Wprowadzenie<\/p>\n
Pytany o Dharm\u0119, kt\u00f3r\u0105 praktykowano w Tybecie, niezmiennie podkre\u015blam jej integralno\u015b\u0107, zawiera bowiem nauki trzech pojazd\u00f3w: mniejszego, wi\u0119kszego i tantrycznego, w tym \u015bcie\u017cki takie jak wielka piecz\u0119\u0107, mahamudra. Og\u00f3lny zarys tej z\u0142o\u017conej struktury powinien zainteresowa\u0107 cho\u0107by tych, kt\u00f3rzy otrzymali ju\u017c rozmaite abhiszeki i pouczenia.<\/p>\n
<\/p>\n
\u017byjemy bardzo intensywnie. Bez wzgl\u0119du na to, jak si\u0119 prowadzimy, czas na nas nie czeka. Wszystko si\u0119 zmienia. Przemija te\u017c nasze \u017cycie i nie b\u0119dziemy mogli go powt\u00f3rzy\u0107, je\u015bli si\u0119 nie u\u0142o\u017cy. \u017bycie ucieka. Bezustannie. St\u0105d kluczowe znaczenie naszego nastawienia. Musimy bada\u0107 je na co dzie\u0144, \u017ceby nie zgubi\u0107 kierunku. Je\u017celi jeste\u015bmy uwa\u017cni i skupieni, mo\u017cemy kontrolowa\u0107 swoj\u0105 postaw\u0119 i zachowanie. Poprawia\u0107 si\u0119 i zmienia\u0107. Cho\u0107 sam nie mog\u0119 si\u0119 tym pochwali\u0107, szczerze tego pragn\u0119. I z do\u015bwiadczenia wiem, jak pomocne jest ci\u0105g\u0142e sprawdzanie w\u0142asnej motywacji, od rana do nocy.<\/p>\n
Wszystko, o czym b\u0119d\u0119 tu m\u00f3wi\u0142, jest w zasadzie instrumentem s\u0142u\u017c\u0105cym do poprawiania siebie. Funkcje m\u00f3zgu mo\u017cna bada\u0107 w laboratorium, ale r\u00f3wnie\u017c kszta\u0142towa\u0107, zmienia\u0107 na lepsze. I to w\u0142a\u015bnie powinno przy\u015bwieca\u0107 ka\u017cdemu adeptowi buddyzmu.<\/p>\n
Wyznawcy innych religii, kt\u00f3rych poci\u0105gaj\u0105 techniki buddyjskie, takie jak medytacje s\u0142u\u017c\u0105ce rozwijaniu mi\u0142o\u015bci i wsp\u00f3\u0142czucia, tak\u017ce mog\u0105 skorzysta\u0107, w\u0142\u0105czaj\u0105c je do swojej praktyki duchowej.<\/p>\n
Pisma buddyjskie przedstawiaj\u0105 rozmaite systemy wierze\u0144 i tradycje, kt\u00f3re nosz\u0105 miano pojazd\u00f3w: istot boskich, ludzkich, hinajany, mahajany oraz tantry. Metody i techniki dw\u00f3ch pierwszych pozwalaj\u0105 rozwin\u0105\u0107 si\u0119 w tym \u017cyciu albo osi\u0105gn\u0105\u0107 dobre odrodzenie w \u015bwiecie ludzi lub bog\u00f3w. K\u0142ad\u0105 nacisk na w\u0142a\u015bciwe post\u0119powanie. Robi\u0105c rzeczy dobre i unikaj\u0105c szkodliwych, mo\u017cemy prowadzi\u0107 prawe \u017cycie i zadba\u0107 o po\u017c\u0105dane odrodzenie w przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n
Budda m\u00f3wi\u0142 r\u00f3wnie\u017c o poje\u017adzie Brahmy. Te techniki i medytacje s\u0142u\u017c\u0105 z kolei odwr\u00f3ceniu uwagi od przedmiot\u00f3w zewn\u0119trznych i skierowaniu jej do wewn\u0105trz poprzez rozwijanie punktowej koncentracji. Pozwalaj\u0105 one na osi\u0105gni\u0119cie najwy\u017cszej formy \u017cycia w cyklu bytu.<\/p>\n
Systemy te przynosz\u0105 ogromny po\u017cytek wielu istotom, z perspektywy buddyjskiej zas\u0142uguj\u0105 wi\u0119c na szacunek. Nie dysponuj\u0105 jednak \u017cadn\u0105 metod\u0105, mog\u0105c\u0105 przynie\u015b\u0107 wyzwolenie \u2013 wolno\u015b\u0107 od cierpienia i cyklu bytu \u2013 czyli pokona\u0107 niewiedz\u0119, za spraw\u0105 kt\u00f3rej b\u0142\u0105dzimy w kole istnienia. System, zawieraj\u0105cy niezb\u0119dne po temu techniki, nosi miano pojazdu s\u0142uchacza b\u0105d\u017a urzeczywistniaj\u0105cego samotnie.<\/p>\n
Brak niezale\u017cnego \u201eja\u201d omawia si\u0119 tu wy\u0142\u0105cznie w kategoriach osoby, nie zjawisk, co czyni dopiero pojazd nazywany wielkim. G\u0142\u0119bia zrozumienia zrodzona z jego pogl\u0105du pozwala nie tylko pozby\u0107 si\u0119 niewiedzy i zrodzonych z niej szkodliwych emocji, ale r\u00f3wnie\u017c pozostawionych przez nie \u015blad\u00f3w.<\/p>\n
Pojazd najwy\u017cszy, tantryczny, zawiera nie tylko techniki pog\u0142\u0119biania urzeczywistnienia pusto\u015bci, ale tak\u017ce pracy z kluczowymi punktami w ciele. Wykorzystanie element\u00f3w fizycznych pozwala na przyspieszenie procesu urzeczywistnienia, eliminuj\u0105c niewiedz\u0119 i jej \u015blady. To g\u0142\u00f3wna cecha tantry.<\/p>\n
Rozwiniemy ten zarys z perspektywy ewolucyjnej, historycznej. Wed\u0142ug kaszmirskiego pandity imieniem Siakja\u015bri, kt\u00f3ry naucza\u0142 w Tybecie, oraz tradycyjnych poda\u0144 therawady Budda Gautama \u017cy\u0142 w Indiach dwa i p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca lat temu. Zdaniem cz\u0119\u015bci tybeta\u0144skich uczonych \u2013 o pi\u0119\u0107set lub trzysta lat wcze\u015bniej. Ka\u017cda strona ma swoje argumenty, \u017caden nie wydaje si\u0119 jednak rozstrzygaj\u0105cy.<\/p>\n
Osobi\u015bcie ubolewam, \u017ce nikt, nawet buddy\u015bci, nie ma pewno\u015bci, kiedy \u017cy\u0142 nasz nauczyciel. W Indiach i Tybecie s\u0105 relikwie, kt\u00f3re maj\u0105 pochodzi\u0107 od samego Buddy. Moim zdaniem warto podda\u0107 je badaniom naukowym, je\u015bli pozwoli to ustali\u0107 dok\u0142adne daty.<\/p>\n
Wiemy, \u017ce historyczny Budda przyszed\u0142 na \u015bwiat jako zwyk\u0142y cz\u0142owiek taki jak my. Odebra\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119ce wychowanie, o\u017ceni\u0142 si\u0119, sp\u0142odzi\u0142 syna, a potem \u2013 zobaczywszy ludzkie cierpienie, staro\u015b\u0107, chorob\u0119 i \u015bmier\u0107 \u2013 ca\u0142kowicie porzuci\u0142 doczesne sprawy. Praktykowa\u0142 skrajn\u0105 ascez\u0119 i po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 medytacji, osi\u0105gaj\u0105c wreszcie pe\u0142ne Przebudzenie.<\/p>\n
Moim zdaniem da\u0142 nam w ten spos\u00f3b doskona\u0142y przyk\u0142ad, pokazuj\u0105c, jak pod\u0105\u017ca\u0107 \u015bcie\u017ck\u0105 duchowego rozwoju. Oczyszczenie w\u0142asnego umys\u0142u w \u017cadnym razie nie jest \u0142atwe; wymaga czasu i wielkiego wysi\u0142ku. Wybieraj\u0105c te nauki, wiecie od pocz\u0105tku, \u017ce b\u0119dziecie potrzebowa\u0107 determinacji i silnej woli, niezb\u0119dnych do kontynuowania praktyki w obliczu niezliczonych, nieuchronnych przeszk\u00f3d. To bardzo wa\u017cne, gdy\u017c czasem zdaje si\u0119 nam, \u017ce cho\u0107 Budda musia\u0142 si\u0119 po\u015bwi\u0119ca\u0107 i ci\u0119\u017cko pracowa\u0107, my zdo\u0142amy osi\u0105gn\u0105\u0107 Przebudzenie bez \u017cadnych trudno\u015bci. Jestem przekonany, \u017ce w historii Buddy kryje si\u0119 przes\u0142anie.<\/p>\n
Wedle legendy, osi\u0105gn\u0105wszy Przebudzenie, przez czterdzie\u015bci dziewi\u0119\u0107 dni Budda nie udziela\u0142 \u017cadnych nauk. Pierwsze przekaza\u0142 pi\u0119ciu wsp\u00f3\u0142towarzyszom, kt\u00f3rzy odwr\u00f3cili si\u0119 od niego z pogard\u0105, gdy zrezygnowa\u0142 z umartwie\u0144, a teraz, mimowolnie, padli mu do st\u00f3p.<\/p>\n
Pierwszy obr\u00f3t Ko\u0142a Dharmy<\/p>\n
Nauki te, nazywane pierwszym obrotem Ko\u0142a Dharmy, obejmowa\u0142y cztery szlachetne prawdy. Jak wiadomo, dotycz\u0105 one cierpienia, jego \u017ar\u00f3de\u0142, ustania oraz prowadz\u0105cej do tego \u015bcie\u017cki.<\/p>\n
Wedle sutry, kt\u00f3ra znalaz\u0142a si\u0119 w zbiorze tybeta\u0144skim, Budda wyk\u0142ada\u0142 cztery prawdy w kontek\u015bcie trzech czynnik\u00f3w: natury, funkcji i skutku. S\u0105 one niezwykle g\u0142\u0119bokie i mo\u017cna w nich pomie\u015bci\u0107 ca\u0142\u0105 doktryn\u0119 buddyjsk\u0105. Pragniemy szcz\u0119\u015bcia, kt\u00f3re jest skutkiem czego\u015b, i chcemy unika\u0107 cierpienia, tak\u017ce maj\u0105cego swoje przyczyny.<\/p>\n
Podkre\u015blaj\u0105c wag\u0119 czterech szlachetnych prawd, cz\u0119sto powtarzam, \u017ce tak buddyjski pogl\u0105d zale\u017cnego powstawania, jak buddyjska zasada post\u0119powania bez czynienia krzywdy k\u0142ad\u0105 nacisk na niestosowanie przemocy, poniewa\u017c n\u0119kaj\u0105ce nas cierpienie ma swoj\u0105 przyczyn\u0119: nie\u015bwiadomy i niezdyscyplinowany umys\u0142. Je\u017celi nie chcemy do\u015bwiadcza\u0107 b\u00f3lu, musimy powstrzyma\u0107 si\u0119 od szkodliwych dzia\u0142a\u0144, z kt\u00f3rych si\u0119 on bierze. Cierpienie \u0142\u0105czy z przyczyn\u0105 relacja zale\u017cnego powstawania. Skutek bierze si\u0119 z czego\u015b, a je\u015bli si\u0119 wam nie podoba, nale\u017cy pozby\u0107 si\u0119 go u \u017ar\u00f3d\u0142a.<\/p>\n
W czterech szlachetnych prawdach znajdujemy zatem dwie pary przyczyn i warunk\u00f3w. Cierpienie to skutek i ma \u017ar\u00f3d\u0142o w przyczynie. Podobnie ustanie jest spokojem, a prowadz\u0105ca do\u0144 \u015bcie\u017cka \u2013 owego spokoju przyczyn\u0105.<\/p>\n
Szcz\u0119\u015bcie, kt\u00f3rego pragniemy, mo\u017cna osi\u0105gn\u0105\u0107, dyscyplinuj\u0105c i przeobra\u017caj\u0105c umys\u0142, oczyszczaj\u0105c go. Warunkiem oczyszczenia jest pozbycie si\u0119 niewiedzy, b\u0119d\u0105cej korzeniem wszystkich szkodliwych uczu\u0107. W ten spos\u00f3b osi\u0105gamy stan ustania, czyli prawdziwego spokoju i szcz\u0119\u015bcia. Owo ustanie wymaga zrozumienia natury zjawisk, przenikni\u0119cia natury rzeczywisto\u015bci, do czego trzeba m\u0105dro\u015bci. Kiedy do\u0142\u0105czymy do niej zdolno\u015b\u0107 punktowego skupienia, b\u0119dziemy mogli po\u015bwi\u0119ci\u0107 ca\u0142\u0105 energi\u0119 i uwag\u0119 jednej rzeczy b\u0105d\u017a cnocie. Do rozwijania koncentracji i m\u0105dro\u015bci potrzebny jest zatem stabilny fundament moralno\u015bci, a wi\u0119c praktyka etyki.<\/p>\n
Etyka<\/p>\n
Trzem rodzajom \u0107wicze\u0144 \u2013 w moralno\u015bci, koncentracji i m\u0105dro\u015bci \u2013 odpowiadaj\u0105 trzy rodzaje buddyjskich pism, po\u015bwi\u0119conych dyscyplinie, dyskursom i wiedzy. Cho\u0107 \u015blubowania nieco si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105, m\u0119\u017cczy\u017ani i kobiety potrzebuj\u0105 owych \u0107wicze\u0144 w takim samym stopniu.<\/p>\n
Fundamentem praktyki moralno\u015bci jest powstrzymywanie si\u0119 od dziesi\u0119ciu szkodliwych dzia\u0142a\u0144, z kt\u00f3rych trzy wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z cia\u0142em, cztery z mow\u0105 i trzy z umys\u0142em.<\/p>\n
Trzy negatywne uczynki cia\u0142a to: raz, odebranie \u017cycia czuj\u0105cej istocie, od insekta po cz\u0142owieka; po drugie, kradzie\u017c, czyli zabranie czego\u015b bez zgody w\u0142a\u015bciciela, bez wzgl\u0119du na warto\u015b\u0107, osobi\u015bcie lub cudzymi r\u0119koma; po trzecie, rozwi\u0105z\u0142o\u015b\u0107 seksualna.<\/p>\n
Cztery niegodziwo\u015bci werbalne to: po czwarte, k\u0142amstwo, oszukiwanie s\u0142owem lub gestem; po pi\u0105te, sianie niezgody, czyli wywo\u0142ywanie tudzie\u017c podsycanie konflikt\u00f3w; po sz\u00f3ste, obra\u017canie i ranienie ostrym s\u0142owem; po si\u00f3dme, czcze gadulstwo, motywowane pragnieniem itp.<\/p>\n
Trzy negatywno\u015bci umys\u0142u to: po \u00f3sme, zawi\u015b\u0107, pragnienie cudzego; po dziewi\u0105te, z\u0142e intencje, \u017cyczenie innym \u017ale, cho\u0107by w b\u0142ahej sprawie; po dziesi\u0105te, b\u0142\u0119dne pogl\u0105dy, na przyk\u0142ad przeczenie rzeczom istniej\u0105cym, takim jak odrodzenie, przyczyna i skutek czy Trzy Klejnoty.<\/p>\n
Etyk\u0119, kt\u00f3r\u0105 praktykuj\u0105 osoby wy\u015bwi\u0119cone, nazywa si\u0119 dyscyplin\u0105 indywidualnego wyzwolenia (pratimoksza). W Indiach propagowa\u0142y j\u0105 cztery g\u0142\u00f3wne szko\u0142y. Z czasem wyros\u0142o z nich osiemna\u015bcie ga\u0142\u0119zi, ka\u017cda z w\u0142asn\u0105 wersj\u0105 dyskursu, w kt\u00f3rym Budda wy\u0142o\u017cy\u0142 zasady monastycyzmu. W tybeta\u0144skich klasztorach obowi\u0105zuje tradycja mulasarwastawadin z 253 wskazaniami dla bhikszu, mnich\u00f3w z pe\u0142nymi \u015blubowaniami (w tradycji therawady jest ich natomiast 227).<\/p>\n
Praktyka moralno\u015bci \u2013 zapewniaj\u0105c or\u0119\u017c uwagi i czujno\u015bci \u2013 strze\u017ce przed pope\u0142nianiem szkodliwych czyn\u00f3w, co czyni j\u0105 fundamentem buddyjskiej \u015bcie\u017cki. Etap drugi to medytacja i \u0107wiczenie koncentracji.<\/p>\n
Koncentracja<\/p>\n
W kontek\u015bcie buddyjskim m\u00f3wimy o dw\u00f3ch rodzajach medytacji: poch\u0142oni\u0119cia i analitycznej, czyli praktykach wyciszonego spoczywania (albo punktowego skupienia) oraz badania. W obu przypadkach kluczowe znaczenie ma mocny fundament uwa\u017cno\u015bci i czujno\u015bci, kt\u00f3re bior\u0105 si\u0119 z praktyki moralno\u015bci i s\u0105 wa\u017cne tak\u017ce w codziennym \u017cyciu.<\/p>\n
Rozr\u00f3\u017cniamy rozmaite stany medytacyjne, na przyk\u0142ad z form\u0105 lub bez niej. Pierwsze klasyfikuje si\u0119 na podstawie rodzaju, drugie \u2013 natury przedmiotu poch\u0142oni\u0119cia.<\/p>\n
Praktyka moralno\u015bci jest dla nas fundamentem, a koncentracja czynnikiem uzupe\u0142niaj\u0105cym, narz\u0119dziem, pozwalaj\u0105cym na korzystanie z umys\u0142u. Rozwijaj\u0105c potem m\u0105dro\u015b\u0107, medytuje si\u0119 nad brakiem niezale\u017cnej to\u017csamo\u015bci, pusto\u015bci\u0105 zjawisk, co stanowi prawdziwe antidotum na szkodliwe emocje.<\/p>\n
Trzydzie\u015bci siedem aspekt\u00f3w Przebudzenia<\/p>\n
Na buddyjsk\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 z pierwszego obrotu Ko\u0142a Dharmy sk\u0142ada si\u0119 trzydzie\u015bci siedem aspekt\u00f3w Przebudzenia, kt\u00f3re otwieraj\u0105 cztery rodzaje uwa\u017cno\u015bci \u2013 w odniesieniu do cia\u0142a, uczu\u0107, umys\u0142u i zjawisk. Tu uwa\u017cno\u015b\u0107 odnosi si\u0119 do medytacji nad cierpieniem jako natur\u0105 cyklu bytu, rodz\u0105cej determinacj\u0119 osi\u0105gni\u0119cia wyzwolenia.<\/p>\n
Nast\u0119pne s\u0105 cztery rodzaje ca\u0142kowitego porzucenia, bowiem rozwin\u0105wszy autentyczne pragnienie wolno\u015bci dzi\u0119ki poprzedniej praktyce, stroni si\u0119 od przyczyn cierpienia i piel\u0119gnuje nasiona przysz\u0142ego szcz\u0119\u015bcia.<\/p>\n
