{"id":4827,"date":"2017-07-24T06:21:13","date_gmt":"2017-07-24T04:21:13","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hfhrpol.waw.pl\/tybet\/?p=4827"},"modified":"2019-01-21T07:57:58","modified_gmt":"2019-01-21T06:57:58","slug":"bongtak-rilu-osiem-strat-osiedlanych-koczownikow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=4827","title":{"rendered":"Bongtak Rilu: Osiem strat osiedlanych koczownik\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Osiedlani drokpowie<\/em>, czyli nomadzi trac\u0105 przede wszystkim \u017ar\u00f3d\u0142o utrzymania. Od wiek\u00f3w zale\u017celi od swoich zwierz\u0105t. Przywykli do jedzenia<\/a> suszonego mi\u0119sa, mas\u0142a, sera, mleka, jogurtu i campy<\/em>, m\u0105ki z pra\u017conego j\u0119czmienia. \u017bywili si\u0119 nimi od zawsze. Co wi\u0119cej, niezb\u0119dne im by\u0142y tak\u017ce inne produkty pochodzenia zwierz\u0119cego, takie jak owcza we\u0142na, jacza sk\u00f3ra, suszone \u0142ajno i tak dalej. Ze sk\u00f3r wyrabiali namioty, ko\u0142dry, materace. Mleko i jogurt zapewnia\u0142y im zdrowie i krzep\u0119. \u0141ajnem owiec i jak\u00f3w palili w piecach. Przesiedlenie do miast<\/a> odebra\u0142o im tradycyjne \u017ar\u00f3d\u0142o utrzymania i straw\u0119. Teraz drokpowie musz\u0105 kupowa\u0107 mleko, jogurt, ser i opa\u0142 na chi\u0144skich ulicach. Ceny produkt\u00f3w, do kt\u00f3rych przywykli, rosn\u0105 z zawrotn\u0105 szybko\u015bci\u0105. Gjama<\/em>, p\u00f3\u0142 kilo mi\u0119sa kosztuje od trzynastu do pi\u0119tnastu yuan\u00f3w, za tyle samo mleka trzeba p\u0142aci\u0107 sze\u015b\u0107, a nawet osiem renminbi. Drokpowie nie maj\u0105 wyboru i mog\u0105 jedynie czeka\u0107 \u2013 o suchym pysku i pustych r\u0119kach \u2013 na wyp\u0142acane przez pa\u0144stwo odszkodowanie. Ich dotychczasowe, niezale\u017cne \u017ar\u00f3d\u0142o dochod\u00f3w znik\u0142o.<\/p>\n

<\/p>\n

Podobnie jak poczucie jedno\u015bci i solidarno\u015b\u0107. Powiada si\u0119, \u017ce Tybeta\u0144czycy s\u0105 z natury dobrzy i wsp\u00f3\u0142czuj\u0105cy. Zw\u0142aszcza koczownicy zbudowali harmonijne relacje ze swoim otoczeniem, w tym tak\u017ce z o\u015bnie\u017conymi g\u00f3rami. Trudno\u015bci w komunikowaniu si\u0119 i podr\u00f3\u017cowaniu oraz surowy klimat dachu \u015bwiata zmusi\u0142y drokp\u00f3w do zajmowania tylko wybranych obszar\u00f3w. Niekt\u00f3re miejsca mog\u0142y utrzyma\u0107 ledwie jedn\u0105, dwie rodziny. Nigdy nie powsta\u0142y tu ludne miasta. Spo\u0142eczno\u015b\u0107 nomad\u00f3w dzieli\u0142a si\u0119 na wioski. Kiedy w\u0119drowali na bardziej zielone pastwiska, strzygli zwierz\u0119ta lub walczyli z gro\u017c\u0105cymi im chorobami, musieli korzysta\u0107 z pomocy ziomk\u00f3w z innych wsi. Stwarza\u0142o to wiele okazji do poznawania si\u0119 i wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania. Do\u015bwiadczenia wzajemnej pomocy zrodzi\u0142y kultur\u0119 jedno\u015bci i solidarno\u015bci. Przesiedlani do miast koczownicy trac\u0105 prac\u0119, kt\u00f3ra wymaga\u0142a wsp\u00f3lnego wysi\u0142ku. I nie jest ju\u017c im mi\u0142a my\u015bl o pomaganiu innym. W zatomizowanym \u015bwiecie ginie nomadyczna kultura wsp\u00f3lnoty. Bez impulsu kooperacji drokpowie zamykaj\u0105 si\u0119 w betonowych \u015bcianach, patrz\u0105c na siebie z oboj\u0119tno\u015bci\u0105.<\/p>\n

