W kwietniu pojecha\u0142em do prefektury Golog. Cho\u0107 to w naszej prowincji \u2013 pierwszy raz. Region, o kt\u00f3rym powiadaj\u0105 \u201eziemia to Golog, niebo to Golog\u201d, le\u017cy daleko od stolicy i tak wysoko, \u017ce nawet wczesnym latem zdarza\u0142y si\u0119 \u015bnie\u017cyce i wia\u0142 porywisty, lodowaty wiatr. \u0141\u0105ki nie mieni\u0142y si\u0119 zieleni\u0105. Wydawa\u0142y si\u0119 blade, jak gdyby panna wiosna zapomnia\u0142a o pastwiskach Gologu. O tym akurat zdecydowa\u0142a sama przyroda, nie ma wi\u0119c ani jak, ani kogo i czego wini\u0107, niemniej nie umiem i nie mog\u0119 pogodzi\u0107 si\u0119 z innym wymiarem tragedii tej ziemi.<\/p>\n
<\/p>\n
Mieszka\u0144c\u00f3w Ma-dri-dzasum (regionu \u017ar\u00f3de\u0142 Huang-ho, Jangcy i Mekongu) przesiedlano w imi\u0119 ochrony \u015brodowiska naturalnego. Rz\u0105d mia\u0142 swoje argumenty i wy\u0142o\u017cy\u0142 na to grube pieni\u0105dze. Projekt rekultywacji pastwisk uruchomiono w 2003 roku w osadach okr\u0119g\u00f3w Mato, Maczen, Gade i Darlag. Sam t\u0142umaczy\u0142em artyku\u0142y na ten temat dla tybeta\u0144skiej gazety, w kt\u00f3rej pracowa\u0142em, i chwali\u0142em powa\u017cny, dalekowzroczny projekt, lecz po wizycie u przesiedle\u0144c\u00f3w poczu\u0142em si\u0119 niczym \u015blepy jak, znaj\u0105cy tylko to, co mu podsun\u0105 pod nos. Dzi\u015b patrz\u0119 na wszystko zupe\u0142nie inaczej. I z bardzo ci\u0119\u017ckim sercem.<\/p>\n
Grupa koczownik\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 odwiedzi\u0142em, mieszka w pobli\u017cu stolicy prefektury Maczen, gdzie przesiedlono j\u0105 z Mato, nazywa si\u0119 wi\u0119c Mato Czugo Desar<\/em> (\u201enowa spo\u0142eczno\u015b\u0107): sto pi\u0119\u0107dziesi\u0105t dom\u00f3w, w sumie siedemset osiemdziesi\u0105t os\u00f3b. Takich \u201enowych spo\u0142eczno\u015bci\u201d maj\u0105 w okolicy znacznie wi\u0119cej. Z uwagi na czas nie mog\u0142em pojecha\u0107 do wszystkich, ale przyjaciele powiedzieli mi, \u017ce nic nie trac\u0119, bo sytuacja jest wsz\u0119dzie taka sama, co tylko pog\u0142\u0119bi\u0142o moj\u0105 depresj\u0119.<\/p>\n Przy wje\u017adzie ustawiono tablic\u0119 propagandow\u0105, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna poczyta\u0107, nim zobaczy si\u0119 to na w\u0142asne oczy. \u201eProgram usuwania stad i rekultywacji pastwisk w prefekturze Golog jest zakrojon\u0105 na wielk\u0105 skal\u0119 inicjatyw\u0105, kt\u00f3ra poprawi stan \u015brodowiska naturalnego w regionie \u017ar\u00f3de\u0142 trzech rzek oraz warunki \u017cyciowe pasterzy. Faza pierwsza obejmuje zako\u0144czenie wypasu na \u0142\u0105kach, przesiedlenie nomad\u00f3w i dostosowanie wielko\u015bci stad do mo\u017cliwo\u015bci terenu, by zgodnie z zasad\u0105 \u00bblud na pierwszym miejscu\u00ab stworzy\u0107 podstawow\u0105 infrastruktur\u0119 i model urbanizacyjny, umo\u017cliwiaj\u0105ce po\u0142o\u017cenie kresu koczownictwu, podniesienie stopy \u017cyciowej pasterzy oraz wypracowanie w praktyce alternatywnych form produkcji w celu przywr\u00f3cenia pierwotnego stanu \u0142\u0105k\u201d.