Poniewa\u017c pokonanie wszelkich negatywnych dzia\u0142a\u0144 i szkodliwych emocji oraz pomno\u017cenie pozytywnego potencja\u0142u umys\u0142u (nazywanego technicznie klas\u0105 czystych zjawisk) wymaga wielkiej koncentracji, nast\u0119pne na li\u015bcie s\u0105 cztery filary cudownych mocy, po nich za\u015b pi\u0119\u0107 przymiot\u00f3w, pi\u0119\u0107 mocy, osiem element\u00f3w szlachetnej \u015bcie\u017cki oraz siedem czynnik\u00f3w Przebudzenia.<\/p>\n
Tybeta\u0144ska tradycja buddyjska zawiera wszystkie elementy doktryny oraz struktury \u015bcie\u017cki, wy\u0142o\u017cone w pierwszym obrocie Ko\u0142a Dharmy.<\/p>\n
Drugi obr\u00f3t Ko\u0142a Dharmy<\/p>\n
Obracaj\u0105c Ko\u0142em Dharmy po raz drugi, Budda naucza\u0142 doskona\u0142o\u015bci m\u0105dro\u015bci (czyli sutr prad\u017cniaparamity) na G\u00f3rze S\u0119p\u00f3w w Rad\u017agirze.<\/p>\n
Nauki te nale\u017cy traktowa\u0107 jako rozwiniecie poprzednich. Budda nie tylko wy\u0142o\u017cy\u0142 tu prawd\u0119 o cierpieniu, ale niepor\u00f3wnanie zwi\u0119kszy\u0142 jej zasi\u0119g, dodaj\u0105c do b\u00f3lu jednostki udr\u0119ki wszystkich istot. Wskaza\u0142 te\u017c o wiele g\u0142\u0119bsze \u017ar\u00f3d\u0142a cierpienia, do\u0142\u0105czaj\u0105c do szkodliwych uczu\u0107 pozostawiane przez nie subtelne \u015blady.<\/p>\n
G\u0142\u0119bi nabra\u0142y tak\u017ce wyja\u015bnienia prawdy ustania. O ile w pierwszym obrocie po prostu je wskazano, w sutrach doskona\u0142o\u015bci m\u0105dro\u015bci szczeg\u00f3\u0142owo omawia si\u0119 jego natur\u0119 i cechy. Budda opisuje tu \u015bcie\u017ck\u0119, kt\u00f3ra mo\u017ce po\u0142o\u017cy\u0107 kres cierpieniu, i t\u0142umaczy ten stan.<\/p>\n
Prawda \u015bcie\u017cki r\u00f3wnie\u017c zyskuje now\u0105 g\u0142\u0119bi\u0119, \u0142\u0105cz\u0105c urzeczywistnienie pusto\u015bci, prawdziwej natury wszystkich zjawisk, ze wsp\u00f3\u0142czuciem i umys\u0142em Przebudzenia, altruistycznym pragnieniem osi\u0105gni\u0119cia go dla dobra ka\u017cdej czuj\u0105cej istoty.<\/p>\n
Nauki drugiego obrotu Ko\u0142a Dharmy nie s\u0105 g\u0142\u0119bsze dlatego, \u017ce dodano tam co\u015b, czego nie by\u0142o w pierwszym. Systemy niebuddyjskie poruszaj\u0105 wiele kwestii, o kt\u00f3rych nie wspomina buddyzm, co w \u017cadnym razie nie czyni go p\u0142ytszym. Drugi obr\u00f3t t\u0142umaczy i rozwija pewne aspekty czterech szlachetnych prawd, kt\u00f3rych nie obja\u015bniono wcze\u015bniej, nie burzy jednak struktury \u015bcie\u017cki z nauk pierwszych. Jest tylko, jak powiedziano, od nich g\u0142\u0119bszy.<\/p>\n
Pewne nauki drugiego obrotu Ko\u0142a Dharmy k\u0142\u00f3c\u0105 si\u0119 jednak z og\u00f3ln\u0105 struktur\u0105 \u015bcie\u017cki z obrotu pierwszego, st\u0105d podzia\u0142 \u2013 w duchu tak zwanych czterech podp\u00f3r \u2013 sutr wielkiego pojazdu na te, kt\u00f3re nale\u017cy traktowa\u0107 dos\u0142ownie, oraz na wymagaj\u0105ce interpretacji.<\/p>\n
Zgodnie z zasad\u0105 czterech podp\u00f3r polega\u0107 nale\u017cy na naukach, a nie na nauczycielu, na znaczeniu, a nie na s\u0142owach, na sutrach definitywnych, a nie na wymagaj\u0105cych wyk\u0142adni, oraz na m\u0105dro\u015bci g\u0142\u0119bokiego zrozumienia, a nie na wiedzy zwyk\u0142ej \u015bwiadomo\u015bci.<\/p>\n
Takiej postawy uczy sam Budda, m\u00f3wi\u0105c: \u201ePowodowani szacunkiem, nie bierzcie mych s\u0142\u00f3w na wiar\u0119, tylko starannie sprawdzajcie ich s\u0142uszno\u015b\u0107\u201d.<\/p>\n
W sutrach doskona\u0142o\u015bci m\u0105dro\u015bci Budda bardzo szczeg\u00f3\u0142owo wy\u0142o\u017cy\u0142 ustanie, zw\u0142aszcza w odniesieniu do pustki. Wielki pojazd czyta je na dw\u00f3ch poziomach \u2013 znaczenia dos\u0142ownego, opisuj\u0105cego pusto\u015b\u0107, oraz ukrytego, tycz\u0105cego utajonych poziom\u00f3w \u015bcie\u017cki.<\/p>\n
Trzeci obr\u00f3t Ko\u0142a Dharmy<\/p>\n
Trzeci obr\u00f3t Ko\u0142a Dharmy zawiera wiele sutr, z kt\u00f3rych najwa\u017cniejsza tyczy esencji Tathagaty \u2013 \u017ar\u00f3d\u0142a pochwa\u0142 Nagard\u017auny oraz \u201eNiezr\u00f3wnanej ci\u0105g\u0142o\u015bci\u201d Majtrei. Budda omawia tu szerzej kwestie, jakie porusza\u0142 w drugim obrocie, ale nie z obiektywnej perspektywy pusto\u015bci, gdy\u017c t\u0119 wy\u0142o\u017cy\u0142 ju\u017c w ca\u0142ej rozci\u0105g\u0142o\u015bci i g\u0142\u0119bi. Pewne techniki pog\u0142\u0119biania m\u0105dro\u015bci, kt\u00f3ra widzi pusto\u015b\u0107, wyk\u0142ada teraz \u2013 co w tych naukach najbardziej niezwyk\u0142e \u2013 z perspektywy subiektywnego umys\u0142u. <\/span><\/p>\n G\u0142\u0119bia wizji pusto\u015bci z drugiego obrotu, po\u015bwi\u0119conego brakowi samoistnego bytu, by\u0142a poza zasi\u0119giem wielu adept\u00f3w. Niekt\u00f3rym zdawa\u0142o si\u0119, \u017ce opisane w ten spos\u00f3b zjawiska nie istniej\u0105 w og\u00f3le. Z my\u015bl\u0105 o tych uczniach Budda opatrzy\u0142 wi\u0119c p\u00f3\u017aniej pusto\u015b\u0107 jako przedmiot r\u00f3\u017cnymi interpretacjami.<\/p>\n \u201eSutra obja\u015bniaj\u0105ca my\u015bl Buddy\u201d, na przyk\u0142ad, omawia r\u00f3\u017cne rodzaje pusto\u015bci, dziel\u0105c zjawiska, zgodnie z ich natur\u0105, na trzy klasy: przypisane, zale\u017cne i ca\u0142kowicie ustalone. Wedle tych nauk \u2013 kt\u00f3re da\u0142y pocz\u0105tek dw\u00f3m indyjskim szko\u0142om my\u015blenia wielkiego pojazdu, nazywanym \u201edroga \u015brodka\u201d (madhjamika) i \u201etylko umys\u0142\u201d (cittamatra) \u2013 rozmaite rzeczy s\u0105 puste, pozbawione wrodzonego bytu, na r\u00f3\u017cne sposoby.<\/p>\n Nast\u0119pnie mamy pojazd tantryczny, kt\u00f3ry moim zdaniem zwi\u0105zany jest z trzecim obrotem. S\u0142owo \u201etantra\u201d oznacza \u201eci\u0105g\u0142o\u015b\u0107\u201d; wedle \u201eTantry ozdoby wad\u017cra esencji\u201d \u2013 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 \u015bwiadomo\u015bci, umys\u0142u. To w\u0142a\u015bnie w oparciu o niego pope\u0142niamy negatywne czyny, przez kt\u00f3re kr\u0105\u017cymy w b\u0142\u0119dnym kole \u017cycia i \u015bmierci. Na duchowej \u015bcie\u017cce owa ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 umo\u017cliwia natomiast doskonalenie si\u0119, do\u015bwiadczanie r\u00f3\u017cnych poziom\u00f3w urzeczywistnienia czy wreszcie osi\u0105gni\u0119cie ostatecznego stanu wszechwiedzy. Innymi s\u0142owy, ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 \u015bwiadomo\u015bci ma charakter nieprzerwany, bezustanny \u2013 i to jest znaczenie terminu tantra.<\/p>\n Uwa\u017cam, \u017ce w drugim i trzecim obrocie Ko\u0142a Dharmy znajduje si\u0119 most mi\u0119dzy sutrami i tantrami, poniewa\u017c cz\u0119\u015b\u0107 sutr mo\u017cna rozumie\u0107 na wielu poziomach. Sutra doskona\u0142o\u015bci m\u0105dro\u015bci wprost m\u00f3wi o pustce, ale kryje te\u017c w sobie poziomy \u015bcie\u017cki, kt\u00f3re osi\u0105ga si\u0119, pusto\u015b\u0107 urzeczywistniaj\u0105c. Trzeci obr\u00f3t po\u015bwi\u0119cony by\u0142 pog\u0142\u0119bianiu m\u0105dro\u015bci rozumiej\u0105cej pusto\u015b\u0107 \u2013 i tu w\u0142a\u015bnie widz\u0119 \u0142\u0105cznik mi\u0119dzy tymi tradycjami.<\/p>\n R\u00f3\u017cne wyja\u015bnienia braku ja<\/p>\n Z filozoficznego punktu widzenia szko\u0142y buddyjskie wyr\u00f3\u017cnia uznanie czterech piecz\u0119ci, zgodnie z kt\u00f3rymi: wszystkie z\u0142o\u017cone zjawiska s\u0105 z natury nietrwa\u0142e, skalane zjawiska maj\u0105 natur\u0119 cierpienia, wszystkie zjawiska s\u0105 puste i pozbawione to\u017csamo\u015bci, tylko nirwana jest spokojem. Ka\u017cdy uznaj\u0105cy je system jest buddyjsk\u0105 szko\u0142\u0105 my\u015blenia. W wielkim poje\u017adzie brak to\u017csamo\u015bci omawia si\u0119 na g\u0142\u0119bszym poziomie.<\/p>\n Zobaczmy, czym r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 pod tym wzgl\u0119dem dwa pierwsze obroty Ko\u0142a Dharmy. We\u017amy nasz stosunek do rzeczy. Kiedy dotykam swego r\u00f3\u017ca\u0144ca, mam poczucie, \u017ce jest m\u00f3j i nale\u017cy do mnie. Przyjrzawszy si\u0119 w\u0142asnemu przywi\u0105zaniu do przedmiot\u00f3w, odkryjecie, \u017ce ma ono r\u00f3\u017cne poziomy. W tym poczucie istnienia samodzielnej osoby \u2013 niezale\u017cnego od waszego cia\u0142a i umys\u0142u bytu, kt\u00f3ry uwa\u017ca si\u0119 za w\u0142a\u015bciciela.<\/p>\n Kiedy dzi\u0119ki medytacji przekonujecie si\u0119, \u017ce takiego tworu po prostu nie ma, jeste\u015bcie w stanie zmniejszy\u0107 si\u0142\u0119 swego przywi\u0105zania. Ale i wci\u0105\u017c odczuwa\u0107 je na bardziej subtelnym poziomie. Mo\u017ce nie by\u0107 ono subiektywnie osobowe, tycz\u0105c \u2013 za spraw\u0105 pi\u0119knego koloru czy kszta\u0142tu \u2013 obiektywnego istnienia okre\u015blonego przedmiotu. W drugim obrocie Budda naucza\u0142 wi\u0119c, \u017ce w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci nie ma nie tylko osoba, ale i wszystkie zjawiska. Kiedy to sobie uprzytomnicie, pozb\u0119dziecie si\u0119 wszelkich form przywi\u0105zania i z\u0142udze\u0144.<\/p>\n Jak powiada \u0106andrakirti w komentarzu do \u201eRozprawy o drodze \u015brodka\u201d Nagard\u017auny, obja\u015bnienia szk\u00f3\u0142 ni\u017cszych, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0105 tylko o braku ja w kontek\u015bcie osobowym, nie s\u0105 pe\u0142ne. Mimo takiego zrozumienia wci\u0105\u017c bowiem b\u0119dzie si\u0119 odczuwa\u0107 subtelne przywi\u0105zanie i lgni\u0119cie do przedmiot\u00f3w zewn\u0119trznych, na przyk\u0142ad maj\u0105tku.<\/p>\n Wszystkie tradycje buddyjskie zgadzaj\u0105 si\u0119 w kwestii braku niezale\u017cnego ja, przedstawiaj\u0105 to jednak na r\u00f3\u017cne sposoby. Nauki szk\u00f3\u0142 wy\u017cszych s\u0105 g\u0142\u0119bsze. Cho\u0107by dlatego, \u017ce nawet rozumiej\u0105c, jak postuluj\u0105 szko\u0142y ni\u017csze, i\u017c cz\u0142owiek nie jest samowystarczalnym, materialnym bytem, mo\u017cna przypisywa\u0107 ja\u017ani realne, niezale\u017cne istnienie. Wyklucza to dopiero urzeczywistnienie subtelniejsze.<\/p>\n Nauki szk\u00f3\u0142 wy\u017cszych s\u0105 zatem skuteczniejszym antidotum na wiar\u0119 w realny byt os\u00f3b i zjawisk, nie odbieraj\u0105 im jednak istnienia konwencjonalnego. Jest ono faktem, z kt\u00f3rym urzeczywistnienie pusto\u015bci si\u0119 nie k\u0142\u00f3ci.<\/p>\n R\u00f3\u017cne obja\u015bnienia braku niezale\u017cnego ja nale\u017cy traktowa\u0107 jako t\u0142o buddyjskiej wizji zale\u017cnego powstawania, kt\u00f3ra tyczy zjawisk szkodliwych, b\u0119d\u0105cych przyczynami cierpienia. Sk\u0142ada si\u0119 na to dwana\u015bcie ogniw, obejmuj\u0105cych czynniki z jednego odrodzenia w kole bytu. Zale\u017cne powstawanie jest wi\u0119c fundamentem buddyjskiego pogl\u0105du.<\/p>\n Musicie rozumie\u0107 brak ja w kategoriach zale\u017cnego powstawania. W przeciwnym razie mo\u017cecie pob\u0142\u0105dzi\u0107. Ludzie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 zdolno\u015bciami. S\u0142ysz\u0105c, \u017ce wszystkie zjawiska pozbawione s\u0105 wrodzonego bytu, niekt\u00f3rym zdarza si\u0119 uzna\u0107, \u017ce nie istniej\u0105 w og\u00f3le. To bardzo szkodliwe i niebezpieczne nieporozumienie, mo\u017ce bowiem pchn\u0105\u0107 w skrajno\u015b\u0107 nihilizmu. Z my\u015bl\u0105 o takich s\u0142uchaczach Budda przedstawia\u0142 wyja\u015bnienia pobie\u017cne. Adept\u00f3w zdolniejszych naucza\u0142 na poziomie bardziej subtelnym. Bez wzgl\u0119du jednak na to, jak g\u0142\u0119bokie jest urzeczywistnienie pusto\u015bci, nie godzi ono w prze\u015bwiadczenie o konwencjonalnym istnieniu zjawisk.<\/p>\n Zrozumienie pusto\u015bci musi wi\u0119c uzupe\u0142nia\u0107 wasz\u0105 znajomo\u015b\u0107 zale\u017cnego powstawania i utwierdza\u0107 w przekonaniu o nieomylno\u015bci prawa przyczyny i skutku.<\/p>\n Je\u015bli spojrzycie na nauki szk\u00f3\u0142 wy\u017cszych z perspektywy pogl\u0105du ni\u017cszych, nie znajdziecie \u017cadnych sprzeczno\u015bci ani niesp\u00f3jno\u015bci. Analiza odwrotna ujawnia za to wiele nielogiczno\u015bci.<\/p>\n Cztery piecz\u0119cie<\/p>\n Cztery piecz\u0119cie maj\u0105 ogromne znaczenie dla adept\u00f3w buddyzmu. Wed\u0142ug pierwszej wszystkie z\u0142o\u017cone zjawiska s\u0105 nietrwa\u0142e. Kwesti\u0119 nietrwa\u0142o\u015bci najpe\u0142niej omawia szko\u0142a sautantrika (wyznawc\u00f3w sutr), t\u0142umacz\u0105ca, \u017ce co pojawi\u0142o si\u0119 z przyczyny, naturalnie musi si\u0119 rozpa\u015b\u0107. Nie potrzeba do tego \u017cadnych dodatkowych powod\u00f3w: proces destrukcji zaczyna si\u0119 w chwili powstania. Ka\u017cda rzecz, kt\u00f3ra od czego\u015b zale\u017cy, podlega zmianom \u2013 to subtelne znaczenie nietrwa\u0142o\u015bci. Podobnie chwilowo\u015b\u0107 zjawisk widzi fizyka.<\/p>\n Druga piecz\u0119\u0107 stwierdza, \u017ce wszystkie skalane zjawiska maj\u0105 natur\u0119 cierpienia. \u201eSkalane\u201d odnosi si\u0119 do \u017ar\u00f3d\u0142a w postaci szkodliwych czyn\u00f3w i emocji. Jak ju\u017c powiedzieli\u015bmy, rzeczy powsta\u0142e s\u0105 zale\u017cne od przyczyn, kt\u00f3re w tym wypadku stanowi\u0105 niewiedza oraz przeszkadzaj\u0105ce uczucia. Splamione dzia\u0142anie i niewiedza to sk\u0142adowe zjawiska negatywnego, a ich wp\u0142yw z natury oznacza cierpienie, rozumiane tu nie tylko jako b\u00f3l, ale tak\u017ce brak zadowolenia.<\/p>\n Analizuj\u0105c piecz\u0119cie nietrwa\u0142o\u015bci i cierpienia w\u0142a\u015bciwego splamionym zjawiskom, rozwiniemy autentyczne poczucie wyrzeczenia, determinacj\u0119 do uwolnienia si\u0119 od b\u00f3lu. Rodzi to pytanie, czy taka wolno\u015b\u0107 w og\u00f3le jest mo\u017cliwa? Odpowied\u017a znajdziemy w trzeciej piecz\u0119ci, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 wszystkie zjawiska s\u0105 puste i pozbawione to\u017csamo\u015bci.