{"id":4480,"date":"2017-05-18T06:21:10","date_gmt":"2017-05-18T04:21:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hfhrpol.waw.pl\/tybet\/?p=4480"},"modified":"2017-05-22T12:24:15","modified_gmt":"2017-05-22T10:24:15","slug":"oser-moje-ruiny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=4480","title":{"rendered":"Oser: Moje ruiny"},"content":{"rendered":"

Zawsze interesowa\u0142y mnie ruiny \u2013 w ca\u0142ym tybeta\u0144skim bezkresie, zw\u0142aszcza za\u015b w Lhasie i jej okolicach. Niemal wszystkie s\u0105 rezultatem wsp\u00f3\u0142czesnych politycznych spazm\u00f3w. Fotografuj\u0119 je i opisuj\u0119. Gdybym umia\u0142a malowa\u0107 albo komponowa\u0107, moje obrazy i muzyka te\u017c opiewa\u0142yby zgliszcza. Czy raczej dawa\u0142y im \u015bwiadectwo, za\u015bwiadcza\u0142y. W ostatnich latach najwi\u0119cej uwagi po\u015bwi\u0119ci\u0142am gruzom Szidelingu<\/a> i Jabszi Takceru<\/a>: klasztornej szko\u0142y oraz sto\u0142ecznej rezydencji rodzic\u00f3w i krewnych Dalajlamy.<\/p>\n

<\/p>\n

Opisy rumowisk rozrzucone s\u0105 po moich wszystkich ksi\u0105\u017ckach, a by\u0142o ich ju\u017c kilkana\u015bcie. Fotografie ods\u0142aniaj\u0105 topografi\u0119 i histori\u0119 Lhasy \u2013 najechanej, podbitej i zepchni\u0119tej w niebyt. Jak miasto w mie\u015bcie, \u015bmier\u0107 w \u015bmierci, cz\u0142owiek w cz\u0142owieku, ruiny maj\u0105 w sobie t\u0119 szczeg\u00f3ln\u0105 magi\u0119 detalu: wyrastaj\u0105ce z kamiennej szczeliny kwiaty, zawieszony w powietrzu martwy paj\u0105k, po\u017c\u00f3\u0142k\u0142e skrawki gazet i plakat\u00f3w na \u015bcianach, mocuj\u0105ce si\u0119 z posadzk\u0105 chwasty, p\u0119kni\u0119te lustro na filarze w holu, kt\u00f3rego klepisko musia\u0142o by\u0107 twardsze od wsp\u00f3\u0142czesnej terakoty. Pomagaj\u0105 mi one zrozumie\u0107 wiele rzeczy, jakich inaczej nie da\u0142oby si\u0119 wyrazi\u0107.<\/p>\n

Nie jestem zawodow\u0105 fotograficzk\u0105. Do robienia zdj\u0119\u0107 u\u017cywam serca oraz aparat\u00f3w, klisz, kart pami\u0119ci, telefon\u00f3w. Te ostatnie sprzyjaj\u0105 uzale\u017cnieniu, pozwalaj\u0105c na tysi\u0105ce uj\u0119\u0107. Zrobione przeze mnie niezliczone zdj\u0119cia dw\u00f3ch rumowisk maj\u0105, \u015bmiem twierdzi\u0107, warto\u015b\u0107 dokumentaln\u0105 dla znikaj\u0105cych zak\u0105tk\u00f3w miasta. Zdarza mi si\u0119 pstryka\u0107 tak\u017ce selfie \u2013 a to na tle strzaskanych \u015bcian Szidelingu, a to przed p\u0119kni\u0119tym zwierciad\u0142em w Jabszi Takcerze. Uchwycona w nim posta\u0107 jednocze\u015bnie wygl\u0105da jak ja i przypomina kogo\u015b, kto mieszka\u0142 tam przed laty. Nigdy nie zapomn\u0119 tej mieszkanki poczucia wyobcowania, przywi\u0105zania i blisko\u015bci.<\/p>\n

Je\u015bli interesujecie si\u0119 tym, co robi\u0119, musieli\u015bcie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce dzie\u0144 w dzie\u0144 publikuj\u0119 gdzie\u015b post o zrobieniu stu o\u015bmiu pok\u0142on\u00f3w (faktycznie sk\u0142adam ich ju\u017c znacznie wi\u0119cej) oraz o modlitwie w intencji Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci Dalajlamy. Przez ca\u0142y ten rok opatrywa\u0142am je zdj\u0119ciami jednego z tych rumowisk, co wskazuje, jak wiele one dla mnie znacz\u0105. Ka\u017cdy detal, ka\u017cdy cie\u0144 s\u0105 tajemnym przej\u015bciem do Lhasy, do Tybetu. W albumie ze zdj\u0119ciami starego Pary\u017ca napisano, \u017ce ich autor uwa\u017ca\u0142 to miasto za muzeum, a swoje prace za \u201emagiczne talizmany, kt\u00f3re chroni\u0105 histori\u0119 i staj\u0105 si\u0119 jej integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105, zachowuj\u0105c ulotne sceny, atmosfer\u0119 i sp\u00f3jno\u015b\u0107 miejsca\u201d. Jakbym czyta\u0142a o sobie.<\/p>\n

