{"id":6213,"date":"2018-03-29T06:21:06","date_gmt":"2018-03-29T04:21:06","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hfhr.org.pl\/tybet\/?p=6213"},"modified":"2018-08-05T08:34:02","modified_gmt":"2018-08-05T06:34:02","slug":"francoise-robin-pozar-w-dzokhangu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=6213","title":{"rendered":"Fran\u00e7oise Robin: Po\u017car w D\u017cokhangu"},"content":{"rendered":"

Drugiego dnia Nowego Roku kalendarza tybeta\u0144skiego (czyli w sobot\u0119, 17 lutego 2018) w D\u017cokhangu wybuch\u0142 po\u017car<\/a>. Wiadomo\u015b\u0107 bez wi\u0119kszego znaczenia gdzie indziej mog\u0142a zwiastowa\u0107 tragedi\u0119 dla Tybeta\u0144czyk\u00f3w i buddyst\u00f3w z Mongolii, Bhutanu, Ladakhu oraz ca\u0142ego \u015bwiata tantrajany.<\/p>\n

<\/p>\n

D\u017cokhang (je\u015bli pos\u0142ugujemy si\u0119 t\u0105 nazw\u0105 precyzyjnie) jest najbardziej czczon\u0105 kaplic\u0105 w \u015bwi\u0105tynnym kompleksie, nazywanym przez Tybeta\u0144czyk\u00f3w Cuglakhangiem. To wzniesione w VII wieku serce buddyjskiej Lhasy, a wi\u0119c i Tybetu, mie\u015bci liczne o\u0142tarze, dziedzi\u0144ce, nawy i kru\u017cganki z pos\u0105gami i rze\u017abieniami, z kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 powsta\u0142a razem z pierwszym budynkiem. D\u017cokhang stanowi z kolei serce tego zespo\u0142u, sanctum sanctorum<\/em>. Wedle rodzimych kronik powsta\u0142 w czasach pierwszego cesarza Tybetu \u2013 panuj\u0105cego do 649\/650 roku Songcena Gampo \u2013 dok\u0142adnie nad sercem le\u017c\u0105cej na wznak demonki<\/a>, kt\u00f3ra zosta\u0142a w ten spos\u00f3b przyszpilona do ziemi. W tym samym okresie miano zbudowa\u0107 wiele innych \u015bwi\u0105ty\u0144, by podkre\u015bli\u0107 zwierzchno\u015b\u0107 buddyzmu nad pierwotnymi wierzeniami.<\/p>\n

W D\u017cokhangu stoi pos\u0105g przedstawiaj\u0105cy w skali jeden do jednego Budd\u0119 Siakjamuniego jako dwunastoletniego ch\u0142opca. Nazywa si\u0119 D\u017co\u0142o (\u201ePan\u201d) Siakjamuni, a wierni m\u00f3wi\u0105 o nim D\u017co\u0142o Rinpocze (\u201eDrogocenny\u201d) albo Jiszin Norbu (\u201eSpe\u0142niaj\u0105cy \u017cyczenia\u201d). W tybeta\u0144skich anna\u0142ach czytamy, \u017ce przywioz\u0142a go z Chin ksi\u0119\u017cniczka, kt\u00f3r\u0105 wydano za tybeta\u0144skiego w\u0142adc\u0119 (drugi \u015bwi\u0119ty pos\u0105g<\/a> z tego okresu by\u0142 darem \u017cony nepalskiej). Nie wiemy, kiedy dok\u0142adnie trafi\u0142 do kaplicy, zawdzi\u0119czaj\u0105cej mu obecn\u0105 nazw\u0119 (\u201eD\u017cokhang\u201d znaczy \u201eDom D\u017co\u0142o\u201d). Cameron Warner, kt\u00f3ry napisa\u0142 o tym doktorat, twierdzi, \u017ce \u201eju\u017c w XI wieku D\u017co\u0142o uosabia\u0142 w Tybecie buddyzm. Ludzie przypisywali mu niezwyk\u0142\u0105, nadprzyrodzon\u0105 moc\u201d, widz\u0105c w nim \u201enie tyle figur\u0119, co przedstawiciela (sku tshab<\/em>) Buddy Siakjamuniego\u201d. Nie dziwi wi\u0119c, dlaczego do Lhasy od wiek\u00f3w ci\u0105gn\u0119li pielgrzymi, zanosz\u0105cy przed nim mod\u0142y za \u017cywych i umar\u0142ych. Warner dodaje, \u017ce dla dawnych kronikarzy i hagiograf\u00f3w \u201eprzybycie D\u017co\u0142o Siakjamuniego by\u0142o r\u00f3wnoznaczne z nastaniem buddyzmu\u201d. Z tego powodu ka\u017cdy Tybeta\u0144czyk, duchowny czy \u015bwiecki, stara si\u0119 przynajmniej raz w \u017cyciu uda\u0107 z pielgrzymk\u0105 do D\u017cokhangu, kt\u00f3ry jest czczony na r\u00f3wni z pa\u0142acem Potala.<\/p>\n

