W sierpniu 2012 roku, jad\u0105c do Lhasy samochodem przyjaci\u00f3\u0142, nocowa\u0142am w Golmudzie, sztucznym mie\u015bcie o bardzo kr\u00f3tkiej historii.<\/p>\n
<\/p>\n
Pi\u0119\u0107 lat wcze\u015bniej r\u00f3wnie\u017c si\u0119 tam zatrzyma\u0142am, \u017ceby odwiedzi\u0107 rodak\u00f3w mieszkaj\u0105cych za miastem na pustyni Gobi. Nie jestem pewna, czy powinnam pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 czasownikiem \u201emieszka\u0107\u201d, poniewa\u017c ludzie ci \u2013 jakie\u015b dwie\u015bcie, trzysta pasterskich rodzin \u2013 byli migrantami, przesiedlonymi do barakowej wioski z <\/span>Czumarlebu (\u201emacierzystego okr\u0119gu \u017b\u00f3\u0142tej Rzeki\u201d) w prefekturze Juszu w celu \u201eintegracji\u201d z tak zwan\u0105 nowoczesno\u015bci\u0105. Ich j\u0119zyk, styl \u017cycia, dieta zmienia\u0142y si\u0119 nie do poznania, nie by\u0142o tam te\u017c \u017cadnego miejsca kultu religijnego, trudno si\u0119 wi\u0119c dziwi\u0107, \u017ce \u00f3w proces musia\u0142 bardzo bole\u0107 i \u017ce nie mieli na niego jakiegokolwiek wp\u0142ywu.<\/p>\n Nigdy nie zapomn\u0119 tych przygn\u0119biaj\u0105cych rozm\u00f3w. Pyta\u0142am, czy przenios\u0142o si\u0119 tu z nimi b\u00f3stwo ich g\u00f3ry. Moi tybeta\u0144scy rodacy, ubrani w tanie zachodnie garniturki, opuszczali g\u0142owy i odpowiadali: \u201eZostawili\u015bmy nasze b\u00f3stwa, zostawili\u015bmy nasze stada, zostawili\u015bmy wszystko i dostali\u015bmy pi\u0119\u0107set yuan\u00f3w na miesi\u0105c\u201d.<\/p>\n Wyja\u015bnijmy natychmiast, \u017ce ci ludzie w \u017cadnym razie nie porzucili ziemi przodk\u00f3w i jej b\u00f3stw dla tych marnych groszy. W 2003 roku chi\u0144ski rz\u0105d powzi\u0105\u0142 podejrzenie, \u017ce \u0142\u0105ki P\u0142askowy\u017cu Tybeta\u0144skiego znikaj\u0105 na skutek tysi\u0105cleci rodzimego koczownictwa i postanowi\u0142 przenie\u015b\u0107 naszych nomad\u00f3w ze \u017ar\u00f3de\u0142 Jangcy, Huang He i Mekongu \u2013 z rozmachem, jakiego nie widzia\u0142 \u015bwiat \u2013 na rubie\u017ce miast i mie\u015bcin. Powiedzmy, zak\u0142adaj\u0105c ich dobr\u0105 wiar\u0119, \u017ce chcieli da\u0107 \u0142\u0105kom odetchn\u0105\u0107, niemniej przy okazji uda\u0142o im si\u0119 prawdopodobnie doprowadzi\u0107 do zag\u0142ady nomadyzmu, kt\u00f3ry stanowi\u0142 niezwykle wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 kultury tybeta\u0144skiej.<\/p>\n Z dokument\u00f3w wynika, \u017ce projekt \u201epa\u0144stwowego rezerwatu trzech rzek i ekologicznej migracji\u201d obj\u0105\u0142 89358 os\u00f3b z 16129 rodzin w ponad dziesi\u0119ciu miastach, okr\u0119gach i prefekturach autonomicznych. Bez wyj\u0105tku tybeta\u0144skich koczownik\u00f3w, \u201eprzenoszonych z ko\u0144skich siode\u0142 na obrze\u017ca miast\u201d.<\/p>\n Podczas tamtej wizyty szczeg\u00f3lnym smutkiem napawa\u0142 mnie brak cho\u0107by jednego miejsca kultu, takiego jak stupa czy ska\u0142a z wyrytymi mantrami, oraz mnich\u00f3w, kt\u00f3rzy pomogliby tybeta\u0144skim migrantom upora\u0107 si\u0119 z poczuciem pustki.