Ludzie s\u0142ysz\u0105 \u201eChiny\u201d i my\u015bl\u0105 zaraz o wielkim murze, kung-fu, tofu oraz, ma si\u0119 rozumie\u0107, Konfucjuszu. Albo o peki\u0144skich lub szanghajskich wie\u017cowcach czy niezapomnianych igrzyskach olimpijskich, kt\u00f3re da\u0142y \u015bwiadectwo narodzinom nowego mocarstwa. Wszyscy zacz\u0119li wierzy\u0107, \u017ce kraj po\u017cegna\u0142 si\u0119 raz na zawsze z epok\u0105 upokorze\u0144 i tragedii, \u017ce sta\u0142 si\u0119 naprawd\u0119 bogaty i pot\u0119\u017cny. I to nie tylko w kategoriach militarnych \u2013 Chiny maj\u0105 dzi\u015b w rezerwie biliony dolar\u00f3w i perspektyw\u0119 zostania p\u0119pkiem \u015bwiata.<\/p>\n
<\/p>\n
Wszystko to prawda, ale dzi\u015b chc\u0119 wam opowiedzie\u0107 kilka historii wyrytych na drugiej stronie medalu. Wiele si\u0119 tu o nich m\u00f3wi\u0142o. Nie s\u0105 reprezentatywne dla ca\u0142ego kraju, niemniej stanowi\u0105 jego cz\u0119\u015b\u0107. Jak inne gor\u0105ce historie, \u015bwieci\u0142y jasno, lecz kr\u00f3tko, szybko zepchni\u0119te do zakamark\u00f3w publicznej niepami\u0119ci. Chi\u0144ski wzrost tyczy r\u00f3wnie\u017c amnezji. Postanowi\u0142em je wi\u0119c przypomnie\u0107.<\/p>\n
\n
1<\/p>\n
Petentka<\/p>\n
\n
Za pi\u0119tna\u015bcie trzecia dwudziestego dziewi\u0105tego czerwca dwa tysi\u0105ce dziewi\u0105tego roku pi\u0119\u0107dziesi\u0119cioczteroletnia Wu Chandi wcisn\u0119\u0142a si\u0119 do peki\u0144skiego autobusu numer czterna\u015bcie. Wybiera\u0142a si\u0119 z petycj\u0105 do Biura Spraw Prawnych Rady Pa\u0144stwa. W dzisiejszych czasach takiego cz\u0142owieka nie nazywa si\u0119 obywatelem, tylko petentem. Jak wielu szuka\u0142a pomocy rz\u0105du, poniewa\u017c nie znalaz\u0142a sprawiedliwo\u015bci w s\u0105dach. Nie otrzymawszy wsparcia w\u0142adz lokalnych, ruszy\u0142a wzorem innych z pielgrzymk\u0105 do stolicy, by a\u017c tam wnie\u015b\u0107 formaln\u0105 skarg\u0119.<\/p>\n
Ten dramat odgrywany jest w Chinach od setek lat, scenariusza nie zmieni\u0142a nawet epoka wzrostu i petenci wci\u0105\u017c \u017cywi\u0105 naiwn\u0105 wiar\u0119, \u017ce je\u015bli tylko nie przestan\u0105 pr\u00f3bowa\u0107, znajd\u0105 wreszcie miejsce, w kt\u00f3rym argumenty zostan\u0105 wys\u0142uchane.<\/p>\n
Kiedy tak ko\u0142ysa\u0142a si\u0119 w ha\u0142a\u015bliwym t\u0142umie podobnych jej spoconych wie\u015bniak\u00f3w, marzy\u0142a tylko o jednym: \u017ce potraktuj\u0105 j\u0105 uczciwie. Nie mia\u0142a jeszcze poj\u0119cia, gdzie zawiezie j\u0105 ten autobus.<\/p>\n
Dziesi\u0119\u0107 minut p\u00f3\u017aniej Cui Lin, kierowca, zablokowa\u0142 drzwi i zatelefonowa\u0142 do sto\u0142ecznego Biura Bezpiecze\u0144stwa Publicznego z informacj\u0105, \u017ce ma na pok\u0142adzie tabun petent\u00f3w, i pro\u015bb\u0105 o przys\u0142anie kilku funkcjonariuszy. Nie wiemy, dlaczego to zrobi\u0142. Mo\u017ce mia\u0142 takie zadanie, poczucie misji albo przyp\u0142yw czujno\u015bci.<\/p>\n
Po kwadransie na scenie pojawi\u0142o si\u0119 pi\u0119ciu mundurowych. Z nikim nie rozmawiali, nikogo nie legitymowali, ale te\u017c nie pozwolili nikomu wysi\u0105\u015b\u0107. Min\u0119\u0142o p\u00f3\u0142 godziny i nadjecha\u0142o kilkunastu tajniak\u00f3w. Wu uzna\u0142a, \u017ce byli z jej rodzinnego Changzhou, bo przekonywali tamtejszych petent\u00f3w do powrotu. I ona, i ca\u0142a reszta z rady tej nie skorzystali. Wysiedli, z\u0142apali nast\u0119pn\u0105 czternastk\u0119, dostarczyli swoje petycje i rozjechali si\u0119 do dom\u00f3w czeka\u0107 na rezultat.<\/p>\n
Changzhou le\u017cy w Jiangsu, jednej z najzamo\u017cniejszych i najbardziej rozwini\u0119tych prowincji Chin. W drodze powrotnej Wu wygl\u0105da\u0142a przez okno poci\u0105gu: wszystko pi\u0119knie ros\u0142o, nad ka\u017cdym kominem unosi\u0142a si\u0119 smu\u017cka dymu. Dzi\u015b wiemy, \u017ce rok dwa tysi\u0105ce dziewi\u0105ty by\u0142 rzeczywi\u015bcie bardzo dobry i dla chi\u0144skiego rolnictwa, i przemys\u0142u.<\/p>\n
Trzysta siedemdziesi\u0105t dwa dni p\u00f3\u017aniej, si\u00f3dmego lipca dwa tysi\u0105ce dziesi\u0105tego roku, spaceruj\u0105c\u0105 z m\u0119\u017cem Wu otoczy\u0142a grupa funkcjonariuszy w cywilnych ubraniach. Policjanci zabrali j\u0105 prosto na komisariat, na przes\u0142uchanie.<\/p>\n
To by\u0142 d\u0142ugi dzie\u0144 dla Wu Chandi. Pod wiecz\u00f3r wr\u0119czono jej dokument, powiadomienie o zatrzymaniu na dziewi\u0119\u0107 dni, w trybie administracyjnym. Pow\u00f3d: trzysta siedemdziesi\u0105t dwa dni wcze\u015bniej Wu nie zap\u0142aci\u0142a w Pekinie za przejazd autobusem linii czterna\u015bcie, powoduj\u0105c ponadgodzinne op\u00f3\u017anienie.<\/p>\n
W tym autobusie bilet kosztuje yuana (jakie\u015b pi\u0119\u0107dziesi\u0105t groszy). W poje\u017adzie nie by\u0142o kamery, wi\u0119c nie mo\u017cna sprawdzi\u0107, czy dosz\u0142o do transakcji. Jedynym dowodem na niezakupienie biletu przez Wu jest zeznanie kierowcy Cui Lina. Z drugiej strony, Wu nie mo\u017ce udowodni\u0107, \u017ce zap\u0142aci\u0142a za przejazd. W rosn\u0105cych Chinach wymiar sprawiedliwo\u015bci cz\u0119sto dzia\u0142a w ten spos\u00f3b, i\u017c trzeba udowodni\u0107, \u017ce nie zrobi\u0142o si\u0119 czego\u015b, czego uczynienie przypisuje nam str\u00f3\u017c prawa. W przeciwnym razie mo\u017cemy zosta\u0107 uznani za winnych.<\/p>\n
R\u00f3\u017cnica zda\u0144 co do los\u00f3w jednego yuana sprawi\u0142a, \u017ce Wu Chandi skuto i osadzono w areszcie. Policja musia\u0142a doj\u015b\u0107 do wniosku, \u017ce taka kara by\u0142aby zbyt \u0142agodna, bowiem nast\u0119pnego dnia zamieniono j\u0105 na rok reedukacji przez prac\u0119.<\/p>\n
S\u0142owo \u201ereedukacja\u201d nie brzmi szczeg\u00f3lnie z\u0142owrogo, lecz w istocie oznacza to samo, co wi\u0119zienie, tyle \u017ce bez fatygowania s\u0105du. Je\u015bli policja uzna to za stosowne, mo\u017ce odebra\u0107 obywatelowi wolno\u015b\u0107 samodzielnie. Ludzie, kt\u00f3rzy przeszli reedukacj\u0119 przez prac\u0119, zostaj\u0105 naznaczeni na ca\u0142e \u017cycie. W czasach wzrostu liczy si\u0119 ich w setkach tysi\u0119cy.<\/p>\n
Trzysta sze\u015b\u0107dziesi\u0105t pi\u0119\u0107 dni reedukacji by\u0142o dla Wu Chandi koszmarem. Straci\u0142a wolno\u015b\u0107 i mieszka\u0142a w zat\u0142oczonym baraku. Musia\u0142a nauczy\u0107 si\u0119 na pami\u0119\u0107 regulaminu i codziennie go recytowa\u0107. Oraz ci\u0119\u017cko pracowa\u0107 bez \u017cadnego wynagrodzenia. Robi\u0142a diody. Szybko straci\u0142a rachunek, wi\u0119c nie wie, ile ich w sumie wysz\u0142o w ci\u0105gu tego d\u0142ugiego roku, jedno jest jednak pewne: instalowano je w elektronicznych urz\u0105dzeniach, za po\u015brednictwem kt\u00f3rych informuje si\u0119 o wzro\u015bcie Chin.<\/p>\n