<\/p>\n Do\u015bwiadczenie cierpienia bierze si\u0119 z przyczyn i warunk\u00f3w: splamionych dzia\u0142a\u0144 oraz niewiedzy, kt\u00f3ra do nich popycha. Owa niewiedza to nieporozumienie. Widzi zjawiska na opak, nie ma oparcia w faktach, prowadzi na manowce i k\u0142\u00f3ci si\u0119 z rzeczywisto\u015bci\u0105. Je\u015bli zdo\u0142amy si\u0119 jej pozby\u0107, mo\u017cemy po\u0142o\u017cy\u0107 kres cierpieniu. Gdy dzi\u0119ki poznaniu natury rzeczywisto\u015bci osi\u0105gniemy owo ustanie, wyzwolenie, przekonamy si\u0119, \u017ce zgodnie z czwart\u0105 piecz\u0119ci\u0105 jest ono prawdziwym spokojem.<\/p>\n Zwa\u017cywszy na r\u00f3\u017cne wyja\u015bnienia szk\u00f3\u0142 filozofii buddyjskiej, w tym wielkiego pojazdu, trzeba odr\u00f3\u017cnia\u0107 sutry, kt\u00f3re wymagaj\u0105 interpretacji, od ostatecznych. Gdyby\u015bmy mieli opiera\u0107 si\u0119 tu wy\u0142\u0105cznie na tekstach, musieliby\u015bmy odnosi\u0107 dan\u0105 sutr\u0119 do innych, co trwa\u0142oby w niesko\u0144czono\u015b\u0107 i dalej budzi\u0142o w\u0105tpliwo\u015bci, zatem decydujemy w oparciu o logik\u0119. W przypadku szk\u00f3\u0142 filozoficznych wielkiego pojazdu rozum jest wi\u0119c wa\u017cniejszy od ksi\u0105g.<\/p>\n Jak zdecydowa\u0107, czy co\u015b podlega interpretacji? Do kategorii tej nale\u017c\u0105 r\u00f3\u017cne rodzaje pism. Niekt\u00f3re sutry m\u00f3wi\u0105 na przyk\u0142ad o zabijaniu ojca i matki. Skoro nie mo\u017cna tego traktowa\u0107 dos\u0142ownie, potrzebna jest interpretacja. Za jej spraw\u0105 \u201erodzice\u201d okazuj\u0105 si\u0119 szkodliwymi czynami i przywi\u0105zaniem, kt\u00f3rych skutkiem jest kolejne odrodzenie.<\/p>\n Podobnie w tantrach, na przyk\u0142ad Guhjasamad\u017cy, wzywa si\u0119 do zabicia Tathagaty, Buddy, co ma by\u0107 gwarantem osi\u0105gni\u0119cia najwy\u017cszego Przebudzenia.<\/p>\n Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce takie teksty wymagaj\u0105 interpretacji. W przypadku innych sutr bywa to przecie\u017c mniej oczywiste. Sutra, kt\u00f3ra t\u0142umaczy dwana\u015bcie ogniw zale\u017cnego powstawania, m\u00f3wi, \u017ce z przyczyny rodzi si\u0119 owoc, przywo\u0142uj\u0105c niewiedz\u0119 i szkodliwe dzia\u0142ania. Uznano, \u017ce wymaga to wyk\u0142adni, gdy\u017c nie uwzgl\u0119dnia perspektywy ostatecznej. Jedna rzecz mo\u017ce bowiem wyda\u0107 inn\u0105 tylko na poziomie konwencji. Z ostatecznego punktu widzenia jej natura jest pusta. Sutry te uznano wi\u0119c za podlegaj\u0105ce interpretacji, poniewa\u017c istnieje g\u0142\u0119bszy poziom, kt\u00f3rego nie uwzgl\u0119dniaj\u0105.<\/p>\n W sutrach ostatecznych, takich jak \u201eSutra serca\u201d, Budda m\u00f3wi o ostatecznej naturze zjawisk: pustka jest form\u0105, forma jest pustk\u0105, nie ma pustki poza form\u0105. Opisuj\u0105c ostateczny tryb istnienia zjawisk, pusto\u015b\u0107, nie podlegaj\u0105 interpretacji (cho\u0107 trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce r\u00f3\u017cne szko\u0142y buddyjskie podchodz\u0105 do tej kwestii na sw\u00f3j spos\u00f3b).<\/p>\n Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, pisma szko\u0142y \u201ekonsekwencjalistycznej\u201d (madhjamika prasangika), zw\u0142aszcza Nagard\u017auny i jego ucznia \u0106andrakirtiego, s\u0105 ostateczne, najpe\u0142niej wyk\u0142adaj\u0105c buddyjsk\u0105 doktryn\u0119 pusto\u015bci i wytrzymuj\u0105c pr\u00f3b\u0119 logiki.<\/p>\n W\u015br\u00f3d sutr ostatecznych s\u0105 tak\u017ce nauki trzeciego obrotu Ko\u0142a Dharmy, zw\u0142aszcza \u201eSutra esencji Tathagaty\u201d, fundament wielu wa\u017cnych traktat\u00f3w drogi \u015brodka. Cz\u0119\u015b\u0107 tybeta\u0144skich uczonych (na przyk\u0142ad dzionangpowie) zalicza do tej kategorii r\u00f3wnie\u017c \u201eSutr\u0119 obja\u015bniaj\u0105c\u0105 my\u015bl Buddy\u201d. Propaguj\u0105c pogl\u0105d \u201epusto\u015bci innego\u201d, m\u00f3wi\u0105 o r\u00f3\u017cnych rodzajach pusto\u015bci rozmaitych zjawisk (relatywnych w sobie i ostatecznych wzgl\u0119dem relatywnych).<\/p>\n Mo\u017cna rozumie\u0107 to tak, \u017ce skoro zjawiska konwencjonalne nie stanowi\u0105 swojej ostatecznej natury, s\u0105 puste, wyzute z siebie. Owi uczeni interpretuj\u0105 to jednak inaczej, uznaj\u0105c, \u017ce zjawiska, puste w ten spos\u00f3b, nie istniej\u0105.<\/p>\n Historia uczy, \u017ce wielu mistrz\u00f3w z tej grupy osi\u0105gn\u0119\u0142o urzeczywistnienie tantrycznych proces\u00f3w budowania i spe\u0142niania, co \u015bwiadczy o g\u0142\u0119bi ich zrozumienia tej szczeg\u00f3lnej wizji pusto\u015bci. Niemniej uznanie, \u017ce zjawiska puste w ten spos\u00f3b nie istniej\u0105, by\u0142oby r\u00f3wnoznaczne ze stwierdzeniem, \u017ce nie istnieje zupe\u0142nie nic.<\/p>\n Utrzymuj\u0105c, \u017ce konwencjonalne zjawiska nie istniej\u0105, przyjmuje si\u0119, \u017ce ich ostateczna natura jest zjawiskiem istniej\u0105cym realnie, samoistnym. W tym uj\u0119ciu pusto\u015b\u0107 owej ostatecznej prawdy odnosi si\u0119 do niebycia rzecz\u0105 konwencjonaln\u0105.<\/p>\n Dharma\u015bri, syn Jumo Mingjura Dord\u017ce, jednego z rzecznik\u00f3w tej wizji pusto\u015bci, uwa\u017ca\u0142 za nihilistyczny pogl\u0105d Nagard\u017auny.<\/p>\n Wedle tego systemu, skoro zjawiska konwencjonalne s\u0105 puste same z siebie, jedyn\u0105 istniej\u0105c\u0105 rzecz\u0105 jest prawda ostateczna \u2013 realna i samoistna.<\/p>\n Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce k\u0142\u00f3ci si\u0119 to z wizj\u0105 pusto\u015bci, wy\u0142o\u017con\u0105 w sutrach doskona\u0142o\u015bci m\u0105dro\u015bci, w kt\u00f3rych Budda m\u00f3wi\u0142 jasno, \u017ce pod wzgl\u0119dem pustej natury zjawiska konwencjonalne i ostateczne niczym si\u0119 nie r\u00f3\u017cni\u0105. T\u0142umacz\u0105c przy pomocy wielu synonim\u00f3w prawdy ostatecznej, \u017ce od formy po wszechwiedz\u0119 wszystko jest r\u00f3wnie puste.<\/p>\n Utrzymuj\u0105c, \u017ce zjawiska s\u0105 puste i maj\u0105 pust\u0105 natur\u0119, konsekwencjali\u015bci drogi \u015brodka, rzecznicy najwy\u017cszej doktryny filozofii buddyjskiej, nie twierdz\u0105 przecie\u017c, \u017ce nie istniej\u0105 one w og\u00f3le \u2013 tylko nie samoistnie, w sobie i z siebie. Faktem jest, \u017ce maj\u0105 cechy istnienia, powstaj\u0105c na przyk\u0142ad z przyczyn i warunk\u00f3w. Pozbawione niezale\u017cnej natury, s\u0105 zatem zale\u017cne. Owa zale\u017cno\u015b\u0107 od innych czynnik\u00f3w \u015bwiadczy o braku niezale\u017cnej natury zjawisk. W tym uj\u0119ciu pusto\u015b\u0107 oznacza zale\u017cno\u015b\u0107 powstawania, a wi\u0119c nie przeczy konwencjonalnej realno\u015bci rzeczy.<\/p>\n Dla konsekwencjalist\u00f3w zale\u017cno\u015b\u0107 zjawisk wskazuje ich pust\u0105 natur\u0119. Pozbawione niezale\u017cno\u015bci, nie maj\u0105 one samoistnego bytu. Analiza zale\u017cnego powstawania jest doskona\u0142ym narz\u0119dziem, kt\u00f3re nie tylko rozwiewa mit samoistno\u015bci, ale i chroni przed popadni\u0119ciem w skrajno\u015b\u0107 nihilizmu.<\/p>\n Sam Nagard\u017auna pisze, \u017ce pusto\u015b\u0107 trzeba rozumie\u0107 w kontek\u015bcie zale\u017cnego powstawania. \u201eSkoro nie ma rzeczy, kt\u00f3ra nie powsta\u0142a w zale\u017cno\u015bci \u2013 powiada w \u201eFundamentalnym traktacie\u201d \u2013 nie ma te\u017c nic niepustego\u201d. Tak samo widzieli to p\u00f3\u017aniejsi komentatorzy, cho\u0107by oszcz\u0119dny w s\u0142owach, ale bardzo precyzyjny Buddhapalita czy \u0106andrakirti. Czytaj\u0105c ich obja\u015bnienia, zaczyna si\u0119 naprawd\u0119 szanowa\u0107 Nagard\u017aun\u0119.<\/p>\n Tak w ogromnym zarysie wygl\u0105da system buddyjskiej sutry.<\/p>\n Wprowadzenie w tantr\u0119<\/p>\n Przedstawimy tu perspektyw\u0119 historyczn\u0105, wedle kt\u00f3rej Budda naucza\u0142 tantr w okre\u015blonym czasie i miejscu, cho\u0107 moim zdaniem pouczenia te mog\u0142y by\u0107 r\u00f3wnie dobrze owocem indywidualnego urzeczywistnienia, daj\u0105cego g\u0142\u0119boki wgl\u0105d w potencja\u0142 cia\u0142a fizycznego oraz mo\u017cliwo\u015b\u0107 odbierania nauk w wizjach. W kontek\u015bcie tantry nie nale\u017cy wi\u0119c przywi\u0105zywa\u0107 zbytniej wagi do kalendarza.<\/p>\n W tantrze Kalaczakry sam Budda m\u00f3wi, \u017ce obracaj\u0105c Ko\u0142o Dharmy na G\u00f3rze S\u0119p\u00f3w, udzieli\u0142 te\u017c r\u00f3\u017cnych nauk tantrycznych w miejscu o nazwie Dhanjakataka. Tybeta\u0144scy uczeni nie s\u0105 zgodni. Cz\u0119\u015b\u0107 uwa\u017ca, \u017ce Budda wy\u0142o\u017cy\u0142 tantr\u0119 w czasie pe\u0142ni rok po osi\u0105gni\u0119ciu pe\u0142nego Przebudzenia, zdaniem innych \u2013 miesi\u0105c przed sw\u0105 parinirwan\u0105. Drugi wariant wydaje si\u0119 bli\u017cszy opisowi z tantry Kalaczakry.<\/p>\n Mo\u017cna s\u0105dzi\u0107, \u017ce Budda naucza\u0142 kilku tantr z klas ni\u017cszych w swojej fizycznej postaci \u2013 bhikszu, mnicha z pe\u0142nymi \u015bwi\u0119ceniami \u2013 najcz\u0119\u015bciej przybiera\u0142 jednak wtedy form\u0119 g\u0142\u00f3wnego b\u00f3stwa przekazywanej tantry.<\/p>\n Praktyka tantry wymaga stabilnej podstawy \u015bcie\u017cki sutry, na kt\u00f3r\u0105 sk\u0142ada si\u0119 zrozumienie wizji pusto\u015bci wy\u0142o\u017conej w drugim obrocie, obudzenie wyrastaj\u0105cego z mi\u0142o\u015bci i wsp\u00f3\u0142czucia altruistycznego pragnienia osi\u0105gni\u0119cia Przebudzenia dla dobra wszystkich \u017cyj\u0105cych istot oraz \u0107wiczenie sze\u015bciu doskona\u0142o\u015bci. Po tantr\u0119, czynnik dodatkowy, mo\u017cna wi\u0119c si\u0119gn\u0105\u0107 dopiero po zbudowaniu mocnego fundamentu \u015bcie\u017cek powszechnych.<\/p>\n Najg\u0142\u0119bsze nauki zawiera tantra najwy\u017cszej jogi, kt\u00f3ra wyk\u0142ada Natur\u0119 Buddy (czy te\u017c esencj\u0119 Stanu Buddy), czyli niesplamion\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 z \u201eNajwy\u017cszej ci\u0105g\u0142o\u015bci\u201d. Tylko ta tantra pozwala na uchwycenie najsubtelniejszego znaczenia tej kwestii.<\/p>\n Bez wzgl\u0119du na to, jak interpretujemy owe nauki, nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce ostateczna intencja Stanu Buddy jest fundamentalnym, przyrodzonym umys\u0142em jasnego \u015bwiat\u0142a. Wprz\u0119gni\u0119cie go w \u015bcie\u017ck\u0119 stanowi nies\u0142ychanie skuteczne narz\u0119dzie.<\/p>\n Punktowe skupienie najcz\u0119\u015bciej praktykuje si\u0119 na grubym, pospolitym poziomie mentalnym, na kt\u00f3rym pilnowanie koncentracji wymaga wielkiej uwa\u017cno\u015bci i czujno\u015bci. Nie by\u0142yby one potrzebne, gdyby\u015bmy dysponowali metod\u0105, pozwalaj\u0105c\u0105 na uwolnienie si\u0119 od rozproszenia tego rodzaju. Tantra najwy\u017cszej jogi t\u0142umaczy techniki, umo\u017cliwiaj\u0105ce rozpuszczenie grubych poziom\u00f3w umys\u0142u i sprowadzenie go tam, gdzie nic nie rozprasza.<\/p>\n Wedle tej tradycji przyrodzony umys\u0142 czystego \u015bwiat\u0142a \u2013 poziom najsubtelniejszy \u2013 wprowadza si\u0119 na \u015bcie\u017ck\u0119, rozpuszczaj\u0105c czy te\u017c wycofuj\u0105c grube poziomy umys\u0142u i nap\u0119dzaj\u0105ce je energie. S\u0142u\u017c\u0105 temu trzy g\u0142\u00f3wne metody: joga wiatr\u00f3w, do\u015bwiadczenie czterech rodzaj\u00f3w szcz\u0119\u015bliwo\u015bci oraz medytacja braku poj\u0119\u0107.<\/p>\n Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce do celu prowadzi ka\u017cda z tych technik. Samodzielnie i w po\u0142\u0105czeniu z innymi. Prawa my\u015bl, kt\u00f3r\u0105 dzi\u015b obudzili\u015bmy, mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 przyczyn\u0105 osi\u0105gni\u0119cia kiedy\u015b wszechwiedzy \u2013 co nie znaczy, \u017ce do tego wystarczy.<\/p>\n Indyjski mistrz Buddhad\u017aniana t\u0142umaczy w \u201e\u015awi\u0119tych s\u0142owach Mandziu\u015briego\u201d, \u017ce za spraw\u0105 budowy naszych cia\u0142 oraz ich element\u00f3w, w okre\u015blonych okoliczno\u015bciach \u2013 snu, ziewania, omdlenia i szczytowania \u2013 wszyscy do\u015bwiadczamy subtelnego poziomu jasnego \u015bwiat\u0142a. To \u015bwiadectwo potencja\u0142u, kt\u00f3ry w sobie nosimy i mo\u017cemy rozwin\u0105\u0107. Stanem, kt\u00f3ry stanowi po temu najlepsz\u0105 sposobno\u015b\u0107, jest stosunek seksualny.<\/p>\n Cho\u0107 pos\u0142uguj\u0119 si\u0119 potocznymi okre\u015bleniami, nie chodzi o stosunek zwyk\u0142y, tylko o stopienie element\u00f3w w szczycie g\u0142owy podczas zespolenia z partnerem p\u0142ci przeciwnej oraz o odwr\u00f3cenie tego procesu moc\u0105 medytacji.<\/p>\n Warunkiem wst\u0119pnym podj\u0119cia takiej praktyki jest zdolno\u015b\u0107 uchronienia si\u0119 przed b\u0142\u0119dem ejakulacji. Szkodzi to praktyce, co ze szczeg\u00f3ln\u0105 moc\u0105 podkre\u015bla tantra Kalaczakry. Poniewa\u017c dotyczy to nawet snu, tantry opisuj\u0105 r\u00f3\u017cne techniki pracy z tym problemem.<\/p>\n K\u0142\u00f3ci si\u0119 to z wyk\u0142adni\u0105 winaji, kt\u00f3ra okre\u015bla zasady dyscypliny buddyjskich mnich\u00f3w i czyni wyj\u0105tek dla wytrysku we \u015bnie, poniewa\u017c jest on poza wasz\u0105 kontrol\u0105. Inaczej tantra. Do\u015bwiadczenie topienia umys\u0142u Przebudzenia zostaje wywo\u0142ane pospolitym po\u017c\u0105daniem, adept musi wi\u0119c umie\u0107 je obudzi\u0107.<\/p>\n Rzecz w tym, \u017ce za spraw\u0105 si\u0142y po\u017c\u0105dania mo\u017cecie topi\u0107 w swoim ciele elementy. Do\u015bwiadczaj\u0105c wtedy stanu bez poj\u0119\u0107, powinni\u015bcie m\u00f3c skierowa\u0107 uwag\u0119 na medytacj\u0119 pusto\u015bci. Je\u017celi zdo\u0142acie przeku\u0107 to w urzeczywistnienie pustki, dokonacie sztuki przekszta\u0142cenia szkodliwej emocji, pragnienia, w m\u0105dro\u015b\u0107 rozumiej\u0105c\u0105 pusto\u015b\u0107.