<\/p>\n W towarzystwie m\u0142odego mieszka\u0144ca osady odwiedzi\u0142em zamo\u017cniejsze, przeci\u0119tne i ubogie domy. To, co zobaczy\u0142em i us\u0142ysza\u0142em, u\u015bwiadomi\u0142o mi, z czym musz\u0105 zmaga\u0107 si\u0119 ci ludzie, \u017ceby zwi\u0105za\u0107 koniec z ko\u0144cem. Podkre\u015blam, \u017ce s\u0142owo \u201ezamo\u017cny\u201d oddaje tu tylko przewag\u0119 nad tymi, kt\u00f3rym wiedzie si\u0119 jeszcze gorzej. Nikt nie jest naprawd\u0119 bogaty, a b\u00f3l i gorycz wyzieraj\u0105 z ka\u017cdego k\u0105ta. W sumie maj\u0105 mo\u017ce dwadzie\u015bcia motocykli, dziesi\u0119\u0107 traktor\u00f3w i z sze\u015b\u0107, siedem samochod\u00f3w. Cztery rodziny otworzy\u0142y sklepy, pi\u0119\u0107 wynajmuje sto\u0142y bilardowe, dwadzie\u015bcia os\u00f3b znalaz\u0142o prac\u0119 w prz\u0119dzalni; w czterdziestu domach maj\u0105 nieco lepsze warunki, w ponad sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu piszczy bieda, reszta sytuuje si\u0119 gdzie\u015b pomi\u0119dzy.<\/p>\n W jednym z najzamo\u017cniejszych gospodarstw \u2013 cztery osoby, tybeta\u0144skie kufry, poduszki, obrus, zlew i nawet kilka nowoczesnych sprz\u0119t\u00f3w \u2013 rozmawia\u0142em z Mem\u0105. G\u0142\u00f3wne \u017ar\u00f3d\u0142a dochodu: rz\u0105dowa subwencja i samoch\u00f3d, w sumie ponad dziesi\u0119\u0107 tysi\u0119cy yuan\u00f3w rocznie, czyli ledwie na zaspokojenie podstawowych potrzeb. \u201ePrzed przesiedleniem zarabiali\u015bmy \u015brednio cztery razy tyle\u201d, powiedzia\u0142 ponuro. Z tego, co zrozumia\u0142em, pa\u0144stwo daje osiem tysi\u0119cy na dom \u2013 niezale\u017cnie od liczby mieszka\u0144c\u00f3w. To za ma\u0142o nawet na wykarmienie wi\u0119kszej rodziny, wi\u0119c nie chc\u0119 my\u015ble\u0107, co si\u0119 dzieje, jak kto\u015b zachoruje. W wi\u0119kszo\u015bci dom\u00f3w jest pi\u0119\u0107, sze\u015b\u0107 os\u00f3b, ale s\u0105 i takie z trzynastoma. Przeprowadzka ca\u0142kowicie zmieni\u0142a ich dotychczasowe \u017cycie: nie maj\u0105 ziemi ani \u017cadnych zwierz\u0105t. Za ka\u017cd\u0105 niezb\u0119dn\u0105 rzecz musz\u0105 p\u0142aci\u0107 pieni\u0119dzmi. Rz\u0105dowa dotacja nie wystarczy nawet rodzinie ma\u0142ej, o du\u017cych nie wspominaj\u0105c.<\/p>\n Podliczy\u0142 to dla mnie: mleko \u2013 dwa yuany za jin (p\u00f3\u0142 kilo), mas\u0142o \u2013 dwana\u015bcie, campa \u2013 dwa, mi\u0119so \u2013 osiem (w zimie dziesi\u0119\u0107), ry\u017c (kiepskiej jako\u015bci) \u2013 dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t yuan\u00f3w za pi\u0119\u0107dziesi\u0105t jin, m\u0105ka pszenna (jak wy\u017cej) \u2013 siedemdziesi\u0105t, w\u0119giel \u2013 trzysta za ton\u0119 (rocznie zu\u017cywaj\u0105 minimum pi\u0119\u0107), woda bie\u017c\u0105ca (o ile doprowadz\u0105) \u2013 dwie\u015bcie (na rok), suche jacze \u0142ajno \u2013 osiem za paczk\u0119. Wydatk\u00f3w jest oczywi\u015bcie znacznie wi\u0119cej, ale bez tych rzeczy prze\u017cy\u0107 si\u0119 nie da.