Rok po uko\u0144czeniu programu reedukacji Wu wci\u0105\u017c nie mo\u017ce si\u0119 otrz\u0105sn\u0105\u0107. Cz\u0119sto \u015bni koszmary. Budzi si\u0119 wtedy przera\u017cona z krzykiem: \u201enie zamykajcie mnie w obozie, kupi\u0142am bilet!\u201d.<\/p>\n
Po wyj\u015bciu na wolno\u015b\u0107 Wu Chandi rozpocz\u0119\u0142a kolejn\u0105 podr\u00f3\u017c. Posz\u0142a do lokalnego s\u0105du i zaskar\u017cy\u0142a decyzj\u0119 administracyjn\u0105, na podstawie kt\u00f3rej skierowano j\u0105 na reedukacj\u0119, i za\u017c\u0105da\u0142a odszkodowania. Rezultat by\u0142 do przewidzenia \u2013 przegra\u0142a. Odwo\u0142a\u0142a si\u0119 do s\u0105du wy\u017cszej instancji i przegra\u0142a znowu. W orzeczeniu napisano, \u017ce decyzja o wys\u0142aniu jej na reedukacj\u0119 by\u0142a ca\u0142kowicie uzasadniona i nie narusza\u0142a \u017cadnych przepis\u00f3w, nie mo\u017ce by\u0107 wi\u0119c mowy o ewentualnej \u201eodpowiedzialno\u015bci\u201d.<\/p>\n
Wu Chandi ma obecnie pi\u0119\u0107dziesi\u0105t siedem lat i marne zdrowie. Cz\u0119sto czuje przygn\u0119bienie i desperacj\u0119. Boi si\u0119, \u017ce staro\u015b\u0107 i s\u0142abo\u015b\u0107 odbior\u0105 jej wol\u0119 walki. Zaplanowa\u0142a sobie przysz\u0142o\u015b\u0107: najpierw chce odzyska\u0107 zdrowie, potem ruszy\u0107 w drog\u0119 z kolejn\u0105 petycj\u0105.<\/p>\n
Kiedy dwudziestego dziewi\u0105tego czerwca dwa tysi\u0105ce dziewi\u0105tego roku wsiada\u0142a kwadrans przed trzeci\u0105 do czternastki, nie mia\u0142a poj\u0119cia, \u017ce autobusy tej linii mijaj\u0105 jedne z najwa\u017cniejszych miejsc na \u015bwiecie. Z ich okien (tu\u017c przed rogiem Tiananmen) wida\u0107 mur Zhongnanhai, domu partii, oraz wiele innych pomnik\u00f3w historii tudzie\u017c zapieraj\u0105cych dech drapaczy chmur. I, rzecz jasna, Teatr Narodowy. Kilka godzin po z\u0142o\u017ceniu przez ni\u0105 petycji odby\u0142 si\u0119 w nim wspania\u0142y koncert (bilety kosztowa\u0142y od stu osiemdziesi\u0119ciu do pi\u0119ciuset osiemdziesi\u0119ciu yuan\u00f3w), podczas kt\u00f3rego wykonano nie\u015bmiertelne przeboje, takie jak \u201eJeszcze jedna ceg\u0142a w gmachu socjalizmu\u201d i \u201eS\u0142owa Mao po wsze czasy w sercu moim wyryte\u201d. W pierwszych rz\u0119dach zasiad\u0142o wielu wa\u017cnych ludzi, kt\u00f3rych powitano gromkimi brawami.<\/p>\n
Lecz ona nie mog\u0142a o tym wiedzie\u0107, zmierzaj\u0105c nieub\u0142aganie naprzeciw przeznaczeniu, jakie szykowa\u0142 jej krzepn\u0105cy kraj. Imi\u0119 Wu Chandi brzmi po chi\u0144sku zupe\u0142nie tak samo jak \u201ezrobione nigdzie\u201d. Teraz wie ju\u017c dobrze, i gdzie, i kiedy.<\/p>\n
\n
2<\/p>\n
Zamachowiec samob\u00f3jca<\/p>\n
\n
O dziewi\u0105tej rano dwudziestego sz\u00f3stego maja dwa tysi\u0105ce jedenastego roku Qian Mingqi zaparkowa\u0142 srebrn\u0105 furgonetk\u0119 przed budynkiem prokuratury w mie\u015bcie Fuzhou, w prowincji Jiangxi. Wartownik powiedzia\u0142 mu, \u017ce nie wolno, ale Qian odkrzykn\u0105\u0142, \u017ce zje tylko misk\u0119 makaronu i zaraz go nie ma. By\u0142 czwartek, niebo bezchmurne. W wi\u0119kszo\u015bci okolicznych sklep\u00f3w mieli ju\u017c otwarte, urz\u0119dnicy zacz\u0119li w\u0142a\u015bnie prac\u0119.<\/p>\n
Nikt nie zwr\u00f3ci\u0142 uwagi na niepozornego, pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciodwuletniego m\u0119\u017cczyzn\u0119, cho\u0107 wielokrotnie dawa\u0142 do zrozumienia, co zamierza zrobi\u0107.<\/p>\n
Niespe\u0142na trzydzie\u015bci minut p\u00f3\u017aniej samoch\u00f3d \u2013 marki Changan, czyli \u201ewiecznego spokoju\u201d \u2013 wylecia\u0142 w powietrze. Jego w\u0142a\u015bciciel zgin\u0105\u0142 na miejscu. Eksplodowa\u0142y tak\u017ce dwa s\u0105siednie auta.<\/p>\n
Qian Mingqi urodzi\u0142 si\u0119 w Pekinie w tysi\u0105c dziewi\u0119\u0107set pi\u0119\u0107dziesi\u0105tym dziewi\u0105tym, w roku najwi\u0119kszego g\u0142odu w historii Chin. Ma\u0142o przychodzi\u0142o wtedy na \u015bwiat dzieci, wiele umiera\u0142o. Mo\u017ce wi\u0119c powiedzie\u0107, \u017ce na starcie mia\u0142 szcz\u0119\u015bcie. W ci\u0105gu nast\u0119pnych pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu dw\u00f3ch lat z pewno\u015bci\u0105 nie op\u0142ywa\u0142 w dostatki, ale nie klepa\u0142 te\u017c biedy. Nie ma przesady w stwierdzeniu, \u017ce wiod\u0142o mu si\u0119 lepiej ni\u017c wi\u0119kszo\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w Chin. W dwutysi\u0119cznym mia\u0142 ju\u017c czteropi\u0119trowy, wielopokojowy dom, jakie\u015b siedemset metr\u00f3w kwadratowych. Dorobek \u017cycia. W\u0142o\u017cy\u0142 w to przedsi\u0119wzi\u0119cie wszystkie oszcz\u0119dno\u015bci i kilka po\u017cyczek, p\u00f3\u0142 miliona yuan\u00f3w, prawie dwie\u015bcie siedemdziesi\u0105t tysi\u0119cy z\u0142otych. Najwyra\u017aniej zamierza\u0142 zosta\u0107 w nim na d\u0142u\u017cej \u2013 powtarza\u0142, \u017ce budynek przetrzyma ka\u017cde trz\u0119sienie ziemi.<\/p>\n
Jednak kiedy dwa lata p\u00f3\u017aniej rz\u0105d postanowi\u0142 po\u0142\u0105czy\u0107 Fuzhou z Pekinem autostrad\u0105, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce dom Qian Mingqi stoi jej na drodze. W dobie wzrostu nic nie mo\u017ce powstrzymywa\u0107 rozbudowy infrastruktury. Nawet dzie\u0142o \u017cycia.<\/p>\n
Na rynku dom Qiana by\u0142 wart jakie\u015b dwa miliony yuan\u00f3w, ale pa\u0144stwowe wyceny rz\u0105dz\u0105 si\u0119 innymi prawami i w\u0142adze zaproponowa\u0142y ledwie dwie\u015bcie pi\u0119\u0107dziesi\u0105t tysi\u0119cy odszkodowania. W\u0142a\u015bciciel odm\u00f3wi\u0142. P\u0142aka\u0142. Opiera\u0142 si\u0119. Wda\u0142 si\u0119 nawet w rozpaczliw\u0105 bijatyk\u0119 z ekip\u0105 rozbi\u00f3rkow\u0105. Wszystko na nic \u2013 jak wiele innych dom\u00f3w, opatrzonych wszelkimi mo\u017cliwymi zezwoleniami, i na ten spad\u0142a wielka kula, w imi\u0119 rozwoju.<\/p>\n
W dwa tysi\u0105ce pi\u0105tym now\u0105 autostrad\u0105 je\u017adzi\u0142y ju\u017c samochody. Ma ona dwa tysi\u0105ce pi\u0119\u0107set czterdzie\u015bci kilometr\u00f3w i nale\u017cy do najlepszych w Chinach. \u0141\u0105cz\u0105c stolic\u0119 z bogatym i ludnym wybrze\u017cem na po\u0142udniowym wschodzie, stanowi wa\u017cny szlak transportu surowc\u00f3w i maszyn. Klucz do rozwoju gospodarczego kraju.<\/p>\n
