Min\u0119\u0142o sze\u015b\u0107dziesi\u0105t sze\u015b\u0107 lat od chwili wkroczenie do Tybetu chi\u0144skiej Armii Ludowo-Wyzwole\u0144czej. I pi\u0119\u0107dziesi\u0105t osiem od za\u0142amania pokapitulacyjnego status quo, kt\u00f3re zmusi\u0142o do ucieczki z kraju Dalajlam\u0119 i ponad osiemdziesi\u0105t tysi\u0119cy Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Owi uchod\u017acy i ich potomkowie nadal \u017cyj\u0105 za granic\u0105, a od trzech dekad perspektywa rozwi\u0105zania problemu wydaje si\u0119, m\u00f3wi\u0105c ogl\u0119dnie, bardzo odleg\u0142a. Dla cudzoziemc\u00f3w Tybet pozostaje najbardziej niedost\u0119pnym regionem Chin, jego mieszka\u0144cy nie s\u0105 w stanie uzyska\u0107 paszport\u00f3w, wci\u0105\u017c nap\u0142ywaj\u0105 raporty o demonstracjach, aresztowaniach i samob\u00f3jczych protestach.<\/p>\n
<\/p>\n
Tak zadawnione konflikty uchodz\u0105 za trudne do rozwi\u0105zania, za\u015b wi\u0119kszo\u015b\u0107 analityk\u00f3w uwa\u017ca, \u017ce w tym przypadku szanse s\u0105 bliskie zeru \u2013 Chiny to w ko\u0144cu wschodz\u0105ce mocarstwo, do Xi Jinpinga najwyra\u017aniej nie przemawiaj\u0105 idea praw cz\u0142owieka ani liberalne warto\u015bci, a Dalajlama zaczyna si\u0119 starze\u0107. Na pierwszy rzut oka rzeczywi\u015bcie nie wygl\u0105da to obiecuj\u0105co. Ale je\u015bli spojrzymy g\u0142\u0119biej, rozwi\u0105zanie wydaje si\u0119 najzupe\u0142niej realne.<\/p>\n
Przede wszystkim dlatego, \u017ce konflikt ma charakter polityczny, a nie militarny. Cho\u0107 przez dwie dekady toczono zbrojn\u0105 walk\u0119 o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, w latach siedemdziesi\u0105tych \u2013 za spraw\u0105 ogromnych ust\u0119pstw Tybeta\u0144czyk\u00f3w, kt\u00f3rzy zrezygnowali z d\u0105\u017cenia do niezale\u017cno\u015bci i wyrazili gotowo\u015b\u0107 do prowadzenia rokowa\u0144 \u2013 stawk\u0105 sta\u0142a si\u0119 autonomia. Od ostatniej rundy rozm\u00f3w w 2010 roku i odrzucenia przez Pekin wszystkich postulat\u00f3w delegacji tybeta\u0144skiej, strona chi\u0144ska nie przejawia \u017cadnego zainteresowania dialogiem, niemniej gdyby zechcia\u0142a do niego wr\u00f3ci\u0107, dyskusje dotyczy\u0142yby r\u00f3\u017cnych wizji autonomii, kt\u00f3ra \u2013 tu nie ma sporu \u2013 Tybeta\u0144czykom si\u0119 nale\u017cy (nawet je\u015bli, jak widz\u0105 to ich adwersarze, tylko z nazwy). Nie mamy wi\u0119c do czynienia z typowym konfliktem narodowo-etnicznym: obu stronom, przynajmniej na papierze, przy\u015bwiecaj\u0105 podobne cele.<\/p>\n
Mi\u0119dzynarodowe wsparcie, kt\u00f3re uda\u0142o si\u0119 zdoby\u0107 Tybeta\u0144czykom, ma w gruncie rzeczy charakter symboliczny i sprowadza si\u0119 do warto\u015bci, a nie kwestii militarnych, przez co ewentualne ust\u0119pstwa nie stanowi\u0105 dla Pekinu wi\u0119kszego zagro\u017cenia. Wyj\u0105tkiem s\u0105 Indie, kt\u00f3re goszcz\u0105 Dalajlam\u0119 i maj\u0105 w swoich si\u0142ach zbrojnych jakie\u015b dziesi\u0119\u0107 tysi\u0119cy Tybeta\u0144czyk\u00f3w, co czyni je najwa\u017cniejszym zewn\u0119trznym graczem. New Delhi chce jednak tylko spokojnych granic i zako\u0144czenia konfliktu z Pekinem, a nie ich os\u0142abiania ani wydzierania im \u017cadnych terytori\u00f3w.<\/p>\n
