{"id":4378,"date":"2017-04-27T06:21:07","date_gmt":"2017-04-27T04:21:07","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hfhrpol.waw.pl\/tybet\/?p=4378"},"modified":"2017-04-26T10:01:28","modified_gmt":"2017-04-26T08:01:28","slug":"alak-dorszi-rinpocze-i-ja-powiem-cos-o-oswiacie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=4378","title":{"rendered":"Alak Dorszi Rinpocze: I ja powiem co\u015b o o\u015bwiacie"},"content":{"rendered":"

W internecie rozgorza\u0142a dyskusja o kszta\u0142ceniu r\u00f3\u017cnych nacji. Ludzie pisz\u0105 listy otwarte<\/a> do sekretarza partii w Hainanie, g\u0142os zabieraj\u0105 eksperci, profesorowie, studenci, urz\u0119dnicy i zwykli obywatele. To sprawa wagi pa\u0144stwowej, wi\u0119c w departamentach o\u015bwiaty wszystkich szczebli powinni s\u0142ucha\u0107 tego z wdzi\u0119czno\u015bci\u0105 i pokor\u0105. Jako stary nauczyciel z sze\u015b\u0107dziesi\u0119cioletnim do\u015bwiadczeniem na froncie edukacji te\u017c mam co\u015b do powiedzenia.<\/p>\n

<\/p>\n

Zacz\u0105\u0142em uczy\u0107 j\u0119zyka tybeta\u0144skiego w 1953 roku \u2013 najpierw w szkole podstawowej, potem w \u015bredniej, na uniwersytecie, studiach podyplomowych i doktoranckich, prze\u017cy\u0142em wi\u0119c i tak zwan\u0105 \u201ez\u0142ot\u0105 epok\u0119 pracy z narodowo\u015bciami\u201d, i wiele burzliwych lat.<\/p>\n

Od wyzwolenia do 1956 roku rz\u0105d centralny i administracje lokalne przywi\u0105zywa\u0142y wielk\u0105 wag\u0119 do kwestii autonomii narodowej. Kszta\u0142cono wtedy mniejszo\u015bciowe kadry, w\u0142adze promowa\u0142y miejscow\u0105 kultur\u0119, chi\u0144scy urz\u0119dnicy, kt\u00f3rzy pracowali w terenie, musieli uczy\u0107 si\u0119 j\u0119zyk\u00f3w, szanowa\u0107 tradycje, obyczaje i wierzenia religijne oraz utrzymywa\u0107 przyjazne stosunki z przedstawicielami rdzennej ludno\u015bci. Wszystkie nacje czu\u0142y si\u0119 cz\u0142onkami jednej rodziny, panowa\u0142 spok\u00f3j i harmonia spo\u0142eczna. Dzi\u0119ki temu wykonano dobr\u0105 robot\u0119, k\u0142ad\u0105c mocne fundamenty mniejszo\u015bciowego systemu o\u015bwiaty.<\/p>\n

Ten duch narodowej jedno\u015bci zosta\u0142 jednak zniszczony w czasie rewolucji kulturalnej, niewyobra\u017calnej tragedii dla kultury i o\u015bwiaty mniejszo\u015bci, kt\u00f3re straci\u0142y wszystkie instytucje w\u0142\u0105cznie ze szko\u0142ami podstawowymi oraz zsy\u0142anymi na roboty wykwalifikowanymi nauczycielami. Ludzi wykszta\u0142conych uznano za \u201ekategori\u0119 dziewi\u0105t\u0105\u201d i \u2013 razem z \u201eobszarnikami\u201d, \u201ekontrrewolucjonistami\u201d oraz \u201ez\u0142ym elementem\u201d \u2013 podporz\u0105dkowano \u201edyktaturze ludu\u201d z jej \u201ewiecami walki\u201d.<\/p>\n

