W moim trwaj\u0105cym ju\u017c ponad p\u00f3\u0142 wieku \u017cyciu punktem zwrotnym by\u0142 czerwiec 1989 roku. Nale\u017ca\u0142em do pierwszego rocznika, kt\u00f3ry wr\u00f3ci\u0142 na uczelnie po rewolucji kulturalnej. Licencjat, magisterium, doktorat \u2013 g\u0142adko p\u0142yn\u0105\u0142em z pr\u0105dem akademickiej kariery. Potem zacz\u0105\u0142em uczy\u0107 w Peki\u0144skim Uniwersytecie Pedagogicznym. Cieszy\u0142em si\u0119 sympati\u0105 student\u00f3w i udziela\u0142em publicznie, pisz\u0105c artyku\u0142y i ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3re budzi\u0142y spore zainteresowanie w latach osiemdziesi\u0105tych, co sprawia\u0142o, \u017ce zapraszano mnie do wyg\u0142aszania wyk\u0142ad\u00f3w w kraju oraz odwiedzania uczelni w Europie i Stanach Zjednoczonych. Stawia\u0142em sobie jeden warunek: i jako cz\u0142owiek, i jako pisarz kierowa\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0119 uczciwo\u015bci\u0105, odpowiedzialno\u015bci\u0105 oraz godno\u015bci\u0105. Poniewa\u017c wr\u00f3ci\u0142em z USA, aby by\u0107 cz\u0119\u015bci\u0105 Ruchu 1989, zamkni\u0119to mnie w wi\u0119zieniu za \u201ekontrrewolucyjn\u0105 propagand\u0119 i pod\u017ceganie\u201d. Zakazano mi te\u017c \u2013 ukochanego \u2013 nauczania oraz publikowania i przemawiania w Chinach. Nauczyciel straci\u0142 katedr\u0119, pisarz prawo publikowania, a intelektualista mo\u017cliwo\u015b\u0107 wypowiadania si\u0119 na g\u0142os za ujawnienie swoich pogl\u0105d\u00f3w politycznych i udzia\u0142 w pokojowej manifestacji demokratycznej. To tragedia. Dla mnie oraz dla Chin, kt\u00f3re od trzech dekad \u017cyj\u0105 procesem reform i otwarcia.<\/p>\n
<\/p>\n
Kiedy my\u015bl\u0119 o tym teraz, ze zdumieniem dochodz\u0119 do wniosku, \u017ce najbardziej dramatyczne wydarzenia w moim \u017cyciu po czwartym czerwca mia\u0142y miejsce w Peki\u0144skim Po\u015brednim S\u0105dzie Ludowym, gdzie dano mi szans\u0119 zabrania publicznie g\u0142osu w styczniu 1991 roku i dzisiaj. Cho\u0107 przest\u0119pstwa, o kt\u00f3re oskar\u017cano mnie wtedy i teraz, nazywaj\u0105 si\u0119 inaczej, w istocie nic ich nie r\u00f3\u017cni: to zbrodnie s\u0142owa.<\/p>\n
Min\u0119\u0142o dwadzie\u015bcia lat, lecz duchom czwartego czerwca \u2013 kt\u00f3re zaprowadzi\u0142y mnie na \u015bcie\u017ck\u0119 politycznego sprzeciwu \u2013 wci\u0105\u017c nie daje si\u0119 spocz\u0105\u0107 w grobie. Po zwolnieniu z wi\u0119zienia Qincheng w 1991 roku odebrano mi prawo do zabierania g\u0142osu we w\u0142asnym kraju inaczej ni\u017c za po\u015brednictwem zagranicznych medi\u00f3w. By\u0142em przez to \u015bledzony, inwigilowany i przez trzy lata reedukowany przez prac\u0119. Dzi\u015b wra\u017ca mentalno\u015b\u0107 re\u017cimu sadza mnie ponownie na \u0142awie oskar\u017conych. Wci\u0105\u017c jednak pragn\u0119 o\u015bwiadczy\u0107 \u2013 jak przed dwudziestu laty w \u201eDeklaracji strajku g\u0142odowego drugiego czerwca\u201d \u2013 nie mam \u017cadnych wrog\u00f3w i nie ma we mnie nienawi\u015bci. \u017baden \u015bledz\u0105cy, zatrzymuj\u0105cy i przes\u0142uchuj\u0105cy mnie policjant, \u017caden skar\u017c\u0105cy prokurator i orzekaj\u0105cy s\u0119dzia nie s\u0105 mi wrogami. Cho\u0107 nie w smak mi inwigilacja, przew\u00f3d i kraty, szanuj\u0119 pa\u0144stwa (w tym sprawuj\u0105cych dzi\u015b nade mn\u0105 piecz\u0119 prokurator\u00f3w <\/span>Zhanga Rongge i Pan Xueqinga). Nasze niedawne przes\u0142uchanie nacechowane by\u0142o szacunkiem i zaufaniem.