<\/p>\n W por\u00f3wnaniu z Mem\u0105 Gonco by\u0142a naprawd\u0119 biedna. Po \u015bmierci m\u0119\u017ca w domu zosta\u0142y same kobiety \u2013 oraz piec, \u0142\u00f3\u017cko, garnek. Najstarsza z siedmiu c\u00f3rek chorowa\u0142a, najm\u0142odsza by\u0142a niezr\u00f3wnowa\u017cona. Podczas rozmowy po pooranej bruzdami cierpienia twarzy matki p\u0142yn\u0119\u0142y strumienie \u0142ez. Opowiadaj\u0105c rozdzieraj\u0105c\u0105 histori\u0119, raz po raz przysi\u0119ga\u0142a, \u017ce m\u00f3wi prawd\u0119, jak gdyby ba\u0142a si\u0119, \u017ce jej nie uwierz\u0119, i jakby jeden rzut oka na ubo\u017cuchne wn\u0119trze nie by\u0142 wystarczaj\u0105cym potwierdzeniem. S\u0142ucha\u0142em ze \u015bci\u015bni\u0119tym gard\u0142em, dukaj\u0105c s\u0142owa wsp\u00f3\u0142czucia. Co wi\u0119cej mog\u0142em zrobi\u0107?<\/p>\n Powiedzia\u0142a, \u017ce pochodz\u0105 z Kjarengu, gdzie jej rodzina nale\u017ca\u0142a do najbogatszych. Sto czterdzie\u015bci jak\u00f3w i ponad pi\u0119\u0107set owiec pozwala\u0142o wszystkich wy\u017cywi\u0107 i jeszcze sporo zostawa\u0142o. Po przesiedleniu nie mogli ju\u017c sobie pozwoli\u0107 na produkty zwierz\u0119ce, \u017cyli wi\u0119c o ry\u017cu i m\u0105ce. Kiedy ko\u0144czy\u0142y si\u0119 i one, po\u017cyczali tu i tam. Koczownicy od pokole\u0144 jedli mi\u0119so i mas\u0142o, pili mleko i jogurt, pozbawieni ich s\u0105 jak Chi\u0144czyk bez ry\u017cu, a proces adaptacji wymaga d\u0142ugiego czasu. Najgorzej by\u0142o z dwoma chorymi c\u00f3rkami \u2013 kiedy o nich m\u00f3wi\u0142a, d\u0142awi\u0142a si\u0119 \u0142zami, a\u017c wreszcie odj\u0119\u0142o jej g\u0142os. Kiedy wychodzi\u0142em, wyszepta\u0142a, \u017ce rano przyszli po pieni\u0105dze za pr\u0105d, ale \u017ce nic nie mia\u0142a, odeszli z niczym. W podobnej sytuacji jest wiele gospodarstw.<\/p>\n Po tak pouczaj\u0105cej wizycie, trudno oprze\u0107 si\u0119 kilku refleksjom. Po pierwsze, koczownicy od wiek\u00f3w wypasali zwierz\u0119ta na \u0142\u0105kach, wi\u0119c zmuszanie ich do zmiany trybu \u017cycia musi wywo\u0142ywa\u0107 niech\u0119\u0107 i op\u00f3r. Po drugie, brak im kwalifikacji i do\u015bwiadcze\u0144, umo\u017cliwiaj\u0105cych podj\u0119cie innej pracy. Po trzecie, s\u0142abo wykszta\u0142ceni, nie m\u00f3wi\u0105 i nie czytaj\u0105 po chi\u0144sku. Po czwarte, nie maj\u0105 kapita\u0142u i \u015brodk\u00f3w na prowadzenie interes\u00f3w.<\/p>\n W trakcie rozm\u00f3w wysz\u0142a na jaw jeszcze jedna rzecz: po dw\u00f3ch, trzech latach u\u017cytkowania dla wszystkich jest jasne, \u017ce nowych dom\u00f3w nie budowano z my\u015bl\u0105 o wieczno\u015bci. P\u0119kaj\u0105 \u015bciany, odpada tynk, ciekn\u0105 dachy.