Nieod\u017ca\u0142owany Andr\u00e9 Alexander<\/a> po\u015bwi\u0119ci\u0142 du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swego kr\u00f3tkiego \u017cycia ratowaniu tybeta\u0144skiego dziedzictwa architektonicznego i \u2013 mimo najr\u00f3\u017cniejszych przeszk\u00f3d pi\u0119trzonych przez w\u0142adze chi\u0144skie \u2013 starej cz\u0119\u015bci Lhasy. \u201eOd niepami\u0119tnych czas\u00f3w \u2013 pisa\u0142 \u2013 Tybeta\u0144czycy kojarzyli D\u017cokhang z pierwocinami swojej cywilizacji, niemniej jego znaczenie jest jeszcze wi\u0119ksze i wpisuje si\u0119 w histori\u0119 kultury Indii i Chin, a nawet si\u0119ga poza ich granice. Nic nie mo\u017ce si\u0119 r\u00f3wna\u0107 z tym cudownie ocala\u0142ym materialnym \u015bwiadectwem historii buddyzmu\u201d.<\/p>\n

D\u017cokhang i jego relikwia s\u0105 wi\u0119c nie tylko skarbem kultury, ale i najwa\u017cniejszym symbolem tybeta\u0144skiej cywilizacji buddyjskiej. \u201eWieczorem drugiego dnia Nowego Roku \u2013 napisa\u0142 na wie\u015b\u0107 o po\u017carze internauta z Tybetu \u2013 kiedy Tybeta\u0144czycy bawili si\u0119 w najlepsze, spad\u0142 na nas straszny cios. Sparali\u017cowani l\u0119kiem, wpatrzeni w wy\u015bwietlacze telefon\u00f3w, wszyscy byli\u015bmy my\u015blami w Lhasie, krainie bog\u00f3w. Koszmarna noc wlok\u0142a si\u0119 w niesko\u0144czono\u015b\u0107. Ka\u017cdy ba\u0142 si\u0119 nadej\u015bcia wiadomo\u015bci, od kt\u00f3rej p\u0119k\u0142oby serce\u201d.<\/p>\n

Tragedii \u2013 co w Tybecie zdarza si\u0119 nader cz\u0119sto \u2013 towarzyszy\u0142o jednak g\u0142uche milczenie pa\u0144stwa. Poza dwoma wydanymi w odst\u0119pie czterech dni lakonicznymi komunikatami chi\u0144skich medi\u00f3w, kt\u00f3re zapewnia\u0142y \u015bwiat, \u017ce w po\u017carze nie ucierpia\u0142y \u201ezabytki kultury\u201d, nie zabra\u0142 g\u0142osu \u017caden przedstawiciel w\u0142adz ani dziennikarz. Od ca\u0142ych dekad w centralnym i zachodnim Tybecie (tak zwanym Tybeta\u0144skim Regionie Autonomicznym) bez specjalnego zezwolenia nie mo\u017ce przebywa\u0107 \u017caden zachodni korespondent, przez co i w najlepszych czasach rzadko docieraj\u0105 stamt\u0105d niezale\u017cne informacje. Nikomu, rzecz jasna, nie pozwolono te\u017c na prowadzenie dochodzenia po po\u017carze. Jeszcze bardziej niepokoj\u0105ce by\u0142o milczenie UNESCO, kt\u00f3re wpisa\u0142o D\u017cokhang na list\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa w 2000 roku. Dyrektor tego wydzia\u0142u, odpowiadaj\u0105c na list trzydziestu zaniepokojonych tybetolog\u00f3w, o\u015bwiadczy\u0142 tylko, \u017ce \u201esprawie przygl\u0105daj\u0105 si\u0119 uwa\u017cnie w\u0142a\u015bciwi eksperci\u201d, nie udzielaj\u0105c \u017cadnych zapewnie\u0144 ani wyja\u015bnie\u0144.<\/p>\n