Szideling by\u0142 do niedawna cz\u0119\u015bciowo otwarty i jego okolice t\u0119tni\u0142y \u017cyciem. Kobiety gotowa\u0142y zup\u0119 albo wod\u0119 na s\u0142onecznych piecach, stolarze pi\u0142owali i heblowali, dziewcz\u0119ta wynosi\u0142y na dw\u00f3r doniczki lub zbiera\u0142y wyschni\u0119te pranie, wa\u0142konie grali w mad\u017conga. Raz spotka\u0142am i zagadn\u0119\u0142am star\u0105 mniszk\u0119, kt\u00f3ra przysiad\u0142a na kamiennych schodach, obracaj\u0105c m\u0142ynek modlitewny. Dowiedzia\u0142am si\u0119, \u017ce przed laty postanowi\u0142a porzuci\u0107 ten \u015bwiat i po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 praktyce duchowej, ale zosta\u0142a przep\u0119dzona z pustelni przez \u017co\u0142dak\u00f3w i nie wie, czy dane jej b\u0119dzie jeszcze tam wr\u00f3ci\u0107. W kompleksie wynajmowa\u0142o mieszkania wielu Han\u00f3w i chi\u0144skich muzu\u0142man\u00f3w. Pewien staruszek z resztkami \u017c\u00f3\u0142tych z\u0119b\u00f3w zion\u0105\u0142 nienawi\u015bci\u0105 do wszystkiego, ale nie zamierza\u0142 wraca\u0107 do domu. Ciekawe, gdzie przyjdzie mu z\u0142o\u017cy\u0107 ko\u015bci. Z kolei Jabszi Takcer by\u0142 zawsze zamkni\u0119ty dla zwyk\u0142ych ludzi. Widywa\u0142am tam tylko Chi\u0144czyk\u00f3w, kt\u00f3rzy trzymali w zagrodach nasze mastify.<\/p>\n

W\u0142a\u015bnie, w ruinach spotyka si\u0119 te\u017c wiele zwierz\u0105t. Koty i psy z Szidelingu oraz Jabszi Takceru to oddzielny rozdzia\u0142. Pewien czarny kundel by\u0142, na przyk\u0142ad, wyj\u0105tkowo z\u0142o\u015bliwy i tch\u00f3rzliwy. Kiedy si\u0119 odwraca\u0142am, goni\u0142 mnie i szczerzy\u0142 z\u0119by, ale gdy na niego sz\u0142am, rzuca\u0142 si\u0119 do ucieczki i chowa\u0142 pod panelem s\u0142onecznym<\/a> \u2013 i tak bez ko\u0144ca. Na pi\u0119trze zewn\u0119trznego dziedzi\u0144ca chi\u0144ski restaurator hodowa\u0142 pi\u0119\u0107 albo sze\u015b\u0107 mastif\u00f3w o ostrych k\u0142ach i zrozpaczonych oczach. Ubawi\u0142 mnie, wrzeszcz\u0105c w syczua\u0144skim dialekcie do tybeta\u0144skiego str\u00f3\u017ca, \u017ceby wykopa\u0107 nas za drzwi. Poprosi\u0142am grzecznie, by najpierw dobrze si\u0119 zastanowili, do kogo faktycznie nale\u017cy to miejsce.<\/p>\n

Ostatnim \u015bladem \u017cycia, jaki tam znalaz\u0142am, by\u0142 martwy paj\u0105k, wisz\u0105cy w powietrzu w utkanej przez siebie sieci. Wyda\u0142 mi si\u0119 jedynym panem tych ruin, stra\u017cnikiem przesz\u0142o\u015bci. Fotografowa\u0142am go bez ko\u0144ca na tle okaleczonych \u015bcian, jakbym szuka\u0142a tajemnego przes\u0142ania. Dawniej w tym domu musia\u0142o by\u0107 znacznie wi\u0119cej zwierz\u0105t: szczury, koty i psy, zw\u0142aszcza lhaskie apso. Pupile gospodarzy mog\u0142y wchodzi\u0107 na korytarz, do pokoi, nawet do \u0142\u00f3\u017cek. Wielkie mastify pilnowa\u0142y budynku razem ze str\u00f3\u017cami, przy bramie lub na dziedzi\u0144cu. Ale i paj\u0105kom \u2013 kt\u00f3rym o wiele \u0142atwiej ni\u017c innym ukry\u0107 si\u0119 w kamiennej szczelinie \u2013 przysz\u0142o umrze\u0107 tu samotnie i zawisn\u0105\u0107 w sieci, kt\u00f3rej krucho\u015b\u0107 przywodzi na my\u015bl nasze w\u0142asne \u017cycie.<\/p>\n