Kiedy rz\u0105d z pomp\u0105 przecina\u0142 wst\u0119gi, Qian Mingqi wsiada\u0142 w poci\u0105g do Pekinu. W tamtym czasie nie by\u0142 ju\u017c zamo\u017cnym biznesmenem, tylko zdeterminowanym petentem, kt\u00f3ry wci\u0105\u017c wierzy i patrzy w przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n
Wydeptuj\u0105c wszelkie mo\u017cliwe \u015bcie\u017cki w poszukiwaniu uczciwego zado\u015b\u0107uczynienia, nie mia\u0142 w sobie nic z ekstremisty. \u017beby wszystkiego dopatrzy\u0107, zapisa\u0142 si\u0119 na studia prawnicze. Pr\u00f3bowa\u0142 negocjowa\u0107 z w\u0142adzami \u2013 bez skutku. Odwo\u0142a\u0142 si\u0119 od decyzji administracyjnej \u2013 przegra\u0142. Poszed\u0142 do s\u0105du \u2013 to samo. Wni\u00f3s\u0142 apelacj\u0119 do wy\u017cszej instancji \u2013 odrzucili. W dwa tysi\u0105ce si\u00f3dmym wraz z innymi wysiedlonymi wytoczy\u0142 spraw\u0119 lokalnym urz\u0119dnikom, oskar\u017caj\u0105c ich o sprzeniewierzenie pieni\u0119dzy przeznaczonych na odszkodowania. Sami ju\u017c wiecie, z jakim skutkiem.<\/p>\n
Przez ponad dziesi\u0119\u0107 lat kursowa\u0142 mi\u0119dzy Jiangxi a Pekinem w nadziei, \u017ce gdzie\u015b wy\u017cej rozwi\u0105\u017c\u0105 jego problem. Droga prawna, polegaj\u0105ca na wnoszeniu pozw\u00f3w i petycji, przynios\u0142a mu, rzecz jasna, tylko pasmo pora\u017cek.<\/p>\n
Nikt nie pami\u0119ta, co wydarzy\u0142o si\u0119 podczas owych wypraw. Mo\u017ce si\u0142\u0105 odprawiono go do Jiangxi, mo\u017ce rozgoryczony i przegrany wr\u00f3ci\u0142 tam z w\u0142asnej woli. Na pewno wiemy tylko, \u017ce Qian Mingqi i jemu podobni stanowi\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 krajobrazu rosn\u0105cych Chin i nale\u017c\u0105 do najbardziej widocznych odpadk\u00f3w w procesie rozwoju.<\/p>\n
W dwa tysi\u0105ce sz\u00f3stym zacz\u0105\u0142 opisywa\u0107 swoje nieszcz\u0119\u015bcia w internecie, ale odzew by\u0142 \u017caden. Kiedy popularno\u015b\u0107 zyska\u0142y mikroblogi, rejestrowa\u0142 si\u0119 na wszelkich serwisach i portalach spo\u0142eczno\u015bciowych. Na jednym poprosi\u0142 o pomoc pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu u\u017cytkownik\u00f3w. Nikt nie zareagowa\u0142. Na drugim zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do dwustu os\u00f3b. W tym tak\u017ce do mnie. Nie dosta\u0142 ani jednej odpowiedzi.<\/p>\n
Zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce do mnie napisa\u0142, dopiero po jego \u015bmierci. Prosi\u0142, \u017cebym umie\u015bci\u0142 jego list na swojej tablicy, a ja nic nie zrobi\u0142em. Pewnie mia\u0142em na to mn\u00f3stwo dobrych argument\u00f3w, ale dzi\u015b chc\u0119 si\u0119 przyzna\u0107, \u017ce powodowa\u0142 mn\u0105 wy\u0142\u0105cznie egoizm i oboj\u0119tno\u015b\u0107 na los innych. Qian Mingqi zgin\u0105\u0142 za spraw\u0105 splotu r\u00f3\u017cnych okoliczno\u015bci, niemniej jedn\u0105 z nich by\u0142 brak zainteresowania w\u0142a\u015bciwy temu spo\u0142ecze\u0144stwu. A zatem i mnie.<\/p>\n
Na \u015awi\u0119to Wiosny w dwa tysi\u0105ce jedenastym zawiesi\u0142 po obu stronach drzwi tradycyjne dwuwiersze wymalowane z\u0142otym tuszem na czerwonym papierze. Tre\u015b\u0107 zwyczajowa jednak nie by\u0142a:<\/p>\n
\u201eSzcz\u0119\u015bliwy Nowy Rok? Nie ma w nim nic szcz\u0119\u015bliwego!<\/p>\n
Moje krzywdy naprawione? Nie ma na to \u017cadnej szansy!\u201d<\/p>\n
Wtedy by\u0142 ju\u017c zupe\u0142nie zrezygnowany, gotowy umrze\u0107. Pisa\u0142 do ludzi w sieci, \u017ce mog\u0105 si\u0119 spodziewa\u0107 \u201ewybuchowych wiadomo\u015bci\u201d z Jiangxi. M\u00f3wi\u0142, \u017ce p\u00f3jdzie do piek\u0142a w towarzystwie swoich wrog\u00f3w, i cz\u0119sto deklarowa\u0142 zamiar wysadzenia budynku rz\u0105dowego. Nikt mu nie uwierzy\u0142.<\/p>\n
Kr\u00f3tko przed eksplozj\u0105 og\u0142osi\u0142 w internecie sw\u00f3j numer telefonu i gotowo\u015b\u0107 przekazania organ\u00f3w do przeszczepu \u2013 jednak wy\u0142\u0105cznie dzieciom z ubogich rodzin. \u017byczeniu temu nie sta\u0142o si\u0119 zado\u015b\u0107, bowiem zaraz po \u015bmierci zosta\u0142 skremowany. Prochy zakopano. Numeru nie zmieniono. Telefony odbiera kt\u00f3ry\u015b z syn\u00f3w Qiana. M\u0142odszy nie chce m\u00f3wi\u0107 o tacie, ale jego starszy brat jest bardziej rozmowny. Zamierza napisa\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119 o petentach, ojciec ma by\u0107 pierwowzorem g\u0142\u00f3wnego bohatera.<\/p>\n
Qian Mingqi postanowi\u0142 opu\u015bci\u0107 ten \u015bwiat o dziewi\u0105tej rano dwudziestego sz\u00f3stego maja dwa tysi\u0105ce jedenastego roku. Napakowa\u0142 trzy tanie samochody materia\u0142em wybuchowym. Koledze powiedzia\u0142, \u017ce ma dla rz\u0105du prezent. Prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c, rz\u0105d go nie otrzyma\u0142 i \u015bmier\u0107 Qiana nie obudzi\u0142a rosn\u0105cych Chin. Uda\u0142o mu si\u0119 tylko zwi\u0119kszy\u0107 liczb\u0119 posterunk\u00f3w i \u015brodki kontroli. \u015acie\u017cka petent\u00f3w pozostaje wyboista i wci\u0105\u017c wiedzie pod g\u00f3r\u0119.<\/p>\n
Swoim prezentem Qian obdarowa\u0142 natomiast ludzi, kt\u00f3rzy mieli chyba jeszcze mniej szcz\u0119\u015bcia ni\u017c on sam. W wybuchu zgin\u0119\u0142o z nim dw\u00f3ch porz\u0105dkowych, He Haigen i Xu Yingfu. Mieli rodziny i prowadzili normalne \u017cycie. Syn pierwszego chodzi\u0142 do szko\u0142y podstawowej, drugiego \u2013 ju\u017c studiowa\u0142. Obaj byli biedni, pochodzili z ubogich dom\u00f3w, nie umieli sobie znale\u017a\u0107 lepszej pracy i kiepsko zarabiali, g\u00f3ra tysi\u0105c miesi\u0119cznie. W Chinach czasu wzrostu ma\u0142o kogo obchodzi, czy tacy ludzie \u017cyj\u0105 czy umarli.<\/p>\n
\n
3<\/p>\n
Psychiczny<\/p>\n
\n
O drugiej w nocy dziewi\u0119tnastego kwietnia dwa tysi\u0105ce jedenastego roku Xu Wu zdo\u0142a\u0142 wydosta\u0107 si\u0119 z oddzia\u0142u zamkni\u0119tego przy pomocy deski i skr\u0119conego prze\u015bcierad\u0142a. Zapuszczonego dziedzi\u0144ca Szpitala nr 2 Wuha\u0144skiej Fabryki \u017belaza i Stali powinni pilnowa\u0107 stra\u017cnicy, ale spali. Ostro\u017cnie uchyli\u0142 ci\u0119\u017ck\u0105 bram\u0119 i znik\u0142 w \u015bwiecie zdrowych na umy\u015ble, od kt\u00f3rego d\u0142ugo trzymano go z daleka.<\/p>\n
To nie by\u0142a jego pierwsza ucieczka. W dwa tysi\u0105ce si\u00f3dmym r\u00f3wnie\u017c wymkn\u0105\u0142 si\u0119 ze strze\u017conego szpitala. Wcze\u015bniej przez osiem nocy pi\u0142owa\u0142 potajemnie kraty znalezionym przypadkiem kawa\u0142kiem brzeszczota.<\/p>\n
Miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej do fortecy przywioz\u0142a go z powrotem policja. Przez cztery kolejne lata zmuszany by\u0142 tam do regularnego po\u0142ykania niejadalnej brei i pigu\u0142ek o niewiadomym dzia\u0142aniu. Od czasu do czasu poddawano go jeszcze elektrowstrz\u0105som i bito, cz\u0119sto zamykano w izolatce. Dwa lata nie widzia\u0142 s\u0142o\u0144ca. Rzadko odwiedza\u0142 go kto\u015b z bliskich i znajomych.<\/p>\n
Zapewne zdziwicie si\u0119 s\u0142ysz\u0105c, \u017ce formalnie nie by\u0142 wi\u0119\u017aniem. Dokumenty stwierdza\u0142y, \u017ce cierpi na zaburzenia psychiczne.<\/p>\n
Xu Wu przyszed\u0142 na \u015bwiat w tysi\u0105c dziewi\u0119\u0107set sze\u015b\u0107dziesi\u0105tym \u00f3smym roku w rodzinie robotniczej. Je\u015bli do naszych podr\u0119cznik\u00f3w nie wkrad\u0142 si\u0119 b\u0142\u0105d, czyni\u0142o go to cz\u0142onkiem klasy rz\u0105dz\u0105cej. Jego ojciec przepracowa\u0142 dziesi\u0105tki lat w Wuha\u0144skiej Fabryce \u017belaza i Stali. Uzyskawszy dyplom, dwudziestojednoletni Xu poszed\u0142 w \u015blady rodziciela.<\/p>\n
Z dokument\u00f3w wynika, \u017ce nie by\u0142 dobrym pracownikiem. Oddali\u0142 si\u0119 bez zezwolenia i z\u0142ama\u0142 regulamin. Xu nie zgadza si\u0119 z t\u0105 opini\u0105 i uwa\u017ca, i\u017c jego jedynym problemem jest to, \u017ce \u201etraktuje wszystko zbyt powa\u017cnie\u201d, co w Chinach bywa brane za \u201eup\u00f3r\u201d albo \u201eobsesj\u0119 na punkcie nale\u017cnych praw\u201d. Z tego w\u0142a\u015bnie powodu sp\u0119dzi\u0142 tyle czasu w oddziale zamkni\u0119tym. Nie powinno to przecie\u017c dziwi\u0107. W epoce wzrostu w Chinach, gdzie prawa ludzkie \u0142amane s\u0105 nagminnie, przywi\u0105zywanie do nich zbyt wielkiej wagi mo\u017cna uzna\u0107 za chorob\u0119.<\/p>\n
Mi\u0119dzy dwa tysi\u0105ce trzecim a dwa tysi\u0105ce sz\u00f3stym Xu toczy\u0142 ze swym pracodawc\u0105 liczne batalie prawne, poniewa\u017c uzna\u0142, \u017ce nies\u0142usznie obni\u017cono mu pobory. Pocz\u0105tkowo stosunki stron by\u0142y serdeczne. Po mediacji s\u0105du firma zaoferowa\u0142a Xu pomoc finansow\u0105, ze wzgl\u0119d\u00f3w humanitarnych, od\u017cegnywa\u0142a si\u0119 jednak od jakiejkolwiek odpowiedzialno\u015bci za rzekome nadu\u017cycia. Xu nie zgodzi\u0142 si\u0119 na takie rozwi\u0105zanie polubowne. Powiedzia\u0142, \u017ce pieni\u0105dze s\u0105 dla\u0144 oczywi\u015bcie wa\u017cne, aczkolwiek niepor\u00f3wnanie mniej ni\u017c odr\u00f3\u017cnienie dobrego od z\u0142ego na sali s\u0105dowej. S\u0105d wi\u0119c przem\u00f3wi\u0142. Xu przegra\u0142.<\/p>\n
Nie zrezygnowa\u0142 jednak z walki z gigantem, czwartym producentem stali na naszej planecie i trzysta czterdziestym po\u015br\u00f3d pi\u0119ciuset jej najwi\u0119kszych przedsi\u0119biorstw. Siedziba koncernu stoi na parceli o powierzchni dwudziestu jeden kilometr\u00f3w kwadratowych. Zatrudnia on kilkaset tysi\u0119cy os\u00f3b i ma maj\u0105tek warto\u015bci miliard\u00f3w yuan\u00f3w. Tudzie\u017c niezliczone filie. Prowadzi w\u0142asne szko\u0142y, szpitale i firmy ochroniarskie.<\/p>\n
Przedstawiciele dyrekcji ciesz\u0105 si\u0119 przywilejami zarezerwowanymi dla cz\u0142onk\u00f3w rz\u0105du. Albo i nimi s\u0105. Warto te\u017c wiedzie\u0107, \u017ce firma przedstawiana jest jako jedno z najlepiej zarz\u0105dzanych przedsi\u0119biorstw w kraju. W epoce wzrostu taki wzorowy zak\u0142ad mo\u017ce jednym da\u0107 fortun\u0119, innym za\u015b \u017cycie uprzykrzy\u0107.<\/p>\n
Xu Wu nale\u017cy do grupy drugiej, tej pechowej. \u017byje mu si\u0119 w Chinach \u017ale, odk\u0105d odrzuci\u0142 humanitarn\u0105 propozycj\u0119 pracodawcy. Cz\u0119sto stosowano wobec niego przemoc fizyczn\u0105. Obra\u017cenia by\u0142y na tyle powa\u017cne, \u017ce wymaga\u0142 opieki szpitalnej. Wielokrotnie upokarzano go i pozbawiano wolno\u015bci. Stara\u0142 si\u0119 stawia\u0107 op\u00f3r, \u015bci\u0105gaj\u0105c w ten spos\u00f3b na siebie jeszcze dotkliwsze prze\u015bladowania. Na koniec musia\u0142 salwowa\u0107 si\u0119 ucieczk\u0105 z miasta Wuhan.<\/p>\n
Szesnastego grudnia dwa tysi\u0105ce sz\u00f3stego roku zatrzymano go w stolicy przed bram\u0105 Uniwersytetu Peki\u0144skiego. Pono\u0107 grozi\u0142 pod\u0142o\u017ceniem bomby na Tiananmen, mia\u0142 w plecaku szkic \u0142adunku, c\u0105\u017cki i niezb\u0119dne sk\u0142adniki. Xu wszystkiemu zaprzecza. M\u00f3wi, \u017ce przyjecha\u0142 do Pekinu po pomoc prawn\u0105.<\/p>\n
Trzydziestego pierwszego grudnia ulicami Wuhanu przelewa\u0142 si\u0119 radosny, kolorowy t\u0142um, chc\u0105cy powita\u0107 nowy, dwa tysi\u0105ce si\u00f3dmy rok. Rz\u0105dowa telewizja transmitowa\u0142a wielk\u0105 gal\u0119 ku czci m\u0105dro\u015bci i dobroci rz\u0105du. Tego samego dnia Xu zosta\u0142 przewieziony do betonowej fortecy, w kt\u00f3rej przez tysi\u0105c pi\u0119\u0107set siedemdziesi\u0105t jeden dni naprawiano mu zdrowie psychiczne. Nie by\u0142o przy nim nikogo z rodziny. Zwini\u0119ty w k\u0142\u0119bek na w\u0105skim \u0142\u00f3\u017cku, ubrany w bia\u0142\u0105 szpitaln\u0105 pi\u017cam\u0119 w niebieskie pasy wygl\u0105da\u0142 jak opuszczona zebra, kt\u00f3r\u0105 nadepn\u0119\u0142o rosn\u0105ce pa\u0144stwo.<\/p>\n
Pierwszego maja dwa tysi\u0105ce si\u00f3dmego roku dotar\u0142 na Tiananmen odziany w \u0142achmany. To by\u0142a jego pierwsza ucieczka. Wcze\u015bniej przez miesi\u0105c mieszka\u0142 pod peki\u0144skimi mostami. Utrzymywa\u0142 si\u0119 ze sprzeda\u017cy pustych butelek i puszek. \u017bebra\u0142 o pomoc przed drzwiami wielu centralnych urz\u0119d\u00f3w. Nikt go nie wys\u0142ucha\u0142.<\/p>\n
Pierwszego maja Chiny obchodz\u0105 kolejne wielkie \u015bwi\u0119to. Na placu k\u0142\u0119bili si\u0119 tury\u015bci z ka\u017cdego zak\u0105tka kraju. Znalaz\u0142 kawa\u0142ek wolnego miejsca i w blasku dnia zapali\u0142 \u015bwiec\u0119. Wydaje si\u0119, \u017ce to ju\u017c tradycja, kt\u00f3r\u0105 dok\u0142adnie czterdzie\u015bci siedem lat wcze\u015bniej zapocz\u0105tkowa\u0142 w tym miejscu niejaki He Mingyuan, protestuj\u0105c przeciw g\u0142odowi i prze\u015bladowaniom, za co wtr\u0105cono go do wi\u0119zienia. Los Xu by\u0142 nieco lepszy. Jego zawieziono do przypominaj\u0105cego krymina\u0142 szpitala. Zagadk\u0119, kt\u00f3r\u0105 zada\u0142, rozszyfrowa\u0107 nie\u0142atwo. Podnosz\u0105c na Tiananmen zapalon\u0105 \u015bwiec\u0119 ku jasnemu niebu chcia\u0142 powiedzie\u0107 \u015bwiatu, \u017ce oddalone o tysi\u0105c dwie\u015bcie kilometr\u00f3w miasto Wuhan spowija nieprzenikniona ciemno\u015b\u0107.<\/p>\n