Odzwierciadla to tak\u017ce charakter oporu Tybeta\u0144czyk\u00f3w, kt\u00f3ry od lat siedemdziesi\u0105tych sprowadza si\u0119 do niemal wy\u0142\u0105cznie do ulicznych protest\u00f3w i, od niedawna, samospale\u0144. Cho\u0107 drastyczne, obliczone s\u0105 one przede wszystkim na zwr\u00f3cenie uwagi (w kraju i za granic\u0105), a nie obalenie chi\u0144skiego rz\u0105du. Trudno te\u017c m\u00f3wi\u0107 o szczeg\u00f3lnej agresji \u2013 po trzech dekadach demonstranci maj\u0105 na sumieniu dwadzie\u015bcia os\u00f3b, przynajmniej w po\u0142owie przypadkowych ofiar. Wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych szacunk\u00f3w chi\u0144skie s\u0142u\u017cby bezpiecze\u0144stwa zabi\u0142y w tym czasie od dwustu do pi\u0119ciuset Tybeta\u0144czyk\u00f3w. \u015awiadczy to o niewielkim nat\u0119\u017ceniu niepokoj\u00f3w i niezadowoleniu o charakterze politycznym, a nie ch\u0119ci obalenia re\u017cimu za wszelk\u0105 cen\u0119. Nie znaczy to przecie\u017c, \u017ce Tybeta\u0144czycy nie wierz\u0105 w niepodleg\u0142o\u015b\u0107 \u2013 prawdopodobnie wielu by jej chcia\u0142o, niemniej zdaj\u0105 si\u0119 sk\u0142onni do zaakceptowania rz\u0105d\u00f3w Chin, o ile tylko oka\u017c\u0105 im one minimum szacunku i zaczn\u0105 prowadzi\u0107 w miar\u0119 rozs\u0105dn\u0105 polityk\u0119.<\/p>\n
Dlaczego wi\u0119c Chiny nie robi\u0105 nic, by poprawi\u0107 sytuacj\u0119? Xi m\u00f3g\u0142by to za\u0142atwi\u0107 od r\u0119ki, pozwalaj\u0105c na nauczanie religii, przestaj\u0105c zakazywa\u0107 jej praktykowania urz\u0119dnikom i uczniom, zabraniaj\u0105c aparatczykom l\u017cenia Dalajlamy i rezygnuj\u0105c z przymusowego osiedlania koczownik\u00f3w. Oraz kontroluj\u0105c migracj\u0119, jak czyni to w Hongkongu. Tymczasem Pekin definiuje sytuacj\u0119 w Tybecie jako \u201ed\u0142ug\u0105 i zaciek\u0142\u0105 wojn\u0119\u201d ze wszystkimi konsekwencjami, przez co odpowiada militarn\u0105 si\u0142\u0105 na niemilitarny problem, w\u0142asnor\u0119cznie zmieniaj\u0105c swoje s\u0142owo w cia\u0142o i podsycaj\u0105c niezadowolenie Tybeta\u0144czyk\u00f3w.<\/p>\n
Jednym z powod\u00f3w trwania przy idiotycznej strategii, kt\u00f3ra przynosi skutki przeciwne do zamierzonych, s\u0105 interesy lokalnych aparatczyk\u00f3w, \u017cyj\u0105cych z rozdymania zagro\u017ce\u0144 i wymy\u015blania wrog\u00f3w. To w\u0142a\u015bnie za ich spraw\u0105 chi\u0144skie media od dwudziestu lat atakuj\u0105 Dalajlam\u0119, hoduj\u0105c pokolenie ludzi, kt\u00f3rzy \u2013 zupe\u0142nie absurdalnie \u2013 widz\u0105 w nim \u201eterroryst\u0119\u201d. Sprawa ma jednak wymiar znacznie powa\u017cniejszy: strategiczne znaczenie Tybetu, kt\u00f3ry zajmuje czwart\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 powierzchni ChRL, jest \u017ar\u00f3d\u0142em wody dla ca\u0142ego kraju oraz gwarantem przewagi nad zachodnimi i po\u0142udniowymi s\u0105siadami. Innym kwestia Tybetu mo\u017ce zdawa\u0107 si\u0119 b\u0142aha albo \u201eromantyczna\u201d, ale dla Chin i ich otoczenia ma znaczenie kluczowe. W takim miejscu ka\u017cdy przyw\u00f3dca b\u0119dzie dmucha\u0142 na zimne.<\/p>\n
St\u0105d \u2013 paradoksalnie \u2013 znaczenie presji pa\u0144stw trzecich, kt\u00f3re musz\u0105 przekona\u0107 Chiny, \u017ce roz\u0142adowanie wewn\u0119trznych napi\u0119\u0107 jest warunkiem bezpiecze\u0144stwa regionalnego i \u017ce za apelami o jak najszybsze rozwi\u0105zanie tego problemu nie kryj\u0105 si\u0119 \u017cadne roszczenia ani ambicje terytorialne.<\/p>\n
Sprawa jest nies\u0142ychanie pilna tak\u017ce z innego powodu. Chiny wykorzystuj\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 izolacj\u0119 Tybetu oraz s\u0105siedniego niespokojnego Xinjiangu do budowania systemu kontroli i spo\u0142ecznego zarz\u0105dzania, kt\u00f3ry daje pa\u0144stwu bezprecedensowy dost\u0119p do dom\u00f3w i codziennego \u017cycia obywateli. Na ow\u0105 \u201esie\u0107\u201d sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 partyjne grupy robocze we wszystkich osadach i \u015bwi\u0105tyniach, kom\u00f3rki administracji najni\u017cszego szczebla, zasada odpowiedzialno\u015bci zbiorowej na poziomie gospodarstwa domowego, \u201edogodne\u201d komisariaty na ka\u017cdym rogu i inne mechanizmy, skrajnie inwazyjne nawet jak na op\u0119tane potrzeb\u0105 kontroli Chiny.<\/p>\n
