Odpowiedzi na pytanie, jak maj\u0105 \u017cy\u0107 buddy\u015bci, udzieli\u0142 przed wiekami Budda. Skoro uwa\u017camy si\u0119 za jego uczni\u00f3w, wy\u015bwi\u0119ceni czy \u015bwieccy, powinni\u015bmy si\u0119 do niej stosowa\u0107, by nada\u0107 swemu \u017cyciu g\u0142\u0119bszy sens.<\/p>\n
<\/p>\n
Unika\u0107 dualizmu<\/p>\n
Wyk\u0142adaj\u0105c winaj\u0119, zasady monastycznej dyscypliny, Budda zaleca\u0142 wystrzega\u0107 si\u0119 dualizmu. Nauki madhjamaki definiuj\u0105 go jako nihilizm i materializm, natomiast w codziennym \u017cyciu sprowadza si\u0119 do n\u0119dzy i rozwi\u0105z\u0142o\u015bci.<\/p>\n
W przypadku zwyk\u0142ych ludzi oznacza to celowe skazywanie si\u0119 na bied\u0119. Dla adept\u00f3w pokroju Milarepy nie by\u0142a ona przeszkod\u0105, tylko pomoc\u0105 w praktyce, nie wszyscy jednak mog\u0105 r\u00f3wna\u0107 si\u0119 z takimi mistrzami. Przeci\u0119tnemu cz\u0142owiekowi trudno po\u0142\u0105czy\u0107 praktyk\u0119 duchow\u0105 z codzienn\u0105 walk\u0105 o przetrwanie. Ci\u0119\u017ckie warunki mog\u0105 pom\u00f3c wyzby\u0107 si\u0119 z\u0142udze\u0144 wobec samsary, ale takie \u201ewyrzeczenie\u201d nie b\u0119dzie autentyczne, bo to musi zawiera\u0107 pragnienie osi\u0105gni\u0119cia wyzwolenia. N\u0119dza najcz\u0119\u015bciej nie stanowi wystarczaj\u0105cego powodu do porzucenia samsary. Kluczem do niego jest uchwycenie istoty Dharmy, dlatego te\u017c nie warto wp\u0119dza\u0107 si\u0119 w bied\u0119.<\/p>\n
S\u0105 w Indiach g\u0142osiciele \u015bcis\u0142ej ascezy, odrzucaj\u0105cy jedzenie, ubranie i higien\u0119 czy wr\u0119cz utrzymuj\u0105cy, \u017ce osi\u0105gni\u0119cie wyzwolenia wymaga spalenia cia\u0142a. Wedle ich doktryn samsara ma przyczyny psychiczne i fizyczne, kt\u00f3re trzeba usun\u0105\u0107, by si\u0119 od niej uwolni\u0107.<\/p>\n
Stanowczo si\u0119 z tym nie zgadzamy. Wedle nauk buddyjskich ko\u0142o bytu nap\u0119dzaj\u0105 nie przyczyny fizyczne, a si\u0142a karmy. Dop\u00f3ki istnieje ona, b\u0119dzie pojawia\u0142o si\u0119 cia\u0142o, cho\u0107by niszczy\u0107 je w niesko\u0144czono\u015b\u0107, powstaje bowiem w chwili, gdy dojrzewaj\u0105 nawykowe sk\u0142onno\u015bci, gromadzone w \u015bwiadomo\u015bci alaja. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce jej dzie\u0142em jest ca\u0142y fizyczny wszech\u015bwiat i cia\u0142a istot \u2013 podobnie jak materializm przypisuje zjawiska mentalne dzia\u0142aniu m\u00f3zgu. Dop\u00f3ki w alaji kryj\u0105 si\u0119 karmiczne si\u0142y, w umartwianiu si\u0119 w imi\u0119 osi\u0105gni\u0119cia wyzwolenia nie ma \u017cadnego sensu. Budda radzi uczniom nie wystawia\u0107 si\u0119 na udr\u0119ki, poniewa\u017c nie przynios\u0105 im one wyzwolenia, tylko cierpienie. Nie twierdzi przecie\u017c, \u017ce musz\u0105 by\u0107 bogaci albo \u017ce nie zdo\u0142aj\u0105 osi\u0105gn\u0105\u0107 wyzwolenia, \u017cyj\u0105c w biedzie, b\u0119d\u0105cej naturaln\u0105 konsekwencj\u0105 braku zas\u0142ugi. Po prostu zaleca unikanie skrajno\u015bci, jak\u0105 jest rozmy\u015blne skazywanie si\u0119 na n\u0119dz\u0119.<\/p>\n