Je\u015bli spojrze\u0107 na to inaczej, Xu Wu mia\u0142 przecie\u017c wiele szcz\u0119\u015bcia. Dla innych chorych leczenie by\u0142o p\u0142atne, a on dostawa\u0142 je za darmo. Kierownictwo musia\u0142o uzna\u0107, \u017ce stan pacjenta nie pozwala na przyjmowanie go\u015bci, bowiem pr\u00f3buj\u0105cych zobaczy\u0107 syna s\u0119dziwych rodzic\u00f3w raz po raz zawracano spod szpitalnej bramy. Mi\u0119dzy dwa tysi\u0105ce si\u00f3dmym a dwa tysi\u0105ce jedenastym rokiem powt\u00f3rzy\u0142o si\u0119 to osiemdziesi\u0105t sze\u015b\u0107 razy. Odwo\u0142ali si\u0119 do lokalnego s\u0105du, ale ten odm\u00f3wi\u0142 rozpatrzenia sprawy. Poszli do specjalist\u00f3w z innych plac\u00f3wek, gdzie odm\u00f3wiono im jednak pomocy. Mieszkali tylko kilka kilometr\u00f3w od syna, lecz dla nich r\u00f3wnie dobrze m\u00f3g\u0142 by\u0107 na odleg\u0142ej planecie.<\/p>\n
Xu wymkn\u0105\u0142 si\u0119 ze szpitala o drugiej w nocy dziewi\u0119tnastego kwietnia dwa tysi\u0105ce jedenastego roku. Po\u017cyczy\u0142 od kolegi dwa tysi\u0105ce yuan\u00f3w, czyli nieco ponad tysi\u0105c z\u0142otych, i wsiad\u0142 w poci\u0105g do Guangzhou na po\u0142udniu. Uda\u0142 si\u0119 tam do szpitala psychiatrycznego i poprosi\u0142 o zbadanie. Nie stwierdzono u niego \u017cadnych zaburze\u0144 poza \u201eprzygn\u0119bieniem i nisk\u0105 samoocen\u0105\u201d. Z tym za\u015bwiadczeniem poszed\u0142 prosto do medi\u00f3w. Kiedy dwudziestego si\u00f3dmego opowiedzia\u0142 o swoich prze\u017cyciach w telewizji, zosta\u0142 zabrany sprzed budynku stacji przez siedmiu m\u0119\u017cczyzn w cywilnych ubraniach. Jeden z nich powiedzia\u0142, \u017ce ma na nazwisko Zhou. P\u00f3\u017aniej okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nie m\u00f3wi\u0142 prawdy. I \u017ce ma etat w biurze ochrony Wuha\u0144skiej Fabryki \u017belaza i Stali.<\/p>\n
W mediach zawrza\u0142o. Dziennikarze przeprowadzali wywiady z krewnymi i s\u0105siadami Xu, kt\u00f3rzy zgodnie twierdzili, \u017ce nie brakuje mu \u017cadnej klepki. Cho\u0107 prosi\u0142, \u017ceby poddano go rozstrzygaj\u0105cym badaniom w innej prowincji, nikt nie s\u0142ucha\u0142. Po s\u0105siedzku orzeczono wi\u0119c, \u017ce cierpi na zmiany paranoidalne i zalecono hospitalizacj\u0119. Rodzice nie przyj\u0119li tego do wiadomo\u015bci i zabrali syna do domu. Po upublicznieniu diagnozy media straci\u0142y zainteresowanie spraw\u0105 Xu. Na pewno rozumiecie, \u017ce ledwo nad\u0105\u017caj\u0105 z informowaniem o rzeczach znacznie wa\u017cniejszych.<\/p>\n
Powr\u00f3t do domu nie oznacza\u0142 dla Xu wolno\u015bci. Ani, jak twierdzi, ko\u0144ca problem\u00f3w. W sierpniu dwa tysi\u0105ce jedenastego uciek\u0142 od rodzic\u00f3w, ale wkr\u00f3tce zosta\u0142 pojmany i odwieziony z powrotem przez ludzi, kt\u00f3rzy maj\u0105 \u201emie\u0107 go na oku\u201d. W grudniu zn\u00f3w uda\u0142o mu si\u0119 dotrze\u0107 do Pekinu i sp\u0119dzi\u0107 tam czterdzie\u015bci trzy dni. Ka\u017cdy z nich wykorzysta\u0142 na rozsy\u0142anie w sieci b\u0142agalnych list\u00f3w (co nie znaczy, \u017ce nie po\u015bwi\u0119ca\u0142 uwagi problemom innych). Odpowiedzia\u0142o mu tylko kilka os\u00f3b. Najwyra\u017aniej jego historia zd\u0105\u017cy\u0142a si\u0119 ju\u017c opatrzy\u0107. Potem jeszcze raz zosta\u0142 odes\u0142any do Wuhanu, gdzie dzi\u015b na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 studiuje prawo.<\/p>\n
Zamierza po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 dw\u00f3m rzeczom. Po pierwsze, \u201eznie\u015b\u0107 wszystko, co przyniesie \u017cycie\u201d. Druga sprawa dotyczy prawa. Uznano go formalnie za niepoczytalnego, wi\u0119c nie ma szans w \u017cadnym s\u0105dzie. Postanowi\u0142 jednak \u201ezg\u0142\u0119bia\u0107 prawo i propagowa\u0107 jego znajomo\u015b\u0107\u201d. Zapyta\u0142em, czy chcia\u0142by stan\u0105\u0107 do egzaminu pa\u0144stwowego. Zaprzeczy\u0142. Obawia si\u0119, \u017ce m\u00f3g\u0142by go nie zda\u0107, i pragnie tylko w miar\u0119 mo\u017cno\u015bci pomaga\u0107 innym.<\/p>\n
Xu Wu ma czterdzie\u015bci cztery lata i ci\u0105gle jest kawalerem. Chcia\u0142by szybko znale\u017a\u0107 mi\u0142o\u015b\u0107. W dwa tysi\u0105ce sz\u00f3stym pozna\u0142 kogo\u015b, ale daleko temu by\u0142o do prawdziwego uczucia. \u201ePo prostu par\u0119 razy rozmawiali\u015bmy\u201d, powiedzia\u0142 mi. Kontakt si\u0119 urwa\u0142, przez to, \u017ce zamkn\u0119li go w szpitalu. Uwa\u017ca, \u017ce ona \u201ena pewno wysz\u0142a ju\u017c za m\u0105\u017c i ma dzieci\u201d.<\/p>\n
\n
4<\/p>\n
P\u0142ucny<\/p>\n
\n
Dwudziestego dziewi\u0105tego grudnia dwa tysi\u0105ce dziesi\u0105tego roku Zhong Guangwei wjecha\u0142 na w\u00f3zku na sal\u0119 operacyjn\u0105 szpitala chor\u00f3b p\u0142ucnych w Nanjingu. Dwie godziny p\u00f3\u017aniej z jego lewego p\u0142uca wyp\u0142ukano osiem litr\u00f3w ciemnej cieczy, kt\u00f3r\u0105 nape\u0142niono pi\u0119tna\u015bcie butelek. P\u0142yn zawiera\u0142 niezliczone czarne grudki i strz\u0119pki. To nie by\u0142 koniec, poniewa\u017c lekarzowi zosta\u0142o jeszcze drugie p\u0142uco.<\/p>\n
Zhong Guangwei, rocznik tysi\u0105c dziewi\u0119\u0107set siedemdziesi\u0105ty trzeci, da\u0142 sobie spok\u00f3j z nauk\u0105 w pi\u0105tej klasie i zacz\u0105\u0142 w pocie czo\u0142a zarabia\u0107 na \u017cycie na skrawku ja\u0142owej ziemi, jak przedtem jego ojciec i dziad. Naruszaj\u0105c przepisy pa\u0144stwa, kt\u00f3re pozwala tylko na jedno, sp\u0142odzi\u0142 troje dzieci. Zameldowanie nadliczbowych wymaga\u0142o zap\u0142acenia grzywny, na kt\u00f3r\u0105 nie by\u0142o go sta\u0107.<\/p>\n
W Chi\u0144skiej Republice Ludowej ch\u0142opi tacy jak on zawsze byli najci\u0119\u017cej pracuj\u0105cymi lud\u017ami. W ci\u0105gu tych sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu lat nikt te\u017c nie cierpia\u0142 takiej n\u0119dzy. To obywatele drugiej kategorii. Bez regularnych dochod\u00f3w i jakichkolwiek \u015bwiadcze\u0144 ledwie wi\u0105\u017c\u0105 koniec z ko\u0144cem. W epoce wzrostu rz\u0105d nie \u015bci\u0105ga z ch\u0142op\u00f3w podatku gruntowego, dzi\u0119ki czemu niekt\u00f3rym zacz\u0119\u0142o si\u0119 \u017cy\u0107 troch\u0119 lepiej. Niemniej Zhong Guangwei, jak wielu mu podobnych, poprawy nie odczu\u0142.<\/p>\n
W listopadzie dwa tysi\u0105ce sz\u00f3stego Zhong po\u017cegna\u0142 si\u0119 z \u017con\u0105 i dzie\u0107mi, by podj\u0105\u0107 prac\u0119 operatora m\u0142ota pneumatycznego w kopalni w\u0119gla w Datongu, w Shanxi, najwi\u0119kszym zag\u0142\u0119biu tego surowca w Chinach. Od lat wydobywa si\u0119 tam tysi\u0105ce tysi\u0119cy ton w\u0119gla na pr\u0105d elektryczny dla wielkiego pa\u0144stwa.<\/p>\n