<\/p>\n Je\u017celi umiecie zaprz\u0105c ten pozapoj\u0119ciowy, b\u0142ogi umys\u0142 w dzie\u0142o urzeczywistnienia pusto\u015bci, zyskujecie pot\u0119\u017cn\u0105 m\u0105dro\u015b\u0107, kt\u00f3ra stanowi antidotum na przeszkadzaj\u0105ce uczucia. Innymi s\u0142owy, m\u0105dro\u015b\u0107 bior\u0105ca si\u0119 ze szkodliwych emocji, unieszkodliwia je i likwiduje \u2013 niczym insekt, kt\u00f3ry rodzi si\u0119 w drewnie i je po\u017cera.<\/p>\n Tak zatem nale\u017cy rozumie\u0107 przyj\u0119cie przez Budd\u0119 postaci g\u0142\u00f3wnego b\u00f3stwa medytacyjnego mandali i zespolenie z partnerk\u0105 w czasie wyk\u0142adania tantrycznej \u015bcie\u017cki. Podczas praktyki adepci po prostu to sobie wyobra\u017caj\u0105.<\/p>\n Inny unikalny, g\u0142\u0119boki aspekt tantry wi\u0105\u017ce si\u0119 z procesem osi\u0105gania podw\u00f3jnego cia\u0142a Buddy: cia\u0142a formy i cia\u0142a prawdy. W systemie sutry d\u0105\u017cy si\u0119 do tego, rozwijaj\u0105c altruistyczn\u0105 aspiracj\u0119 Przebudzenia. Cia\u0142o Buddy wymaga przecie\u017c przyczyn i warunk\u00f3w, kt\u00f3re musz\u0105 odpowiada\u0107 skutkowi. Innymi s\u0142owy, by\u0107 do niego podobne.<\/p>\n Sutry opisuj\u0105 przyczyny foremnego cia\u0142a Buddy w kategoriach jedynego w swoim rodzaju cia\u0142a mentalnego, jakie osi\u0105gaj\u0105 bardzo zaawansowani Bodhisattwowie, tworz\u0105c w ten spos\u00f3b odpowiedni\u0105 przyczyn\u0119. Wspominaj\u0105 o tym tak\u017ce pisma pojazdu mniejszego. Cho\u0107 nie znajdziemy tam pe\u0142nej metody urzeczywistnienia wszechwiedzy, wyliczaj\u0105 praktyki, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 osi\u0105gni\u0119ciu wi\u0119kszych i mniejszych znamion Buddy.<\/p>\n Tantra najwy\u017cszej jogi przedstawia tymczasem jedyne w swoim rodzaju przyczyny oraz metody urzeczywistnienia tak cia\u0142a prawdy, jak foremnego cia\u0142a Buddy. Aby m\u00f3c si\u0119gn\u0105\u0107 po metod\u0119, kt\u00f3ra pe\u0142ni rol\u0119 g\u0142\u00f3wnej przyczyny osi\u0105gni\u0119cia cia\u0142a foremnego, adept tantry winien najpierw rozwin\u0105\u0107 zdolno\u015bci mentalne. Innymi s\u0142owy, \u0107wiczy\u0107. Dzi\u0119ki jodze b\u00f3stwa praktykuj\u0105cy staje si\u0119 nim, wprz\u0119gaj\u0105c w medytacj\u0119 wyobra\u017ani\u0119.<\/p>\n Wed\u0142ug tantr takich jak Wad\u017craprand\u017cara i zwi\u0105zanych z nimi indyjskich komentarzy osi\u0105gni\u0119cie cia\u0142a prawdy Buddy wymaga medytacji oraz praktyki \u015bcie\u017cki o podobnych do niego cechach, czyli medytacji bezpo\u015bredniej percepcji pusto\u015bci, w kt\u00f3rej wygaszone s\u0105 wszystkie dualistyczne przejawienia oraz konstrukcje poj\u0119ciowe. Dotyczy to r\u00f3wnie\u017c cia\u0142a foremnego. Nie da si\u0119 przeceni\u0107 znaczenia i mocy praktyki \u015bcie\u017cki o cechach podobnych do rezultatu w postaci Stanu Buddy, zw\u0142aszcza cia\u0142a foremnego. Tantry przedstawiaj\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119, kt\u00f3r\u0105 cechuj\u0105 cztery doskona\u0142e czysto\u015bci, w\u0142a\u015bciwe rezultatowi: doskona\u0142a czysto\u015b\u0107 Przebudzenia, doskona\u0142a czysto\u015b\u0107 cia\u0142a, doskona\u0142a czysto\u015b\u0107 w\u0142a\u015bciwo\u015bci oraz doskona\u0142a czysto\u015b\u0107 aktywno\u015bci.<\/p>\n Wed\u0142ug wszystkich system\u00f3w wielkiego pojazdu osi\u0105gni\u0119cie rezultatu, zjednoczenia dw\u00f3ch cia\u0142, wymaga praktyki \u015bcie\u017cki \u0142\u0105cz\u0105cej m\u0105dro\u015b\u0107 i metod\u0119. Niemniej zgodnie z systemem sutry jednia metody i m\u0105dro\u015bci nie jest pe\u0142na. Cho\u0107 m\u0105dro\u015b\u0107 jest tu urzeczywistnieniem pusto\u015bci, a metoda praktyk\u0105 sze\u015bciu doskona\u0142o\u015bci, ich zjednoczenie odnosi si\u0119 jedynie do praktyki m\u0105dro\u015bci rozumiej\u0105cej pusto\u015b\u0107, uzupe\u0142nionej czynnikiem metody w postaci umys\u0142u Przebudzenia, tudzie\u017c do praktyki umys\u0142u Przebudzenia i aspekt\u00f3w metody, uzupe\u0142nianych i wspieranych czynnikiem m\u0105dro\u015bci, takim jak zrozumienie pusto\u015bci. Innymi s\u0142owy, ta perspektywa wyklucza obecno\u015b\u0107 obu czynnik\u00f3w \u015bcie\u017cki \u2013 m\u0105dro\u015bci i metody \u2013 w jednostce \u015bwiadomo\u015bci.<\/p>\n Praktyka tego rodzaju to relatywna jedno\u015b\u0107 metody i m\u0105dro\u015bci. Praktyka m\u0105dro\u015bci nie jest wypreparowana z czynnik\u00f3w metody (i odwrotnie), nie ma jednak mowy o ich jedni. Tylko tantra mo\u017ce zapewni\u0107 ostateczn\u0105 przyczyn\u0119 (\u015bcie\u017ck\u0119) urzeczywistnienia rezultatu, Stanu Buddy, owej doskona\u0142ej jedno\u015bci cia\u0142a foremnego i cia\u0142a prawdy.<\/p>\n Jaka praktyka pozwala na nierozdzielne po\u0142\u0105czenie metody i m\u0105dro\u015bci? W tantrze jest to joga b\u00f3stwa, w kt\u00f3rej jego posta\u0107 wizualizuje si\u0119 w mgnieniu \u015bwiadomo\u015bci, zdaj\u0105c sobie jednocze\u015bnie spraw\u0119 z jego pustej natury. W ten spos\u00f3b jedna chwila \u015bwiadomo\u015bci zawiera tak medytacj\u0119 b\u00f3stwa, jak zrozumienie pusto\u015bci, b\u0119d\u0105c zatem czynnikiem i metody, i m\u0105dro\u015bci.<\/p>\n Rozwijaj\u0105c dum\u0119 czy te\u017c poczucie to\u017csamo\u015bci b\u00f3stwa w trakcie jego jogi, staramy si\u0119 r\u00f3wnie\u017c przekroczy\u0107 poczucie i percepcj\u0119 zwyczajno\u015bci. Moim zdaniem pomaga to w uwydatnieniu w sobie jego potencja\u0142u.<\/p>\n Rozwini\u0119cie niewzruszonej dumy b\u00f3stwa wymaga stabilnej wizualizacji jego postaci. Za spraw\u0105 naturalnej sk\u0142onno\u015bci i wynikaj\u0105cej z niej idei \u201esiebie\u201d mamy wrodzone poczucie \u201eja\u201d, kt\u00f3re opiera si\u0119 na naszym ciele i umy\u015ble. Je\u015bli wi\u0119c b\u0119dziemy kultywowa\u0107 siln\u0105 identyfikacj\u0119 z b\u00f3stwem, skupiaj\u0105c si\u0119 na jego formie, rozwiniemy bosk\u0105 dum\u0119 i poczucie to\u017csamo\u015bci.<\/p>\n Do obudzenia w sobie wszechwiedz\u0105cego umys\u0142u potrzebujemy jego konkretnej przyczyny, kt\u00f3r\u0105 nie jest dowolna posta\u0107 \u015bwiadomo\u015bci, tylko taka o trwa\u0142ej ci\u0105g\u0142o\u015bci. Innymi s\u0142owy, umys\u0142, jakiego pusto\u015b\u0107 urzeczywistniamy w celu osi\u0105gni\u0119cia wszechwiedzy, musi by\u0107 szczeg\u00f3lny \u2013 sta\u0142y pod wzgl\u0119dem ci\u0105g\u0142o\u015bci. Splamione stany, takie jak szkodliwe emocje, s\u0105 przypadkowe, a wi\u0119c przelotne. Cho\u0107 przeszkadzaj\u0105, mijaj\u0105, podczas gdy umys\u0142, kt\u00f3rego natur\u0119 urzeczywistniamy, zdobywaj\u0105c wszechwiedz\u0119, winien by\u0107 wieczny, nie ulotny.<\/p>\n Oznacza to, \u017ce musimy by\u0107 w stanie urzeczywistni\u0107 pust\u0105 natur\u0119 umys\u0142u oczyszczonego \u2013 takiego, kt\u00f3rego nigdy nie splami\u0142 wp\u0142yw szkodliwych uczu\u0107.<\/p>\n Aczkolwiek z perspektywy pusto\u015bci jako takiej nie ma r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy pustk\u0105 zjawisk zewn\u0119trznych (powiedzmy, ga\u0142\u0105zki) a pustk\u0105 b\u00f3stwa (na przyk\u0142ad wizualizowanego przez nas Wajroczany), z punktu widzenia okre\u015blanych przez ni\u0105 podmiot\u00f3w wygl\u0105da to inaczej.<\/p>\n Znaczenie jogi b\u00f3stwa le\u017cy w szczeg\u00f3lnym rodzaju m\u0105dro\u015bci, kt\u00f3ra urzeczywistnia jego pusto\u015b\u0107 i pe\u0142ni rol\u0119 g\u0142\u00f3wnej przyczyny wszechwiedz\u0105cego umys\u0142u Stanu Buddy. Owa joga stanowi zatem jedno\u015b\u0107 jasno\u015bci (wizualizacji b\u00f3stwa) oraz g\u0142\u0119bi (urzeczywistnienia pusto\u015bci).<\/p>\n Zgodnie z naukami sutr Budda nigdy nie pochwala\u0142 wzbudzania przeszkadzaj\u0105cych uczu\u0107 dla osobistej korzy\u015bci b\u0105d\u017a indywidualnego urzeczywistnienia \u015bcie\u017cki, niemniej aprobowa\u0142 decyzje Bodhisattw\u00f3w, kt\u00f3rzy robili to dla dobra innych.<\/p>\n Budda powiada\u0142, \u017ce cho\u0107 w mie\u015bcie odchody s\u0105 nieczysto\u015bciami, na polu stanowi\u0105 warto\u015bciowy naw\u00f3z. Na tej samej zasadzie Bodhisattwa mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 innym przy pomocy u\u0142udy.<\/p>\n Cho\u0107 wed\u0142ug sutr Budda nigdy nie pozwala\u0142 Bodhisattwom na budzenie w sobie z\u0142o\u015bci i nienawi\u015bci, z w\u0142asnego do\u015bwiadczenia wiemy, \u017ce te niezwykle silne emocje pomagaj\u0105 nam dopi\u0105\u0107 swego.<\/p>\n Z tantr dowiadujemy si\u0119, \u017ce Budda zrobi\u0142 wyj\u0105tek, gdy\u017c znajdujemy w nich techniki, pozwalaj\u0105ce na wykorzystanie nienawi\u015bci i gniewu w dobrym celu. Trzeba jednak wiedzie\u0107, \u017ce w takim przypadku g\u0142\u00f3wn\u0105 pobudk\u0105 musi by\u0107 altruistyczne pragnienie osi\u0105gni\u0119cia Przebudzenia dla po\u017cytku innych. Intencja stanowi wtedy zado\u015b\u0107uczynienie. Tak te\u017c nale\u017cy rozmie\u0107 gniewne aspekty niekt\u00f3rych b\u00f3stw.<\/p>\n Tyle o r\u00f3\u017cnicach mi\u0119dzy systemem sutr i tantr czy te\u017c przewagach tego drugiego.<\/p>\n Cztery klasy tantry<\/p>\n Zgodnie z wyja\u015bniaj\u0105c\u0105 tantr\u0105 Wad\u017crapand\u017cary system tantryczny dzieli si\u0119 na cztery klasy. Jak ju\u017c wspominali\u015bmy kulminacj\u0119 g\u0142\u0119bi znajdujemy wy\u0142\u0105cznie w tantrze najwy\u017cszej jogi, ni\u017csze nale\u017cy zatem traktowa\u0107 jak stopnie, prowadz\u0105ce do tego pu\u0142apu. Cho\u0107 wszystkie cztery m\u00f3wi\u0105 o wprowadzaniu na \u015bcie\u017ck\u0119 pragnienia, r\u00f3\u017cnicuj\u0105 jego poziomy. W klasie pierwszej, tantrze dzia\u0142ania, metod\u0105 jest patrzenie na partnerk\u0119. Wy\u017csze obejmuj\u0105 \u015bmiech, uj\u0119cie d\u0142oni czy te\u017c u\u015bcisk oraz zespolenie.<\/p>\n Cztery klasy zawdzi\u0119czaj\u0105 nazwy swoim funkcjom oraz r\u00f3\u017cnym trybom oczyszczania. W klasie najni\u017cszej mudry (rytualne gesty) uchodz\u0105 za wa\u017cniejsze od jogi wewn\u0119trznej, st\u0105d miano tantry dzia\u0142ania.<\/p>\n Klasa druga, kt\u00f3ra rozk\u0142ada akcenty r\u00f3wno, nosi nazw\u0119 tantry przedstawienia. Trzecia, tantra jogi k\u0142adzie wi\u0119kszy nacisk na wewn\u0119trzn\u0105 jog\u0119 ni\u017c zewn\u0119trzne aktywno\u015bci. Czwarta, tantra najwy\u017cszej jogi, koncentruje si\u0119 na jodze i nie ma ju\u017c nic nad sob\u0105.<\/p>\n Nauki wielkiej doskona\u0142o\u015bci njingmapy m\u00f3wi\u0105 o dziewi\u0119ciu pojazdach. Trzema pierwszymi s\u0105 pojazdy s\u0142uchacza (\u015brawaka), urzeczywistniaj\u0105cego samotnie (pratjekabudda) oraz bodhisattwy, kt\u00f3re sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na system sutry. Nast\u0119pne trzy, nazywane zewn\u0119trznymi (poniewa\u017c k\u0142ad\u0105 nacisk na praktyk\u0119 aktywno\u015bci, cho\u0107 odnosz\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do zewn\u0119trznego i wewn\u0119trznego post\u0119powania adepta) \u2013 to tantry dzia\u0142ania , przedstawienia i jogi. Ostatni\u0105 grup\u0119 stanowi\u0105 trzy tantry wewn\u0119trzne, kt\u00f3re w nomenklaturze wielkiej doskona\u0142o\u015bci nosz\u0105 nazwy mahajogi, annujogi i atijogi.<\/p>\n Trzy pojazdy wewn\u0119trzne nazywa si\u0119 metodami b\u0105d\u017a narz\u0119dziami zdobywania kontroli, poniewa\u017c pozwalaj\u0105 wydoby\u0107 najsubtelniejsze poziomy umys\u0142u i energii. W ten spos\u00f3b adept, przekraczaj\u0105c doczesne konwencje, osi\u0105ga stan, w kt\u00f3rym nie ma rozr\u00f3\u017cniania na dobro i z\u0142o, czyste i nieczyste.<\/p>\n Abhiszeki<\/p>\n W trzech ni\u017cszych tantrach struktura rytua\u0142u abhiszeki jest w\u0142a\u015bciwie identyczna. W tantrze najwy\u017cszej jogi zmienia si\u0119 to za spraw\u0105 wielkiej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci \u201eczynnik\u00f3w prowadz\u0105cych do dojrza\u0142o\u015bci\u201d.<\/p>\n Poszczeg\u00f3lne klasy tantry wymagaj\u0105 r\u00f3\u017cnych abhiszek. W tantrze dzia\u0142ania, na przyk\u0142ad, niezb\u0119dne s\u0105 (dwie) abhiszeki wody i korony, w tantrze przedstawienia \u2013 pi\u0119\u0107 abhiszek m\u0105dro\u015bci, a w tantrze najwy\u017cszej jogi \u2013 (cztery) abhiszeki wazy, tajemna, m\u0105dro\u015bci-wiedzy oraz s\u0142owa.<\/p>\n Nazwy zmieniaj\u0105 si\u0119 wraz z tradycjami. W starym przekazie njingmapy, na przyk\u0142ad, abhiszeka wad\u017cra mistrza nosi miano \u201eiluzji\u201d, a ucznia \u2013 \u201epo\u017cytecznej\u201d. Jest tak\u017ce wszechobejmuj\u0105ca abhiszeka wad\u017cry, a w wielkiej doskona\u0142o\u015bci czwarta dzieli si\u0119 jeszcze na cztery cz\u0119\u015bci.<\/p>\n Sanskryckie s\u0142owo abhiszeka ma wiele znacze\u0144 w r\u00f3\u017cnych kontekstach. Przyczynowo, jest czynnikiem powoduj\u0105cym dojrzewanie, w kategoriach \u015bcie\u017cki stanowi w\u0142a\u015bciw\u0105 drog\u0119 wyzwolenia, a w wymiarze rezultatu \u2013 oczyszczony owoc. Wielka doskona\u0142o\u015b\u0107 wymienia jeszcze jeden aspekt, abhiszek\u0119 podstawy. Odnosi si\u0119 to do jasnego \u015bwiat\u0142a, gruntu, pozwalaj\u0105cego zaistnie\u0107 ca\u0142ej reszcie. Brak tego fundamentu po prostu wyklucza\u0142by mo\u017cliwo\u015b\u0107 udzielania innych abhiszek.<\/p>\n W przypadku zewn\u0119trznego zjawiska takiego jak waza czy ga\u0142\u0105zka nie ma mowy o czynniku powoduj\u0105cym dojrzewanie, \u015bcie\u017cce, rezultacie i tak dalej, kt\u00f3re tycz\u0105 wy\u0142\u0105cznie istot o odpowiednich mo\u017cliwo\u015bciach.