<\/p>\n Teraz pierwsz\u0105 rzucaj\u0105c\u0105 si\u0119 w oczy rzecz\u0105 na ja\u0142owym niegdy\u015b bezkresie Gobi by\u0142y pot\u0119\u017cne, ci\u0105gn\u0105ce si\u0119 w niesko\u0144czono\u015b\u0107 \u015bwi\u0119te maszty z wygl\u0105daj\u0105cymi jak namioty sznurami powiewaj\u0105cych na wietrze flag modlitewnych. Po\u015br\u00f3d nich sta\u0142 purpurowy dom, kt\u00f3ry kry\u0142 z pewno\u015bci\u0105 wielki m\u0142yn modlitewny, pociech\u0119 dla wszystkich chc\u0105cych nim obr\u00f3ci\u0107. Naprzeciw, oddzielony szos\u0105 od rz\u0119d\u00f3w przesiedle\u0144czych domostw, wyr\u00f3s\u0142 budynek, b\u0119d\u0105cy zapewne \u015bwi\u0105tynk\u0105.<\/p>\n Zatrzyma\u0142am przechodz\u0105cego m\u0119\u017cczyzn\u0119 i us\u0142ysza\u0142am, \u017ce cho\u0107 mieszka tu od sze\u015bciu lat, wci\u0105\u017c nie zd\u0105\u017cy\u0142 si\u0119 przyzwyczai\u0107. Ka\u017cda rodzina dostawa\u0142a pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy yuan\u00f3w na rok \u2013 ma\u0142o, stanowczo za ma\u0142o. Od czasu do czasu udawa\u0142o mu si\u0119 znale\u017a\u0107 zaj\u0119cie na budowie, przy kopaniu do\u0142\u00f3w albo noszeniu kamieni, za co dostawa\u0142 dwadzie\u015bcia, g\u00f3ra trzydzie\u015bci yuan\u00f3w dziennie. \u201eL\u017cej mi, odk\u0105d stoi tu klasztor \u2013 powiedzia\u0142, odwracaj\u0105c g\u0142ow\u0119 ku czerwonemu budynkowi, majacz\u0105cemu w zapadaj\u0105cym mroku. \u2013 Zbudowali\u015bmy go z w\u0142asnych pieni\u0119dzy, martwimy si\u0119 tylko, czy w\u0142adza to zaakceptuje, wydaje mi si\u0119, \u017ce powinni, ale nie wiem, naprawd\u0119 nie wiem\u201d. Kiedy sko\u0144czy\u0142 wylicza\u0107 ewentualno\u015bci, poczu\u0142am si\u0119 jeszcze smutniejsza.<\/p>\n Odwiedzi\u0142am te\u017c jedn\u0105 rodzin\u0119, kobiet\u0119 w tybeta\u0144skim stroju z tr\u00f3jk\u0105 dzieci, wszystkie chodzi\u0142y do szko\u0142y, m\u00f3wi\u0142y po mandary\u0144sku i r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 od chi\u0144skich r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w tylko zawieszonymi na szyjach czerwonymi sznureczkami z b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwami lamy. Kobieta powiedzia\u0142a, \u017ce m\u0105\u017c umie prowadzi\u0107 samoch\u00f3d, ale mimo to nie mogli sobie pozwoli\u0107 na mi\u0119so i prawdziwe mas\u0142o, wi\u0119c musia\u0142a kupowa\u0107 erzac, \u017ceby zrobi\u0107 nasz\u0105 t\u0142ust\u0105 herbat\u0119.<\/p>\n Wyje\u017cd\u017caj\u0105c z osady przesiedle\u0144c\u00f3w jeszcze raz spojrza\u0142am na maszty modlitewne i ze zdumieniem zobaczy\u0142am stoj\u0105ce u ich st\u00f3p wielkie kamienie modlitewne, a w\u0142a\u015bciwie nie kamienie, tylko blaty sto\u0142\u00f3w bilardowych, na kt\u00f3rych wyrze\u017abiono sze\u015b\u0107 \u015bwi\u0119tych sylab mantry \u201eom mani peme hung\u201d. I nagle dotar\u0142o do mnie, co tu si\u0119 dzieje. Pozbawieni zaj\u0119cia imigranci zabijali wlok\u0105cy si\u0119 w niesko\u0144czono\u015b\u0107 czas alkoholem oraz hazardem \u2013 i nagle sto\u0142y bilardowe zosta\u0142y zaprz\u0119gni\u0119te w s\u0142u\u017cb\u0119 praktyki buddyjskiej. Mo\u017ce sprawi\u0142o to Przebudzenie jakiego\u015b lamy, a mo\u017ce niewzruszono\u015b\u0107 wiary tych ludzi, kt\u00f3rzy nigdy nie chcieli porzuca\u0107 swego domu ani b\u00f3stw. I tylko to si\u0119 liczy, \u015bwiadectwo si\u0142y i \u017cywotno\u015bci ducha, zwiastuj\u0105ce odrodzenie i trwanie.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n 31 stycznia 2013<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n