{"id":5939,"date":"2018-02-22T06:21:19","date_gmt":"2018-02-22T05:21:19","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hfhr.org.pl\/tybet\/?p=5939"},"modified":"2018-08-05T08:35:40","modified_gmt":"2018-08-05T06:35:40","slug":"oser-lhasa-na-krawedzi-zaglady-ratunku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=5939","title":{"rendered":"Oser: Lhasa na kraw\u0119dzi zag\u0142ady \u2013 ratunku! (2013)"},"content":{"rendered":"

Naszej Lhasie grozi zag\u0142ada \u2013 i nie jest to fa\u0142szywy alarm.<\/p>\n

Turysta, kt\u00f3ry stamt\u0105d wr\u00f3ci\u0142, napisa\u0142 na Weibo: \u201eDzi\u015b widz\u0119 wyra\u017anie, \u017ce Lhasa z za\u0142o\u017cenia ma zosta\u0107 przeobra\u017cona w krzykliwego, turystycznego potworka na wz\u00f3r <\/span>Lijiangu. Ze star\u00f3wki znikn\u0105 wszystkie uliczne stragany, pensjonaty i tanie towary, ust\u0119puj\u0105c miejsca luksusowym galeriom, antykwariatom i hotelom. Co wi\u0119cej, budynki stoj\u0105ce przy starych ulicach dostan\u0105 zuniformizowane fasady i szyldy. Czy to znaczy, \u017ce wszystkie chi\u0144skie miasta maj\u0105 przej\u015b\u0107 t\u0119 sam\u0105 operacj\u0119 plastyczn\u0105, przepoczwarzaj\u0105c\u0105 je w cukierkowy korea\u0144ski kicz?\u201d.<\/p>\n

<\/p>\n

Na jednym ze zdj\u0119\u0107 opublikowanych przez tego cz\u0142owieka jest makieta \u201eCentrum handlowego Barkhor\u201d (w miejsce ratusza dzielnicy Chengguan na p\u00f3\u0142nocno-wschodnim odcinku szlaku pielgrzymkowego wok\u00f3\u0142 D\u017cokhangu, tu\u017c przy, nazywanej tak potocznie, \u201eulicy Barkhor\u201d na lhaskiej star\u00f3wce), zajmuj\u0105cego powierzchni\u0119 150 tysi\u0119cy metr\u00f3w kwadratowych i wyposa\u017conego w podziemny gara\u017c na 1117 samochod\u00f3w. \u017beby by\u0142o jeszcze gorzej, wcze\u015bniej, w zwi\u0105zku z budow\u0105 podobnego parkingu monstrualnego \u201eCentrum duchowej mocy<\/a>\u201d, wsp\u00f3lnego przedsi\u0119wzi\u0119cia w\u0142adzy i biznesu na rogatkach star\u00f3wki, przez dwa lata dzie\u0144 i noc wypompowywano wody gruntowe, strasz\u0105c mieszka\u0144c\u00f3w widmem posuchy, p\u0119kaj\u0105cych \u015bcian, osuwaj\u0105cej si\u0119 ziemi i lej\u00f3w w zapadaj\u0105cych si\u0119 ulicach. Rysy na murach faktycznie ju\u017c s\u0105; w przeciwie\u0144stwie do wody, kt\u00f3rej brakuje tam, gdzie ryj\u0105. I teraz w\u0142adze wymarzy\u0142y sobie kolejne centrum handlowe z podziemnym parkingiem w innej cz\u0119\u015bci star\u00f3wki. Czy to znaczy, i\u017c sprawy zasz\u0142y tak daleko, \u017ce Lhasy nie da si\u0119 ju\u017c wyrwa\u0107 ze szpon\u00f3w \u017car\u0142ocznych duch\u00f3w?<\/p>\n