<\/p>\n Przygotowania do abhiszeki<\/p>\n Do przeprowadzenia ceremonii abhiszeki potrzeba mandali, niezr\u00f3wnanej siedziby czy te\u017c niebia\u0144skiego pa\u0142acu b\u00f3stwa. S\u0105 r\u00f3\u017cne rodzaje mandal: stworzone skupieniem, namalowane, usypane z piasku czy te\u017c, jak w tantrze najwy\u017cszej jogi, pochodz\u0105ce z cia\u0142a Guru b\u0105d\u017a konwencjonalnego umys\u0142u Przebudzenia. Najwa\u017cniejsza jest piaskowa, poniewa\u017c tylko jej przygotowanie pozwala na odprawienie wszystkich rytua\u0142\u00f3w, takich jak konsekracja miejsca i nici czy ceremonialny taniec, na kt\u00f3ry sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 rozmaite gesty i kroki.<\/p>\n Istnieje wiele rytualnych ta\u0144c\u00f3w. Jeden towarzyszy konsekracji miejsca, w kt\u00f3rym powstaje mandala, inny wykonuje si\u0119 na zako\u0144czenie, jako ofiar\u0119 dla jej b\u00f3stw. Jeszcze inny, czam, s\u0142u\u017cy przede wszystkim odsuwaniu przeszk\u00f3d.<\/p>\n Ma\u0142e klasztory cz\u0119sto specjalizowa\u0142y si\u0119 w rytualnych ta\u0144cach, cho\u0107 zrozumienie ich symboliki i sensu mog\u0142o pozostawia\u0107 wiele do \u017cyczenia. Dla niejednego to spektakl, teatralne przedstawienie, co stanowi smutne \u015bwiadectwo degeneracji tantry. Zdaniem indyjskich historyk\u00f3w jedn\u0105 z przyczyn upadku buddyzmu w tym kraju by\u0142o przesadne upublicznianie tantrycznych praktyk. Kiedy adeptowi brakuje niezb\u0119dnych podstaw, techniki i medytacje tantry mog\u0105 bardziej zaszkodzi\u0107 ni\u017c pom\u00f3c. Dlatego te\u017c nazywa si\u0119 je \u201etajemnymi\u201d.<\/p>\n Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce nauki tantry s\u0142awi\u0105 monastyczne \u015blubowania indywidualnego wyzwolenia. Wedle Kalaczakry, kr\u00f3lowej tantr najwy\u017cszej jogi, pierwsze miejsce po\u015br\u00f3d wszystkich wad\u017cra mistrz\u00f3w, kt\u00f3rzy udzielaj\u0105 nauk i odprawiaj\u0105 rytua\u0142y, zajmuj\u0105 mnisi z pe\u0142nymi \u015bwi\u0119ceniami, drugie \u2013 nowicjusze, a trzecie \u2013 \u015bwieccy. Co wi\u0119cej, podczas abhiszeki przyjmuje si\u0119 r\u00f3\u017cne rodzaje zobowi\u0105za\u0144. \u015alubowania Bodhisattwy mo\u017cna przyj\u0105\u0107 w obecno\u015bci wizerunku Buddy, bez udzia\u0142u Guru w ludzkiej postaci. \u017bywy cz\u0142owiek jest natomiast niezb\u0119dny do przekazania \u015blub\u00f3w indywidualnego wyzwolenia i tantrycznych.<\/p>\n Je\u015bli macie si\u0119 rozwija\u0107 i rosn\u0105\u0107 na tantrycznej \u015bcie\u017cce, aby obudzi\u0107 potencja\u0142 ukryty w umy\u015ble i osi\u0105gn\u0105\u0107 rezultat, Stan Buddy, musicie otrzyma\u0107 od swojego Guru inspiracj\u0119 i b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa nieprzerwanej linii, kt\u00f3ra zaczyna si\u0119 od Buddy Wad\u017cradhary. Temu w\u0142a\u015bnie s\u0142u\u017cy ceremonia abhiszeki \u2013 i st\u0105d znaczenie Guru (kt\u00f3rego cechy wylicza wiele pism) w praktyce tantry.<\/p>\n Osoba udzielaj\u0105ca abhiszeki powinna posiada\u0107 odpowiednie kwalifikacje, kt\u00f3re nale\u017cy sprawdzi\u0107 przed wzi\u0119ciem udzia\u0142u w ceremonii. Powiedziano, \u017ce cho\u0107by mia\u0142o to trwa\u0107 dwana\u015bcie lat, nie nale\u017cy si\u0119 spieszy\u0107.<\/p>\n Wykwalifikowany wad\u017cra mistrz strze\u017ce wr\u00f3t cia\u0142a, mowy i umys\u0142u przed negatywnymi czynami, jest szlachetny oraz bieg\u0142y w etyce, koncentracji i m\u0105dro\u015bci. Powinien posiada\u0107 r\u00f3wnie\u017c po dziesi\u0119\u0107 wewn\u0119trznych i zewn\u0119trznych przymiot\u00f3w. Wed\u0142ug \u201ePi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu strof o Guru\u201d kandydata dyskwalifikuje brak wsp\u00f3\u0142czucia, z\u0142o\u015bliwo\u015b\u0107, uleganie podszeptom pragnienia i gniewu, nieznajomo\u015b\u0107 trzech dyscyplin czy przechwalanie si\u0119 szcz\u0105tkow\u0105 wiedz\u0105. Okre\u015blone kwalifikacje winien posiada\u0107 przecie\u017c tak\u017ce ucze\u0144. W popularnym dzi\u015b przyjmowaniu abhiszek bez uprzedniego sprawdzenia, kto ich udziela, tudzie\u017c obgadywaniu potem lam\u00f3w nie ma nic dobrego.<\/p>\n Guru musi naucza\u0107 zgodnie z og\u00f3ln\u0105 struktur\u0105 \u015bcie\u017cki buddyjskiej, czyni\u0105c z niej probierz miarodajno\u015bci swych poucze\u0144. Innymi s\u0142owy, winien strzec si\u0119 aroganckiego poczucia wszechmocy w w\u0105skim kr\u0119gu uczni\u00f3w. \u201eNawet je\u015bli dor\u00f3wnujesz urzeczywistnieniem b\u00f3stwom \u2013 m\u00f3wi jedno z tybeta\u0144skich przys\u0142\u00f3w \u2013 zachowuj si\u0119 jak wszyscy\u201d.<\/p>\n Utrzymywanie \u015blubowa\u0144<\/p>\n Po przyj\u0119ciu abhiszeki spoczywa na was wielka odpowiedzialno\u015b\u0107 za dotrzymywanie zobowi\u0105za\u0144 i \u015blubowa\u0144. W tantrach dzia\u0142ania i przedstawienia obowi\u0105zuje \u015blubowanie Bodhisattwy, tantryczne nie s\u0105 konieczne. Do przestrzegania tych ostatnich obliguje ucznia ka\u017cda tantra, kt\u00f3ra zawiera abhiszek\u0119 wad\u017cra mistrza.<\/p>\n Skupiaj\u0105c si\u0119 na praktykach trzech ni\u017cszych tantr, nale\u017cy utrzymywa\u0107 wegetaria\u0144sk\u0105 diet\u0119. O ile w Tybecie jedzenie mi\u0119sa by\u0142o uzasadnione klimatem i brakiem warzyw, tam gdzie jest ich pod dostatkiem, o wiele lepiej go unika\u0107 (zw\u0142aszcza gdy zaprasza si\u0119 na posi\u0142ek wiele os\u00f3b). \u201eMiastowym nigdy nie zajrzy w oczy g\u0142\u00f3d, bo zjedz\u0105 ka\u017cd\u0105 zielon\u0105 rzecz\u201d, mia\u0142 o\u015bwiadczy\u0107 pewien koczownik, kt\u00f3rego zdumia\u0142y potrawy z warzyw w Lhasie.<\/p>\n Buddyzm (nawet zasady monastycznej dyscypliny) nie zakazuje spo\u017cywania mi\u0119sa (z wyj\u0105tkiem kilku jego rodzaj\u00f3w). Jedz\u0105 je mnisi ze Sri Lanki, Birmy i Tajlandii. Zabraniaj\u0105 tego, aczkolwiek nie kategorycznie, zbiory pism Bodhisattw\u00f3w. W tek\u015bcie zatytu\u0142owanym \u201eSerce drogi \u015brodka\u201d czytamy, \u017ce nie czyni to bezpo\u015bredniej krzywdy zwierz\u0119ciu, skoro w chwili bycia zjadanym jest ono martwe. Zakaz obowi\u0105zuje natomiast w sytuacji, w kt\u00f3rej zwierz\u0119 zosta\u0142o zabite specjalnie dla was (albo mo\u017cna to podejrzewa\u0107).<\/p>\n Jedzenie mi\u0119sa jest surowo zakazane w trzech ni\u017cszych klasach tantr, ale najwy\u017csza joga zaleca spo\u017cywanie pi\u0119ciu mi\u0119s i pi\u0119ciu nektar\u00f3w. Doskona\u0142y adept tej tantry powinien umie\u0107 przeobrazi\u0107 je moc\u0105 medytacji w substancje czyste, a nast\u0119pnie wykorzysta\u0107 do pomno\u017cenia energii. Nie wolno przecie\u017c wykorzystywa\u0107 praktyki do usprawiedliwiania jedzenia mi\u0119sa czy te\u017c wybrzydza\u0107, si\u0119gaj\u0105c po jedne i wzdragaj\u0105c si\u0119 z obrzydzeniem przed innymi substancjami.<\/p>\n Kobiety i buddyzm<\/p>\n Uwa\u017cam, \u017ce powinienem powiedzie\u0107 kilka s\u0142\u00f3w o feminizmie oraz prawach kobiet w tradycji buddyjskiej.<\/p>\n Cho\u0107 wedle pism m\u0119\u017cczy\u017ani i kobiety s\u0105 r\u00f3wni w dost\u0119pie do monastycznych \u015blub\u00f3w, w pe\u0142ni wy\u015bwi\u0119ceni mnisi uchodz\u0105 za wy\u017cszy obiekt czci i szacunku. Z tej perspektywy mo\u017cemy wi\u0119c m\u00f3wi\u0107 o swego rodzaju dyskryminacji.<\/p>\n W pismach pojazdu ni\u017cszego oraz w sutrach pojazdu wielkiego czytamy, \u017ce Bodhisattwa na najwy\u017cszym poziomie \u015bcie\u017cki jest m\u0119\u017cczyzn\u0105 w \u017cywocie, w kt\u00f3rym osi\u0105ga Przebudzenie. Podobne stanowisko prezentuj\u0105 trzy ni\u017csze klasy tantry, ale nie najwy\u017csza joga.<\/p>\n W tantrze najwy\u017cszej jogi ju\u017c pierwszy krok procesu abhiszeki wymaga obecno\u015bci ca\u0142ego zgromadzenia b\u00f3stw m\u0119skich i \u017ce\u0144skich. Innymi s\u0142owy, Buddom pi\u0119ciu rodzin musz\u0105 towarzyszy\u0107 partnerki.<\/p>\n Tantra najwy\u017cszej jogi k\u0142adzie wielki nacisk na rol\u0119 kobiet. Ich lekcewa\u017cenie jest naruszeniem jednego z rdzennych \u015blubowa\u0144 (i nie ma wzmianki, by dzia\u0142a\u0142o to r\u00f3wnie\u017c w drug\u0105 stron\u0119). W praktyce medytacji g\u0142\u00f3wne b\u00f3stwa mandali cz\u0119sto s\u0105 \u017ce\u0144skie, jak Wad\u017crajogini czy Nairatmaja.<\/p>\n W procesie budowania przychodzi moment, kiedy adeptowi zaleca si\u0119 praktyk\u0119 w zespoleniu jako impuls do pog\u0142\u0119bienia urzeczywistnienia \u015bcie\u017cki. Je\u015bli w takim zwi\u0105zku jedna z os\u00f3b jest bardziej zaawansowana, mo\u017ce obdarzy\u0107 wyzwoleniem, czy te\u017c rezultatem, obie strony.<\/p>\n Nauki tantry najwy\u017cszej jogi \u2013 na przyk\u0142ad, bardzo dobitnie, Guhjasamad\u017cy \u2013 m\u00f3wi\u0105 przeto, \u017ce mo\u017cna osi\u0105gn\u0105\u0107 pe\u0142ne przebudzenie w tym \u017cyciu w ciele kobiety.<\/p>\n W tantrze, zw\u0142aszcza w klasie najwy\u017cszej, adept poznaje i rozwija sw\u00f3j ukryty potencja\u0142. Jest nim fundamentalny, przyrodzony umys\u0142 jasnego \u015bwiat\u0142a. Taki sam w ka\u017cdym, p\u0142e\u0107 nie ma wi\u0119c wp\u0142ywu na mo\u017cno\u015b\u0107 si\u0119gni\u0119cia rezultatu.<\/p>\n Z perspektywy ostatecznej \u2013 tantry najwy\u017cszej jogi \u2013 buddyzm nie widzi wi\u0119c \u017cadnej r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy m\u0119\u017cczyznami i kobietami.<\/p>\n \u015acie\u017cki praktyki tantrycznej \u2013 tantra dzia\u0142ania<\/p>\n W najni\u017cszych klasach tantry \u015bcie\u017cka ma dwa poziomy, nazywane jog\u0105 ze znakami i bez nich.<\/p>\n Z innej perspektywy \u015bcie\u017cki tantry dzia\u0142ania przedstawiane s\u0105 w kategoriach metod urzeczywistnienia cia\u0142a Buddy, mowy Buddy i umys\u0142u rezultatu, Stanu Buddy. \u015acie\u017cka pierwsza polega na wizualizowaniu b\u00f3stwa. Na drug\u0105 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 dwa rodzaje recytacji mantry \u2013 werbalnej i mentalnej. \u015acie\u017cka urzeczywistnienia umys\u0142u Buddy obejmuje tak zwan\u0105 \u201ekoncentracj\u0119 przynosz\u0105c\u0105 wyzwolenie na ko\u0144cu d\u017awi\u0119ku\u201d, kt\u00f3ra wymaga skupienia na ogniu i d\u017awi\u0119ku.<\/p>\n Mistrzowie nie s\u0105 zgodni co do metody wizualizowania siebie w postaci b\u00f3stwa w tantrze dzia\u0142ania, niemniej mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce zwykli adepci robi\u0107 tego nie musz\u0105. Ich medytacja sprowadza si\u0119 do wyobra\u017cania sobie obecno\u015bci b\u00f3stwa, w przypadku os\u00f3b skupionych na tej praktyce wygl\u0105da to jednak inaczej.<\/p>\n Joga b\u00f3stwa<\/p>\n Pe\u0142na wizualizacja b\u00f3stwa takiego jak Awalokite\u015bwara \u2013 czyli joga b\u00f3stwa \u2013 sk\u0142ada si\u0119 w tantrze dzia\u0142ania z sze\u015bciu etap\u00f3w: b\u00f3stwa pusto\u015bci, b\u00f3stwa mantry, b\u00f3stwa litery, b\u00f3stwa formy, b\u00f3stwa mudry oraz b\u00f3stwa znaku.<\/p>\n Medytacja pierwsza to medytacja pusto\u015bci w\u0142asnego ja oraz b\u00f3stwa: wsp\u00f3lnej podstawy ich pustej natury.<\/p>\n Jak t\u0142umaczy Arjadewa w \u201eCzterystu wersach\u201d, z perspektywy ostatecznej natury zjawiska niczym si\u0119 nie r\u00f3\u017cni\u0105 i s\u0105 identyczne w braku samoistnego bytu. W ca\u0142ej swej mnogo\u015bci maj\u0105 zatem jeden smak. Mimo to na poziomie konwencji przejawiaj\u0105 si\u0119 na wiele sposob\u00f3w \u2013 w swojej jedno\u015bci s\u0105 wi\u0119c i nies\u0142ychanie r\u00f3\u017cnorodne.<\/p>\n Podczas medytacji b\u00f3stwa mantry wyobra\u017cacie sobie, \u017ce ze stanu pusto\u015bci powstaje brzmienie mantry, ostateczna natura was samych oraz b\u00f3stwa. Nie ma postaci liter, tylko dono\u015bnego d\u017awi\u0119ku. Utrzymywanie tej kontemplacji to krok drugi.<\/p>\n Medytacja b\u00f3stwa litery polega na wyobra\u017caniu sobie sylab owej mantry na znajduj\u0105cej si\u0119 w ciele bia\u0142ej tarczy ksi\u0119\u017cyca. Podczas medytacji formy b\u00f3stwa litery zmieniaj\u0105 si\u0119 w jego posta\u0107. Stawszy si\u0119 b\u00f3stwem, adept wykonuje symboliczne gesty (w przypadku rodziny lotosu \u2013 na wysoko\u015bci serca) w medytacji mudry.<\/p>\n Wreszcie medytacj\u0119 b\u00f3stwa znaku stanowi wizualizowanie sylab \u201eom\u201d, \u201eah\u201d i \u201ehum\u201d na swoim czole, gardle i sercu oraz zaproszenie b\u00f3stw m\u0105dro\u015bci.<\/p>\n Waga zrozumienia pusto\u015bci<\/p>\n Zasadnicz\u0105 cech\u0105 wszystkich tantrycznych praktyk buddyjskich jest medytowanie nad pusto\u015bci\u0105 przed wizualizowaniem siebie w postaci b\u00f3stwa \u2013 bez wzgl\u0119du na to, czy tekst, z kt\u00f3rego korzystacie, zawiera odpowiedni\u0105 sanskryck\u0105 formu\u0142\u0119, tak\u0105 jak \u201eOm soba\u0142a\u201d itd. W ten spos\u00f3b podkre\u015bla si\u0119 znaczenie tego, \u017ce form\u0119 b\u00f3stwa przybiera wasza w\u0142asna m\u0105dro\u015b\u0107, rozumiej\u0105ca pusto\u015b\u0107. Cho\u0107 pocz\u0105tkowo dzieje si\u0119 to tylko w wyobra\u017ani, przygotowuje do przejawienia si\u0119 \u015bwiadomo\u015bci owej m\u0105dro\u015bci jako cia\u0142a b\u00f3stwa. Dlatego te\u017c trudno praktykowa\u0107 tantryczn\u0105 jog\u0119 bez zrozumienia pusto\u015bci, propagowanego przez szko\u0142y drogi \u015brodka lub \u015bcie\u017cki jogi.<\/p>\n Obraz czy te\u017c posta\u0107 b\u00f3stwa zbudowana przez m\u0105dro\u015b\u0107, kt\u00f3ra rozumie pusto\u015b\u0107, reprezentuje aspekt praktyki metody. Potem adept co pewien czas od\u015bwie\u017ca \u015bwiadomo\u015b\u0107 pustej natury b\u00f3stwa, co w kontek\u015bcie tantry dzia\u0142ania nazywa si\u0119 \u201ewielk\u0105 piecz\u0119ci\u0105, przygotowuj\u0105c\u0105 zmys\u0142y do urzeczywistnienia cia\u0142a formy\u201d.<\/p>\n Dobrze, je\u015bli adept posiada ju\u017c zdolno\u015b\u0107 punktowej koncentracji czy te\u017c wyciszonego spoczywania. Je\u017celi jednak rozwija si\u0119 j\u0105 w ramach praktyki tantrycznej, nale\u017cy wykonywa\u0107 t\u0119 praktyk\u0119 po wyobra\u017ceniu sobie postaci b\u00f3stwa, ale przed recytacj\u0105 mantry.