Wprowadzane w\u0142a\u015bnie rozwi\u0105zania \u2013 tak zwane \u201edwuj\u0119zyczne przedszkola\u201d, do kt\u00f3rych w najbli\u017cszym czasie maj\u0105 obowi\u0105zkowo trafi\u0107 wszystkie trzylatki \u2013 marginalizuj\u0105 jednocze\u015bnie j\u0119zyk tybeta\u0144ski. Cho\u0107 wydaje si\u0119 to niewinne, sk\u0142ania dzieci do pos\u0142ugiwania si\u0119 chi\u0144skim kosztem j\u0119zyka ojczystego. To tylko jeden z nowych projekt\u00f3w \u2013 czy to ju\u017c og\u0142oszonych, czy jeszcze omawianych, takich jak szko\u0142y podstawowe z internatem, klasy mieszane etnicznie, masowe \u015bci\u0105ganie nauczycieli z innych prowincji, obowi\u0105zkowe \u201ebraterstwo\u201d z plac\u00f3wk\u0105 z Chin w\u0142a\u015bciwych itd. \u2013 kt\u00f3re mog\u0105 dobrze s\u0142u\u017cy\u0107 wi\u0119kszo\u015bci, ale budz\u0105 ogromny niepok\u00f3j mniejszo\u015bci.<\/p>\n
Tybeta\u0144czycy reaguj\u0105 na zmiany w polityce pa\u0144stwa. Na pocz\u0105tku pierwszej dekady dwudziestego pierwszego wieku demonstracji by\u0142o niewiele, zw\u0142aszcza we wschodniej cz\u0119\u015bci P\u0142askowy\u017cu, gdzie nie wprowadzono tylu restrykcji, co w Tybecie centralnym. Przed igrzyskami w 2008 roku w\u0142adze przykr\u0119ci\u0142y jednak \u015brub\u0119 i zaatakowa\u0142y Dalajlam\u0119, wywo\u0142uj\u0105c fal\u0119 ponad stu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu ulicznych manifestacji. W co pi\u0105tej dochodzi\u0142o do akt\u00f3w przemocy. Reakcj\u0105 na militarn\u0105 pacyfikacj\u0119 protest\u00f3w by\u0142y symboliczne, indywidualne akty sprzeciwu \u2013 samospalenia, w kt\u00f3rych od 2009 roku zgin\u0119\u0142o co najmniej sto dziewi\u0119tna\u015bcie os\u00f3b.<\/p>\n
Od 2013 roku protesty s\u0105 rzadsze i mniej gwa\u0142towne, za to bardziej zr\u00f3\u017cnicowane \u2013 geograficznie rozproszone, wybuchaj\u0105ce tak\u017ce w spokojnych dot\u0105d ma\u0142ych wioskach i dotycz\u0105ce najrozmaitszych kwestii, takich jak stan \u015brodowiska naturalnego, przemys\u0142 wydobywczy, religia czy obcesowe traktowanie przyw\u00f3dc\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci lokalnych. Po wprowadzeniu nowych metod agresywnej kontroli i propagandy liczba protest\u00f3w spad\u0142a. Prawdopodobnie oznacza to tylko kumulowanie ukrytego napi\u0119cia, kt\u00f3re z pewno\u015bci\u0105 wybuchnie, je\u015bli Dalajlama nie zdo\u0142a wr\u00f3ci\u0107 do kraju i umrze za granic\u0105.<\/p>\n
S\u0105 przecie\u017c i wiadomo\u015bci dobre. Po sze\u015bciu dekadach ChRL znalaz\u0142a wreszcie spos\u00f3b \u2013 g\u0142\u00f3wnie za spraw\u0105 inwestowania w infrastruktur\u0119 i p\u00f3\u0142przymusow\u0105 urbanizacj\u0119 \u2013 na dotarcie z got\u00f3wk\u0105 do wiejskich region\u00f3w Tybetu. Gospodarka ro\u015bnie jak na dro\u017cd\u017cach. Ale Chiny nie urosn\u0105 przez to w oczach Tybeta\u0144czyk\u00f3w, je\u015bli pozostawi\u0105 sprawy religii, Dalajlamy i j\u0119zyka w r\u0119kach karierowicz\u00f3w oraz chorych na kontrolowanie aparatczyk\u00f3w z Pekinu i Lhasy. Konflikt tybeta\u0144sko-chi\u0144ski mo\u017cna \u0142atwo rozwi\u0105za\u0107, wymaga to jednak wywierania sta\u0142ej dyplomatycznej presji na Chiny, by w najlepiej poj\u0119tym w\u0142asnym, strategicznym interesie zacz\u0119\u0142y dzia\u0142a\u0107 natychmiast, p\u00f3ki nie b\u0119dzie za p\u00f3\u017ano na odbudowanie wzajemnego zaufania.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
5 lipca 2017<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n