Do dzi\u015b \u2013 9 marca 2018 \u2013 na stronie UNESCO nie pojawi\u0142a si\u0119 \u017cadna wzmianka o po\u017carze ani o przyczynach jego przemilczania. Tybeta\u0144ski rz\u0105d emigracyjny z siedzib\u0105 w indyjskiej Dharamsali te\u017c si\u0119 nie popisa\u0142, powielaj\u0105c uspokajaj\u0105ce, anonimowe doniesienia z chi\u0144skich medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych, b\u0119d\u0105ce niemal na pewno celow\u0105 dezinformacj\u0105. Najpierw podano wi\u0119c, \u017ce ogie\u0144 nie dotar\u0142 do \u201ekompleksu D\u017cokhangu\u201d (czyli Cuglakhangu), by potem przyzna\u0107, \u017ce by\u0142o inaczej, ale \u201esama kaplica\u201d ocala\u0142a. Obie informacje by\u0142y nieprawdziwe. Nast\u0119pnie Dharamsala zamilk\u0142a i dopiero pi\u0119tna\u015bcie dni po po\u017carze obwie\u015bci\u0142a, \u017ce premier Lobsang Senge zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 w ko\u0144cu do UNESCO, prosz\u0105c o wys\u0142anie misji do Lhasy.<\/p>\n

Phuncog Tenzin, tybeta\u0144ski intelektualista prowadz\u0105cy Tibet Haus we Frankfurcie, napisa\u0142 o po\u017carze bodaj najlepszy artyku\u0142, jaki opublikowano na wychod\u017astwie. Jego zdaniem op\u00f3\u017aniona reakcja rz\u0105du oraz milczenie spo\u0142eczno\u015bci emigracyjnej wynikaj\u0105 z faktu, \u017ce D\u017cokhang i D\u017co\u0142o s\u0105 w gruncie rzeczy bytami wirtualnymi dla ludzi, kt\u00f3rych noga nigdy nie posta\u0142a w Tybecie. Dla Phuncoga ta oboj\u0119tno\u015b\u0107 jest niemal tak tragiczna, jak sam po\u017car, ujawniaj\u0105c niewidoczn\u0105 wcze\u015bniej przepa\u015b\u0107 mi\u0119dzy postawami obu spo\u0142eczno\u015bci.<\/p>\n

Skoro UNESCO i rz\u0105d emigracyjny \u2013 bez w\u0105tpienia za spraw\u0105 braku tak dost\u0119pu, jak i zainteresowania \u2013 nie sta\u0142y si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142ami wiarygodnych informacji, kt\u00f3rych nie mog\u0142y zapewni\u0107 tak\u017ce odci\u0119te od Tybetu \u015bwiatowe media, na placu boju zostali uchod\u017acy urodzeni w ojczy\u017anie i maj\u0105cy tam dobre kontakty. Ku swojej rozpaczy nie mogli jednak pyta\u0107 o po\u017car przez telefon i internet, poniewa\u017c nara\u017caliby w ten spos\u00f3b bliskich. Znajomy z Pary\u017ca, maj\u0105cy bardzo dobre kontakty w samym D\u017cokhangu, powiedzia\u0142 mi ju\u017c wieczorem 18 lutego: \u201eNie odwa\u017c\u0119 si\u0119 zapyta\u0107\u201d. Potem dowiedzia\u0142 si\u0119 tylko, \u017ce nazajutrz po po\u017carze duchownych zatrzymano w \u015bwi\u0105tyni, cho\u0107 normalnie w niedziel\u0119 odwiedzali krewnych. Nie mia\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce chciano w ten spos\u00f3b zapobiec ujawnieniu prawdy o rozmiarze szk\u00f3d.<\/p>\n

