalna-300x225.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.hfhrpol.waw.pl\/tybet\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/Oser-MapaSenmo-PanpaLangdu-Tryptyk-225x300.jpg\")
<\/a><\/p>\n