<\/p>\n Wiele tantrycznych podr\u0119cznik\u00f3w radzi powtarza\u0107 mantr\u0119, gdy jest si\u0119 zm\u0119czonym medytacj\u0105. Ci, kt\u00f3rzy nie medytuj\u0105 intensywnie, znu\u017cywszy si\u0119 recytowaniem mantry, mog\u0105 tylko zako\u0144czy\u0107 sesj\u0119. Teksty rytua\u0142\u00f3w zawsze k\u0142ad\u0105 nacisk na medytacj\u0119, stawiaj\u0105c mantr\u0119 na drugim miejscu.<\/p>\n Medytacja odnosi si\u0119 tu do \u0107wiczenia g\u0142\u0119bokich i rozleg\u0142ych \u015bcie\u017cek. Aspekt pierwszy to medytacja pusto\u015bci, ale nie ka\u017cdej, tylko pusto\u015bci natury wizualizowanego b\u00f3stwa. Praktyka polega na skupieniu na jego pustej naturze.<\/p>\n Medytacja szerokiej \u015bcie\u017cki sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci: wypracowania bardzo wyra\u017anej i stabilnej wizualizacji b\u00f3stwa oraz rozwini\u0119cia za jej spraw\u0105 dumy b\u00f3stwa. Uzyskawszy stabilny obraz siebie jako b\u00f3stwa, b\u0119dziecie mogli obudzi\u0107 niezwykle silne poczucie jego dumy, bycia b\u00f3stwem.<\/p>\n W jednym z podr\u0119cznik\u00f3w medytacji indyjski mistrz Buddhad\u017aniana pyta, jak joga b\u00f3stwa mo\u017ce by\u0107 remedium na niewiedz\u0119, o\u015b cyklicznego bytu, skoro w tantrycznym procesie budowania nie ma medytacji pusto\u015bci? I zaraz odpowiada, \u017ce przedmiotem medytacji nie jest tu sama posta\u0107 b\u00f3stwa, tylko jej pusta natura. Medytujecie nad pusto\u015bci\u0105 b\u00f3stwa, utrzymuj\u0105c jego wyobra\u017cony obraz. Joga ta sk\u0142ada si\u0119 zatem z dw\u00f3ch aspekt\u00f3w: prawdy konwencjonalnej i prawdy ostatecznej.<\/p>\n Tantry m\u00f3wi\u0105 r\u00f3wnie\u017c o trzech postawach: widzeniu wszystkich form jako b\u00f3stwa, s\u0142yszeniu wszystkich d\u017awi\u0119k\u00f3w jako mantry i traktowaniu wszystkich do\u015bwiadcze\u0144 mentalnych jako m\u0105dro\u015bci b\u00f3stwa.<\/p>\n Pierwsz\u0105 postaw\u0119 nale\u017cy rozumie\u0107 nie w kategoriach rozwijania prze\u015bwiadczenia, tylko przezwyci\u0119\u017cania codziennego poczucia zwyczajno\u015bci. Wyobra\u017canie sobie wszystkiego, co si\u0119 pojawia, jako b\u00f3stwa nieodmiennie opiera si\u0119 na pusto\u015bci.<\/p>\n Inny przyk\u0142ad tego nastawienia znajdziemy w naukach \u015bcie\u017cki i owocu tradycji sakjapa, w kt\u00f3rych \u201etantra przyczynowa\u201d jest podstaw\u0105, a zrozumienie jej znaczenia przynosi adeptowi czyste widzenie wszystkich zjawisk.<\/p>\n Z kolei Dodrub Dzigme Tenpa Nima, jeden z mistrz\u00f3w szko\u0142y wielkiej doskona\u0142o\u015bci, t\u0142umaczy w \u201eAspektach esencji tajemnic\u201d, \u017ce wszystko, co pojawia si\u0119 w cyklicznym bycie oraz spokoju, jest w istocie manifestacj\u0105 czy te\u017c gr\u0105 wszechpodstawy, nazywanej w tej tradycji pierwotn\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105. A wi\u0119c to ona \u2013 w istocie najsubtelniejszy poziom czystego \u015bwiat\u0142a \u2013 stanowi \u017ar\u00f3d\u0142o ka\u017cdej rzeczy w bezmiarze rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n Przypomina to nauki drogi \u015brodka, wedle kt\u00f3rych wszystkie konwencjonalne zjawiska bior\u0105 si\u0119 z pusto\u015bci, b\u0119d\u0105c przejawem tej samej ostatecznej natury. Podobna intencja przy\u015bwieca wyja\u015bnieniom njingmapy i sakjapy, t\u0142umacz\u0105cym, \u017ce wszystko w kole bytu i spokoju jest gr\u0105 pierwotnej \u015bwiadomo\u015bci.<\/p>\n Ta pierwotna \u015bwiadomo\u015b\u0107 \u2013 subtelne jasne \u015bwiat\u0142o \u2013 jest permanentna w kategoriach ci\u0105g\u0142o\u015bci i najg\u0142\u0119bszej natury, nietkni\u0119ta szkodliwymi emocjami, fundamentalnie czysta. W tym uj\u0119ciu wszystkie zjawiska uzna\u0107 mo\u017cna za czyste, gdy\u017c w istocie s\u0105 przejawami owej podstawy.<\/p>\n Nie zapomnijmy, \u017ce nauki te odzwierciedlaj\u0105 perspektyw\u0119 tantry najwy\u017cszej jogi. Tak wi\u0119c wygl\u0105daj\u0105 ramy medytacji. Kiedy poczujecie si\u0119 ni\u0105 zm\u0119czeni, mo\u017cecie recytowa\u0107 mantr\u0119.<\/p>\n Urzeczywistnianie mowy Buddy<\/p>\n Tantra dzia\u0142ania opisuje dwa rodzaje recytacji: szeptem (to znaczy cicho, lecz s\u0142ysz\u0105c sw\u00f3j g\u0142os) oraz mentalnie (nie dobywaj\u0105c g\u0142osu i wyobra\u017caj\u0105c sobie d\u017awi\u0119k mantry).<\/p>\n Urzeczywistnianie umys\u0142u Buddy, rezultatu<\/p>\n Koncentracja spocz\u0119cia w ogniu oznacza medytacj\u0119, podczas kt\u00f3rej adept wizualizuje w sercu b\u00f3stwa r\u00f3\u017cne mantry i sylaby nasienne oraz unosz\u0105ce si\u0119 z nich p\u0142omienie. Koncentracja spocz\u0119cia w d\u017awi\u0119ku polega na wyobra\u017caniu sobie d\u017awi\u0119ku mantry \u2013 ale tak, jakby recytowa\u0142 j\u0105 kto\u015b inny, a nie my sami.<\/p>\n W ten spos\u00f3b adept pog\u0142\u0119bia punktow\u0105 koncentracj\u0119 i wyciszone spoczywanie. Nauki tantry dzia\u0142ania m\u00f3wi\u0105, \u017ce praktyka spocz\u0119cia w ogniu zapewnia fizyczn\u0105 i mentaln\u0105 sprawno\u015b\u0107, za\u015b spocz\u0119cie w d\u017awi\u0119ku \u2013 wyciszenie umys\u0142u.<\/p>\n Trzecia joga, tak zwana koncentracja wyzwalaj\u0105ca na ko\u0144cu d\u017awi\u0119ku, jest technik\u0105, dzi\u0119ki kt\u00f3rej osi\u0105ga si\u0119 wyzwolenie.<\/p>\n Gdyby chcie\u0107 je przypisa\u0107 do trzech zbior\u00f3w pism dyscypliny, dyskurs\u00f3w i wiedzy, nauki tantryczne znalaz\u0142yby si\u0119 w grupie drugiej. Sam Budda powiada\u0142, \u017ce b\u0119dzie naucza\u0142 tantry na mod\u0142\u0119 sutry. Oznacza to, \u017ce niezwyk\u0142o\u015b\u0107 i g\u0142\u0119bia tantry bierze si\u0119 z technik rozwijania stabilizacji medytacyjnej.<\/p>\n Wyciszone spoczywanie jest stanem poch\u0142oni\u0119cia umys\u0142u, w kt\u00f3rym mo\u017cna skupi\u0107 nierozproszon\u0105 uwag\u0119 na wybranym przedmiocie. Techniki, s\u0142u\u017c\u0105ce jego rozwijaniu, tak\u017ce maj\u0105 charakter absorpcyjny, nie kontemplacyjny. Szczeg\u00f3lny wgl\u0105d jest natomiast medytacj\u0105 analityczn\u0105, wymagaj\u0105c\u0105 metod o takim samym charakterze.<\/p>\n Wyciszone spoczywanie to stan wzmo\u017cenia, w kt\u00f3rym punktowemu skupieniu towarzyszy wi\u0119ksza sprawno\u015b\u0107 mentalna i fizyczna. Podobnie rzecz ma si\u0119 ze szczeg\u00f3lnym wgl\u0105dem \u2013 tu w taki sam spos\u00f3b spot\u0119gowane s\u0105 zdolno\u015bci analityczne.<\/p>\n Skoro wyciszone spoczywanie ma charakter absorpcyjny, a wgl\u0105d \u2013 analityczny, m\u00f3wi\u0105c o medytacji, musimy by\u0107 \u015bwiadomi jej r\u00f3\u017cnych rodzaj\u00f3w. Jedne s\u0105 stanami umys\u0142u skupionymi na przedmiocie, na przyk\u0142ad pusto\u015bci, inne za\u015b stanami, w kt\u00f3re umys\u0142 si\u0119 wprowadza, takimi jak mi\u0142o\u015b\u0107. W jeszcze innych koncentruje si\u0119 na rzeczach wyobra\u017canych, wizualizowanych.<\/p>\n Wed\u0142ug sutr i trzech ni\u017cszych tantr podczas sesji wyciszonego spoczywania jest si\u0119 ca\u0142kowicie poch\u0142oni\u0119tym i skupionym bez reszty, co wyklucza jakiekolwiek analizowanie. Innymi s\u0142owy, te dwa rodzaje medytacji s\u0105 z regu\u0142y odr\u0119bne, niemniej tantra najwy\u017cszej jogi obejmuje technik\u0119, kt\u00f3ra pozwala na penetrowanie kluczowych punkt\u00f3w w ciele i pog\u0142\u0119bianie szczeg\u00f3lnego wgl\u0105du przy pomocy medytacyjnego wch\u0142oni\u0119cia. W praktyce sutry oraz trzech ni\u017cszych tantr wyciszone spoczywanie i wgl\u0105d urzeczywistnia si\u0119 kolejno, tymczasem w najwy\u017cszej joga tantrze najzdolniejsi adepci robi\u0105 to jednocze\u015bnie.<\/p>\n Trzecia joga, koncentracja przynosz\u0105ca wyzwolenie na ko\u0144cu d\u017awi\u0119ku, to techniczne okre\u015blenie tantrycznej medytacji pusto\u015bci. Nazywa si\u0119 j\u0105 r\u00f3wnie\u017c jog\u0105 bez znak\u00f3w, za\u015b dwie poprzednie \u2013 jog\u0105 ze znakami.<\/p>\n Tantra przedstawienia<\/p>\n W tybeta\u0144skiej tradycji mandale tantry przedstawienia s\u0105 rzadkie. Najpopularniejszym b\u00f3stwem tej klasy jest Wajroczana Abhisambodhi.<\/p>\n R\u00f3wnie\u017c ta tantra prezentuje \u015bcie\u017ck\u0119 w kategoriach jogi ze znakami i jogi bez znak\u00f3w (kt\u00f3ra oznacza tu medytacj\u0119 pusto\u015bci).<\/p>\n Tantry dzia\u0142ania i przedstawienia wymagaj\u0105 praktyki jogi b\u00f3stwa w odosobnieniu i podejmowania okre\u015blonych aktywno\u015bci, zwi\u0105zanych g\u0142\u00f3wnie z rytua\u0142ami b\u00f3stw d\u0142ugiego \u017cycia. Innych aktywno\u015bci, takich jak osi\u0105ganie najwy\u017cszego wyzwolenia, nie opisuje si\u0119 szczeg\u00f3\u0142owo.<\/p>\n Tantra jogi<\/p>\n Najwa\u017cniejsz\u0105 prze\u0142o\u017con\u0105 na tybeta\u0144ski tantr\u0105 tej klasy jest \u201eKompendium regu\u0142 wszystkich Tathagat\u00f3w\u201d.<\/p>\n \u015anie\u017ck\u0119 tantry jogi opisuje si\u0119 w kategoriach trzech czynnik\u00f3w: podstawy oczyszczenia, oczyszczaj\u0105cej \u015bcie\u017cki i oczyszczonego rezultatu. Podstaw\u0105 s\u0105 cia\u0142o, mowa, umys\u0142 i aktywno\u015b\u0107 adepta, a \u015bcie\u017ck\u0105 \u2013 praktyka wielkiej piecz\u0119ci, piecz\u0119ci zjawisk, piecz\u0119ci zobowi\u0105zania i piecz\u0119ci dzia\u0142ania czy te\u017c m\u0105dro\u015bci. Czterem podstawom odpowiadaj\u0105 rezultaty: cia\u0142o, mowa, umys\u0142 i aktywno\u015bci Buddy (oraz cztery rozdzia\u0142y \u201eKompendium\u201d).<\/p>\n Tantra najwy\u017cszej jogi<\/p>\n Tantra najwy\u017cszej jogi jest dla Tybeta\u0144czyk\u00f3w niczym codzienna strawa. Wiem, \u017ce w Japonii wielu praktykuje \u201eKompendium regu\u0142\u201d, tantr\u0119 Wajroczany Abhisambodhi i ni\u017csze tantry \u2013 najwy\u017csza joga wydaje si\u0119 natomiast specjalno\u015bci\u0105 tradycji tybeta\u0144skiej.<\/p>\n Nauki tantry najwy\u017cszej jogi przeznaczone s\u0105 dla ludzi nale\u017c\u0105cych do sfery pragnienia i maj\u0105cych cia\u0142a z\u0142o\u017cone z sze\u015bciu sk\u0142adowych (trzech otrzymanych od ojca i trzech od matki). Niezwyk\u0142o\u015b\u0107 tych technik polega na tym, \u017ce odnosz\u0105 si\u0119 nie tylko do zjawisk zwi\u0105zanych z podstaw\u0105 oczyszczenia w zwyk\u0142ym wymiarze \u015bmierci, stanu po\u015bredniego oraz odrodzenia, ale i do aspekt\u00f3w urzeczywistnionego Stanu Buddy \u2013 trzech cia\u0142 Buddy.<\/p>\n Tantr\u0119 najwy\u017cszej jogi t\u0142umaczy si\u0119 na trzech poziomach: tantry przyczyny (podstawy), metody (\u015bcie\u017cki) oraz rezultatu. Wszystkie one pochodz\u0105 z fundamentalnego, przyrodzonego umys\u0142u jasnego \u015bwiat\u0142a.<\/p>\n Poj\u0105wszy to, zrozumiecie nauki sakjapy, w kt\u00f3rych tantra przyczynowa nosi miano podstawy wszystkiego (a wi\u0119c powstaj\u0105cej z owego fundamentu mandali z b\u00f3stwami).<\/p>\n Wed\u0142ug tej tradycji owa podstawa jest obecna w naszych zmys\u0142ach oraz w atrybutach pospolitych zjawisk. Wszystkie zjawiska \u015bcie\u017cki kryj\u0105 si\u0119 w tym pod\u0142o\u017cu w postaci w\u0142a\u015bciwo\u015bci, a wszelkie zjawiska rezultatu \u2013 w formie potencja\u0142u. Podobne opisy \u201er\u00f3wno\u015bci podstawy i rezultatu\u201d znajdujemy r\u00f3wnie\u017c w pismach njingmapy.<\/p>\n Skoro wszystkie zjawiska stanu rezultatu s\u0105 w pe\u0142ni obecne w fundamencie w postaci potencja\u0142u, nie dziwi stwierdzenie o nierozdzielno\u015bci cia\u0142a i m\u0105dro\u015bci Buddy. Trzeba to przecie\u017c dobrze zrozumie\u0107, by nie wpa\u015b\u0107 w enumeracyjne (samkhja) rojenia o jednoczesno\u015bci p\u0119du i nasienia.<\/p>\n Kiedy Majtreja m\u00f3wi w \u201eNiezr\u00f3wnanej ci\u0105g\u0142o\u015bci\u201d, \u017ce \u201ewszystkie splamienia umys\u0142u s\u0105 chwilowe, a przymioty obecne z natury\u201d, nie twierdzi zatem, \u017ce urzeczywistnienie jest cz\u0119\u015bci\u0105 umys\u0142u, tylko potencja\u0142em fundamentalnego, przyrodzonego jasnego \u015bwiat\u0142a. St\u0105d pouczenia, \u017ce \u201erozpoznanie swojej prawdziwej natury oznacza ca\u0142kowite Przebudzenie\u201d.<\/p>\n Podobne nauki znajdziemy w innych tantrach, na przyk\u0142ad Hewad\u017cry, kt\u00f3ra powiada, \u017ce \u201ewszystkie istoty s\u0105 ca\u0142kowicie Przebudzone, lecz nie widz\u0105 tego przez splamienia\u201d. Tantra Kalaczakry r\u00f3\u017cni si\u0119 jedynie terminologi\u0105, zast\u0119puj\u0105c przyrodzony umys\u0142 jasnego \u015bwiat\u0142a \u201ewszechprzenikaj\u0105c\u0105 wad\u017cra przestrzeni\u0105\u201d.<\/p>\n W \u201eLampie rozja\u015bniaj\u0105cej pi\u0119\u0107 faz\u201d, komentarzu do procesu spe\u0142niania Guhjasamad\u017cy, Nagard\u017cuna pisze, \u017ce spoczywaj\u0105c w iluzorycznej medytacji, adept postrzega tak samo ka\u017cd\u0105 rzecz. Innymi s\u0142owy, przybieraj\u0105c niezwykle subtelne cia\u0142o, kt\u00f3re formalnie nosi miano iluzorycznego i ma natur\u0119 mentalnej energii, praktykuj\u0105cy widzi we wszystkich zjawiskach przejawienia fundamentalnego umys\u0142u jasnego \u015bwiat\u0142a.<\/p>\n Nawet je\u015bli zdo\u0142amy zrozumie\u0107, \u017ce ka\u017cda \u017cyj\u0105ca istota jest manifestacj\u0105 fundamentalnego, przyrodzonego umys\u0142u jasnego \u015bwiat\u0142a, jak logicznie uzasadni\u0107 rozci\u0105gni\u0119cie tego na ca\u0142e otoczenie? Moim zdaniem, nie chodzi tu o to, \u017ce wszystkie zjawiska maj\u0105 natur\u0119 umys\u0142u, cho\u0107 szko\u0142a tylko umys\u0142 traktuje w ten spos\u00f3b ca\u0142\u0105 zewn\u0119trzn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. R\u00f3\u017cnica jest subtelna. W ca\u0142ym otoczeniu, we wszystkich zewn\u0119trznych zjawiskach powinni\u015bmy widzie\u0107 twory, manifestacje czy te\u017c przejawienia owego przyrodzonego umys\u0142u jasnego \u015bwiat\u0142a, a nie jego natur\u0119.