W najtrudniejszym po\u0142o\u017ceniu, ma si\u0119 rozumie\u0107, byli Tybeta\u0144czycy z kraju, ca\u0142kowicie odci\u0119ci od informacji o najwa\u017cniejszym dla nich sanktuarium. Zaraz po opublikowaniu wiadomo\u015bci o po\u017carze \u2013 kt\u00f3ry wed\u0142ug rz\u0105dowych medi\u00f3w wybuch\u0142 17 lutego o 18.40 \u2013 rzucili si\u0119 do chi\u0144skich medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych (g\u0142\u00f3wnie \u015bci\u015ble monitorowanego przez s\u0142u\u017cby WeChatu), daj\u0105c wyraz zaniepokojeniu, smutkowi i desperacji w komentarzach do kilku kr\u00f3tkich film\u00f3w prywatnych u\u017cytkownik\u00f3w. Wida\u0107 by\u0142o na nich ogie\u0144 po\u017ceraj\u0105cy dach D\u017cokhangu oraz k\u0142\u0119by dymu, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 si\u0119 dobywa\u0107 z g\u0142\u00f3wnej kaplicy, a s\u0142ycha\u0107 \u2013 p\u0142acz oraz okrzyki rozpaczy.<\/p>\n

http:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/Dzokhang-Pozar-Placz.mp4<\/a><\/video><\/div>\n
http:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/Dzokhang-Pozar-NieMaStrazakow.mp4<\/a><\/video><\/div>\n

W tle jednego z nagra\u0144 pada pytanie: \u201eI nie ma \u017cadnych stra\u017cak\u00f3w?\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Kilka godzin p\u00f3\u017aniej Tybeta\u0144czyk zatrudniony w lhaskiej administracji rozes\u0142a\u0142 znajomym trzy emotikony bu\u017aki w masce. Nie m\u00f3wi\u0142 o grypie ani smogu. Prosi\u0142, \u017ceby przesta\u0107 wypowiada\u0107 si\u0119 na temat, kt\u00f3rym \u017cy\u0142 ca\u0142y Tybet. W\u0142adze TRA wyda\u0142y wi\u0119c zakaz przekazywania informacji o po\u017carze.<\/p>\n

\"\"<\/a> \"\"<\/a><\/p>\n

Od tego momentu Tybeta\u0144czycy zacz\u0119li pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 j\u0119zykiem symboli: g\u0142\u00f3wnie z\u0142o\u017conych d\u0142oni i \u0142ez.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Inny obywatel sieci wzywa\u0142 do modlitwy. \u201eKiedy nieszcz\u0119\u015bcie spowodowa\u0142 ogie\u0144, woda, b\u0105d\u017a inny \u017cywio\u0142 \u2013 pisa\u0142 \u2013 b\u0142aganie nale\u017cy powtarza\u0107 po wielekro\u0107\u201d. Adresatem tego by\u0142 trzynastowieczny \u015bwi\u0119ty. \u201eMod\u0142y zanosz\u0119 u st\u00f3p Karmy Pakszi, co ogie\u0144 ujarzmia, poskramia wod\u0119, trucizn\u0119, or\u0119\u017c i demony\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Tylko jeden z moich znajomych odwa\u017cy\u0142 si\u0119 zignorowa\u0107 nakaz milczenia i opublikowa\u0142 film z pytaniem: \u201eGdzie jest stra\u017c po\u017carna?\u201d.<\/p>\n

Tybeta\u0144scy uchod\u017acy nie musieli wa\u017cy\u0107 s\u0142\u00f3w. \u201eW Lhasie maj\u0105 mn\u00f3stwo oddzia\u0142\u00f3w do d\u0142awienia ludzi i najwyra\u017aniej \u017cadnego od ognia\u201d, pisano za granic\u0105, bawi\u0105c si\u0119 idiomami.<\/p>\n

