Niekt\u00f3rzy chi\u0144scy znajomi, zw\u0142aszcza m\u0142odzi, krytykuj\u0105 mnie za zadawanie si\u0119 z Dalajlam\u0105. Nazywaj\u0105 go separatyst\u0105, kt\u00f3ry pr\u00f3buje oderwa\u0107 Tybet od Chin. Trudno mi ich wini\u0107, poniewa\u017c sam to kiedy\u015b m\u00f3wi\u0142em, a skutki prania m\u00f3zgu zacz\u0119\u0142y ust\u0119powa\u0107 dopiero dzi\u0119ki osobistym kontaktom z Tybeta\u0144czykami i ich przyw\u00f3dc\u0105.<\/p>\n
<\/p>\n
Dzi\u015b z pe\u0142nym przekonaniem odpowiadam m\u0142odym Chi\u0144czykom: cho\u0107 propaganda partii komunistycznej nie przestaje o tym tr\u0105bi\u0107, Dalajlama nie jest separatyst\u0105.<\/p>\n
W\u0142a\u015bnie wys\u0142ucha\u0142em wyk\u0142adu Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci w Brukseli. Jestem pod g\u0142\u0119bokim wra\u017ceniem wsp\u00f3\u0142czucia, jakim darzy on wszystkich ludzi, jego stanowczego sprzeciwu wobec przemocy i separatyzmu, autentycznego pragnienia pojednania Tybeta\u0144czyk\u00f3w z Chi\u0144czykami oraz szukania kompromisu w dialogu z rz\u0105dem w Pekinie. Najwyra\u017aniej g\u0142uchy na zakl\u0119cia m\u0142odych tybeta\u0144skich radyka\u0142\u00f3w i przestrogi zagorza\u0142ych chi\u0144skich antykomunist\u00f3w, Dalajlama pozostaje oddany swojej wizji Drogi \u015arodka, zak\u0142adaj\u0105cej rzeczywist\u0105 autonomi\u0119<\/a> Tybetu w granicach ChRL z jej ustrojem i systemem prawnym.<\/p>\n Dalajlama zrezygnowa\u0142 ze zbrojnej walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, poniewa\u017c wojna i rze\u017a k\u0142\u00f3c\u0105 si\u0119 tak z naukami buddyzmu tybeta\u0144skiego, jak i z duchem wsp\u00f3\u0142czesnej cywilizacji. Takie stanowisko jest tak\u017ce wyrazem realizmu politycznego oraz swego rodzaju ostatni\u0105 desk\u0105 ratunku dla narodu tybeta\u0144skiego, jego kultury i religii. Innymi s\u0142owy, to dow\u00f3d wsp\u00f3\u0142czucia, m\u0105dro\u015bci politycznej i niekwestionowanego przyw\u00f3dztwa.<\/p>\n Idea Drogi \u015arodka zasadza si\u0119 na rezygnacji z \u017c\u0105dania niepodleg\u0142o\u015bci i oderwania Tybetu od Chin. Nie akceptuje przecie\u017c tego, w jaki spos\u00f3b sprawuje dzi\u015b nad nim kontrol\u0119 partia komunistyczna. Pozostanie Tybetu w wielkiej chi\u0144skiej rodzinie w zamian za \u201erzeczywist\u0105 autonomi\u0119 regionaln\u0105\u201d wymaga wi\u0119c ust\u0119pstw obu stron.<\/p>\n Pod koniec lat siedemdziesi\u0105tych poprzedniego stulecia ide\u0119 Drogi \u015arodka zaakceptowa\u0142 sam Deng Xiaoping, zgadzaj\u0105c si\u0119 rozmawia\u0107 o wszystkim poza niepodleg\u0142o\u015bci\u0105 Tybetu. Ta wizja \u2013 jak by na ni\u0105 nie patrze\u0107 \u2013 jest przeciwie\u0144stwem separatyzmu.<\/p>\n Mimo to ludzie pokroju Zhu Weiquna, kt\u00f3rzy maj\u0105 interes w bronieniu w\u0142asnej \u201e\u017celaznej miski ry\u017cu\u201d, na wszelkie sposoby pr\u00f3buj\u0105 Dalajlam\u0119 demonizowa\u0107, nazywaj\u0105c go separatyst\u0105, zdrajc\u0105, a nawet \u201ewilkiem w owczej sk\u00f3rze\u201d. To oni mno\u017c\u0105 przeszkody, sabotuj\u0105 rozmowy, ok\u0142amuj\u0105 rz\u0105d centralny oraz uniemo\u017cliwiaj\u0105 Dalajlamie powr\u00f3t do kraju, coraz bardziej radykalizuj\u0105c Tybeta\u0144czyk\u00f3w i wpychaj\u0105c ich na niepodleg\u0142o\u015bciow\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119. Naprawd\u0119 nikt nie zrobi\u0142 wi\u0119cej dla sprawy tybeta\u0144skiego separatyzmu.