Na tydzie\u0144 przed rozpocz\u0119ciem dorocznej sesji Rady Praw Cz\u0142owieka ONZ \u2013 w kt\u00f3rej Chiny zasi\u0105d\u0105 na kolejne trzy lata \u2013 jestem w Genewie, by cho\u0107 przez chwil\u0119 da\u0107 \u015bwiadectwo prawdzie, z dum\u0105 reprezentuj\u0105c moich rodak\u00f3w po\u015br\u00f3d wielu dysydent\u00f3w, \u015bwiadk\u00f3w i ofiar, wo\u0142aj\u0105cych tu o sprawiedliwo\u015b\u0107.<\/p>\n
<\/p>\n
Sze\u015b\u0107 miesi\u0119cy temu uciek\u0142am z Tybetu. Jestem siostrzenic\u0105 Tenzina Delka Rinpoczego, szanowanego lamy z khampowskiego Lithangu we wschodnim Tybecie. M\u00f3j wuj, kt\u00f3rego aresztowano<\/a> w kwietniu 2002 roku i fa\u0142szywie oskar\u017cono o prowadzenie dzia\u0142alno\u015bci terrorystycznej, trzyna\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej zmar\u0142 w wi\u0119zieniu<\/a>, odbywaj\u0105c kar\u0119 do\u017cywotniego pozbawienia wolno\u015bci. Jego prawa zdeptano nawet po \u015bmierci, odmawiaj\u0105c mu godnego buddyjskiego poch\u00f3wku.<\/p>\n Tenzin Delek Rinpocze zjedna\u0142 sobie powszechny szacunek dzia\u0142alno\u015bci\u0105 spo\u0142eczn\u0105. Zak\u0142ada\u0142 i prowadzi\u0142 szko\u0142y, kliniki, sieroci\u0144ce oraz domy starc\u00f3w, anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w ochron\u0119 przyrody. Dalajlama uzna\u0142 go za wcielenie wielkiego buddyjskiego mistrza. By\u0142 uosobieniem wszelkich cn\u00f3t i zawsze pomaga\u0142 innym.<\/p>\n Dlatego te\u017c \u2013 nara\u017caj\u0105c na szwank bezpiecze\u0144stwo moich bliskich w Tybecie, w kt\u00f3rym zostawi\u0142am matk\u0119 i sze\u015bcioletni\u0105 c\u00f3reczk\u0119 \u2013 jestem tu, by publicznie prosi\u0107 Organizacj\u0119 Narod\u00f3w Zjednoczonych o nak\u0142onienie Chin do dok\u0142adnego zbadania sprawy skazania mego wuja i okoliczno\u015bci jego zab\u00f3jstwa.<\/p>\n Przez wszystkie te lata, kt\u00f3re przysz\u0142o mu sp\u0119dzi\u0107 w wi\u0119zieniu, prawa mego wuja by\u0142y systematycznie \u0142amane. Bito go, zamykano w karcerze, odmawiano gwarantowanych przepisami wizyt bliskich, opieki lekarskiej i warunkowego zwolnienia. Skoro, jak utrzymuj\u0105 w\u0142adze chi\u0144skie, zmar\u0142 na zawa\u0142 serca, dlaczego nie wydano nam \u015bwiadectwa zgonu ani dokumentacji medycznej? Czemu nie przeprowadzono sekcji zw\u0142ok? Z jakiego powodu zdecydowano si\u0119 na pospieszn\u0105 kremacj\u0119, nie pozwalaj\u0105c nam na odprawienie tradycyjnej ceremonii buddyjskiej?<\/p>\n I dlaczego po \u015bmierci wuja przez dwa tygodnie wi\u0119ziono<\/a> matk\u0119 i mnie, ka\u017c\u0105c nam przysi\u0119ga\u0107, \u017ce nie b\u0119dziemy oskar\u017ca\u0142y chi\u0144skich w\u0142adz o jego otrucie?<\/p>\n Miesi\u0105ce ci\u0105g\u0142ej inwigilacji, zainstalowanie policyjnych kamer przed bram\u0105 naszego domu i zatrzymywanie wszystkich, kt\u00f3rzy przyszli nas odwiedzi\u0107, zmusi\u0142y mnie do ucieczki do Indii i szukania pomocy spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej, kt\u00f3ra musi wiedzie\u0107, \u017ce los mego wuja jest udzia\u0142em wielu innych tybeta\u0144skich wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych.<\/p>\n Chiny, kt\u00f3re zasiadaj\u0105 w Radzie Praw Cz\u0142owieka ONZ, od 1949 roku bezprawnie okupuj\u0105 Tybet. Niemal siedemdziesi\u0105t lat gwa\u0142c\u0105 podstawowe prawa i wolno\u015bci Tybeta\u0144czyk\u00f3w, uniemo\u017cliwiaj\u0105 nam praktykowanie religii oraz zachowanie ojczystego j\u0119zyka i rodzimych tradycji, szpieguj\u0105 nas, niszcz\u0105 \u015brodowisko naturalne i rabuj\u0105 bogactwa naszego kraju. I usi\u0142uj\u0105 uciszy\u0107 ka\u017cdy g\u0142os sprzeciwu czy cho\u0107by krytyki \u2013 nawet tu, w Organizacji Narod\u00f3w Zjednoczonych.<\/p>\n W chi\u0144skich wi\u0119zieniach s\u0105 tysi\u0105ce zamykanych najzupe\u0142niej arbitralnie tybeta\u0144skich wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych. W\u015br\u00f3d nich Taszi \u0141angczuk<\/a>, kt\u00f3rego jedyn\u0105 win\u0105 jest zabieganie o miejsce j\u0119zyka tybeta\u0144skiego w szko\u0142ach. Czeka dzi\u015b na proces, oskar\u017cony, jak m\u00f3j wuj, o \u201eseparatystyczne pod\u017ceganie\u201d. Wszyscy tybeta\u0144scy wi\u0119\u017aniowie s\u0105 rutynowo torturowani, w zastraszaj\u0105cym tempie trac\u0105c za kratami zdrowie.<\/p>\n A \u015bwiat milczy. Najwy\u017csza agenda ONZ odpowiedzialna za prawa cz\u0142owieka nie tylko nie po\u015bwi\u0119ci\u0142a chi\u0144skiemu re\u017cimowi \u017cadnej rezolucji czy cho\u0107by specjalnej sesji, ale da\u0142a mu jeszcze mo\u017cno\u015b\u0107 oceniania innych.<\/p>\n