Pami\u0119tam, \u017ce w 1994 roku UNESCO umie\u015bci\u0142o Potal\u0119 na li\u015bcie \u015bwiatowego dziedzictwa. I ju\u017c dwa lata p\u00f3\u017aniej rozebrano oraz przesiedlono wiosk\u0119 Szol, kt\u00f3ra od tysi\u0105ca stu lat sta\u0142a u st\u00f3p tego pa\u0142acu, nie do\u015b\u0107, \u017ce w ten spos\u00f3b okradzionego, to jeszcze okaleczonego nowym, ohydnym placem, maj\u0105cym \u2013 wzorem identycznych pobratymc\u00f3w jak Chiny szerokie i d\u0142ugie \u2013 roztacza\u0107 aur\u0119 najwy\u017cszej w\u0142adzy i autorytetu. W 2000 i 2001 roku UNESCO wci\u0105gn\u0119\u0142o na swoj\u0105 list\u0119 tak\u017ce D\u017cokhang i Norbulingk\u0119, okraszaj\u0105c religijn\u0105 i historyczn\u0105 \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 Lhasy splendorem kulturowego dziedzictwa ludzko\u015bci. Powinno to oznacza\u0107 zupe\u0142nie automatyczne rozci\u0105gni\u0119cie nad miastem parasola ochronnego, niemniej w 2002 roku Tybeta\u0144czykom wbito n\u00f3\u017c w serce przy pomocy przywodz\u0105cego na my\u015bl pocisk artyleryjski, g\u00f3ruj\u0105cego nad placem i ur\u0105gaj\u0105cego Potali pomnika<\/a> \u201epokojowego wyzwolenia Tybetu\u201d. Pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej Konferencja \u015awiatowego Dziedzictwa ukara\u0142a Potal\u0119 \u017c\u00f3\u0142t\u0105 kartk\u0105 za pogo\u0144 za zarobkiem na turystach, dzik\u0105 eksploatacj\u0119 oraz lekcewa\u017cenie zobowi\u0105za\u0144, co mo\u017ce sko\u0144czy\u0107 si\u0119 usuni\u0119ciem z listy.<\/p>\n

To straszne, \u017ce ju\u017c nie tylko Potala jest rok po roku dojona w imi\u0119 turystyki, ale tak\u017ce zadeptywana przez miliony odwiedzaj\u0105cych lhaska star\u00f3wka zaczyna niebezpiecznie zmienia\u0107 oblicze, zsuwaj\u0105c si\u0119 w otch\u0142a\u0144 bycia \u201emi\u0119dzynarodowym centrum turystycznym\u201d. Okazuje si\u0119, \u017ce otwarcie trzewi miasta nie by\u0142o wcale szczytem bestialstwa. Doskonale uj\u0105\u0142 to tybeta\u0144ski artysta Kunga Laowu: \u201eW mira\u017cu d\u00f3br materialnych i pokusie w\u0142adzy zatraca si\u0119 kulturowa osobno\u015b\u0107, przegrywaj\u0105ca z narzucan\u0105 wielkomiejsk\u0105 uniformizacj\u0105. Za fasad\u0105 eksplozji dostatku od dawna kurcz\u0105ca si\u0119 dusza star\u00f3wki sta\u0142a si\u0119 zwi\u0119d\u0142\u0105 lili\u0105, a staro\u017cytna prostota i dziedzictwo minionych stuleci znik\u0142y bez \u015bladu\u201d.<\/p>\n

Przed wiekami, to znaczy w latach 1996-2002, organizacja Tibet Heritage Fund, za\u0142o\u017cona przez Andr\u00e9 Alexandra<\/a>, kt\u00f3ry po\u015bwi\u0119ci\u0142 \u017cycie restaurowaniu starej Lhasy, ocali\u0142a siedemdziesi\u0105t sze\u015b\u0107 tradycyjnych obiekt\u00f3w w mie\u015bcie i jego okolicach, ujawniaj\u0105c przy tym, \u017ce \u201eantyczne budynki niszczy si\u0119 tam systematycznie w ramach przebudowy trwaj\u0105cej od 1980 roku. (…) Od 1993 roku wyburza si\u0119 \u015brednio po trzydzie\u015bci pi\u0119\u0107 historycznych budowli. Je\u017celi to tempo zostanie utrzymane, pozosta\u0142e znikn\u0105 w ci\u0105gu niespe\u0142na czterech lat\u201d. Poniewa\u017c wspania\u0142a praca tych ludzi i dawane przez nich \u015bwiadectwo nie mia\u0142y nic wsp\u00f3lnego z interesem w\u0142adz (czyli jedyn\u0105 rzecz\u0105, jaka ten re\u017cim interesuje naprawd\u0119), zostali po prostu wydaleni z Lhasy.<\/p>\n