Najwspanialsze s\u0105 dla mnie freski Szidelingu. Po raz pierwszy zobaczy\u0142am je w 2003 roku. Nie mog\u0142am si\u0119 od nich oderwa\u0107. Gdybym nie widzia\u0142a ich na w\u0142asne oczy, nie uwierzy\u0142abym, \u017ce w tych gruzach mo\u017ce kry\u0107 si\u0119 co\u015b tak niebywale pi\u0119knego. Ludzka bezduszno\u015b\u0107 i przyroda zrobi\u0142y swoje, farba \u0142uszczy\u0142a si\u0119 i p\u0119ka\u0142a, ale obrazy \u2013 dzi\u0119ki mineralnym pigmentom \u2013 zachowa\u0142y niesamowit\u0105 g\u0142\u0119bi\u0119, czysto\u015b\u0107 i kolory. Zosta\u0142y u\u015bmiechy Bodhisattw\u00f3w, mudry ich delikatnych palc\u00f3w, okr\u0105g\u0142e, przekrwione \u015blepia gro\u017anych b\u00f3stw. W lewym naro\u017cniku dolnej kondygnacji znalaz\u0142am fragment malowid\u0142a, kt\u00f3re mnie zaczarowa\u0142o, jakby zna\u0142o ka\u017cd\u0105 moj\u0105 tajemnic\u0119. Ilekro\u0107 tam przychodzi\u0142am, bieg\u0142am do niego przera\u017cona, \u017ce mog\u0142o mu si\u0119 co\u015b przytrafi\u0107, a\u017c wreszcie poczu\u0142am, robi\u0105c zdj\u0119cia aparatem cyfrowym, \u017ce zlewam si\u0119, staj\u0119 jedno\u015bci\u0105 z freskiem \u2013 i strach znikn\u0105\u0142. \u015aciana starej nawy za bibliotek\u0105 nale\u017cy do grupy emanuj\u0105cych spokojem Budd\u00f3w. Mi\u0119dzy brwiami jednego z nich dostrzeg\u0142am okr\u0105g\u0142y otw\u00f3r. \u015alad po kuli? Kiedy wr\u00f3ci\u0142am, mur zd\u0105\u017cy\u0142 si\u0119 cz\u0119\u015bciowo zawali\u0107, grzebi\u0105c ten fragment obrazu.<\/p>\n

Nigdy te\u017c nie zapomn\u0119 Szidelingu pokrytego \u015bniegiem. Wygl\u0105da\u0142 zupe\u0142nie inaczej. Bia\u0142y puch wcale nie okry\u0142 ran, przydaj\u0105c im wr\u0119cz dramatyzmu. Dwaj ch\u0142opcy poprosili mnie o zdj\u0119cie. Mieli czerwone, zasmarkane, zzi\u0119bni\u0119te twarze, przywi\u0105zany obok mastif dr\u017ca\u0142 z zimna pod czerwonym ko\u0142nierzem. \u201eW \u015bniegu \u2013 pisze Orhan Pamuk \u2013 Istambu\u0142 wygl\u0105da\u0142 jak ostatni bastion, ale wspomnienie wsp\u00f3lnego losu przybli\u017cy\u0142o nas do blasku historii\u201d.<\/p>\n

Na pocz\u0105tku tego roku lhaski dziennik gospodarczy poda\u0142, \u017ce \u201eSzideling zostanie odbudowany i otwarty dla publiczno\u015bci jako muzeum\u201d. Architekt, \u201epan Chen\u201d zdradzi\u0142, \u017ce odrestaurowany ma by\u0107 przede wszystkim g\u0142\u00f3wny budynek \u015bwi\u0105tyni, kt\u00f3ry jest te\u017c najbardziej zniszczony, co stanowi wielkie wyzwanie dla budowniczych, \u201ebadaj\u0105cych teren i zdj\u0119cia z lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych\u201d.<\/p>\n