Zdarzaj\u0105 si\u0119 te\u017c ludzie zamo\u017cni, kt\u00f3rym wydaje si\u0119, \u017ce spokojne \u017cycie wyklucza osi\u0105gniecie wyzwolenia, poniewa\u017c to wymaga zmaga\u0144. Budda si\u0119 z nimi nie zgadza, podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce niejedzenie, niepicie i niemycie si\u0119 te\u017c niczego w tym wzgl\u0119dzie nie gwarantuj\u0105. Wedle innej szko\u0142y tak\u0105 pewno\u015b\u0107 daje za to k\u0105piel w Gangesie. Nic z tego. Brudna sk\u00f3ra nie mo\u017ce wi\u0119zi\u0107 w samsarze. O ile nie oczy\u015bcimy umys\u0142u z chciwo\u015bci, z\u0142o\u015bci i wiary w realno\u015b\u0107 w\u0142asnego ja, zachowanie wzorowej higieny nie przybli\u017cy nas do wyzwolenia nawet o milimetr. Tym, co naprawd\u0119 wymaga oczyszczenia, jest \u015bwiadomo\u015b\u0107 alaja. Dopiero pozbywaj\u0105c si\u0119 wszystkich nagromadzonych w niej splamie\u0144, uwolnimy si\u0119 od samsary.<\/p>\n
Nie tylko Milarepa, wielu innych adept\u00f3w osi\u0105gn\u0119\u0142o wyzwolenie, medytuj\u0105c w tybeta\u0144skich jaskiniach bez jedzenia, ubrania i mycia. S\u0142ysz\u0105c o nich, cz\u0119sto automatycznie zak\u0142adamy, \u017ce takie trudno\u015bci s\u0105 niezb\u0119dne, podczas gdy praktyka wymaga wy\u0142\u0105cznie pilno\u015bci, wielkiej cierpliwo\u015bci i odwagi w pokonywaniu wszelkich przeszk\u00f3d. W przeciwnym razie Przebudzenie by\u0142oby zarezerwowane dla \u017cebrak\u00f3w.<\/p>\n
Budda powiada wi\u0119c, \u017ce je\u015bli nie musimy za to p\u0142aci\u0107 zbyt wysokiej ceny i potrafimy nie ulega\u0107 przywi\u0105zaniu, mo\u017cemy \u017cy\u0107 wygodnie i bogato.<\/p>\n
Na drugim biegunie mamy zach\u0142anny lub niegodny po\u015bcig za zbytkiem. Dlaczego nale\u017cy go unika\u0107? Poniewa\u017c zdobycie bogactwa z regu\u0142y wymaga czasu, wysi\u0142ku i uwagi, kt\u00f3rych zdaniem Buddy nie jest ono warte. Adepci Dharmy powinni obywa\u0107 si\u0119 bez niego.<\/p>\n
Budda radzi zadowoli\u0107 si\u0119 tym, co mamy, znaczy to przecie\u017c co\u015b innego dla mistrza pokroju Milarepy, wy\u015bwi\u0119conych i \u015bwieckich. Zwykli ludzie tacy jak my mog\u0105 dobrze je\u015b\u0107 i nosi\u0107 \u0142adne ubrania, nie powinno to jednak zbyt do\u017co kosztowa\u0107. Chodzi o to, \u017ceby \u017cy\u0107 normalnie \u2013 nie odejmuj\u0105c sobie od ust, ale te\u017c miarkuj\u0105c swoje pragnienia.<\/p>\n
Niekt\u00f3rzy wierz\u0105 na przyk\u0142ad, \u017ce wyznacznik statusu spo\u0142ecznego stanowi\u0105 markowe ubrania, drogie samochody i luksusowe posiad\u0142o\u015bci. Budda uwa\u017ca\u0142 jednak takie rzeczy za zbytek, poniewa\u017c nie s\u0105 one niezb\u0119dne. Satysfakcja wymaga kontrolowania pragnie\u0144, gdy\u017c te potrafi\u0105 rozdyma\u0107 si\u0119 i rosn\u0105\u0107 bez ko\u0144ca. Kimkolwiek b\u0119dziecie, zawsze znajdzie si\u0119 kto\u015b lepszy. Je\u015bli postanowicie znale\u017a\u0107 si\u0119 na szczycie, po\u015bwi\u0119cicie ca\u0142e \u017cycie pogoni za t\u0105 mrzonk\u0105. Pr\u00f3buj\u0105c zaspokoi\u0107 ka\u017cd\u0105 zachciank\u0119, nigdy nie osi\u0105gamy szcz\u0119\u015bcia. Ka\u017cdy potrafi wskaza\u0107 przyk\u0142ad, potwierdzaj\u0105cy t\u0119 regu\u0142\u0119. St\u0105d waga umiaru.<\/p>\n
Zasady post\u0119powania<\/p>\n
To, co znajduje si\u0119 mi\u0119dzy skrajno\u015bciami, kt\u00f3rych mamy unika\u0107, zale\u017cy od czasu i miejsca. Normalno\u015b\u0107 to dla Buddy \u017cycie przeci\u0119tne, ani szczeg\u00f3lnie lepsze, ani gorsze od \u015bredniej.<\/p>\n