Wielu ludzi zbi\u0142o fortuny na w\u0119glu, co sprawia, \u017ce Shanxi jest najbardziej zanieczyszczon\u0105 prowincj\u0105 w kraju. Najwi\u0119cej tu tak\u017ce wypadk\u00f3w przy pracy. Wielu g\u00f3rnik\u00f3w pracuje pod ziemi\u0105 w skrajnie niebezpiecznych warunkach. Z regu\u0142y bez zabezpieczenia i ubezpieczenia. Cz\u0119sto gin\u0105 w szybach i chodnikach, co stanowi integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 chi\u0144skiego wzrostu.<\/p>\n
Zhong Guangwei trafi\u0142 do miejsca, kt\u00f3re by\u0142o niegdy\u015b sanktuarium buddyjskim i le\u017ca\u0142o nieopodal s\u0142ynnych Grot Yungang. Chc\u0105c wi\u0119cej zarobi\u0107, pracowa\u0142 po dziesi\u0119\u0107 godzin dziennie w ha\u0142asie i pyle. Po czterech miesi\u0105cach zacz\u0105\u0142 kaszle\u0107 i skar\u017cy\u0107 si\u0119 na p\u0142uca. Nie zwolni\u0142 jednak tempa, tylko prosi\u0142 lekarza o kropl\u00f3wk\u0119, gdy b\u00f3l stawa\u0142 si\u0119 nie do zniesienia. Nast\u0119pnego dnia wraca\u0142 do swojego \u015bwidra oraz py\u0142u osiadaj\u0105cego na twarzy i w p\u0142ucach.<\/p>\n
Wiosn\u0105 dwa tysi\u0105ce si\u00f3dmego by\u0142 ju\u017c wrakiem. Straci\u0142 na wadze i ci\u0105gle zanosi\u0142 si\u0119 kaszlem. Przestraszy\u0142 si\u0119, \u017ce to mo\u017ce by\u0107 pylica, poszed\u0142 wi\u0119c na badania do miejskiego o\u015brodka zdrowia, gdzie lekarz nie chcia\u0142 go przyj\u0105\u0107, t\u0142umacz\u0105c, \u017ce pylica jest chorob\u0105 zawodow\u0105, zatem do przeprowadzenia badania konieczne jest za\u015bwiadczenie z pracy.<\/p>\n
Zhong Guangwei musia\u0142 wi\u0119c przedstawi\u0107 najpierw umow\u0119 o prac\u0119. On by\u0142 jednak ch\u0142opem, tyle \u017ce jak wielu rodak\u00f3w pracuj\u0105cym nie na roli, a jako robotnik. Zrozummy si\u0119 dobrze: ch\u0142op to niezmienny atrybut klasowy, a robotnik to zaw\u00f3d. Liczba wie\u015bniak\u00f3w trudni\u0105cych si\u0119 czym\u015b innym przekroczy\u0142a w rosn\u0105cych Chinach sto dwadzie\u015bcia milion\u00f3w. Buduj\u0105 drogi i domy, imaj\u0105 si\u0119 najbardziej uci\u0105\u017cliwych i najniebezpieczniejszych zaj\u0119\u0107, budz\u0105c przy tym powszechn\u0105 wzgard\u0119 i podejrzliwo\u015b\u0107. W pocie i znoju rzadko zdaj\u0105 sobie spraw\u0119, \u017ce co\u015b im przys\u0142uguje. Tylko nieliczni szukaj\u0105 ochrony w postaci zawarcia umowy o prac\u0119. Kiedy ich prawa s\u0105 naruszane, mog\u0105 jedynie zacisn\u0105\u0107 z\u0119by, poniewa\u017c nie maj\u0105 \u017cadnego dokumentu, z kt\u00f3rym mogliby i\u015b\u0107 do s\u0105du. Wiecie przecie\u017c z pewno\u015bci\u0105, \u017ce Chiny s\u0105 pa\u0144stwem prawa.<\/p>\n
Zhong Guangwei wr\u00f3ci\u0142 wi\u0119c do swojej kopalni prosi\u0107 pryncypa\u0142a o jakie\u015b za\u015bwiadczenie, nic jednak nie wsk\u00f3ra\u0142. Dla dyrekcji by\u0142 ju\u017c wy\u0142\u0105cznie natr\u0119tem i nikt nie zamierza\u0142 mu pomaga\u0107.<\/p>\n
W tej sytuacji m\u00f3g\u0142 zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 tylko do w\u0142adz, poszed\u0142 wi\u0119c po decyzj\u0119 administracyjn\u0105 okr\u0119gowego biura pracy w mie\u015bcie Datong. Sprawa okaza\u0142a si\u0119 niezwykle skomplikowana. Pokornie schylony z przyklejonym do twarzy wymuszonym u\u015bmiechem truchta\u0142, zanosz\u0105c si\u0119 kaszlem, od drzwi do drzwi. Po trzech miesi\u0105cach uzyska\u0142 w ten spos\u00f3b za\u015bwiadczenie, \u017ce mi\u0119dzy nim a w\u0142a\u015bcicielem kopalni \u201enie istnia\u0142a relacja zatrudnienia\u201d. Proste i typowe dla rosn\u0105cych Chin: Zhong Guangwei nigdy nie wydobywa\u0142 w\u0119gla i nie mia\u0142 nic wsp\u00f3lnego z cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry na nim zarabia\u0142.<\/p>\n
Teraz m\u00f3g\u0142 si\u0119 poskar\u017cy\u0107 w s\u0105dzie ludowym. Powt\u00f3rzy\u0142 wi\u0119c \u0107wiczenie gimnastyczne \u2013 trucht, uni\u017cony garbik, u\u015bmiech \u2013 w pierwszej, a nast\u0119pnie drugiej instancji. W ko\u0144cu wygra\u0142 orzeczenie, \u017ce de facto pracowa\u0142 u w\u0142a\u015bciciela kopalni, i w ten oto spos\u00f3b po roku nerwowej bieganiny uzyska\u0142 prawo do poddania si\u0119 badaniu lekarskiemu.<\/p>\n
Rozpoznano mu zaawansowan\u0105 sylikoz\u0119, pylic\u0119 krzemow\u0105. Z kartk\u0105 w gar\u015bci poszed\u0142 do w\u0142adz po skierowanie na komisj\u0119 orzekaj\u0105c\u0105 o niezdolno\u015bci do pracy. I zn\u00f3w okaza\u0142o si\u0119 to drog\u0105 przez m\u0119k\u0119. By\u0142 coraz s\u0142abszy, wszystkie oszcz\u0119dno\u015bci wyda\u0142 na lekarstwa. Potem pr\u00f3bowa\u0142 ju\u017c tylko zabi\u0107 b\u00f3l najta\u0144szymi pigu\u0142kami na rynku. Najpierw za\u017cywa\u0142 je na sztuki, z czasem przeszed\u0142 na gar\u015bcie.<\/p>\n
Siedem miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej przyznano mu grup\u0119 inwalidzk\u0105, orzekaj\u0105c ca\u0142kowit\u0105 niezdolno\u015b\u0107 do pracy. Wtedy zacz\u0105\u0142 ubiega\u0107 si\u0119 o odszkodowanie. Wype\u0142nia\u0142 formularze, zdobywa\u0142 i kopiowa\u0142 za\u015bwiadczenia, z kt\u00f3rymi kaszl\u0105c i s\u0142aniaj\u0105c si\u0119 na nogach, ponownie zawita\u0142 do okr\u0119gowego biura pracy miasta Datong. I sta\u0142 si\u0119 cud \u2013 bez zwyczajowego, nieko\u0144cz\u0105cego si\u0119, niezrozumia\u0142ego be\u0142kotu powiedziano mu kr\u00f3tko i w\u0119z\u0142owato, \u017ce nie przyjm\u0105 jego wniosku, poniewa\u017c przed kilkoma miesi\u0105cami kopalnia zosta\u0142a zamkni\u0119ta.<\/p>\n
Napisa\u0142 wi\u0119c kolejne odwo\u0142anie i tym razem czeka\u0142 na decyzj\u0119 ledwie kilka miesi\u0119cy. S\u0105d orzek\u0142, \u017ce nale\u017cy mu si\u0119 odszkodowanie w wysoko\u015bci czterystu dziewi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu tysi\u0119cy yuan\u00f3w (dwie\u015bcie sze\u015b\u0107dziesi\u0105t tysi\u0119cy z\u0142otych). Czeka\u0142 cztery miesi\u0105ce, ale nie dosta\u0142 grosza. Musia\u0142 zatem wyst\u0105pi\u0107 o nakaz egzekucji. W historii Zhonga wszystko by\u0142o \u201e\u017cmudne\u201d i \u201ed\u0142ugotrwa\u0142e\u201d, ale wierzcie mi \u2013 nic tak bardzo, jak windykacja.<\/p>\n
Na d\u017awi\u0119k tego s\u0142owa w rosn\u0105cych Chinach bledn\u0105 nawet zahartowani w bojach prawnicy, c\u00f3\u017c mia\u0142 wi\u0119c zrobi\u0107 ciemny, zabiedzony, umieraj\u0105cy ch\u0142op? Miota\u0142 si\u0119 z \u017con\u0105 mi\u0119dzy rozwalaj\u0105c\u0105 si\u0119 cha\u0142up\u0105 a s\u0105dami, popadaj\u0105c w coraz wi\u0119ksz\u0105 rozpacz. Razem padali na kolana, zawodzili, b\u0142agali. Jak wiecie, w s\u0105dach trzeba przestrzega\u0107 prawa, przeto s\u0119dziowie zlecali im przeprowadzenie wielu uzasadnionych czynno\u015bci, takich jak sprowadzenie do gmachu w\u0142a\u015bciciela kopalni tudzie\u017c wskazanie magazynu do przechowywania ci\u0119\u017ckich maszyn g\u00f3rniczych. Ludzie w togach s\u0105dzili zapewne, \u017ce dla Zhonga to pryszcz.<\/p>\n