Przypomnia\u0142o mi to o Retingu Rinpoczem, kt\u00f3ry bezskutecznie prosi\u0142 w\u0142adze lokalne o odbudowanie Szidelingu. Oraz o zameldowanym w Hongkongu fotografie z Pekinu, chc\u0105cym zmienia\u0107 te ruiny w muzeum \u201epatriotyzmu\u201d. Tudzie\u017c o wybitnym dziennikarzu, sugeruj\u0105cym<\/a>, \u017ce poprzedni Reting zosta\u0142 \u201eotruty przez separatyst\u00f3w, poniewa\u017c utrzymywa\u0142 normalne relacje z rz\u0105dem centralnym\u201d. I jeszcze o scenariuszu czerwonej opery mydlanej, w kt\u00f3rej \u201ejeden z lojalist\u00f3w pyta Retinga, kiedy Tybet czu\u0142 si\u0119 bliski Chinom. A Rinpocze odpowiada z wiar\u0105 i moc\u0105: \u00bbGdy w 1904 roku do Lhasy wdar\u0142a si\u0119 brytyjska armia dowodzona przez Francisa Younghusbanda, reparacje wojenne wzi\u0105\u0142 na siebie centralny rz\u0105d Chin. Co uratowa\u0142oby Tybet, gdyby nie chi\u0144skie pieni\u0105dze?\u00ab\u201d; Szideling niszczy za\u015b \u201eTaktra Rinpocze, kt\u00f3ry wysy\u0142a ponad trzy tysi\u0105ce tybeta\u0144skich \u017co\u0142nierzy, \u017ceby otoczyli siedmiuset mnich\u00f3w klasztoru Sera i, podjudzeni przez Brytyjczyk\u00f3w, ostrzelali ich z karabin\u00f3w i armat\u201d.<\/p>\n

Pisano wtedy jeszcze, \u017ce wspomniany wszechmocny fotograf chce nakr\u0119ci\u0107 dokument i serial telewizyjny o pa\u0144stwowotw\u00f3rczym m\u0119cze\u0144stwie Retinga oraz odbudowa\u0107 Szideling z my\u015bl\u0105 o muzeum \u201eetnicznej jedno\u015bci\u201d \u2013 czerwonym \u201ezabytku\u201d do opowiadania turystom o wielkim patriocie, kt\u00f3remu brytyjscy, imperialistyczni truciciele odebrali \u017cycie, a tybeta\u0144scy separaty\u015bci zniszczyli klasztor, przywr\u00f3cony do dawnej \u015bwietno\u015bci wsp\u00f3lnym trudem Han\u00f3w i Tybeta\u0144czyk\u00f3w, \u017cyj\u0105cych w harmonii w zjednoczonej ziemi przodk\u00f3w.<\/p>\n

Produkuj\u0105 tych b\u0142aze\u0144stw tyle, \u017ce nie spos\u00f3b za nimi nad\u0105\u017cy\u0107. Odgrzebawszy stary tekst, wr\u00f3ci\u0142am do zdj\u0119\u0107 ruin Szidelingu. Z Pi\u0105tego Retinga, jak z Genduna Czophela<\/a>, zrobiono \u201ewielkiego patriot\u0119\u201d. Trudno o bardziej wstr\u0119tne k\u0142amstwo. Ja wiem swoje: moje fotografie Szidelingu s\u0105 wa\u017cnym dokumentem historycznym i portretem znikaj\u0105cej Lhasy. B\u0119d\u0119 pisa\u0142a o gruzach czekaj\u0105cych na ostateczn\u0105 \u201etransformacj\u0119\u201d i o Jabszi Takcerze, kt\u00f3rego los najwyra\u017aniej nie zosta\u0142 jeszcze przypiecz\u0119towany. Nosz\u0119 w sercu s\u0142owa poety Gade Ceringa: \u201eRuiny pokry\u0142 szron, promie\u0144 \u015bwiat\u0142a \/ dzieci\u0119 nieba\u201d. Dok\u0142adnie tak. W niebia\u0144skim \u015bwietle karmy i odrodzenia ruiny Tybetu \u2013 co rusz obracane w perzyn\u0119 na nowo \u2013 sta\u0142y si\u0119 wieczne.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

2016<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

Za High Peaks Pure Earth<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zawsze interesowa\u0142y mnie ruiny \u2013 w ca\u0142ym tybeta\u0144skim bezkresie, zw\u0142aszcza za\u015b w Lhasie i jej okolicach. Niemal wszystkie s\u0105 rezultatem wsp\u00f3\u0142czesnych politycznych spazm\u00f3w. Fotografuj\u0119 je i opisuj\u0119. Gdybym umia\u0142a malowa\u0107 albo komponowa\u0107, moje obrazy i muzyka te\u017c opiewa\u0142yby zgliszcza. Czy raczej dawa\u0142y im \u015bwiadectwo, za\u015bwiadcza\u0142y. W ostatnich latach najwi\u0119cej uwagi po\u015bwi\u0119ci\u0142am gruzom Szidelingu i Jabszi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4484,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[27,29],"class_list":["post-4480","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-historia","tag-oser"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4480","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4480"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4480\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4505,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4480\/revisions\/4505"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4484"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4480"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4480"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4480"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}