Z projektu \u201eCentrum handlowego Barkhor\u201d wynika, \u017ce celem przebudowy ca\u0142ego kwarta\u0142u jest \u201eoczyszczenie, rozproszenie, przekszta\u0142cenie i wyniesienie\u201d. Innymi s\u0142owy, rekonstrukcja star\u00f3wki sk\u0142ada\u0107 si\u0119 b\u0119dzie z kilku cz\u0119\u015bci. Serce starego miasta, aleja wok\u00f3\u0142 D\u017cokhangu, zostanie ca\u0142kowicie wymiecione, a straganiarze przesadzeni do nowo budowanego centrum. Wszyscy mieszka\u0144cy ulicy maj\u0105 opu\u015bci\u0107 swoje domy i przenie\u015b\u0107 si\u0119 do okr\u0119gu Tolung Deczen; ci, kt\u00f3rzy si\u0119 pospiesz\u0105, mog\u0105 liczy\u0107 na zapomogi w wysoko\u015bci od 20 do 30 tysi\u0119cy yuan\u00f3w. Odmowa wyprowadzki b\u0119dzie traktowana jako \u201eproblem polityczny\u201d. M\u00f3wi si\u0119, \u017ce pewien staruszek, kt\u00f3ry kategorycznie odm\u00f3wi\u0142, straci\u0142 zmys\u0142y. Puste domy i dziedzi\u0144ce zostan\u0105 zlicytowane deweloperom; najpewniej zrobi\u0105 z nich sklepy, restauracje, bary i galerie. Inne uliczki i alejki, cho\u0107by prze\u015bwit przed \u015bwi\u0105tyni\u0105 Ramocze, maj\u0105 zmieni\u0107 si\u0119 w du\u017ce place. Mieszka\u0144c\u00f3w okolicznych dom\u00f3w tak\u017ce przeflancuje si\u0119 na przedmie\u015bcia. W miejsce ratusza Chengguanu ro\u015bnie ju\u017c dom towarowy \u2013 i tak dalej, i tak dalej.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie Barkhor, kt\u00f3ry pierwotnie mia\u0142 charakter religijny, nie zmieni si\u0119 w pustyni\u0119. Przeciwnie, zat\u0119tni \u017cyciem \u2013 tyle \u017ce wy\u0142\u0105cznie w intencji turyst\u00f3w. Nigdy wi\u0119cej nie b\u0119dzie nale\u017ca\u0142 do Tybeta\u0144czyk\u00f3w pielgrzymuj\u0105cych do swego sanktuarium, okr\u0105\u017caj\u0105cych je z czci\u0105, sk\u0142adaj\u0105cych pok\u0142ony. Nawet je\u015bli si\u0119 tam pojawi\u0105, to tylko w roli egzotycznego t\u0142a dla zwiedzaj\u0105cych. Wszystkie te kolejne katastrofy wieszcz\u0105 nieuchronny, \u017ca\u0142osny koniec miasta. Lhasa nigdy nie mia\u0142a kopalnianych osuwisk i szczelin. Obecnie ju\u017c ma. Rzeka Kjiczu nigdy nie d\u017awiga\u0142a zap\u00f3r ani nie wysycha\u0142a. Dzi\u015b jest tak \u017ale, \u017ce zdychaj\u0105 ryby. Historycznie star\u00f3wka nigdy nie s\u0142u\u017cy\u0142a tu wy\u0142\u0105cznie uciesze turyst\u00f3w. Teraz zmienia si\u0119 w klon ulicy Sifang w Lijiangu albo Daka Dzongu z \u201eShangri-li\u201d. Mo\u017ce pewnego dnia, kto wie, czy zupe\u0142nie nieodleg\u0142ego, przechodz\u0105c przez wrota ekskluzywnego g\u00f3rskiego skansenu z tablic\u0105 \u201eLhaska star\u00f3wka\u201d, trzeba b\u0119dzie kupowa\u0107 bilety?<\/p>\n