Do tej pory znalaz\u0142am tylko jeden otwarcie krytyczny artyku\u0142 opublikowany na terenie Chin. Znany bloger pos\u0142uguj\u0105cy si\u0119 pseudonimem Mila Cici szczeg\u00f3\u0142owo analizowa\u0142 doniesienia rz\u0105dowych medi\u00f3w \u2013 lhaskiej popo\u0142udni\u00f3wki, agencji Xinhua itd. \u2013 wyliczaj\u0105c sprzeczno\u015bci i przemilczenia podawane w siedmiu etapach. Jego wpis zosta\u0142 b\u0142yskawicznie usuni\u0119ty przez cenzur\u0119.<\/p>\n

Chi\u0144ska Republika Ludowa jest pa\u0144stwem policyjnym, a TRA rejonem pod specjalnym nadzorem, Tybeta\u0144czycy musieli podporz\u0105dkowa\u0107 si\u0119 odg\u00f3rnym nakazom. Nie m\u00f3wi\u0105c wprost o po\u017carze, zacz\u0119li jednak, jak cz\u0119sto bywa w takich sytuacjach, ucieka\u0107 w histori\u0119 i udost\u0119pnia\u0107 artyku\u0142y znanych uczonych, opiewaj\u0105cych dzieje oraz przymioty D\u017co\u0142o i D\u017cokhangu. Niekt\u00f3rzy szukali \u015bwiate\u0142ka w ciemno\u015bci, radz\u0105c czerpa\u0107 si\u0142\u0119 ze wsp\u00f3lnoty modlitwy, troski i smutku. Dyskutowano te\u017c o koronie D\u017co\u0142o, kt\u00f3rej zmiana wywo\u0142a\u0142a swego czasu wiele kontrowersji.<\/p>\n

I tak min\u0105\u0142 miesi\u0105c w\u0142a\u015bciwie bez \u017cadnych informacji o po\u017carze. \u015awi\u0105tyni\u0119 otwarto na kilka dni<\/a>, ale nie dopuszczono wiernych do samej kaplicy ani na wy\u017csze poziomy. Opublikowano jedno oficjalne zdj\u0119cie D\u017co\u0142o, na kt\u00f3rym eksperci natychmiast doszukali si\u0119 nowych element\u00f3w, mog\u0105cych \u015bwiadczy\u0107 o ukrywaniu powa\u017cnych zniszcze\u0144.<\/p>\n

Chi\u0144scy przyw\u00f3dcy mog\u0105 s\u0105dzi\u0107, \u017ce wygrali medialn\u0105 batali\u0119 o D\u017cokhang, ale bez w\u0105tpienia po raz kolejny przekonali Tybeta\u0144czyk\u00f3w, \u017ce nie zas\u0142uguj\u0105 na zaufanie. Korzy\u015bci z (narzuconego?) rozwoju i dwucyfrowy wzrost trac\u0105 znaczenie w obliczu deptania kulturowych \u015bwi\u0119to\u015bci. To z pewno\u015bci\u0105 nie przypadek, \u017ce w ostatnim czasie rekordy popularno\u015bci w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych bije mem z cytatem Orwella (kt\u00f3rego Folwark zwierz\u0119cy<\/em> i 1984<\/em> prze\u0142o\u017cono niedawno na tybeta\u0144ski): \u201eIm dalej spo\u0142ecze\u0144stwo odchodzi od prawdy, tym bardziej nienawidzi tych, kt\u00f3rzy j\u0105 m\u00f3wi\u0105\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

9 marca 2018<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Autorka jest francusk\u0105 tybetolo\u017ck\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Drugiego dnia Nowego Roku kalendarza tybeta\u0144skiego (czyli w sobot\u0119, 17 lutego 2018) w D\u017cokhangu wybuch\u0142 po\u017car. Wiadomo\u015b\u0107 bez wi\u0119kszego znaczenia gdzie indziej mog\u0142a zwiastowa\u0107 tragedi\u0119 dla Tybeta\u0144czyk\u00f3w i buddyst\u00f3w z Mongolii, Bhutanu, Ladakhu oraz ca\u0142ego \u015bwiata tantrajany.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6215,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,10],"tags":[23,24,31,26],"class_list":["post-6213","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-swiata","tag-buddyzm","tag-diaspora","tag-marginalizacja","tag-polityka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6213","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6213"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6213\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6944,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6213\/revisions\/6944"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6215"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6213"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6213"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6213"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}