<\/p>\n Nienawi\u015b\u0107 nie wytrzymuje pr\u00f3by rozumu i sumienia. Cie\u0144 wrogo\u015bci zatruje ducha narodu, pod\u0142o\u017cy ogie\u0144 pod stos bolesnych moralnych w\u0105tpliwo\u015bci, zdepcze powiew tolerancji i wolno\u015bci. Dlatego w\u0142a\u015bnie, \u015bledz\u0105c rozw\u00f3j kraju i zmiany spo\u0142eczne, marz\u0119 o ostudzeniu najczystsz\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 wrogo\u015bci i nienawi\u015bci re\u017cimu.<\/p>\n Ka\u017cdy wie, \u017ce nasz kraj zawdzi\u0119cza rozw\u00f3j i przemiany spo\u0142eczne procesowi reform, w kt\u00f3rych boom gospodarczy i harmonia spo\u0142eczna zast\u0105pi\u0142y \u201egwiazd\u0119 przewodni\u0105 walki klasowej\u201d epoki Mao Zedonga. Proces eliminacji psychologii walki oznacza\u0142 stopniowe odchodzenie od logiki nienawi\u015bci i \u201eklasowego zezwierz\u0119cenia\u201d. To w\u0142a\u015bnie przywraca\u0142o zaufanie mi\u0119dzy nacjami, k\u0142ad\u0105c tam\u0119 imperializmowi i rewizjonizmowi. \u201eMentalno\u015b\u0107 wroga\u201d zaciera\u0142y mechanizmy rynkowe, dywersyfikacja kultury oraz stopniowe krzepni\u0119cie rz\u0105d\u00f3w prawa. Nawet na scenie politycznej, gdzie o post\u0119py najtrudniej, re\u017cim zacz\u0105\u0142 tolerowa\u0107 pluralizm spo\u0142eczny oraz wk\u0142ada\u0107 mniej si\u0142y w mia\u017cd\u017cenie opozycyjnych pogl\u0105d\u00f3w (przy okazji ruch z 1989 roku przesta\u0142 by\u0107 \u201ebuntem\u201d, staj\u0105c si\u0119 \u201eniepokojem\u201d). Wszystko to torowa\u0142o drog\u0119 do uznania uniwersalizmu praw cz\u0142owieka. W 1997 i 1998 roku rz\u0105d Chin podpisa\u0142 najwa\u017cniejsze mi\u0119dzynarodowe traktaty praw cz\u0142owieka. Sze\u015b\u0107 lat p\u00f3\u017aniej Og\u00f3lnochi\u0144skie Zgromadzenie Przedstawicieli Ludowych znowelizowa\u0142o konstytucj\u0119, wpisuj\u0105c poszanowanie praw cz\u0142owieka w katalog chi\u0144skich rz\u0105d\u00f3w prawa. Obecny re\u017cim ramy te poszerza, m\u00f3wi\u0105c bez ko\u0144ca o budowaniu \u201eharmonijnego spo\u0142ecze\u0144stwa\u201d i \u201estawianiu na pierwszym miejscu cz\u0142owieka\u201d.<\/p>\n Do\u015bwiadczam tych dobrodziejstw od chwili zatrzymania.<\/p>\n Cho\u0107 od roku konsekwentnie powtarzam, \u017ce jestem niewinny, a postawione mi zarzuty ur\u0105gaj\u0105 konstytucji, osadzony w dw\u00f3ch miejscach, poddany czterem policyjnym \u015bledztwom i uwadze trzech prokurator\u00f3w oraz dw\u00f3ch s\u0119dzi\u00f3w, nie zazna\u0142em chamstwa, presji ani wymuszania zezna\u0144. Obchodzono si\u0119 ze mn\u0105 spokojnie, okazuj\u0105c wr\u0119cz dobr\u0105 wol\u0119. Pod koniec czerwca przeniesiono mnie z tajnego wi\u0119zienia do nazywanego \u201eBeikan\u201d sto\u0142ecznego aresztu \u015bledczego nr 1, gdzie r\u00f3wnie\u017c wida\u0107 znaki post\u0119pu.