Czy to znaczy, \u017ce mamy od dzisiaj nie my\u015ble\u0107 o pieni\u0105dzach? Oczywi\u015bcie mo\u017cemy je dalej zarabia\u0107, warto jednak dobrze zastanowi\u0107 si\u0119 nad tym, jak do nich podchodzimy. Niezale\u017cnie od tego, czy stanowi\u0105 wynagrodzenie, jak w przypadku \u015bwieckich, czy datek, jak u wy\u015bwi\u0119conych, trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce nie s\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 jednej osoby, lecz nale\u017c\u0105 do wszystkich czuj\u0105cych istot. My pomagamy je tylko dystrybuowa\u0107, przeznaczaj\u0105c na to, co s\u0142u\u017cy innym. Post\u0119puj\u0105c w ten spos\u00f3b, nawet \u015bwieccy adepci mog\u0105 zarabia\u0107 wi\u0119cej, ni\u017c trzeba na prowadzenie normalnego \u017cycia. W przeciwnym razie nie s\u0142uchamy zalecenia Buddy i nie znaj\u0105c umiaru, nigdy nie b\u0119dziemy szcz\u0119\u015bliwi czy to jako wy\u015bwi\u0119ceni, czy \u015bwieccy.<\/p>\n
Pieni\u0105dze nie s\u0105 wszechmocne<\/p>\n
Kiedy s\u0142uchamy Buddy, ani pieni\u0105dze, ani codzienne obowi\u0105zki nie przeszkodz\u0105 nam w praktyce, natomiast czuj\u0105c, \u017ce nie jeste\u015bmy w stanie jednocze\u015bnie poszukiwa\u0107 wyzwolenia i prowadzi\u0107 normalnego \u017cycia, staniemy si\u0119 sfrustrowani i zagubieni. Musimy wi\u0119c nauczy\u0107 si\u0119 zachowywa\u0107 r\u00f3wnowag\u0119.<\/p>\n
Dziennikarze jednego z tygodnik\u00f3w przeprowadzili niedawno ankiet\u0119: co jest wa\u017cniejsze \u2013 pieni\u0105dze czy szcz\u0119\u015bcie?<\/p>\n
Budda udzieli\u0142 odpowiedzi na to pytanie dwa i p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca lat temu. Najwa\u017cniejsze jest szcz\u0119\u015bcie. Pieni\u0105dze nie daj\u0105 zadowolenia, nie mo\u017cna za nie kupi\u0107 szcz\u0119\u015bcia ani wolno\u015bci. Wielu wci\u0105\u017c jednak s\u0105dzi, \u017ce bez bez nich nie ma mowy o szcz\u0119\u015bciu, do kt\u00f3rego s\u0105 kluczem.<\/p>\n
Ludzie bardzo biedni, rzecz jasna, najcz\u0119\u015bciej nie s\u0105 szczeg\u00f3lnie szcz\u0119\u015bliwi. Nie gwarantuje tego przecie\u017c i bogactwo. Z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 wszystkiego kupi\u0107 si\u0119 nie da.<\/p>\n
W regionach pogr\u0105\u017conych w ub\u00f3stwie ka\u017cde chce rozpaczliwie uciec przed n\u0119dz\u0105 i zdaje si\u0119 wierzy\u0107, \u017ce pieni\u0105dze rozwi\u0105\u017c\u0105 wszystkie problemy. Cho\u0107 doskonale wiemy, \u017ce umieraj\u0105c nic ze sob\u0105 nie zabierzemy, robimy co w naszej mocy, by przed \u015bmierci\u0105 m\u00f3c cieszy\u0107 si\u0119 tym, co mo\u017cna kupi\u0107.<\/p>\n
Bogac\u0105c si\u0119 i poprawiaj\u0105c swoje warunki \u017cyciowe, wcale jednak nie stajemy si\u0119 szcz\u0119\u015bliwsi. W niekt\u00f3ry krajach rozwini\u0119tych, na przyk\u0142ad w Skandynawii, stworzono rozbudowany system opieki spo\u0142ecznej, kt\u00f3ry zapewnia obywatelom w\u0142a\u015bciwie wszystko, czego trzeba do \u017cycia. Mimo to wed\u0142ug \u015awiatowej Organizacji Zdrowia w 1994 roku pa\u0144stwa te mia\u0142y rekordowo wysoki odsetek samob\u00f3jstw. Najwyra\u017aniej dla ich mieszka\u0144c\u00f3w dostatek nie jest tak wa\u017cny, jak si\u0119 nam zdaje. Cho\u0107 niew\u0105tpliwie \u017cyje si\u0119 im najwygodniej, wielu ludzi Zachodu nie uwa\u017ca si\u0119 za szcz\u0119\u015bliwych. Materialny dobrobyt i szcz\u0119\u015bcie po prostu nie s\u0105 synonimami.<\/p>\n