<\/p>\n Cho\u0107 odpowiednie departamenty wiele m\u00f3wi\u0142y o przystosowywaniu do nowego \u017cycia, w praktyce dla koczownik\u00f3w nie zrobiono niemal nic. Aby \u201eprzesiedlenie\u201d faktycznie oznacza\u0142o \u201ewzbogacenie\u201d, trzeba dostosowa\u0107 strategi\u0119 do mo\u017cliwo\u015bci i obyczaj\u00f3w tych ludzi, zwi\u0119kszy\u0107 nadz\u00f3r budowlany, kontrolowa\u0107 realizacj\u0119 poszczeg\u00f3lnych program\u00f3w, faktycznie pomaga\u0107 w znalezieniu nowych \u017ar\u00f3de\u0142 utrzymania, zracjonalizowa\u0107 system dotacji (i uwzgl\u0119dnia\u0107 przy tym wielko\u015b\u0107 rodzin), a przede wszystkim zadba\u0107 o edukacj\u0119 dzieci. Moim zdaniem to kwestie najwy\u017cszej wagi.<\/p>\n Kiedy dowiedzieli si\u0119, \u017ce przyjecha\u0142em ze stolicy prowincji, zacz\u0119li sondowa\u0107 mo\u017cliwo\u015bci uzyskania ode mnie jakiejkolwiek pomocy, ale cho\u0107 nosz\u0119 mo\u017ce nieco lepsze ubranie i mieszkam w zno\u015bniejszych warunkach, nie r\u00f3\u017cni nas nic wi\u0119cej. Nie mam ani \u015brodk\u00f3w, ani pozycji, ani tym bardziej mo\u017cno\u015bci rozwi\u0105zania ich problem\u00f3w. Mog\u0119 o nich tylko lepiej czy gorzej napisa\u0107, c\u00f3\u017c jeszcze?<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n maj 2009<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Artyku\u0142 z tybeta\u0144skiego bloga. W\u0142adze chi\u0144skie zapowiadaj\u0105 rych\u0142e \u201ezurbanizowanie\u201d wszystkich tybeta\u0144skich koczownik\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W kwietniu pojecha\u0142em do prefektury Golog. Cho\u0107 to w naszej prowincji \u2013 pierwszy raz. Region, o kt\u00f3rym powiadaj\u0105 \u201eziemia to Golog, niebo to Golog\u201d, le\u017cy daleko od stolicy i tak wysoko, \u017ce nawet wczesnym latem zdarza\u0142y si\u0119 \u015bnie\u017cyce i wia\u0142 porywisty, lodowaty wiatr. \u0141\u0105ki nie mieni\u0142y si\u0119 zieleni\u0105. Wydawa\u0142y si\u0119 blade, jak gdyby panna wiosna […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4896,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[28,31,32,34],"class_list":["post-4894","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-edukacja","tag-marginalizacja","tag-przesiedlenia","tag-srodowisko"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4894","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4894"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4894\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4902,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4894\/revisions\/4902"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4896"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4894"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4894"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4894"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}