<\/p>\n Kiedy do\u015bwiadcza si\u0119 bezpo\u015brednio przyrodzonego umys\u0142u jasnego \u015bwiat\u0142a, najsubtelniejszego poziomu umys\u0142u, wszystkie grubsze energie i procesy mentalne zostaj\u0105 rozpuszczone, wycofane. I zostaje wy\u0142\u0105cznie czysta pusto\u015b\u0107.<\/p>\n Tantra naucza metod, pozwalaj\u0105cych wyzyska\u0107 fundamentalny, przyrodzony umys\u0142 jasnego \u015bwiat\u0142a, kt\u00f3ry ukazuje si\u0119 naturalnie na przyk\u0142ad w chwili \u015bmierci. Wed\u0142ug tradycji sutry ostatnia chwila umieraj\u0105cej \u015bwiadomo\u015bci jest neutralna i bardzo subtelna, tantra natomiast pr\u00f3buje ten stan wykorzysta\u0107 i uczyni\u0107 po\u017cytecznym.<\/p>\n Indyjski mistrz Wasubhandu twierdzi, \u017ce pozytywne stany umys\u0142u s\u0105 silniejsze od negatywnych. Po pierwsze, jako bardziej racjonalne i trze\u017awe, maj\u0105 solidn\u0105 podstaw\u0119. Po drugie, tylko one mog\u0105 towarzyszy\u0107 przejawieniu si\u0119 fundamentalnego umys\u0142u jasnego \u015bwiat\u0142a \u2013 na przyk\u0142ad w chwili \u015bmierci, a nawet po niej. Dla stan\u00f3w szkodliwych nie ma wtedy miejsca.<\/p>\n Pogl\u0105d wielkiej piecz\u0119ci, mahamudry szko\u0142y kagju oraz wielkiej doskona\u0142o\u015bci, dzogcienu sprowadzaj\u0105 si\u0119 do jednego: zrozumienia fundamentalnego, przyrodzonego umys\u0142u jasnego \u015bwiat\u0142a. Skoro tradycyjnie wielka doskona\u0142o\u015b\u0107 wie\u0144czy dziewi\u0119\u0107 pojazd\u00f3w, gdy\u017c do jej praktyki trzeba podstawowej \u015bwiadomo\u015bci, podczas gdy wcze\u015bniej korzysta si\u0119 z umys\u0142u, mo\u017cna przecie\u017c spyta\u0107, jak taka perspektywa mia\u0142aby si\u0119 pokrywa\u0107 ze zrozumieniem umys\u0142u jasnego \u015bwiat\u0142a z tantry najwy\u017cszej jogi?<\/p>\n Odpowiedzi udziela cytowany ju\u017c mistrz Tenpa Nima: r\u00f3\u017cnica tkwi w metodzie. W tantrze najwy\u017cszej jogi proces docierania do fundamentalnego, przyrodzonego umys\u0142u ma charakter stopniowy, od budowania i kolejnych faz spe\u0142niania po urzeczywistnienie jasnego \u015bwiat\u0142a. W praktyce wielkiej doskona\u0142o\u015bci zamiast kolejnych etap\u00f3w mamy bezpo\u015brednie, natychmiastowe uchwycenie umys\u0142u jasnego \u015bwiat\u0142a przy pomocy podstawowej \u015bwiadomo\u015bci.<\/p>\n Studiuj\u0105c tantr\u0119 najwy\u017cszej jogi, nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce w tantrycznych traktatach s\u0142owa bywaj\u0105 interpretowane na r\u00f3\u017cne sposoby (jak dos\u0142owne i ukryte znaczenia z sutr doskona\u0142o\u015bci m\u0105dro\u015bci). Jeden termin mo\u017ce mie\u0107 wiele przes\u0142a\u0144 i podtekst\u00f3w.<\/p>\n Powiedziano, \u017ce ka\u017cdemu s\u0142owu tantry mo\u017cna przypisa\u0107 cztery rodzaje tre\u015bci: dos\u0142owne; zgodne z systemem sutr oraz trzema ni\u017cszymi tantrami; ukryte (w trzech wymiarach \u2013 metody wprowadzenia pragnienia na \u015bcie\u017ck\u0119, przejawienia i prawdy konwencjonalnej); oraz ostateczne. Inny spos\u00f3b interpretacji nosi miano sze\u015bciu granic znaczenia wywiedzionego i ostatecznego, umy\u015blnego i niezamierzonego, dos\u0142ownego i niedos\u0142ownego.<\/p>\n Tantr\u0119 wyja\u015bnia si\u0119 adeptom na dwa sposoby: publicznie lub w ramach relacji nauczyciel-ucze\u0144. Dowodz\u0105c, \u017ce jest to praktyka buddyjska, kt\u00f3ra ostatecznie doprowadzi do osi\u0105gni\u0119cia Stanu Buddy, tantryczne traktaty zawsze odsy\u0142aj\u0105 do \u015bcie\u017cki sutr. Zawi\u0142o\u015bci i subtelne r\u00f3\u017cnice bior\u0105 si\u0119 z odmiennych mo\u017cliwo\u015bci mentalnych i konstrukcji adept\u00f3w, tote\u017c tantry poprzedza opis odpowiednich uczni\u00f3w, kt\u00f3rych dzieli si\u0119 na cztery grupy, najlepszych por\u00f3wnuj\u0105c do klejnotu.<\/p>\n Adept otrzymuje odpowiednie nauki, aby m\u00f3c zrozumie\u0107 dwie prawdy, kt\u00f3re tu odnosz\u0105 si\u0119 do tantry najwy\u017cszej jogi, a nie wzgl\u0119dnego i ostatecznego z systemu sutr. Z perspektywy owej tantry obie prawdy sutry s\u0105 konwencjonalne. Interpretacj\u0119 t\u0119 wyk\u0142ada obja\u015bniaj\u0105ca tantra zatytu\u0142owana \u201eKompendium wad\u017cr m\u0105dro\u015bci\u201d.<\/p>\n Niemal wszystkie tantry zaczynaj\u0105 si\u0119 od s\u0142\u00f3w \u201ee \u0142am\u201d, kt\u00f3re zawieraj\u0105 ca\u0142e znaczenie (tak dos\u0142owne, jak ostateczne) tantry. Tantry s\u0105 traktatami, a wi\u0119c zbiorami s\u0142\u00f3w, sk\u0142adaj\u0105cymi si\u0119 z samog\u0142osek i sp\u00f3\u0142g\u0142osek, kt\u00f3re mo\u017cna zamkn\u0105\u0107 w tych dw\u00f3ch razem z trzema wszechobejmuj\u0105cymi aspektami podstawy, \u015bcie\u017cki i rezultatu.<\/p>\n \u201eE \u0142am\u201d zawiera ca\u0142\u0105 tre\u015b\u0107 tantry jak s\u0142ynna strofa z \u201ePromiennej lampy\u201d, jednego z dw\u00f3ch komentarzy \u0106andrakirtiego, kt\u00f3re swego czasu cieszy\u0142y si\u0119 takim uznaniem, \u017ce ich blask por\u00f3wnywano do s\u0142o\u0144ca i ksi\u0119\u017cyca.<\/p>\n Tak wygl\u0105da esencja tre\u015bci tantry najwy\u017cszej jogi. \u0106andrakirti dzieli ca\u0142\u0105 tantryczn\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 na pi\u0119\u0107 etap\u00f3w: proces budowania oraz cztery fazy procesu spe\u0142niania.<\/p>\n R\u00f3\u017cnym etapom \u015bcie\u017cki odpowiadaj\u0105 abhiszeki, dzi\u0119ki kt\u00f3rym osi\u0105ga si\u0119 dojrza\u0142o\u015b\u0107. Do praktykowania procesu budowania upowa\u017cnia abhiszeka wazy. Przepustk\u0105 do praktyki cia\u0142a iluzorycznego \u2013 trzech wst\u0119pnych nieobecno\u015bci cia\u0142a, mowy i umys\u0142u, stanowi\u0105cych trzy pierwsze fazy procesu spe\u0142niania \u2013 jest abhiszeka druga b\u0105d\u017a tajemna. Abhiszeka wiedzy-m\u0105dro\u015bci pozwala praktykowa\u0107 medytacj\u0119 jasnego \u015bwiat\u0142a, a czwarta \u2013 medytowa\u0107 w zjednoczeniu.<\/p>\n Szcz\u0119\u015bliwo\u015b\u0107 i pusto\u015b\u0107<\/p>\n Termin \u201ezjednoczenie\u201d mo\u017ce oznacza\u0107 dwie rzeczy: jedno\u015b\u0107 pusto\u015bci i szcz\u0119\u015bliwo\u015bci lub prawdy konwencjonalnej i ostatecznej. Kiedy idzie o dwie prawdy, jedn\u0105 jest jedno\u015b\u0107 szcz\u0119\u015bliwo\u015bci i pusto\u015bci, drug\u0105 \u2013 cia\u0142o iluzoryczne. Po\u0142\u0105czywszy si\u0119 nierozdzielnie, stanowi\u0105 jedni\u0119 dw\u00f3ch prawd. Z drugiej strony, m\u0105dro\u015bci, kt\u00f3ra rozumie pusto\u015b\u0107, towarzyszy szcz\u0119\u015bliwo\u015b\u0107 i tak te\u017c si\u0119 j\u0105 rozwija; b\u0142ogo\u015b\u0107 bywa za\u015b wykorzystywana do urzeczywistnienia pusto\u015bci.<\/p>\n Bywa, \u017ce najpierw w umy\u015ble pojawia si\u0119 poczucie szcz\u0119\u015bliwo\u015bci, a nast\u0119pnie urzeczywistnienie pusto\u015bci, jednak w przypadku adept\u00f3w tantry najwy\u017cszej jogi najcz\u0119\u015bciej jest odwrotnie.<\/p>\n Nawet je\u015bli urzeczywistnienie pusto\u015bci jest tak pe\u0142ne, jak w konsekwencjalistycznej tradycji drogi \u015brodka, odzwierciedlaj\u0105c pogl\u0105d szko\u0142y jogi albo autonomist\u00f3w, pewne tantryczne techniki medytacyjne (na przyk\u0142ad wewn\u0119trzne ciep\u0142o lub joga wiatru) pozwalaj\u0105 na do\u015bwiadczenie szcz\u0119\u015bliwo\u015bci i wreszcie stanu, w kt\u00f3rym mo\u017cna wycofa\u0107 czy te\u017c rozpu\u015bci\u0107 grube poziomy umys\u0142u b\u0105d\u017a energie.<\/p>\n Do\u015bwiadczenia tego rodzaju mog\u0105 prowadzi\u0107 do pog\u0142\u0119bienia zrozumienia pusto\u015bci i dostrze\u017cenia, \u017ce wszystkie zjawiska s\u0105 tylko przypisanymi przez umys\u0142 projekcjami, pozbawionymi samoistnego bytu. W takim przypadku b\u0142ogo\u015b\u0107 poprzedza urzeczywistnienie pusto\u015bci.<\/p>\n Adepci, kt\u00f3rzy posiadaj\u0105 zdolno\u015bci predestynuj\u0105ce do praktyki tantry najwy\u017cszej jogi, powinni przyjmowa\u0107 abhiszek\u0119, posiadaj\u0105c ju\u017c zrozumienie pusto\u015bci. Wtedy, rzecz jasna, m\u0105dro\u015b\u0107 poprzedza do\u015bwiadczenie szcz\u0119\u015bliwo\u015bci.<\/p>\n W czasie sesji medytacyjnej adepci o najwi\u0119kszych zdolno\u015bciach praktykuj\u0105 wewn\u0119trzne ciep\u0142o, jog\u0119 b\u00f3stwa albo penetruj\u0105 kluczowe punkty w ciele przy pomocy jogi wiatru. Moc obudzonego pragnienia pozwala im stopi\u0107 umys\u0142 Przebudzenia (czy te\u017c elementy) i do\u015bwiadczy\u0107 \u2013 bez wzgl\u0119du na p\u0142e\u0107 \u2013 wielkiej szcz\u0119\u015bliwo\u015bci, z kt\u00f3r\u0105 \u0142\u0105czy si\u0119 pami\u0119\u0107 urzeczywistnienia pusto\u015bci.<\/p>\n Nauki m\u00f3wi\u0105 o do\u015bwiadczeniach b\u0142ogo\u015bci, zwi\u0105zanych z emisj\u0105 elementu nasienia, ruchem owego elementu w kana\u0142ach oraz stanem nieporuszonej szcz\u0119\u015bliwo\u015bci. W praktyce tantrycznej do urzeczywistnienia pusto\u015bci wykorzystuje si\u0119 tylko dwa ostatnie.<\/p>\n Z uwagi na wielk\u0105 rol\u0119 b\u0142ogo\u015bci w urzeczywistnianiu pustki wiele b\u00f3stw tantry najwy\u017cszej jogi przedstawianych jest w zespoleniu. Jak ju\u017c wspomniano, do\u015bwiadczenie to nie ma wiele wsp\u00f3lnego ze zwyk\u0142ym uprawianiem seksu.<\/p>\n \u015amier\u0107, stan po\u015bredni i odrodzenie<\/p>\n Skoro praktyki jogi najwy\u017cszej tantry przeznaczone s\u0105 dla adept\u00f3w, kt\u00f3rych cia\u0142a sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z sze\u015bciu element\u00f3w, etapy \u015bcie\u017cki przypominaj\u0105 zwyk\u0142e do\u015bwiadczenia \u015bmierci, stanu po\u015bredniego i odrodzenia.<\/p>\n Budowa istot ludzkich sprawia, \u017ce naturalnie przechodz\u0105 one przez te trzy stany. \u015amier\u0107 nast\u0119puje, gdy grube poziomy umys\u0142u i energii rozpuszczaj\u0105 si\u0119 w najsubtelniejsze. W\u0142a\u015bnie w tym momencie do\u015bwiadczamy jasnego \u015bwiat\u0142a. P\u00f3\u017aniej przyjmujemy cia\u0142o subtelne, zwane przej\u015bciowym, a nast\u0119pnie bardziej pospolite, widoczne dla innych, co oznacza kolejne odrodzenie.<\/p>\n Dzi\u0119ki traktatom Nagard\u017auny i Arjadewy dysponujemy niezwyk\u0142ymi metodami, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 na zrobienie dobrego u\u017cytku z tych nieuchronnych do\u015bwiadcze\u0144. Zamiast bezradnie si\u0119 miota\u0107 mo\u017cemy wi\u0119c przej\u0105\u0107 kontrol\u0119 i wykorzysta\u0107 sytuacj\u0119 do osi\u0105gni\u0119cia Stanu Buddy.<\/p>\n Procedury s\u0142u\u017c\u0105ce osi\u0105gni\u0119ciu trzech cia\u0142 Buddy \u2013 prawdy, rado\u015bci i emanacji \u2013 maj\u0105 cechy, kt\u00f3re odpowiadaj\u0105 stanom \u015bmierci, po\u015bredniemu i odrodzeniu. Istnieje zatem mo\u017cliwo\u015b\u0107 urzeczywistnienia ich w takich okoliczno\u015bciach.<\/p>\n \u015acie\u017ck\u0119 jogi najwy\u017cszej tantry obja\u015bnia si\u0119 kategoriach medytacji trzech cia\u0142 Buddy, zatem aspekty te powinien zawiera\u0107 ka\u017cdy proces budowania. Teksty njingmapy opisuj\u0105 to inaczej, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 nie do trzech cia\u0142, a do trzech medytacyjnych stabilizacji: tako\u015bci, powstaj\u0105cych zjawisk i przyczynowo\u015bci. Odpowiadaj\u0105 one praktykom procesu budowania tantr jogi i najwy\u017cszej jogi, obejmuj\u0105c przygotowanie, zwyci\u0119sk\u0105 mandal\u0119 oraz aktywno\u015bci.<\/p>\n Medytacja trzech cia\u0142 odnosi si\u0119 do wprowadzania na \u015bcie\u017ck\u0119 \u015bmierci, stanu po\u015bredniego i odrodzenia. W przypadku cia\u0142a prawdy, na przyk\u0142ad, jest to przeobra\u017canie \u015bmierci poprzez wyobra\u017canie sobie umierania \u2013 wycofania i rozpuszczania wszystkich energii i proces\u00f3w mentalnych.<\/p>\n Proces \u015bmierci sk\u0142ada si\u0119 z o\u015bmiu etap\u00f3w i zaczyna od rozpuszczenia element\u00f3w cia\u0142a: ziemi, wody, ognia i wiatru. Kolejne cztery stany nazywa si\u0119 fachowo do\u015bwiadczeniami bia\u0142ego przejawienia, czerwonego wzmo\u017cenia, czarnej namiastki osi\u0105gni\u0119cia oraz jasnego \u015bwiat\u0142a \u015bmierci. W czasie procesu budowania rozpuszczanie jest wy\u0142\u0105cznie spraw\u0105 wyobra\u017ani; do\u015bwiadczenia g\u0142\u0119bsze pojawiaj\u0105 si\u0119 w trakcie procesu spe\u0142niania, z czasem umo\u017cliwiaj\u0105c adeptowi faktyczne do\u015bwiadczenie mechanizmu \u015bmierci.<\/p>\n Proces umierania jest dzi\u015b tak\u017ce przedmiotem zainteresowania naukowc\u00f3w. Etapy rozpuszczania wida\u0107 o wiele wyra\u017aniej w przypadku os\u00f3b, kt\u00f3re odchodz\u0105 powoli, na przyk\u0142ad na skutek przewlek\u0142ej choroby. Pozwala to r\u00f3wnie\u017c na uzyskanie lepszych rezultat\u00f3w. Adept tantry, kt\u00f3ry osi\u0105gn\u0105\u0142 stabilne urzeczywistnienie, rozpozna \u015bmier\u0107 i b\u0119dzie umia\u0142 j\u0105 wykorzysta\u0107, zachowuj\u0105c przytomno\u015b\u0107 i kontrol\u0119. Przyjmuje si\u0119, \u017ce zwyk\u0142y cz\u0142owiek mo\u017ce pozostawa\u0107 w jasnym \u015bwietle \u015bmierci do trzech dni, a medytuj\u0105cy \u2013 tydzie\u0144 i d\u0142u\u017cej. Zewn\u0119trznym znakiem jest brak oznak rozk\u0142adu.<\/p>\n Wyobra\u017caj\u0105c sobie do\u015bwiadczenie jasnego \u015bwiat\u0142a w ramach procesu budowania, adept powinien spocz\u0105\u0107 w medytacyjnym spokoju pusto\u015bci.<\/p>\n Po do\u015bwiadczeniu jasnego \u015bwiat\u0142a \u015bmierci zmar\u0142y wkracza w stan po\u015bredni w bardzo subtelnym ciele, adept za\u015b ko\u0144czy medytacj\u0119 pusto\u015bci i wizualizuje siebie w subtelnej postaci. To remedium stanu po\u015bredniego i medytacja cia\u0142a rado\u015bci.<\/p>\n Wychodz\u0105c ze stanu po\u015bredniego, zmar\u0142y przywdziewa now\u0105 fizyczn\u0105 pow\u0142ok\u0119 i odradza si\u0119 do kolejnego \u017cycia, a adept procesu budowania zmienia cia\u0142o rado\u015bci na cia\u0142o emanacji.