Magazyn Forbes poprosi\u0142 kiedy\u015b czterystu najbogatszych ludzi w Stanach Zjednoczonych o odpowied\u017a na pytanie, jak si\u0119 czuj\u0105 \u2013 w skali od jeden (fatalnie) do siedem (wspaniale). \u015arednia wynios\u0142a 5,8. Dok\u0142adnie taki sam wska\u017anik przynios\u0142o badanie spo\u0142eczno\u015bci Inuit\u00f3w z mro\u017anej Grenlandii i \u017cyj\u0105cych bez wi\u0119kszo\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnych wyg\u00f3d kenijskich Masaj\u00f3w.<\/p>\n
Por\u00f3wnuj\u0105c dane ze spis\u00f3w ludno\u015bci, psycholog spo\u0142eczny David Mayers zauwa\u017cy\u0142, \u017ce mi\u0119dzy 1950 a 2000 rokiem si\u0142a nabywcza Amerykan\u00f3w wzros\u0142a trzykrotnie. Cho\u0107 mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce w takim stopniu powinno si\u0119 poprawi\u0107 tak\u017ce ich samopoczucie, o wiele zamo\u017cniejsi ludzie nie tylko nie byli szcz\u0119\u015bliwsi od swoich rodzic\u00f3w, ale bardziej podatni na l\u0119ki.<\/p>\n
Psycholo\u017cka Jean Twenge analizowa\u0142a niemal trzysta bada\u0144 z lat 1953-1993, kt\u00f3rych przedmiotem by\u0142 poziom niepokoju u dzieci i nastolatk\u00f3w. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w latach osiemdziesi\u0105tych krajowa \u015brednia by\u0142a wy\u017csza od wynik\u00f3w ma\u0142ych pacjent\u00f3w szpitali psychiatrycznych sprzed trzech dekad.<\/p>\n
Michael Willmott i William Nelson pisz\u0105 w g\u0142o\u015bnym \u201eSkomplikowanym \u017cyciu\u201d, \u017ce ogromny wzrost bogactwa w ostatnim p\u00f3\u0142wieczu nie uczyni\u0142 ludzi szczeg\u00f3lnie szcz\u0119\u015bliwymi. To klasyczny paradoks post\u0119pu. Ludzi bogatsi, zdrowsi, bezpieczniejsi i bardziej wolni wydaj\u0105 si\u0119 smutniejsi od poprzedniego pokolenia.<\/p>\n
Psychologowie spo\u0142eczni wskazuj\u0105, \u017ce w ostatnich czterdziestu latach systematycznie spada liczba Amerykan\u00f3w, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105 si\u0119 za \u201ebardzo szcz\u0119\u015bliwych\u201d. Mi\u0119dzy 1960 a 2000 rokiem doch\u00f3d na g\u0142ow\u0119 mieszka\u0144ca wzr\u00f3s\u0142 w Stanach Zjednoczonych trzykrotnie, a odsetek ludzi szcz\u0119\u015bliwych spad\u0142 z czterdziestu do trzydziestu procent. W pa\u0144stwach najbardziej rozwini\u0119tych, takich jak Francja i Wielkie Brytania, od ponad dekady systematycznie przybywa os\u00f3b cierpi\u0105cych na depresj\u0119. Uczeni dowodz\u0105, \u017ce zale\u017cno\u015b\u0107 mi\u0119dzy dochodami a szcz\u0119\u015bciem nie jest sta\u0142a. Do pewnego momentu rosn\u0105 one razem, ale po osi\u0105gni\u0119ciu \u201emagicznej granicy\u201d siedemdziesi\u0119ciu pi\u0119ciu tysi\u0119cy dolar\u00f3w to si\u0119 ko\u0144czy.<\/p>\n
Pieni\u0105dze nie s\u0105 wszechmocne. Budda powiedzia\u0142 to dawno temu, a dzi\u015b mamy te\u017c na to przekonuj\u0105ce dowody. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, poczucie szcz\u0119\u015bcia nie bierze si\u0119 z materialnego dostatku.<\/p>\n
Ka\u017cdy chce szcz\u0119\u015bcia, niemniej wszyscy zdaj\u0105 si\u0119 do\u015bwiadcza\u0107 takiego czy innego cierpienia. Coraz wi\u0119cej os\u00f3b dochodzi do wniosku, \u017ce pomna\u017canie maj\u0105tku nie jest gwarantem poprawy samopoczucia. Zachodni ekonomi\u015bci i psychologowie powoli odkrywaj\u0105 prawd\u0119, kt\u00f3r\u0105 od wiek\u00f3w t\u0142umacz\u0105 buddyjskie pisma.<\/p>\n