Na trzecim plenum jedenastego zjazdu po\u0142o\u017cono temu kresu, rehabilituj\u0105c fa\u0142szywie oskar\u017conych oraz przywracaj\u0105c system kszta\u0142cenia mniejszo\u015bci narodowych. Ludzie natychmiast okrzykn\u0119li polityk\u0119 reform i otwarcia \u201edrugim wyzwoleniem\u201d. Nast\u0119pne trzy dekady odmieni\u0142y Chiny, kt\u00f3re pokona\u0142y n\u0119dz\u0119 i sta\u0142y si\u0119 drug\u0105 gospodark\u0105 \u015bwiata. To wielki sukces tej strategii.<\/p>\n

W ramach nowej polityki w pi\u0119ciu tybeta\u0144skich prowincjach zbudowano od zera szko\u0142y podstawowe, \u015brednie i specjalistyczne instytuty, z kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 uzyska\u0142a status wy\u017cszych uczelni. Program nauczania j\u0119zyka tybeta\u0144skiego pozwoli\u0142 na stworzenie odno\u015bnych studi\u00f3w dyplomowych i doktoranckich oraz wykszta\u0142cenie wielu fachowc\u00f3w. Przez trzydzie\u015bci lat dokonano ogromnych post\u0119p\u00f3w (tak ilo\u015bciowych, jak i jako\u015bciowych) oraz wypracowano model kszta\u0142cenia mniejszo\u015bci.<\/p>\n

Chi\u0144skiego systemu o\u015bwiaty nie ma jednak w pierwszej \u015bwiatowej dwudziestce. To ra\u017c\u0105cy kontrast dla rozwoju gospodarczego kraju, skaza i pow\u00f3d do wstydu dla ludzi odpowiedzialnych za edukacj\u0119.<\/p>\n

Zacofanie chi\u0144skiej o\u015bwiaty bierze si\u0119 z jednostronnych wysi\u0142k\u00f3w szk\u00f3\u0142 podstawowych i \u015brednich oraz kr\u00f3tkowzroczno\u015bci uniwersytet\u00f3w, my\u015bl\u0105cych wy\u0142\u0105cznie kategoriami rynku pracy, a nie nauki. Od lat m\u00f3wi si\u0119 o reformie, ale poprzestaje na s\u0142owach. Edukacja mniejszo\u015bci znalaz\u0142a si\u0119 przez to w pu\u0142apce, nie mog\u0105c zdefiniowa\u0107 swojej odr\u0119bno\u015bci ani konstruktywnie si\u0119 przeobra\u017ca\u0107.<\/p>\n

Z og\u0142aszanych w internecie artyku\u0142\u00f3w wynika, \u017ce \u201ew niekt\u00f3rych prefekturach i prowincjach rozpowszechnia si\u0119 oficjalne wytyczne rz\u0105d\u00f3w lokalnych, kt\u00f3re w okre\u015blonym czasie chc\u0105 <\/span>\u00bbwycofa\u0107\u00ab j\u0119zyki mniejszo\u015bci i \u00bbzast\u0105pi\u0107\u00ab je wsp\u00f3lnym j\u0119zykiem narodowym najpierw w liceach, a potem w gimnazjach i szko\u0142ach podstawowych. Celem jest jednoj\u0119zyczny system o\u015bwiaty bez j\u0119zyk\u00f3w oraz \u2013 pozbawionej swego medium \u2013 kultury mniejszo\u015bci\u201d. Budzi to \u201esprzeciw ludzi, kt\u00f3rzy boj\u0105 si\u0119 o przysz\u0142o\u015b\u0107 w\u0142asnej mowy oraz zro\u015bni\u0119tej z ni\u0105 tradycji\u201d. <\/span><\/p>\n

Je\u015bli rzeczywi\u015bcie istniej\u0105 takie wytyczne, to s\u0105 ci\u0119\u017ckim b\u0142\u0119dem politycznym. Nasz kraj jest republik\u0105 wielonarodow\u0105, a \u201er\u00f3wno\u015b\u0107 narodowo\u015bci\u201d \u2013 co \u0142atwo sprawdzi\u0107 w dokumentach \u2013 stanowi jedn\u0105 z jego podwalin i konstytucyjnych zasad. Nale\u017cy do nich tak\u017ce swobodne pos\u0142ugiwanie si\u0119 w\u0142asnym j\u0119zykiem i prawo do jego propagowania.<\/p>\n