<\/p>\n W 1996 roku siedzia\u0142em w starym \u201eBeikanie\u201d, widz\u0119 wi\u0119c ogromn\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119 \u2013 tak w plac\u00f3wce, jak w obs\u0142udze. Zw\u0142aszcza ta druga, wra\u017cliwa na prawa osadzonych, zmienia ich los, nadaj\u0105c na przyk\u0142ad audycje przez radiow\u0119ze\u0142 przed posi\u0142kami, godzin\u0105 przebudzenia i udania si\u0119 na spoczynek. Dzi\u0119ki temu rozwi\u0105zaniu osadzeni do\u015bwiadczaj\u0105 godno\u015bci i ciep\u0142a oraz mog\u0105 przeciwstawia\u0107 si\u0119 brutalno\u015bci wsp\u00f3\u0142wi\u0119\u017ani\u00f3w i pomaga\u0107 w ewentualnych dochodzeniach tycz\u0105cych takich kwestii. Ca\u0142y czas pozostawa\u0142em pod kuratel\u0105 oficera Liu Zhenga, kt\u00f3rego widoczna w ka\u017cdym ge\u015bcie troska o osadzonych napawa najcieplejszymi uczuciami. By\u0107 mo\u017ce to m\u00f3j dobry los zetkn\u0105\u0142 mnie w areszcie z tym szczerym, sumiennym i \u017cyczliwym oficerem policji.<\/p>\n Takie w\u0142a\u015bnie pogl\u0105dy i do\u015bwiadczenia sprawiaj\u0105, \u017ce my\u015bl\u0119 o politycznej przysz\u0142o\u015bci wolnych Chin z niewzruszonym optymizmem. \u017badna si\u0142a nie zatrzyma marze\u0144 o wolno\u015bci, a nasz kraj stanie si\u0119 kiedy\u015b pa\u0144stwem prawa. My\u015bl\u0119 o nim cz\u0119sto, czekaj\u0105c na niezale\u017cny wyrok, kt\u00f3ry winien wytrzyma\u0107 pr\u00f3b\u0119 czasu.<\/p>\n Je\u017celi wolno mi powiedzie\u0107 jedno: najlepsza rzecz, jaka spotka\u0142a mnie w ci\u0105gu ostatnich dwudziestu lat, to bezinteresowna mi\u0142o\u015b\u0107 mojej \u017cony, Liu Xia. Nie dopuszczono ci\u0119 dzi\u015b do s\u0105du, chc\u0119 jednak powiedzie\u0107, najdro\u017csza, \u017ce niezmiennie wierz\u0119 w niewzruszono\u015b\u0107 twoich uczu\u0107. Przez wszystkie te lata, gdy okradano nas z wolno\u015bci, nasza mi\u0142o\u015b\u0107 mia\u0142a gorzki smak, nigdy jednak nie zw\u0105tpi\u0142em w jej trwa\u0142o\u015b\u0107. Odsiaduj\u0119 wyrok w wi\u0119zieniu dotykalnym palcami; twoje mie\u015bci si\u0119 w sercu. \u017bar tej mi\u0142o\u015bci forsuje \u015bciany i kraty, pie\u015bci sk\u00f3r\u0119, ogrzewa serce, napawa cisz\u0105 i spokojem \u2013 nadaje sens ka\u017cdej sekundzie wyroku. Z drugiej strony moja mi\u0142o\u015b\u0107 do ciebie jest tak pe\u0142na wyrzut\u00f3w sumienia i \u017calu, \u017ce czasami uginam si\u0119 pod jej ci\u0119\u017carem. Jestem zimnym, smaganym ulew\u0105 kamieniem w g\u0142uszy, kt\u00f3rego nikt nie wa\u017cy si\u0119 tkn\u0105\u0107. Lecz moja mi\u0142o\u015b\u0107 jest twarda, namacalna, zdolna zdusi\u0107 ka\u017cd\u0105 przeszkod\u0119. Nawet je\u015bli zdepc\u0105 mnie w proch, wetr\u0119 go w siebie-ciebie. Ca\u0142ym sob\u0105.