W \u201eLi\u015bcie do przyjaciela\u201d Nagard\u017auna por\u00f3wnuje po\u017c\u0105danie do tr\u0105du. Kiedy nasilaj\u0105 si\u0119 symptomy, przede wszystkim sw\u0119dzenie, chorzy cz\u0119sto zbli\u017caj\u0105 si\u0119 do ognia, lecz ciep\u0142o pobudza bakterie, co tylko pot\u0119guje b\u00f3l i \u015bwierzbienie. Podobnie rzecz ma si\u0119 z pragnieniem. Zawsze wydawa\u0142o si\u0119 nam, \u017ce za pieni\u0105dze kupimy szcz\u0119\u015bcie, robili\u015bmy wi\u0119c wszystko, \u017ceby je zdoby\u0107, cho\u0107 bogaci cz\u0119sto mamy si\u0119 gorzej.<\/p>\n
Wielu ludzi zaczyna dzi\u015b g\u0142o\u015bno pyta\u0107, czy ekspansja gospodarcza faktycznie przyniesie nam szcz\u0119\u015bcie. Codzienne do\u015bwiadczenia i statystyki nie napawaj\u0105 optymizmem.<\/p>\n
Od czas\u00f3w renesansu niekt\u00f3rzy zachodni filozofowie wierzyli, \u017ce szcz\u0119\u015bcie pochodzi z materialnego dostatku. Francuski materialista Julien Offray de la Mattrie por\u00f3wnywa\u0142 cz\u0142owieka do maszyny i chcia\u0142 mu dostarcza\u0107 szcz\u0119\u015bcie za po\u015brednictwem organ\u00f3w, kwestionuj\u0105c rol\u0119 umys\u0142u i uczu\u0107. W\u0142asne my\u015bli i zg\u0142\u0119bianie nieznanych prawd kojarzy\u0142y mu si\u0119 raczej z b\u00f3lem. Na zmys\u0142owe rozkosze stawia\u0142 te\u017c Voltaire, kt\u00f3ry walczy\u0142 z narzucan\u0105 przez ko\u015bci\u00f3\u0142 ascez\u0105, dowodz\u0105c, \u017ce prawo ani religia nie powinny t\u0142umi\u0107 ludzkich pragnie\u0144.<\/p>\n
Kszta\u0142towani przez takie idee, ludzie Zachodu zdaj\u0105 si\u0119 gremialnie wierzy\u0107, \u017ce gromadzenie d\u00f3br materialnych jest kluczem do szcz\u0119\u015bcia, tyle \u017ce po kilkusetletnim po\u015bcigu wci\u0105\u017c si\u0119 im ono wymyka. Mimo posiadania luksusowych samochod\u00f3w, pi\u0119knych dom\u00f3w, a nawet jacht\u00f3w i prywatnych samolot\u00f3w wielu bogatych wci\u0105\u017c czuje si\u0119 zagubionych i przygn\u0119bionych. I nie widzi \u017cadnego dobrego rozwi\u0105zania dla swoich problem\u00f3w.<\/p>\n
Wed\u0142ug brytyjskiego ekonomisty i pisarza Richarda Layarda od lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych w pa\u0144stwach rozwini\u0119tych potroi\u0142y si\u0119 \u015brednie dochody, jednak ludzie, kt\u00f3rzy maj\u0105 wi\u0119cej jedzenia, ubra\u0144, samochod\u00f3w, czasu i mo\u017cliwo\u015bci podr\u00f3\u017cowania, lepiej mieszkaj\u0105 i zarabiaj\u0105, po\u015bwi\u0119caj\u0105 mniej czasu pracy i, co najwa\u017cniejsze, ciesz\u0105 si\u0119 lepszym zdrowiem \u2013 wcale nie czuj\u0105 si\u0119 szcz\u0119\u015bliwsi.<\/p>\n
Darrin McMahon, kt\u00f3ry po \u017cmudnych studiach napisa\u0142 pioniersk\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 o historii szcz\u0119\u015bcia, wskazuje, \u017ce w dwudziestym wieku \u015brednia d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia Amerykan\u00f3w i Amerykanek wzros\u0142a, odpowiednio, z 46 i 48 do 74 i niemal 80 lat. Mimo rozwoju nauki i poprawy warunk\u00f3w \u017cyciowych ludzie nie stali si\u0119 jednak szcz\u0119\u015bliwsi. Szczeg\u00f3\u0142owe badania, kt\u00f3re prowadzi si\u0119 od lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, pokazuj\u0105, \u017ce za szcz\u0119\u015bliw\u0105 uwa\u017ca si\u0119 niezmiennie trzecia cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa, podczas gdy odsetek \u201ebardzo szcz\u0119\u015bliwych\u201d spad\u0142 z siedmiu i p\u00f3\u0142 do niespe\u0142na sze\u015bciu procent. Lawinowo wzros\u0142a za to liczba os\u00f3b cierpi\u0105cych na jednobiegunowe zaburzenia depresyjne. Autor konkluduje, \u017ce cho\u0107 ludzie zdaj\u0105 si\u0119 pragn\u0105\u0107 \u017cy\u0107 jak bogowie, p\u00f3ki pozostan\u0105 \u015bmiertelnikami, nie rozwi\u0105\u017c\u0105 kilku zagadek, kt\u00f3re od tysi\u0119cy lat by\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142em \u201eszlachetnego niepokoju\u201d i motorem post\u0119pu cywilizacji zachodniej. Zalicza do nich doskona\u0142e szcz\u0119\u015bcie, por\u00f3wnuj\u0105c je do \u201e\u015awi\u0119tego Graala\u201d. Wnioski innych badaczy s\u0105 w gruncie rzeczy podobne.<\/p>\n
Wed\u0142ug nauk buddyjskich w samsarze jest miejsce na szcz\u0119\u015bcie wzgl\u0119dne, ale nie absolutne. Jej g\u0142\u00f3wnym budulcem pozostaje przecie\u017c cierpienie. Wielu wci\u0105\u017c zdaje si\u0119 s\u0105dzi\u0107, \u017ce biedni musz\u0105 cierpie\u0107 bardziej od bogatych, cho\u0107 przywo\u0142ane tu badania wskazuj\u0105 jasno, \u017ce nie nale\u017cy uto\u017csamia\u0107 szcz\u0119\u015bcia z dostatkiem. Co wi\u0119cej \u2013 i to w\u0142a\u015bnie staram si\u0119 tu pokaza\u0107 \u2013 post\u0119puj\u0105c zgodnie z zaleceniami Buddy, przydajemy swemu \u017cyciu sensu i wzgl\u0119dnego szcz\u0119\u015bcia.<\/p>\n
Nie ma, rzecz jasna, mowy o szcz\u0119\u015bciu, o ile nie jeste\u015bmy w stanie zaspokoi\u0107 podstawowych potrzeb. Ale osi\u0105gn\u0105wszy warunki przeci\u0119tne, normalne, musimy nauczy\u0107 si\u0119 \u017cy\u0107 prosto, czyli czerpa\u0107 zadowolenie z tego, co mamy. Je\u015bli tego nie uczynimy, szcz\u0119\u015bcie zawsze b\u0119dzie poza naszym zasi\u0119giem.<\/p>\n
Zachodnie spo\u0142ecze\u0144stwa w\u0142a\u015bnie dochodz\u0105 do wniosku, \u017ce ich kilkusetletnia pogo\u0144 za szcz\u0119\u015bciem by\u0142a chybiona. Prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c, my\u015bl\u0119, \u017ce w nast\u0119pnym stuleciu ca\u0142y \u015bwiat p\u00f3jdzie po rozum do g\u0142owy i przyjmie perspektyw\u0119 zbli\u017con\u0105 do buddyjskiej, poniewa\u017c nie ma innej drogi do prawdziwego szcz\u0119\u015bcia. Wiara w zbawcz\u0105 moc posiadania wydaje si\u0119 dzi\u015b \u015blep\u0105 uliczk\u0105. Nie jeste\u015bmy dzi\u0119ki niemu szcz\u0119\u015bliwi, w dodatku natura daje nam jasno do zrozumienia, \u017ce nie mo\u017cemy czerpa\u0107 z jej zasob\u00f3w bez ko\u0144ca. Z czasem oka\u017ce si\u0119, \u017ce nie mamy wyboru i musimy \u017cy\u0107 tak, jak radzi\u0142 Budda. Aby m\u00f3c osi\u0105gn\u0105\u0107 w samsarze wzgl\u0119dne szcz\u0119\u015bcie, trzeba wiedzie\u0107, jak \u017cy\u0107.<\/p>\n
Wiara \u2013 \u017ar\u00f3d\u0142o szcz\u0119\u015bcia<\/p>\n
Badania naukowe pokazuj\u0105, \u017ce w danych warunkach o wiele szcz\u0119\u015bliwsi s\u0105 ci, kt\u00f3rzy maj\u0105 wiar\u0119.<\/p>\n