Na tym etapie Zhong Guangwei nie tylko by\u0142 ju\u017c bez grosza, ale ton\u0105\u0142 w d\u0142ugach. Mieszka\u0142 po\u015brodku gigantycznej kopalni, nie sta\u0107 go by\u0142o jednak na napalenie w piecu. Przy dwudziestostopniowym mrozie jego pi\u0119cioosobowa rodzina, w tym dwulatek, kuli\u0142a si\u0119 pod jednym, marnym kocem. Zhong kas\u0142a\u0142 ca\u0142e noce, czasami traci\u0142 nawet przytomno\u015b\u0107. Zacz\u0105\u0142 rozmawia\u0107 z \u017con\u0105 o samob\u00f3jstwie, dwunastoletnia c\u00f3rka chcia\u0142a sprzedawa\u0107 krew. W najgorszych chwilach prosty, dobry wie\u015bniak m\u00f3wi\u0142, \u017ce najch\u0119tniej wysadzi\u0142by w powietrze ca\u0142y ten jebany \u015bwiat, kt\u00f3ry mia\u0142 dla nich tylko b\u00f3l.<\/p>\n
Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej co\u015b drgn\u0119\u0142o. Kto\u015b wyci\u0105gn\u0105\u0142 do nich r\u0119k\u0119, zawrza\u0142o w mediach. Dwudziestego \u00f3smego pa\u017adziernika dwa tysi\u0105ce dziesi\u0105tego roku s\u0105d wezwa\u0142 Zhonga Guangwei i jego d\u0142u\u017cnik\u00f3w. W dobie chi\u0144skiego wzrostu prawo ma dwa oblicza: twarde i mi\u0119kkie. Wobec Wu Chandi, Qiana Mingqi oraz Xu Wu by\u0142o nieprzejednane. Z Zhongiem chcia\u0142o negocjowa\u0107. W\u0142a\u015bciciel kopalni nie zamierza\u0142 zap\u0142aci\u0107 ca\u0142ej kwoty, s\u0119dziowie podj\u0119li si\u0119 wi\u0119c mediacji mi\u0119dzy stronami. Wierzyciel musia\u0142 zej\u015b\u0107 z czterystu dziewi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu tysi\u0119cy do czterystu osiemdziesi\u0119ciu, czterystu siedemdziesi\u0119ciu, trzystu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu i wreszcie dwustu siedemdziesi\u0119ciu tysi\u0119cy (stu czterdziestu trzech tysi\u0119cy z\u0142oty). I tak prawo, kt\u00f3re by\u0142o dla\u0144 ostatni\u0105 nadziej\u0105, potr\u0105ci\u0142o mu czterdzie\u015bci pi\u0119\u0107 procent.<\/p>\n
Dwudziestego dziewi\u0105tego grudnia dwa tysi\u0105ce dziesi\u0105tego roku Zhong Guangwei wjecha\u0142 na w\u00f3zku na sal\u0119 operacyjn\u0105 szpitala chor\u00f3b p\u0142ucnych w Nanjingu. Dwie godziny p\u00f3\u017aniej z jego lewego p\u0142uca wyp\u0142ukano osiem litr\u00f3w ciemnej cieczy, kt\u00f3r\u0105 nape\u0142niono pi\u0119tna\u015bcie butelek. Podczas nast\u0119pnej wyprawy w\u00f3zkiem zabrano si\u0119 za p\u0142uco prawe. W nim by\u0142o tego jeszcze wi\u0119cej, dwadzie\u015bcia jeden butelek. Lekarz powiedzia\u0142, \u017ce zabieg z\u0142agodzi objawy, ale nic wi\u0119cej, bo na t\u0119 chorob\u0119 nie ma lekarstwa.<\/p>\n
W dobie chi\u0144skiego wzrostu s\u0105 dziesi\u0105tki tysi\u0119cy takich bezrolnych wie\u015bniak\u00f3w z pylic\u0105. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich nie ma przecie\u017c tyle szcz\u0119\u015bcia. Bez zainteresowania medi\u00f3w i spo\u0142ecznego wsparcia nigdy nie dochodz\u0105 swoich praw. Haruj\u0105 w milczeniu, cierpi\u0105 bez s\u0142owa i po cichu umieraj\u0105.<\/p>\n
Zhong Guangwei \u017cyje. Ma metr siedemdziesi\u0105t trzy i wa\u017cy pi\u0119\u0107dziesi\u0105t dwa kilogramy. Przep\u0142uka\u0142 p\u0142uca, sp\u0142aci\u0142 d\u0142ugi i naby\u0142 nawet stary dom. Pieni\u0105dze, za kt\u00f3re kupiono od niego zdrowie, zaraz si\u0119 sko\u0144cz\u0105. Jako niepracuj\u0105cy na roli ch\u0142op nie mo\u017ce si\u0119 ubiega\u0107 o zwrot koszt\u00f3w leczenia.<\/p>\n
\u201ePrzysz\u0142o\u015b\u0107\u201d jest poza jego zasi\u0119giem. Nie mo\u017ce nic planowa\u0107. Chce tylko trzyma\u0107 kilka \u015bwinek i k\u00f3z, \u017ceby wykarmi\u0107 rodzin\u0119, ogrza\u0107 dom i prze\u017cy\u0107. Nauczy\u0142 si\u0119 korzysta\u0107 z internetu. W ci\u0105gu ostatnich dw\u00f3ch lat wys\u0142a\u0142 ponad cztery tysi\u0105ce wiadomo\u015bci. Wszystkie dotycz\u0105 pokrzywdzonych. Powiedzia\u0142 mi: przeszed\u0142em swoje i wiem, jak to jest. Nie mog\u0119 zrobi\u0107 wiele, wi\u0119c staram si\u0119 da\u0107 cierpi\u0105cym chocia\u017c troch\u0119 ciep\u0142a.<\/p>\n
\n
5<\/p>\n
Kandydat<\/p>\n
\n
Chc\u0119 wam te\u017c opowiedzie\u0107 histori\u0119 Lianga Shuxina. Liang ma trzydziestk\u0119 i jest cz\u0142onkiem Komunistycznej Partii Chin. \u00d3smego wrze\u015bnia dwa tysi\u0105ce jedenastego roku przekre\u015bli\u0142 nazwiska dw\u00f3ch kandydat\u00f3w do lokalnego Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych, wpisa\u0142 na karcie swoje i wrzuci\u0142 g\u0142os do urny. Cho\u0107 mia\u0142 poparcie wielu prostych ludzi, nie m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 kandydatem, poniewa\u017c kto\u015b o to zadba\u0142. Nast\u0119pne wybory odb\u0119d\u0105 si\u0119 w dwa tysi\u0105ce szesnastym roku. Zamierza startowa\u0107, je\u015bli, jak to ujmuje, wybory b\u0119d\u0105 uczciwe.<\/p>\n
\n
6<\/p>\n
Komentator<\/p>\n
\n
Chcia\u0142bym opowiedzie\u0107 jeszcze o Xiao Hanie. Do dwudziestego dziewi\u0105tego maja dwa tysi\u0105ce dwunastego jego konto na portalu Sina Weibo zamykano sto trzydzie\u015bci jeden razy. Xiao Han ma czterdzie\u015bci trzy lata. Wyk\u0142ada w Wy\u017cszej Szkole Nauk Politycznych i Prawa. \u015aledzi bie\u017c\u0105ce wydarzenia i regularnie si\u0119 o nich wypowiada.<\/p>\n
W listopadzie dwa tysi\u0105ce dziewi\u0105tego za\u0142o\u017cy\u0142 imienne konto na Weibo. Pisa\u0142 komentarze o prawie i wolno\u015bci s\u0142owa. Konto szybko zamkni\u0119to. Utworzy\u0142 wtedy nowe: Xiao Han Weibo II. Kiedy zlikwidowano i je, powo\u0142a\u0142 do \u017cycia Xiao Hana Weibo III. Wyje\u017cd\u017ca\u0142em z Chin przed kilkoma dniami i wtedy nazywa\u0142 si\u0119 Xiao Han Weibo CXXXII, co oznacza, \u017ce aby zosta\u0107 wys\u0142uchanym, musia\u0142 rejestrowa\u0107 si\u0119 sto trzydzie\u015bci dwa razy.<\/p>\n
Mo\u017cna by powiedzie\u0107, \u017ce Xiao umiera\u0142 sto trzydzie\u015bci jeden razy. Nie wie, jak d\u0142ugo pozwol\u0105 mu si\u0119 odradza\u0107, ale nie zamierza si\u0119 poddawa\u0107. \u201eGdzie wolno\u015bci nie ma, wolno\u015b\u0107 znaczy wszystko\u201d.<\/p>\n