Trac\u0105c, po trzecie, tradycj\u0119 przyzwoito\u015bci i uszanowania. Tybeta\u0144czycy s\u0142yn\u0105 z dobrych obyczaj\u00f3w. Ludziom starszym okazuje si\u0119 u nas szacunek nale\u017cny rodzicom. M\u0142odszych od siebie obdarzamy mi\u0142o\u015bci\u0105 i trosk\u0105 niczym prawdziwe rodze\u0144stwo. Jeszcze wi\u0119ksze wra\u017cenie robi go\u015bcinno\u015b\u0107, z jak\u0105 podejmujemy odwiedzaj\u0105cych nasze domy. Na ziemiach koczownik\u00f3w najbiedniejszy \u017cebrak mo\u017ce liczy\u0107 na straw\u0119 i odzienie. Kiedy go\u015bcie odchodz\u0105, cudowny zwyczaj ka\u017ce nie i\u015b\u0107 ani przed, ani za nimi. Osiedlenie w betonowych domach zabija tradycj\u0119 obyczajno\u015bci i szacunku. Dzi\u015b drokpowie stroni\u0105 od s\u0105siad\u00f3w, a je\u015bli ju\u017c musz\u0105 wyj\u015b\u0107 z domu, zak\u0142adaj\u0105 na drzwi wielkie k\u0142\u00f3dki. Wiod\u0105 \u017cycie pe\u0142ne podejrzliwo\u015bci wobec wszystkiego, co widz\u0105. Dawna go\u015bcinno\u015b\u0107 znik\u0142a.<\/p>\n

Po czwarte, drokpowie trac\u0105 jedyny w swoim rodzaju \u015bwiat materialny. Tworzy go ka\u017cdy nar\u00f3d o d\u0142ugiej historii i Tybeta\u0144czycy nie s\u0105 tu wyj\u0105tkiem. Koczownicy stworzyli w\u0142asne czarne namioty o czterech \u015bcianach, ogrzewaj\u0105ce je i o\u015bwietlaj\u0105ce tr\u00f3jk\u0105tne paleniska oraz sznury do wi\u0105zania zwierz\u0105t, kt\u00f3re zapewnia\u0142y im niezale\u017cno\u015b\u0107 i samowystarczalno\u015b\u0107. Domy zawdzi\u0119czamy kreatywnemu geniuszowi przodk\u00f3w. Nasze namioty ch\u0142on\u0105 \u015bwie\u017ce powietrze z zewn\u0105trz, wydychaj\u0105c ze \u015brodka st\u0119chlizn\u0119. Zapewniaj\u0105 ciep\u0142o w zimie i och\u0142od\u0119 latem. \u0141ajno jak\u00f3w pali si\u0119 \u0142atwo, a piece s\u0105 bezpieczne dla ludzi i zwierz\u0105t. Tkanie, ubijanie mas\u0142a czy wyciskanie sera zapewniaj\u0105 nie tylko \u015brodki utrzymania, ale tak\u017ce \u2013 stanowi\u0105c okazj\u0119 do ruchu i \u0107wicze\u0144 \u2013 \u015bwietn\u0105 kondycj\u0119 i krzep\u0119. Niepowtarzalne i produktywne \u017cycie drokpy ko\u0144czy si\u0119 wraz z przesiedleniem do miasta. Nast\u0119pnym pokoleniom nie dana ju\u017c b\u0119dzie rado\u015b\u0107 stawiania namiot\u00f3w i piec\u00f3w, dojenia zwierz\u0105t i ubijania mas\u0142a.<\/p>\n