Dzieje si\u0119 tak dlatego, \u017ce wiara pomaga odnale\u017a\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107 w spo\u0142ecznym zgie\u0142ku i cel w \u017cyciu oraz zapewnia umys\u0142owi schronienie. Co wi\u0119cej, dzi\u0119ki wierze mo\u017cemy kontrolowa\u0107 swoje apetyty, rozumiej\u0105c, \u017ce ich zaspokojenie i tak nie mo\u017ce da\u0107 nam szcz\u0119\u015bcia ostatecznego. S\u0142owem, im mniej dolega nam pragnienie, tym lepiej si\u0119 czujemy.<\/p>\n
Droga do szcz\u0119\u015bcia<\/p>\n
Budda nie ma sobie r\u00f3wnych nie tylko w rozumieniu pusto\u015bci, jasno\u015bci umys\u0142u i braku samoistnego bytu, ale tak\u017ce we wskazywaniu drogi do ulotnego szcz\u0119\u015bcia w tym \u015bwiecie. Moim zdaniem by\u0142 najwi\u0119kszym my\u015blicielem w dziejach ludzko\u015bci. Od tej chwili powinni\u015bmy stara\u0107 si\u0119 \u017cy\u0107 zgodnie z jego zaleceniami, co wcale nie oznacza konieczno\u015bci rezygnowania z wyg\u00f3d. Wystarczy nam jednak samoch\u00f3d, zegarek i ubranie \u2013 nie musz\u0105 by\u0107 markowe. Zadowolenie z tego, co mamy, nie jest zakazem posiadania (kt\u00f3ry i tak by\u0142by niewykonalny). W rzeczy samej, \u017celazna zasada winaji zabrania wymagania od ludzi tego, czego nie mog\u0105 uczyni\u0107. Doskonale znaj\u0105c nasze ograniczenia, Budda nie oczekiwa\u0142by od nas niemo\u017cliwego. Nie m\u00f3wi\u0142, \u017ce wszyscy musimy \u017cy\u0107 w znoju, tylko radzi\u0142 kontrolowa\u0107 w\u0142asne pragnienia oraz po\u015bwi\u0119ca\u0107 czas i energi\u0119 czemu\u015b bardziej konstruktywnemu. W przeciwnym razie nigdy nie b\u0119dziemy naprawd\u0119 szcz\u0119\u015bliwi ani nie osi\u0105gniemy nic warto\u015bciowego. Warto to sobie dobrze przemy\u015ble\u0107.<\/p>\n
W \u201eLi\u015bcie do przyjaciela\u201d Nagard\u017auna nazywa zadowolenie najwi\u0119kszym skarbem. Ludzie, kt\u00f3rzy nie potrzebuj\u0105 wiele, s\u0105 bogaci, nawet je\u015bli nie maj\u0105 nic, poniewa\u017c to w\u0142a\u015bnie oni potrafi\u0105 zdoby\u0107 ostateczne, doskona\u0142e szcz\u0119\u015bcie.<\/p>\n
Wed\u0142ug ameryka\u0144skiego psychologa Michaela Wiedermana szcz\u0119\u015bciu sprzyja pi\u0119\u0107 czynnik\u00f3w: nieskupianie si\u0119 na celach, po\u015bwi\u0119canie czasu innym, praktykowanie umiaru, piel\u0119gnowanie poczucia zadowolenia oraz \u017cycie tera\u017aniejszo\u015bci\u0105. Na li\u015bcie nie ma pieni\u0119dzy, ubra\u0144 od projektant\u00f3w, drogich aut itd. Najwyra\u017aniej wiele naszych wyobra\u017ce\u0144 o szcz\u0119\u015bciu wcale mu nie s\u0142u\u017cy. Budda doskonale rozumia\u0142 relacj\u0119 mi\u0119dzy materialnymi dobrami a ludzkimi pragnieniami \u2013 oraz reakcje naszego umys\u0142u na zmienne koleje fortuny. I dlatego tak precyzyjnie opisa\u0142 styl \u017cycia, dobrze s\u0142u\u017c\u0105cy uczniom.<\/p>\n
Zwykli ludzie naszego pokroju w gruncie rzeczy nie rozumiej\u0105 w\u0142asnych umys\u0142\u00f3w. Nie wiemy, jak i kiedy si\u0119 one zmieniaj\u0105, upatruj\u0105c \u017ar\u00f3d\u0142a szcz\u0119\u015bcia tylko w materialnym dobrobycie. Cho\u0107 w poprzednim \u017cyciu mogliby\u015bmy by\u0107 krezusami, dzi\u015b nic z tego nie pami\u0119tamy. Nie op\u0142ywaj\u0105c w luksusy i niewiele o nich wiedz\u0105c, naiwnie wierzymy, \u017ce pieni\u0105dze rozwi\u0105\u017c\u0105 wszystkie problemy.<\/p>\n