<\/p>\n Istnieje wiele technik wizualizowania siebie jako b\u00f3stwa w procesie budowania. W niekt\u00f3rych praktykach przechodzi si\u0119 od formy przyczynowej do wynikowej, w innych pokonuje pi\u0119\u0107 krok\u00f3w klarowania, i tak dalej. Wszystkie one s\u0105 bardzo wa\u017cne, niemniej spraw\u0105 najistotniejsz\u0105 jest wspomniana ju\u017c medytacja g\u0142\u0119bokiego i rozleg\u0142ego czyli rozwijanie ostro\u015bci wizualizacji oraz dumy b\u00f3stwa.<\/p>\n Powa\u017cny adept powinien podchodzi\u0107 do nich z najwy\u017csz\u0105 powag\u0105, pomny swego stanu umys\u0142u i poziomu zaawansowania, strzeg\u0105c si\u0119 gnu\u015bno\u015bci i ekscytacji. Medytacja taka musi by\u0107 regularna i sumienna.<\/p>\n Najwi\u0119kszym wrogiem punktowego skupienia jest mentalne rozproszenie. Ma ono wiele postaci, niemniej najbardziej przeszkadza ekscytacja tym, co zdaje si\u0119 po\u017c\u0105dane. W takim przypadku zaleca si\u0119 medytowanie z mniejsz\u0105 intensywno\u015bci i rezygnacj\u0119 z koncentracji na przedmiotach zewn\u0119trznych, \u017ceby uspokoi\u0107 umys\u0142. Dobrym antidotum na nadmierne skupienie i napi\u0119cie jest tak\u017ce rozmy\u015blanie o cierpieniach cyklicznego bytu.<\/p>\n Do rozwini\u0119cia punktowego skupienia potrzebna jest jasno\u015b\u0107 umys\u0142u oraz przedmiotu, poniewa\u017c bez niej nie osi\u0105gnie si\u0119 koncentracji, nawet odwracaj\u0105c umys\u0142 od zewn\u0119trznych zjawisk. Jasno\u015b\u0107 ma dwa aspekty: widzenia oraz subiektywnego do\u015bwiadczenia. Jej wrogiem jest ot\u0119pienie, z kt\u00f3rym walczy si\u0119 przytomno\u015bci\u0105.<\/p>\n Praktykuj\u0105c medytacj\u0119 punkowego skupienia, sami musicie zdecydowa\u0107, czy jeste\u015bcie zbyt rozlu\u017anieni albo spi\u0119ci i dokona\u0107 niezb\u0119dnej korekty.<\/p>\n Dzi\u0119ki wizualizowaniu siebie w postaci b\u00f3stwa oraz praktyce punktowej koncentracji na r\u00f3\u017cnych miejscach, tantra najwy\u017cszej jogi pozwala na kontrolowanie ruchu element\u00f3w w ciele. Zdolno\u015b\u0107 d\u0142ugotrwa\u0142ego utrzymywania wyra\u017anej wizualizacji b\u00f3stwa budzi jego dum\u0119, k\u0142ad\u0105c kres poczuciu powszednio\u015bci. Nie wolno jednak traci\u0107 przy tym \u015bwiadomo\u015bci pustki.<\/p>\n Nale\u017cyta medytacja pozwala na uzyskanie tak wyra\u017anego obrazu mandali i jej b\u00f3stw, jakby mo\u017cna ich by\u0142o dotkn\u0105\u0107, co oznacza urzeczywistnienie pierwszej fazy budowania. Faza druga to wyra\u017ane widzenie subtelnych b\u00f3stw, kt\u00f3re w jednej chwili pojawiaj\u0105 si\u0119 w r\u00f3\u017cnych punktach cia\u0142a. Pog\u0142\u0119bianiu tego procesu kontroli punktowego skupienia s\u0142u\u017c\u0105 kolejne medytacje, na przyk\u0142ad emanowania b\u00f3stw i rozpuszczania ich na powr\u00f3t w sercu tudzie\u017c wizualizowania symboli, subtelnych kropli i sylab w g\u00f3rnej oraz dolnej cz\u0119\u015bci kana\u0142u centralnego. Znu\u017cywszy si\u0119 nimi, przechodzi si\u0119 do powtarzania mantry, co w tantrze najwy\u017cszej jogi robi si\u0119 na wiele sposob\u00f3w: jako zobowi\u0105zanie, gromadzenie, gniewnie i tak dalej.<\/p>\n Po medytacji<\/p>\n Nic nigdy nie mo\u017ce wytr\u0105ci\u0107 adepta tantry z praktyki jedni metody i m\u0105dro\u015bci, co oznacza, \u017ce po zako\u0144czeniu sesji medytacyjnej nie spoczywa si\u0119 na laurach, tylko \u0107wiczy r\u00f3\u017cne jogi, na przyk\u0142ad snu, jedzenia, mycia a nawet wypr\u00f3\u017cniania.<\/p>\n Wielcy mistrzowie m\u00f3wi\u0105, \u017ce post\u0119py z sesji medytacyjnej maj\u0105 wspiera\u0107 i uzupe\u0142nia\u0107 praktyk\u0119 po medytacji, a ona \u2013 formalne sesje. To w\u0142a\u015bnie mi\u0119dzy sesjami przekonacie si\u0119, ile warta jest wasza praktyka medytacji. Je\u015bli zauwa\u017cycie, \u017ce mimo po\u015bwi\u0119conych jej lat nic si\u0119 nie zmienia w waszym zachowaniu i sposobie my\u015blenia na co dzie\u0144, nie \u0142ud\u017acie si\u0119, \u017ce to dobry znak.<\/p>\n Leki za\u017cywa si\u0119 po to, \u017ceby wyzdrowie\u0107, a nie napawa\u0107 ich smakiem, kolorem czy kszta\u0142tem. Je\u015bli po d\u0142u\u017cszym czasie nie ma \u017cadnej poprawy, kontynuowanie tego niczemu nie s\u0142u\u017cy. D\u0142ugie czy kr\u00f3tkie, wasze praktyki powinny przynosi\u0107 rezultaty, zmieniaj\u0105c was na lepsze.<\/p>\n Proces spe\u0142niania<\/p>\n Joga b\u00f3stwa procesu budowania mo\u017ce by\u0107 podstaw\u0105 rozmaitych aktywno\u015bci. Praktykowane sumiennie, medytacje takie przynosz\u0105 z czasem rezultaty, kt\u00f3re odczuwa si\u0119 r\u00f3wnie\u017c fizycznie, co oznacza urzeczywistnienie pierwszego procesu spe\u0142niania.<\/p>\n Istnieje wiele praktyk procesu spe\u0142niania, takich jak joga wewn\u0119trznego ciep\u0142a, wiatr\u00f3w (czyli strumieni energii), czterech rado\u015bci i tak dalej. Joga wiatru obejmuje techniki oddychania wazy, kt\u00f3re fachowo nazywa si\u0119 wad\u017cra powtarzaniem.<\/p>\n Na tym etapie adept \u015bwiecki \u2013 ale nie osoba posiadaj\u0105ca \u015bwi\u0119cenia monastyczne \u2013 mo\u017ce skorzysta\u0107 z pomocy partnerki. Podj\u0119cie tak zaawansowanych praktyk procesu spe\u0142niania wymaga \u015bwiadomo\u015bci konstrukcji w\u0142asnego cia\u0142a, to znaczy kana\u0142\u00f3w, strumieni energii oraz znajduj\u0105cych si\u0119 w r\u00f3\u017cnych miejscach kropli.<\/p>\n M\u00f3wi\u0105c o kana\u0142ach, z regu\u0142y mamy na my\u015bli (rozga\u0142\u0119ziaj\u0105ce si\u0119) trzy g\u0142\u00f3wne \u2013 centralny, prawy i lewy \u2013 oraz pi\u0119\u0107 k\u00f3\u0142 czy te\u017c o\u015brodk\u00f3w energii. Wed\u0142ug traktat\u00f3w tantrycznych w ciele znajduj\u0105 si\u0119 w sumie siedemdziesi\u0105t dwa tysi\u0105ce kana\u0142\u00f3w (niekt\u00f3re sutry m\u00f3wi\u0105 o osiemdziesi\u0119ciu tysi\u0105cach).<\/p>\n W ciele p\u0142ynie dziesi\u0119\u0107 rodzaj\u00f3w energii \u2013 pi\u0119\u0107 g\u0142\u00f3wnych i pi\u0119\u0107 pobocznych. Krople \u2013 to element bia\u0142y i czerwony. Nauki Kalaczakry m\u00f3wi\u0105 o czterech typach kropel: mi\u0119dzy brwiami (aktywnej na jawie), w gardle (ujawniaj\u0105cej si\u0119 podczas \u015bnienia), w sercu (zwi\u0105zanej z g\u0142\u0119bokim snem) oraz w p\u0119pku (przejawiaj\u0105cej si\u0119 w czasie umierania).<\/p>\n Kalaczakra (Ko\u0142o Czasu) omawia te kwestie bardzo szczeg\u00f3\u0142owo. Cia\u0142o praktykuj\u0105cego, jego kana\u0142y, energie i krople nosi miano Kalaczakry wewn\u0119trznej i stanowi podstaw\u0119 oczyszczenia. Pr\u00f3cz tego jest jeszcze Kalaczakra zewn\u0119trzna i alternatywna.<\/p>\n Dzi\u0119ki znajomo\u015bci struktury w\u0142asnego cia\u0142a, skupiaj\u0105c si\u0119 na jego kluczowych punktach, adept mo\u017ce rozpu\u015bci\u0107 gruby aspekt wiatru i umys\u0142u. Umo\u017cliwia to obudzenie i wprowadzenie na \u015bcie\u017ck\u0119 m\u0105dro\u015bci, kt\u00f3ra urzeczywistnia pusto\u015b\u0107, najsubtelniejszego jasnego \u015bwiat\u0142a, jasnego \u015bwiat\u0142a \u015bmierci. Takie dokonanie por\u00f3wnuje si\u0119 do klucza, kt\u00f3ry otwiera wiele skarbc\u00f3w.<\/p>\n Zdobywszy klucz, mo\u017cna osi\u0105gn\u0105\u0107 pe\u0142ne przebudzenie Stanu Buddy, id\u0105c do niego \u015bcie\u017ck\u0105 Guhjasamad\u017cy (czyli cia\u0142a iluzorycznego), Kalaczakry (oraz pustej formy) albo Majadzali b\u0105d\u017a wielkiej doskona\u0142o\u015bci (i cia\u0142a t\u0119czowego).<\/p>\n Nauczywszy si\u0119 kontrolowa\u0107 umys\u0142 na jawie, adept zaczyna wykorzystywa\u0107 do praktyki nawet sen. Techniki takie nazywa si\u0119 mieszaniem (na jawie, we \u015bnie i w chwili \u015bmierci).<\/p>\n Wedle tantry najwy\u017cszej jogi najlepsi adepci s\u0105 w stanie osi\u0105gn\u0105\u0107 pe\u0142ne Przebudzenie w jednym \u017cyciu. Dla tych, kt\u00f3rzy dokonaj\u0105 tego dopiero w przysz\u0142ych \u017cywotach lub stanie po\u015brednim, wyk\u0142ada si\u0119 techniki takie jak przeniesienie \u015bwiadomo\u015bci. Istnieje tak\u017ce podobna metoda, pozwalaj\u0105ca na przeniesienie \u015bwiadomo\u015bci do innego cia\u0142a.<\/p>\n Techniki te nosz\u0105 miano sze\u015bciu jog Naropy, kt\u00f3ry zaczerpn\u0105\u0142 je z r\u00f3\u017cnych tantr, i s\u0105 specjalno\u015bci\u0105 szko\u0142y kagju. Praktykuje si\u0119 je tak\u017ce w gelugpie, kt\u00f3ra zaadoptowa\u0142a tradycj\u0119 Marpy. Medytacji tych nauczaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c sakjapowie (w ramach \u015bcie\u017cki i owocu) oraz njingmapowie (jako kropl\u0119 serca).<\/p>\n Opisali\u015bmy tantr\u0119 najwy\u017cszej jogi z perspektywy tradycji nowej. Szko\u0142a starego przekazu, njingmapa, m\u00f3wi o poje\u017adzie wielkiej doskona\u0142o\u015bci oraz o zbiorach umys\u0142u, centrum i sedna poucze\u0144. Ich najsubtelniejsze aspekty s\u0105 bardzo z\u0142o\u017cone i po\u015bwi\u0119cono im wiele traktat\u00f3w. Najg\u0142\u0119bszy jest zbi\u00f3r trzeci; dwa pierwsze, w du\u017cym uproszczeniu, stanowi\u0105 fundament praktyki \u201eprze\u0142omu\u201d.<\/p>\n Wizja pusto\u015bci wy\u0142o\u017cona w dw\u00f3ch pierwszych zbiorach r\u00f3\u017cni si\u0119 od nauk ni\u017cszego pojazdu, trudno jednak wyja\u015bni\u0107 to precyzyjnie s\u0142owami. Praktyki zawarte w zbiorze trzecim s\u0142u\u017c\u0105 dw\u00f3m celom: urzeczywistnieniu cia\u0142a prawdy oraz cia\u0142a rado\u015bci. Prowadz\u0105ce do tego \u015bcie\u017cki nosz\u0105 miano \u201eprze\u0142omu\u201d i \u201eprzeskoku\u201d.<\/p>\n Szko\u0142a wielkiej doskona\u0142o\u015bci wyk\u0142ada te elementy w kategoriach podstawy, \u015bcie\u017cki i rezultatu. Mo\u017cna je zrozumie\u0107 wy\u0142\u0105cznie dzi\u0119ki osobistemu do\u015bwiadczeniu. S\u0142owa, jak ju\u017c wspomnia\u0142em, nie zdadz\u0105 si\u0119 tu na wiele, niemniej wyobra\u017cenie g\u0142\u0119bi i ezoteryczno\u015bci praktyk wielkiej doskona\u0142o\u015bci daje na przyk\u0142ad lektura monumentalnej \u201eSkarbnicy najwy\u017cszego pojazdu\u201d i \u201eSkarbnicy rzeczywisto\u015bci\u201d Longczenpy \u2013 niezb\u0119dnych do uchwycenia niuans\u00f3w tej tradycji. Warto si\u0119gn\u0105\u0107 te\u017c po \u201eSkarbnic\u0119 prawo\u015bci\u201d Dzigme Lingpy, kt\u00f3ry w drugim tomie omawia techniki wielkiej doskona\u0142o\u015bci.<\/p>\n Istniej\u0105 r\u00f3wnie\u017c bardzo zwi\u0119z\u0142e, kr\u00f3tkie teksty napisane przez mistrz\u00f3w, kt\u00f3rzy do\u015bwiadczyli wielkiej doskona\u0142o\u015bci i wydobyli esencj\u0119 jej znacze\u0144, zawieraj\u0105c j\u0105 w kilku s\u0142owach. Moim zdaniem bardzo jednak trudno zrozumie\u0107 na ich podstawie wszystkie te praktyki.<\/p>\n Najkr\u00f3tsza z sutr, w kt\u00f3rych Budda wy\u0142o\u017cy\u0142 doskona\u0142o\u015b\u0107 m\u0105dro\u015bci, sk\u0142ada si\u0119 z jednej sylaby: \u201eah\u201d. Powiedziano, \u017ce zawiera ona pe\u0142ne znaczenie wszystkich innych sutr po\u015bwi\u0119conych temu zagadnieniu, niemniej dla nas jest albo za trudna, albo zbyt prosta, \u017ceby je poj\u0105\u0107. \u0141atwo powiedzie\u0107 \u201eah\u201d, nie znaczy to przecie\u017c, \u017ce dzi\u0119ki temu cokolwiek zrozumieli\u015bmy.<\/p>\n Studiuj\u0105c filozofi\u0119 drogi \u015brodka w ca\u0142ej jej g\u0142\u0119bi oraz r\u00f3\u017cne argumenty, kt\u00f3re prowadz\u0105 do wniosku o braku samoistnego bytu, musimy rozumie\u0107 pogl\u0105dy ni\u017cszych szk\u00f3\u0142, gdy\u017c bez nich obraz nie b\u0119dzie pe\u0142ny. Sama konkluzja jest nies\u0142ychanie prosta. Co zale\u017cy od przyczyn i warunk\u00f3w, nie mo\u017ce by\u0107 samodzielne i samoistne.<\/p>\n Poprzestawszy na tym stwierdzeniu, nie zrozumiecie jednak, czemu ono s\u0142u\u017cy\u0142o, i nie uchwycicie jego pe\u0142nego znaczenia. Podobnie, je\u015bli przeczytawszy kr\u00f3tki tekst mistrza wielkiej doskona\u0142o\u015bci, uznacie j\u0105 za trywialn\u0105, mo\u017cecie by\u0107 pewni, \u017ce jeste\u015bcie w b\u0142\u0119dzie. Zak\u0142adanie, \u017ce najwy\u017cszy z dziewi\u0119ciu pojazd\u00f3w jest jednocze\u015bnie najbanalniejszy, ma w sobie co\u015b bardzo ironicznego.<\/p>\n I na tym zako\u0144cz\u0119 m\u00f3j kr\u00f3tki opis tybeta\u0144skiej tradycji buddyjskich praktyk systemu sutry i tantry.<\/p>\n Wyk\u0142ady wyg\u0142oszone w Londynie w 1988 roku, przek\u0142adane konsekutywnie na angielski przez Gesze Thuptena Dzinp\u0119<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wprowadzenie Pytany o Dharm\u0119, kt\u00f3r\u0105 praktykowano w Tybecie, niezmiennie podkre\u015blam jej integralno\u015b\u0107, zawiera bowiem nauki trzech pojazd\u00f3w: mniejszego, wi\u0119kszego i tantrycznego, w tym \u015bcie\u017cki takie jak wielka piecz\u0119\u0107, mahamudra. Og\u00f3lny zarys tej z\u0142o\u017conej struktury powinien zainteresowa\u0107 cho\u0107by tych, kt\u00f3rzy otrzymali ju\u017c rozmaite abhiszeki i pouczenia.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4734,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[23,49],"class_list":["post-4720","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-buddyzm","tag-dalajlama"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4720","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4720"}],"version-history":[{"count":16,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4720\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16619,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4720\/revisions\/16619"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4734"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4720"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4720"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4720"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}