Owa r\u00f3wno\u015b\u0107 wyrasta z narodowej jedno\u015bci, za\u015b j\u0119zyk i kultura stanowi\u0105 g\u0142\u00f3wne wyr\u00f3\u017cniki poszczeg\u00f3lnych nacji, czy wr\u0119cz je definiuj\u0105. \u201eEdukacja mniejszo\u015bci\u201d oznacza nauczanie ich kultury, c\u00f3\u017c bowiem innego mog\u0142oby j\u0105 odr\u00f3\u017cnia\u0107 od \u201eedukacji powszechnej\u201d?<\/p>\n

W Chinach \u017cyj\u0105 r\u00f3\u017cne mniejszo\u015bci, niekt\u00f3re nie maj\u0105 w\u0142asnego j\u0119zyka pisanego. T\u0119 specyfik\u0119 trzeba uwzgl\u0119dnia\u0107. W regionach posiadaj\u0105cych j\u0119zyk pisany \u2013 na przyk\u0142ad mongolskich, tybeta\u0144skich czy ujgurskich \u2013 powinien by\u0107 on g\u0142\u00f3wnym medium systemu o\u015bwiaty, poniewa\u017c podnosi to jej poziom. Takie rozwi\u0105zanie gwarantuje r\u00f3wno\u015b\u0107 dost\u0119pu do edukacji, a tak\u017ce r\u00f3wno\u015b\u0107 j\u0119zykow\u0105 i kulturow\u0105, podczas gdy marginalizowanie j\u0119zyk\u00f3w mniejszo\u015bci i og\u0142aszanie, \u017ce zostan\u0105 one wyrugowane ze szk\u00f3\u0142 podstawowych, stanowi jawne pogwa\u0142cenie konstytucji i ra\u017c\u0105c\u0105 dyskryminacj\u0119, co grozi skonfliktowaniem r\u00f3\u017cnych nacji i podkopaniem narodowej jedno\u015bci tudzie\u017c fundament\u00f3w zjednoczonego pa\u0144stwa.<\/p>\n

Nar\u00f3d tybeta\u0144ski nieprzerwanie zamieszkuje p\u0142askowy\u017c na dachu \u015bwiata, kt\u00f3ry mo\u017cna uzna\u0107 za materialnie zacofany, niemniej jego tysi\u0105cletnia rodzima kultura budzi podziw ca\u0142ego \u015bwiata, stanowi\u0105c \u2013 na przek\u00f3r wyzwaniom wysoko\u015bci, zimna, braku tlenu \u2013 bezcenny klejnot w intelektualnej skarbnicy Wschodu.<\/p>\n

Seminarium Sangpu \u2013 pierwsza uczelnia w Tybecie, wzorowana na indyjskiej Nalandzie \u2013 powsta\u0142o w jedenastym wieku, czyli osiemset lat przed Uniwersytetem Peki\u0144skim. Szacuje si\u0119, \u017ce Tybeta\u0144czycy wydrukowali sto tysi\u0119cy ksi\u0105g. Pomn\u00f3\u017ccie to sobie teraz przez \u015bredni\u0105, powiedzmy trzysta tysi\u0119cy s\u0142\u00f3w. Jaki nar\u00f3d uzna\u0142by, \u017ce takie dziedzictwo zas\u0142uguje na eutanazj\u0119? Trzeba wyci\u0105ga\u0107 wnioski z tragicznych skutk\u00f3w \u201ewielkiej proletariackiej rewolucji kulturalnej\u201d, bezprecedensowej katastrofy, kt\u00f3ra przetr\u0105ci\u0142a chi\u0144sk\u0105 kultur\u0119, podstawowe warto\u015bci, moralno\u015b\u0107 i porz\u0105dek spo\u0142eczny, oraz analizowa\u0107 fiasko polityki narodowo\u015bciowej, le\u017c\u0105ce u podstaw rozpadu Zwi\u0105zku Sowieckiego. Ju\u017c Sokrates radzi\u0142 uczy\u0107 si\u0119, \u017ceby nie powtarza\u0107 b\u0142\u0119d\u00f3w.<\/p>\n