\u017badne inne miejsce nie znika\u0142o z tak\u0105 szybko\u015bci\u0105, \u017cadnego tak nie zadeptano. \u201eIlekro\u0107 wracam do Tybetu \u2013 m\u00f3wi\u0142 gorzko Andr\u00e9 Alexander \u2013 widz\u0119, \u017ce zn\u00f3w uby\u0142o starych budynk\u00f3w. Znikaj\u0105 kamienie, ceg\u0142y, zau\u0142ki, ulice, znikaj\u0105 nawet psy\u201d. Ich miejsce zajmuje Lhasa nowa, komercjalizowana przez sprawuj\u0105cych w\u0142adz\u0119. Nie ja jedna, mn\u00f3stwo ludzi traci resztki ukochanego krajobrazu tego miasta. Przysypane zostaj\u0105 nie tylko \u015blady mego, jednego \u017cycia, tylko bezliku istnie\u0144, splecionych sieci\u0105 wspomnie\u0144 tamtych ulic. Pisze znajomy: \u201eMia\u017cd\u017c\u0105 stare budynki, dr\u0105\u017c\u0105 tunele, krzy\u017cuj\u0105 mosty, zatrzymuj\u0105 rzek\u0119, wysysaj\u0105 wody gruntowe: ci ludzie naprawd\u0119 s\u0105 wcieleniem g\u0142odnych duch\u00f3w! Wynios\u0105 wszystko, co zdo\u0142aj\u0105 d\u017awign\u0105\u0107, reszt\u0119 zniszcz\u0105\u201d.<\/p>\n

W ostatnich latach najbardziej krzycz\u0105cym odzwierciedleniem \u201eproblemu Tybetu\u201d by\u0142y samospalenia stu dwudziestu jeden ludzi. Nie bardzo interesuje to spo\u0142eczno\u015b\u0107 mi\u0119dzynarodow\u0105, cho\u0107 zaprz\u0105ta ca\u0142\u0105 uwag\u0119 tybeta\u0144skiego rz\u0105du na wychod\u017astwie \u2013 inne niebezpiecze\u0144stwa i nieszcz\u0119\u015bcia naszego narodu s\u0105 w\u0142a\u015bciwie niezauwa\u017cane. Teraz stoimy oko w oko ze zbli\u017caj\u0105c\u0105 si\u0119 zag\u0142ad\u0105 starej Lhasy. Dawniej UNESCO przynajmniej pomacha\u0142oby \u201e\u017c\u00f3\u0142t\u0105 kartk\u0105\u201d, dzi\u015b nikt o to nie dba i nikogo to nie obchodzi.<\/p>\n

Niemniej bardzo wielk\u0105 wag\u0119 przywi\u0105zuje do samospale\u0144 rz\u0105d Chi\u0144skiej Republiki Ludowej. Dw\u00f3ch Tybeta\u0144czyk\u00f3w podpali\u0142o si\u0119 27 maja zesz\u0142ego roku na odcinku mi\u0119dzy D\u017cokhangiem a ma\u0142ym komisariatem na Barkhorze. Musia\u0142o to podnie\u015b\u0107 status tej plac\u00f3wki, gdy\u017c bezzw\u0142ocznie przemianowano j\u0105 na \u201eBiuro Bezpiecze\u0144stwa Publicznego Staro\u017cytnego Miasta Barkhor\u201d. W\u0142adze po\u0142o\u017cy\u0142y te\u017c \u0142ap\u0119 na Hotelu Mandala, w kt\u00f3rym zameldowali si\u0119 samospale\u0144cy, adaptuj\u0105c go na \u201eKomitet Kierownictwa Staro\u017cytnego Miasta Barkhor\u201d (jak zd\u0105\u017cyli\u015bcie si\u0119 pewnie domy\u015bli\u0107 lhaska star\u00f3wka nazywa si\u0119 obecnie \u201eStaro\u017cytnym Miastem Barkhor\u201d). Ten ruch w interesie pom\u00f3g\u0142 przecie\u017c ubi\u0107 dwa ptaki jednym kamieniem, wpisuj\u0105c si\u0119 w priorytetowe plany \u201estrze\u017cenia stabilno\u015bci\u201d, i teraz przed D\u017cokhangiem, kt\u00f3ry widzia\u0142 ju\u017c tyle zmian, nie u\u015bwiadczy si\u0119 pielgrzym\u00f3w z Khamu i Amdo, odmierzaj\u0105cych d\u0142ugo\u015bci\u0105 swoich wyci\u0105gni\u0119tych w pok\u0142onach cia\u0142 ca\u0142e szlaki z najdalszych rubie\u017cy kraju, ani pawilon\u00f3w z dziesi\u0105tkami tysi\u0119cy p\u0142on\u0105cych ma\u015blanych lampek. Zostali nam tylko snajperzy na dachach tybeta\u0144skich dom\u00f3w oraz patrole w bojowym rynsztunku przed nowo otwieranymi centrami handlowymi, w kt\u00f3rych w\u0142adza \u015bwi\u0119tuje swoje przymierze z biznesem w cieniu pompowanych krwistoczerwonych kolumn, przydaj\u0105cych parweniuszowskim interesom krzycz\u0105cego wulgarno\u015bci\u0105 cienia.<\/p>\n