<\/p>\n Zhu Weiqun celowo wypacza ide\u0119 Dalajlamy, m\u00f3wi\u0105c o \u201ezakamuflowanych\u201d roszczeniach separatystycznych. Odmow\u0119 uznania, \u017ce Tybet by\u0142 cz\u0119\u015bci\u0105 Chin od najdawniejszych czas\u00f3w, uwa\u017ca za dostarczanie argument\u00f3w prawnych zwolennikom niepodleg\u0142o\u015bci. K\u0142amie, \u017ce wizja rzeczywistej autonomii etnicznej rozsadzi obecny system i \u017ce stworzenie \u201ewi\u0119kszego Tybetu\u201d zmusi do opuszczenia regionu wszystkich Han\u00f3w oraz si\u0142y Armii Ludowo-Wyzwole\u0144czej. Na dow\u00f3d swoich tez przytacza wyst\u0105pienia sprzed trzydziestu lat, kiedy Dalajlama przedstawia\u0142 pi\u0119ciopunktowy plan pokojowy w ameryka\u0144skim Kongresie i siedmiopunktowy program w Strasbourgu.<\/p>\n Wszyscy wiedz\u0105, \u017ce negocjacje to targi, a nie turniej g\u0142uchych i apodyktycznych: ka\u017cdy tu broni swego i ust\u0119puje, szukaj\u0105c rozwi\u0105zania, kt\u00f3re w najwi\u0119kszym stopniu satysfakcjonuje obie strony, gwarantuj\u0105c ich \u017cywotne interesy.<\/p>\n Co wi\u0119cej, \u017cadna ze wspomnianych propozycji Dalajlamy nie zak\u0142ada\u0142a oderwania Tybetu od Chin, spokojnie mo\u017cna wi\u0119c by\u0142o o nich rozmawia\u0107 na warunkach postawionych przez Denga. Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 nigdy te\u017c nie m\u00f3wi\u0142 o \u201ewi\u0119kszym Tybecie\u201d, domagaj\u0105c si\u0119 po prostu autentycznego samorz\u0105du \u2013 kt\u00f3ry gwarantuje chi\u0144ska ustawa o regionalnej autonomii etnicznej \u2013 dla wszystkich ziem tybeta\u0144skich. W tym systemie rz\u0105d centralny odpowiada oczywi\u015bcie za sprawy zagraniczne i obronno\u015b\u0107, a wi\u0119c i rozmieszczanie wojsk. Przedstawiona przez Dalajlam\u0119 idea \u201estrefy pokoju\u201d to wizja, a nie \u017c\u0105danie wycofania \u017co\u0142nierzy.<\/p>\n Dalajlama nie wspomnia\u0142 nawet o wysiedlaniu Han\u00f3w z Tybetu, sprzeciwia\u0142 si\u0119 natomiast ich masowemu nap\u0142ywowi, kt\u00f3ry zmienia Tybeta\u0144czyk\u00f3w w mniejszo\u015b\u0107 oraz stanowi zagro\u017cenie dla ich kultury i to\u017csamo\u015bci. Frazy \u201eszeroka autonomia\u201d u\u017cywa si\u0119 w odniesieniu do Hongkongu, nie sugeruj\u0105c w \u017caden spos\u00f3b obalania rz\u0105d\u00f3w Komunistycznej Partii Chin. Cho\u0107 idea Drogi \u015arodka z czasem si\u0119 zmienia\u0142a, nigdy nie zak\u0142ada\u0142a niepodleg\u0142o\u015bci ani jakiegokolwiek odrywania Tybetu od Chin.<\/p>\n O historycznym statusie Tybetu m\u00f3wi\u0142 natomiast w Brukseli profesor Liu Hancheng z Uniwersytetu Hongko\u0144skiego. Bada t\u0119 kwesti\u0119 od lat i przestudiowa\u0142 tysi\u0105ce dokument\u00f3w z czas\u00f3w dynastii Yuan, Ming i Qing oraz okresu republika\u0144skiego: s\u0142owniki nazw geograficznych, spisy podzia\u0142\u00f3w administracyjnych, wykazy podatk\u00f3w i danin, dokumenty meldunkowe, listy egzaminacyjne, archiwa s\u0105dowe, urz\u0119dowe, pocztowe, wojskowe i tak dalej, gromadz\u0105c niezbite dowody na to, \u017ce od najdawniejszych czas\u00f3w Tybet by\u0142 niepodleg\u0142y.<\/p>\n Profesor Liu wiele mnie nauczy\u0142. Powiedzia\u0142, \u017ce prowadzi\u0142 badania bez tezy politycznej i \u017ce nie zamierza dyskutowa\u0107 o tym, do kogo powinien \u201enale\u017ce\u0107\u201d Tybet. Interesuje go wy\u0142\u0105cznie historyczny status Tybetu, o kt\u00f3rym ch\u0119tnie rozmawia z niezale\u017cnymi i rz\u0105dowymi uczonymi.