W ostatnich latach tybeta\u0144sk\u0105 opini\u0105 publiczn\u0105 raz po raz wstrz\u0105sa samowola lokalnych aparatczyk\u00f3w, kt\u00f3rzy za nic maj\u0105 konstytucj\u0119, ustawy, wytyczne partii, zdanie ekspert\u00f3w i konsultacje spo\u0142eczne. W\u0142adze nieodmiennie si\u0119gaj\u0105 wtedy po si\u0142\u0119, pr\u00f3buj\u0105c rozwi\u0105za\u0107 problem por\u0119czn\u0105 brutalno\u015bci\u0105 \u201estrze\u017cenia stabilizacji\u201d. Przynosi to wy\u0142\u0105cznie rozgoryczenie i gniew ludzi, zarzewie nieszcz\u0119\u015bcia. Pilnowanie stabilizacji nie powinno polega\u0107 na polewaniu ognia wod\u0105, tylko likwidowaniu jego \u017ar\u00f3d\u0142a. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce rz\u0105dz\u0105cy nie po\u015bwi\u0119caj\u0105 temu wystarczaj\u0105cej uwagi.<\/p>\n

Je\u017celi w\u0142adze i szko\u0142y nie znajd\u0105 miejsca dla tradycyjnej kultury czy wr\u0119cz zaczn\u0105 rozmy\u015blnie ogranicza\u0107 jej przestrze\u0144, strac\u0105 zaufanie ludzi, kt\u00f3rzy \u2013 widz\u0105c, \u017ce nie maj\u0105 na co czeka\u0107 i liczy\u0107 \u2013 wezm\u0105 spraw\u0119 zachowania j\u0119zyka w swoje r\u0119ce. W regionach wiejskich grupy samokszta\u0142cenia wyrastaj\u0105 jak grzyby po deszczu. Rz\u0105d, kt\u00f3ry obarcza prosty lud odpowiedzialno\u015bci\u0105 za los narodowej kultury, nie zas\u0142uguje na swoje miano.<\/p>\n

W internetowej dyskusji jedni kln\u0105, drudzy p\u0142acz\u0105, wszyscy przecie\u017c wyra\u017caj\u0105 narodowe aspiracje. Sko\u0144czy\u0142a si\u0119 era \u201erozkaz\u00f3w z g\u00f3ry\u201d. Apele i listy otwarte w\u0142adza powinna uzna\u0107 za wyraz pok\u0142adanych w niej nadziei i ws\u0142uchiwa\u0107 si\u0119 w te g\u0142osy, zamiast je t\u0142umi\u0107, bo w ten spos\u00f3b zmieni je tylko we w\u015bciek\u0142y ryk.<\/p>\n

 <\/p>\n

11 kwietnia 2017<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Profesor Alak Dorszi jest znanym lam\u0105, uczonym i wyk\u0142adowc\u0105. Tekst zosta\u0142 opublikowany w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych i jest systematycznie usuwany przez cenzur\u0119.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W internecie rozgorza\u0142a dyskusja o kszta\u0142ceniu r\u00f3\u017cnych nacji. Ludzie pisz\u0105 listy otwarte do sekretarza partii w Hainanie, g\u0142os zabieraj\u0105 eksperci, profesorowie, studenci, urz\u0119dnicy i zwykli obywatele. To sprawa wagi pa\u0144stwowej, wi\u0119c w departamentach o\u015bwiaty wszystkich szczebli powinni s\u0142ucha\u0107 tego z wdzi\u0119czno\u015bci\u0105 i pokor\u0105. Jako stary nauczyciel z sze\u015b\u0107dziesi\u0119cioletnim do\u015bwiadczeniem na froncie edukacji te\u017c mam co\u015b […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4379,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[28,44],"class_list":["post-4378","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-edukacja","tag-jezyk"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4378","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4378"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4378\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4380,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4378\/revisions\/4380"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4379"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4378"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4378"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4378"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}