<\/p>\n Najdro\u017csza, dzi\u0119ki twej mi\u0142o\u015bci mam gdzie\u015b ten proces, nie \u017ca\u0142uj\u0119 \u017cadnej decyzji, patrz\u0119 z u\u015bmiechem w przysz\u0142o\u015b\u0107. I czekam tak na dzie\u0144, gdy m\u00f3j kraj b\u0119dzie oddycha\u0107 wolno\u015bci\u0105 s\u0142owa, szanowa\u0107 warto\u015bci, idee, wierzenia, pogl\u0105dy. Kiedy pozwoli im spokojnie trwa\u0107, wsp\u00f3\u0142istnie\u0107, mniejszo\u015bci, wi\u0119kszo\u015bci, rz\u0105dz\u0105cym i najdalszym od sprawowania w\u0142adzy. Mam nadziej\u0119, \u017ce po mnie nikt ju\u017c nie trafi do wi\u0119zienia za otwarcie ust.<\/p>\n Wolno\u015b\u0107 s\u0142owa to fundament praw cz\u0142owieka, \u017ar\u00f3d\u0142o godno\u015bci, matka prawdy \u2013 d\u0142awienie ich za\u015b: przeciwie\u0144stwo.<\/p>\n M\u00f3wi\u0119 \u2013 to znaczy korzystam z konstytucyjnego prawa przys\u0142uguj\u0105cego ka\u017cdemu obywatelowi ChRL. Je\u015bli komu\u015b si\u0119 to nie podoba, niech skar\u017cy \u2013 nie mam nic przeciw.<\/p>\n 23 grudnia 2009<\/p>\n Liu Xiaobo jest najbardziej znanym chi\u0144skim dysydentem. Sp\u0119dzi\u0142 dwa lata w wi\u0119zieniu za udzia\u0142 w studenckich protestach na Tiananmen; w 1996 roku skazano go na trzy lata reedukacji przez prac\u0119 mi\u0119dzy innymi za napisanie petycji w obronie Tybeta\u0144czyk\u00f3w. W Bo\u017ce Narodzenie w 2009 roku (tu: mowa ko\u0144cowa) zosta\u0142 skazany na jedena\u015bcie lat wi\u0119zienia za udzia\u0142 w pracach nad Kart\u0105 08 \u2013 publicznym apelem o reformy polityczne, rz\u0105dy prawa i demokratyzacj\u0119 w Chinach; 8 pa\u017adziernika 2010 otrzyma\u0142 Pokojow\u0105 Nagrod\u0119 Nobla. Siedem lat p\u00f3\u017aniej, 26 czerwca 2017 roku, media poinformowa\u0142y, \u017ce zosta\u0142 warunkowo zwolniony z wi\u0119zienia i przewieziony do szpitala \u201ew terminalnym stadium raka w\u0105troby\u201d.<\/span><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W moim trwaj\u0105cym ju\u017c ponad p\u00f3\u0142 wieku \u017cyciu punktem zwrotnym by\u0142 czerwiec 1989 roku. Nale\u017ca\u0142em do pierwszego rocznika, kt\u00f3ry wr\u00f3ci\u0142 na uczelnie po rewolucji kulturalnej. Licencjat, magisterium, doktorat \u2013 g\u0142adko p\u0142yn\u0105\u0142em z pr\u0105dem akademickiej kariery. Potem zacz\u0105\u0142em uczy\u0107 w Peki\u0144skim Uniwersytecie Pedagogicznym. Cieszy\u0142em si\u0119 sympati\u0105 student\u00f3w i udziela\u0142em publicznie, pisz\u0105c artyku\u0142y i ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3re budzi\u0142y […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4697,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,8],"tags":[51,26],"class_list":["post-4695","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-chinczykow","tag-chiny","tag-polityka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4695","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4695"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4695\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4710,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4695\/revisions\/4710"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4697"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4695"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4695"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4695"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}