<\/p>\n Dalajlama cz\u0119sto powtarza, \u017ce historii zmieni\u0107 si\u0119 nie da i nie ma co jej przeczy\u0107: niezale\u017cnie od tego, co kryje, przesz\u0142o\u015b\u0107 nale\u017cy zostawi\u0107 przesz\u0142o\u015bci i patrze\u0107 w przysz\u0142o\u015b\u0107 z my\u015bl\u0105 o ludziach. To kolejny dow\u00f3d politycznej m\u0105dro\u015bci oraz niech\u0119ci wobec separatyzmu.<\/p>\n Zhu Weiqun i jego grupa interesu maj\u0105 nadziej\u0119, \u017ce \u201eproblem Tybetu\u201d umrze \u015bmierci\u0105 naturaln\u0105 razem z Dalajlam\u0105. Prawda jest jednak taka, \u017ce je\u015bli sprawa nie zostanie rozwi\u0105zana za jego \u017cycia, sytuacja mo\u017ce si\u0119 wymkn\u0105\u0107 spod kontroli, przeradzaj\u0105c w krwawy, d\u0142ugotrwa\u0142y konflikt etniczny.<\/p>\n Wyje\u017cd\u017ca\u0142em z Brukseli z przekonaniem, \u017ce m\u0142odzi Tybeta\u0144czycy staj\u0105 si\u0119 coraz bardziej radykalni w swoim \u017c\u0105daniu niepodleg\u0142o\u015bci. Ich rozczarowanie ide\u0105 Drogi \u015arodka niepokoi tak\u017ce sympatyk\u00f3w na Zachodzie. Cho\u0107 oczywi\u015bcie popieram ide\u0119 samostanowienia z Karty Narod\u00f3w Zjednoczonych, uwa\u017cam, \u017ce koszty walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 b\u0119d\u0105 bardzo wysokie, a ona sama wcale nie le\u017cy w d\u0142ugofalowym interesie ani Tybeta\u0144czyk\u00f3w, ani Han\u00f3w. Temu najlepiej s\u0142u\u017cy wizja Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci.<\/p>\n Dalajlama jest najzupe\u0142niej szczery w swoim oddaniu sprawie pokojowego rozwi\u0105zania problemu Tybetu oraz w niech\u0119ci do separatyzmu. Widzia\u0142em na w\u0142asne oczy, jak publicznie przekonywa\u0142 do rezygnacji z wo\u0142ania o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, porzucenia przemocy i wej\u015bcia na Drog\u0119 \u015arodka ujgursk\u0105 przyw\u00f3dczyni\u0119 Rebij\u0119 Kadeer, kt\u00f3ra odpowiedzia\u0142a wtedy, \u017ce przemawiaj\u0105 do niej te argumenty.<\/p>\n Uwa\u017cam, \u017ce wszyscy m\u0142odzi ludzie w Chinach w\u0142a\u015bciwych powinni przeczyta\u0107 \u201eD\u0142ug\u0105 drog\u0119 do r\u00f3wno\u015bci i jedno\u015bci \u2013 refleksje o relacjach etnicznych\u201d Phuncoga \u0141angjala<\/a>, za\u0142o\u017cyciela Komunistycznej Partii Tybetu i Tybeta\u0144czyka stoj\u0105cego najwy\u017cej w hierarchii chi\u0144skiego pa\u0144stwa w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych. Jego diagnoza problemu Tybetu, ucieczki Dalajlamy oraz mo\u017cliwych rozwi\u0105za\u0144 s\u0105 naprawd\u0119 najwy\u017cszej pr\u00f3by.<\/p>\n Na koniec pozwol\u0119 sobie powiedzie\u0107, \u017ce prezydent Xi Jinping powinien odsun\u0105\u0107 Zhu Weiquna i jego grup\u0119 interesu, wykorzysta\u0107 historyczn\u0105 szans\u0119 i spotka\u0107 si\u0119 z Dalajlam\u0105, \u017ceby raz na zawsze rozwi\u0105za\u0107 problem Tybetu oraz zi\u015bci\u0107 wizj\u0119 pokojowego wsp\u00f3\u0142istnienia grup etnicznych i trwa\u0142ej stabilizacji.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n 28 wrze\u015bnia 2016<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Han Lianchao jest weteranem chi\u0144skiego ruchu demokratycznego. Mieszka w Stanach Zjednoczonych, przez dwana\u015bcie lat pracowa\u0142 w ameryka\u0144skim Kongresie, doradzaj\u0105c trzem senatorom.<\/p>\n <\/p>\n