Od niepami\u0119tnych czas\u00f3w domem koczownik\u00f3w i ich przodk\u00f3w by\u0142y wysokie g\u00f3ry, pob\u0142ogos\u0142awione czystymi strumieniami \u2013 to strata pi\u0105ta. Nasi dziadowie od tysi\u0119cy lat odprawiali rytua\u0142y palenia kadzid\u0142a (sang<\/em>) na g\u00f3rskich zboczach, wrzucania \u015bwi\u0119tych kamieni mani<\/em> w odm\u0119ty rzek, zawieszania flag modlitewnych na wzg\u00f3rzach i prz\u0119dzy na drzewach w lesie. Wszystkie one mia\u0142y zapobiega\u0107 zanieczyszczeniu w\u00f3d, g\u00f3r i kniei. Wierzymy, \u017ce rycie w ziemi wywo\u0142uje gniew njen\u00f3w<\/em>, z\u0142ych duch\u00f3w, burzenie wody rozw\u015bciecza lu<\/em>, nag\u00f3w, a haratanie g\u00f3r obra\u017ca zamieszkuj\u0105ce je pradawne b\u00f3stwa. Te wierzenia i mity chroni\u0142y \u015brodowisko naturalne Tybetu. Nieprzemy\u015blane przesiedlanie drokp\u00f3w i zmuszanie ich do wyzbywania si\u0119 zwierz\u0105t w imi\u0119 \u201eochrony \u0142\u0105k\u201d oznacza wyzucie ich z ziemi przodk\u00f3w. Niczemu dobremu to nie s\u0142u\u017cy. We\u017amy przyk\u0142ad Australii, innego pa\u0144stwa stawiaj\u0105cego na hodowl\u0119, gdzie rz\u0105d chcia\u0142 chroni\u0107 stada, wybijaj\u0105c lisy, kt\u00f3re musia\u0142 potem sprowadza\u0107 z zagranicy, bowiem ich brak rych\u0142o okaza\u0142 si\u0119 katastrofalny dla trzody. Nasze \u0142\u0105ki i stada r\u00f3wnie\u017c \u0142\u0105czy wi\u0119\u017a wzajemnej zale\u017cno\u015bci i w \u017cadnym razie nie uratujemy trawy, pozbywaj\u0105c si\u0119 zwierz\u0105t.<\/p>\n

Po sz\u00f3ste, ginie kultura ludowa. Jeszcze zanim p\u00f3jd\u0105 do szko\u0142y, koczownicze dzieci ch\u0142on\u0105 wiekowe m\u0105dro\u015bci od rodzic\u00f3w. Mali drokpowie w\u0119druj\u0105 i sp\u0119dzaj\u0105 wiele czasu w obozowiskach s\u0105siad\u00f3w. Pas\u0105c w g\u00f3rach zwierz\u0119ta, \u015bpiewaj\u0105 stare piosenki, wymieniaj\u0105 si\u0119 legendami i przypowiastkami. Podczas uroczysto\u015bci takich jak Nowy Rok poznaj\u0105 okoliczno\u015bciowe pie\u015bni i skecze, p\u0142awi\u0105c si\u0119 w skarbnicy kultury ludowej. Sam nigdy nie studiowa\u0142em, ale dzi\u0119ki opowiadanym przez rodzic\u00f3w dziejom Gesara i tradycyjnym historiom, nabra\u0142em nieco m\u0105dro\u015bci. Przesiedlenie do miast k\u0142adzie kres tradycji wsp\u00f3lnego \u015bpiewania pie\u015bni. Teraz tylko si\u0119 je i pije. Dzieci nie znosz\u0105 folkloru. Wol\u0105 bezmy\u015blne ogl\u0105danie kresk\u00f3wek i innych program\u00f3w pa\u0144stwowej telewizji, trac\u0105c pod nogami grunt bogactwa rodzimej tradycji.<\/p>\n