W Chinach s\u0105 tysi\u0105ce takich obywateli sieci. Nazywa si\u0119 ich cz\u0142onkami Partii Odrodzonych. Jeden mia\u0142 ju\u017c trzysta pi\u0119\u0107dziesi\u0105t dziewi\u0119\u0107 wciele\u0144. To walka mi\u0119dzy twardym murem a mi\u0119kk\u0105 tkank\u0105. Cho\u0107 pora\u017cka jest nieuchronna, cz\u0142onkowie tej partii bez wahania rzucaj\u0105 si\u0119 na \u017celazn\u0105 \u015bcian\u0119.<\/p>\n
\n
7<\/p>\n
Dowcipni\u015b<\/p>\n
\n
Fang Hong jest czterdziestoczteroletnim urz\u0119dnikiem. Dwudziestego pierwszego kwietnia dwa tysi\u0105ce jedenastego roku zawiesi\u0142 w sieci dowcip o Bo Xilaiu i Wang Lijunie, aparatczykach z Chongqingu, kt\u00f3rzy niedawno popadli w nie\u0142ask\u0119. \u017bart sk\u0142ada\u0142 si\u0119 pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu o\u015bmiu chi\u0144skich znak\u00f3w. Za jego spraw\u0105 Fang Hong zosta\u0142 jednym z najwy\u017cej op\u0142acanych pisarzy na \u015bwiecie: dosta\u0142 rok obozu pracy, czyli sze\u015b\u0107 i trzy dziesi\u0105te dnia wolno\u015bci za jeden znak. Ludzie m\u00f3wi\u0105, \u017ce to sprawka Bo, ale prawdziwa przyczyna k\u0142opot\u00f3w Fanga tkwi gdzie indziej.<\/p>\n
Dlaczego rosn\u0105ce Chiny tak boj\u0105 si\u0119 dowcipu? Jaki system wtr\u0105ca do wi\u0119zienia za opowiadanie \u017cart\u00f3w? Dlaczego tak \u0142atwo traci si\u0119 wszelkie prawa i tak trudno je potem odzyska\u0107?<\/p>\n
\n
8<\/p>\n
\u0141ap\u00f3wkarz<\/p>\n
\n
Pozw\u00f3lcie, \u017ce na koniec opowiem o sobie. Po raz pierwszy wyst\u0105pi\u0142em o paszport w wieku lat trzydziestu. Mieszka\u0142em wtedy na po\u0142udniu, w Guangdongu, ale podanie musia\u0142em z\u0142o\u017cy\u0107 osobi\u015bcie na dalekim zachodzie, w Sichuanie, poniewa\u017c tam mia\u0142em meldunek i teczk\u0119. Do Sichuanu leci si\u0119 samolotem tylko dwie godziny, jednak wnioski paszportowe rozpatrywane s\u0105 dwa tygodnie, podczas kt\u00f3rych trzeba wielokrotnie chodzi\u0107 od urz\u0119du do urz\u0119du. Ka\u017cda taka wycieczka okazywa\u0142a si\u0119 bitw\u0105. Najwyra\u017aniej paszport nie nale\u017ca\u0142 mi si\u0119 ot tak, lecz by\u0142 darem, nadawanym przez rz\u0105d przywilejem. Procedura wymaga\u0142a mi\u0119dzy innymi uzyskania za\u015bwiadczenia komitetu dzielnicowego, \u017ce nie mia\u0142em nic wsp\u00f3lnego z Falun Gong ani ruchem studenckim w osiemdziesi\u0105tym dziewi\u0105tym roku.<\/p>\n
By\u0142o upalne, letnie popo\u0142udnie. Po odstaniu w kolejce dw\u00f3ch godzin znalaz\u0142em si\u0119 przed obliczem zapracowanego dyrektora komitetu. Cz\u0142owiek ten piastowa\u0142 prawdopodobnie najni\u017csze stanowisko w d\u0142ugim \u0142a\u0144cuchu chi\u0144skiej biurokracji, by\u0142 jednak zimny i wynios\u0142y jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 aparatczyk\u00f3w usadowionych o wiele wy\u017cej. \u201eMusz\u0119 mie\u0107 dow\u00f3d, \u017ce nigdy nie praktykowali\u015bcie Falun Gong i nie uczestniczyli\u015bcie w ruchu studenckim\u201d, wycedzi\u0142.<\/p>\n
\u201eTrudno przedstawi\u0107 dow\u00f3d, \u017ce si\u0119 czego\u015b nie robi\u0142o. Inni mog\u0105 potwierdzi\u0107 jedynie co\u015b przeciwnego\u201d, odpar\u0142em, pr\u00f3buj\u0105c przem\u00f3wi\u0107 mu do rozs\u0105dku. Wyja\u015bni\u0142em, \u017ce w osiemdziesi\u0105tym dziewi\u0105tym nie mog\u0142em by\u0107 studentem, poniewa\u017c szed\u0142em wtedy do gimnazjum, i \u017ce \u201enigdy nie interesowa\u0142em si\u0119 Falun Gong\u201d. M\u00f3wi\u0142em prawd\u0119 i on to wiedzia\u0142, ale i tak nie chcia\u0142 mi wyda\u0107 za\u015bwiadczenia. Ba\u0142em si\u0119 k\u0142\u00f3ci\u0107, poniewa\u017c to oznacza\u0142oby koniec stara\u0144 o paszport. Prze\u0142kn\u0105wszy dum\u0119, przekonywa\u0142em, prosi\u0142em, b\u0142aga\u0142em. Bez skutku.<\/p>\n
Wreszcie podda\u0142em si\u0119 i przekupi\u0142em go kartonem papieros\u00f3w Chung Hwa za czterysta yuan\u00f3w (jakie\u015b dwie\u015bcie pi\u0119tna\u015bcie z\u0142otych).<\/p>\n
W ten spos\u00f3b udowodni\u0142em, \u017ce jestem niewinny, pope\u0142niaj\u0105c przest\u0119pstwo, a dyrektor komitetu dzielnicowego sprzeda\u0142 si\u0119 za sztang\u0119 fajek.<\/p>\n
Podzi\u0119kowa\u0142em. \u201eBardzo prosz\u0119 \u2013 odpowiedzia\u0142. \u2013 Po to tu jestem\u201d. Do dzi\u015b nie wiem, czy mia\u0142 na my\u015bli wydawanie za\u015bwiadcze\u0144, czy przyjmowanie \u0142ap\u00f3wek.<\/p>\n
Wypisanie kwitka zaj\u0119\u0142o mu pi\u0119\u0107 minut. Tak wygl\u0105da\u0142 m\u00f3j pierwszy formalny krok w drodze po paszport. By\u0142 wtedy rok dwa tysi\u0105ce trzeci i ludzie dopiero zaczynali m\u00f3wi\u0107 o chi\u0144skim wzro\u015bcie.<\/p>\n
\n
Zako\u0144czenie<\/p>\n
\n
Gdyby\u015bmy mieli czas, opowiedzia\u0142bym wam wi\u0119cej historii. O tych, co haruj\u0105 na polach, ryj\u0105 pod ziemi\u0105 i pokornie walcz\u0105 o przetrwanie. To oni buduj\u0105 autostrady i wie\u017cowce, to oni wypracowuj\u0105 o\u015bmioprocentowy wzrost PKB, i to oni bior\u0105 na siebie si\u0142\u0119 uderzenia rozwoju kraju. Jako obywatel tego pa\u0144stwa, mam oczywi\u015bcie nadziej\u0119, \u017ce b\u0119dzie ono wielkie. Ale nowe bogactwo nie mo\u017ce sprowadza\u0107 si\u0119 do pompowania pieni\u0119dzy do rz\u0105dowych skarbc\u00f3w. Powinno przynosi\u0107 bezpiecze\u0144stwo, szcz\u0119\u015bcie i zdrowie Chi\u0144czykom. I ma by\u0107 mierzone nie tylko yuanami, ale te\u017c ideami, kultur\u0105, sztuk\u0105. Chc\u0119 wierzy\u0107, \u017ce m\u00f3j kraj rozwinie si\u0119 nie tylko materialnie, ale i cywilizacyjnie. \u017be b\u0119dzie pot\u0119\u017cny nie sam\u0105 armi\u0105, lecz r\u00f3wnie\u017c si\u0142\u0105 ludzkiego wsp\u00f3\u0142czucia.<\/p>\n
Mam nadziej\u0119, \u017ce m\u00f3j wschodz\u0105cy kraj pozwoli wszystkim m\u00f3wi\u0107 swobodnie, zamiast zaciska\u0107 im palce na gardle, \u017ce wyci\u0105gnie do s\u0142abych pomocn\u0105 d\u0142o\u0144, zamiast wpycha\u0107 w otch\u0142a\u0144 rozpaczy, \u017ce zacznie wynagradza\u0107 pracuj\u0105cych w pocie czo\u0142a, zamiast wyzyskiwa\u0107.<\/p>\n
Mam nadziej\u0119, \u017ce na rozwoju mojego kraju skorzystaj\u0105 wszyscy, a nie garstka uprzywilejowanych rodzin. Mam nadziej\u0119, \u017ce wypracowany tu zysk pop\u0142ynie do og\u00f3\u0142u, a nie do kieszeni skorumpowanych aparatczyk\u00f3w.<\/p>\n
Mam nadziej\u0119, \u017ce m\u00f3j kraj b\u0119dzie si\u0119 miarkowa\u0107, czyni\u0107 zado\u015b\u0107 sprawiedliwo\u015bci i sta\u0107 na stra\u017cy ludzkiej wolno\u015bci, a nie dr\u0119czy\u0107 najs\u0142abszych.<\/p>\n
Mam nadziej\u0119, \u017ce m\u00f3j kraj nie b\u0119dzie si\u0119 rozwija\u0142 niczyim kosztem.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
czerwiec 2012<\/p>\n
\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n