Przed ponad czterdziestu laty, przyj\u0105wszy Konwencj\u0119 UNESCO w sprawie ochrony \u015bwiatowego dziedzictwa kulturowego i naturalnego, uznano \u201e znaczenie, jakie ma dla wszystkich narod\u00f3w \u015bwiata zachowanie tych unikalnych i niezast\u0105pionych d\u00f3br bez wzgl\u0119du na to, kt\u00f3rego narodu s\u0105 one w\u0142asno\u015bci\u0105\u201d, podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce \u201euszkodzenie lub unicestwienie jakiegokolwiek dobra nale\u017c\u0105cego do dziedzictwa kulturalnego lub naturalnego stanowi nieodwracalne zubo\u017cenie dziedzictwa wszystkich narod\u00f3w \u015bwiata\u201d, i zobowi\u0105zuj\u0105c do chronienia zabytk\u00f3w \u201eca\u0142\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 mi\u0119dzynarodow\u0105\u201d.<\/p>\n

Dlatego te\u017c wzywam UNESCO i wszystkie powi\u0105zane z ni\u0105 instytucje na ca\u0142ym \u015bwiecie do zatrzymania tej przera\u017caj\u0105cej \u201emodernizacji\u201d, kt\u00f3ra stanowi niewybaczaln\u0105 i niemo\u017cliw\u0105 do oszacowania zbrodni\u0119 przeciwko krajobrazowi starej cz\u0119\u015bci Lhasy, kulturze ludzko\u015bci i \u015brodowisku naturalnemu.<\/p>\n

Apeluj\u0119 do wszystkich tybetolog\u00f3w oraz ludzi i organizacji badaj\u0105cych i dokumentuj\u0105cych spraw\u0119 Tybetu \u2013 zwr\u00f3\u0107cie uwag\u0119 na nieodwracaln\u0105 tragedi\u0119, kt\u00f3ra w tej w\u0142a\u015bnie chwili spada na lhaskie stare miasto.<\/p>\n

Mam nadziej\u0119, \u017ce dzia\u0142ania w obronie Lhasy podejm\u0105 na ca\u0142ym \u015bwiecie ludzie wszelkich profesji. Naszej Lhasie grozi zag\u0142ada! Prosz\u0119, ocalcie to miasto!<\/p>\n

 <\/p>\n

4-6 maja 2013<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Naszej Lhasie grozi zag\u0142ada \u2013 i nie jest to fa\u0142szywy alarm. Turysta, kt\u00f3ry stamt\u0105d wr\u00f3ci\u0142, napisa\u0142 na Weibo: \u201eDzi\u015b widz\u0119 wyra\u017anie, \u017ce Lhasa z za\u0142o\u017cenia ma zosta\u0107 przeobra\u017cona w krzykliwego, turystycznego potworka na wz\u00f3r Lijiangu. Ze star\u00f3wki znikn\u0105 wszystkie uliczne stragany, pensjonaty i tanie towary, ust\u0119puj\u0105c miejsca luksusowym galeriom, antykwariatom i hotelom. Co wi\u0119cej, budynki […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5940,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[31,29,26],"class_list":["post-5939","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-marginalizacja","tag-oser","tag-polityka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5939","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5939"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5939\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6945,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5939\/revisions\/6945"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5940"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5939"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5939"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5939"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}