A tak\u017ce, po si\u00f3dme, kultur\u0119 skromno\u015bci i wstydu. Z pozoru mo\u017ce si\u0119 ona wydawa\u0107 symptomem zacofania, lecz po chwili namys\u0142u okazuje si\u0119 odzwierciedla\u0107 nasz\u0105 g\u0142\u0119bok\u0105 wiar\u0119 w prawo karmy, przyczyny i skutku. Drokpowie nigdy nie si\u0119gaj\u0105 po przedmioty nale\u017c\u0105ce do innych, u\u017cywaj\u0105 w\u0142asnych. W \u017cadnym razie nie mo\u017cna nazwa\u0107 ich paso\u017cytami. S\u0105 uczciwi. Znalaz\u0142szy co\u015b, do\u0142o\u017c\u0105 wszelkich stara\u0144, by wr\u00f3ci\u0142o do prawowitego w\u0142a\u015bciciela. Zadziwiaj\u0105 uczciwo\u015bci\u0105. Przenosz\u0105c si\u0119 z miejsca na miejsce, cz\u0119sto zostawiaj\u0105 cenne przedmioty, kt\u00f3rych nikt nie przyw\u0142aszczy. Nigdy nie s\u0142ysza\u0142em o koczownikach bandytach albo z\u0142odziejach. Przesiedlenie do miast odbiera im mo\u017cliwo\u015b\u0107 zarabiania na \u017cycie. M\u0142odzi m\u0119\u017cczy\u017ani nie maj\u0105 pracy. Zabijaj\u0105 czas, wa\u0142\u0119saj\u0105c si\u0119 po ulicach i graj\u0105c w bilard. Nocami coraz cz\u0119\u015bciej kradn\u0105.<\/p>\n

I wreszcie trac\u0105 cz\u0142owiecze\u0144stwo. \u201eCharakter drokpy jest bia\u0142y jak wata, dusza drokpy jak wata jest czysta, a s\u0142owa mi\u0119kkie jak ona\u201d, napisa\u0142em kiedy\u015b tak\u0105 piosenk\u0119 dla znajomego artysty. Dotar\u0142o to do mnie z ca\u0142\u0105 moc\u0105 po odwiedzeniu kilku chi\u0144skich miast: nasza ziemia jest czysta i czysty jest nasz nar\u00f3d. Poznaj\u0105c najr\u00f3\u017cniejszych ludzi w wielkich metropoliach, t\u0119skni\u0142em za koczowniczymi bra\u0107mi i siostrami, zw\u0142aszcza za\u015b za ich prawo\u015bci\u0105. Wieki niekrzywdzenia innych i kultywowania prostolinijno\u015bci wry\u0142y owe warto\u015bci w serca drokp\u00f3w. Przesiedlenie do miasta podkopuje je z\u0142ymi wzorcami czerpanymi od innych. Ta utrata cz\u0142owiecze\u0144stwa jest najwi\u0119ksz\u0105 udr\u0119k\u0105. Nie daje mi spa\u0107.<\/p>\n

lipiec 2010<\/p>\n

Bongtak Rilu to pseudonim literacki popularnego pisarza i poety z Tybetu, Rinczena Dhondupa. Wed\u0142ug oficjalnych danych w latach 2005-2012 tylko w Tybeta\u0144skim Regionie Autonomicznym \u201eosiedlono\u201d dwa miliony Tybeta\u0144czyk\u00f3w \u2013 ponad dwie trzecie rdzennej populacji. <\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Osiedlani drokpowie, czyli nomadzi trac\u0105 przede wszystkim \u017ar\u00f3d\u0142o utrzymania. Od wiek\u00f3w zale\u017celi od swoich zwierz\u0105t. Przywykli do jedzenia suszonego mi\u0119sa, mas\u0142a, sera, mleka, jogurtu i campy, m\u0105ki z pra\u017conego j\u0119czmienia. \u017bywili si\u0119 nimi od zawsze. Co wi\u0119cej, niezb\u0119dne im by\u0142y tak\u017ce inne produkty pochodzenia zwierz\u0119cego, takie jak owcza we\u0142na, jacza sk\u00f3ra, suszone \u0142ajno i tak […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4828,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[31,26,32,34],"class_list":["post-4827","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-marginalizacja","tag-polityka","tag-przesiedlenia","tag-srodowisko"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4827","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4827"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4827\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7804,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4827\/revisions\/7804"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4828"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4827"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4827"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4827"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}