Co jest sensem \u017cycia? Odpowiedzi na to pytanie udzielaj\u0105 tylko nauki buddyjskie. Innym \u2013 pochodz\u0105cym na przyk\u0142ad od \u015bwiatowych system\u00f3w filozoficznych \u2013 wiele brakuje. Przewa\u017ca pogl\u0105d, \u017ce \u015bmier\u0107 jest ko\u0144cem, nale\u017cy wi\u0119c, p\u00f3ki mo\u017cna, maksymalnie cieszy\u0107 si\u0119 \u017cyciem, nawet je\u015bli oznacza to marnowanie drogocennego czasu i niszczycielski rabunek bogactw naturalnych. Mimo \u017ce, jak doskonale wiadomo, przynosi to nie szcz\u0119\u015bcie, tylko rozczarowanie.<\/p>\n
Ka\u017cdy powinien odpowiedzie\u0107 sobie na te kluczowe pytania. Wybieraj\u0105c mi\u0119dzy pogoni\u0105 za pieni\u0119dzmi a sprawami bardziej konstruktywnymi, decydujemy, gdzie zaprowadzi nas to \u017cycie. Trzeba wiedzie\u0107, \u017ce ludzkie odrodzenie, dost\u0119p do nauk buddyjskich i posiadanie czasu na ich praktykowanie sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na niezwykle rzadk\u0105 sposobno\u015b\u0107. Nic w tym \u015bwiecie nie mo\u017ce si\u0119 z ni\u0105 r\u00f3wna\u0107. W kt\u00f3rym\u015b z niezliczonych poprzednich \u017cywot\u00f3w musieli\u015bmy op\u0142ywa\u0107 w dostatki, cieszy\u0107 si\u0119 wielk\u0105 s\u0142aw\u0105, budzi\u0107 zazdro\u015b\u0107, a nawet posiada\u0107 spe\u0142niaj\u0105cy \u017cyczenia klejnot. I niew\u0105tpliwie zdarzy si\u0119 to jeszcze nieraz. Tyle \u017ce dzi\u015b nic nam po tym.<\/p>\n
Musimy pami\u0119ta\u0107, \u017ce samoch\u00f3d jest \u015brodkiem transportu, a nie spalania paliwa. Dzi\u0119ki tankowaniu mo\u017cna nim co\u015b przewie\u017a\u0107. Podobnie ludzkie \u017cycie nie s\u0142u\u017cy jedzeniu, piciu i zabawie. Po\u017cywienie podtrzymuje \u017cycie, ale w \u017cadnym razie nie stanowi jego ostatecznego celu. C\u00f3\u017c wi\u0119c nim jest? Niewierz\u0105cy nie maj\u0105 odpowiedzi. Dla nas, buddyst\u00f3w, cel to wykorzystanie sposobno\u015bci do pilnego praktykowania Dharmy, by m\u00f3c najskuteczniej s\u0142u\u017cy\u0107 wszystkim istotom.<\/p>\n
Khenpo Cultrim Lodo<\/a> jest duchowym spadkobierc\u0105 Khenpo Dzigme Phuncoga<\/a> i jednym z najwa\u017cniejszych nauczycieli Dharmy we wsp\u00f3\u0142czesnym Tybecie. Wyk\u0142ada w Instytucie Larung Gar<\/a>, w Sertharze<\/em>.<\/p>\n \n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Odpowiedzi na pytanie, jak maj\u0105 \u017cy\u0107 buddy\u015bci, udzieli\u0142 przed wiekami Budda. Skoro uwa\u017camy si\u0119 za jego uczni\u00f3w, wy\u015bwi\u0119ceni czy \u015bwieccy, powinni\u015bmy si\u0119 do niej stosowa\u0107, by nada\u0107 swemu \u017cyciu g\u0142\u0119bszy sens.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6525,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[23],"class_list":["post-6517","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-buddyzm"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6517","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6517"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6517\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15238,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6517\/revisions\/15238"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6525"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6517"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6517"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6517"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}