Pierwsze nauki, kt\u00f3rych udzieli\u0142 Budda, obracaj\u0105c Ko\u0142em Dharmy po osi\u0105gni\u0119ciu Przebudzenia, dotyczy\u0142y czterech szlachetnych prawd o cierpieniu, jego \u017ar\u00f3dle, ustaniu oraz prowadz\u0105cej do tego \u015bcie\u017cce. Bez ich zrozumienia nie da si\u0119 powa\u017cnie studiowa\u0107 i zg\u0142\u0119bia\u0107 buddyjskiej wizji natury rzeczywisto\u015bci. Zanim jednak zaczn\u0119 je omawia\u0107, chc\u0119 podkre\u015bli\u0107, \u017ce wszystkie wielkie tradycje religijne maj\u0105 ten sam potencja\u0142, przes\u0142anie i cel, co wed\u0142ug mnie sprowadza si\u0119 do autentycznego pragnienia uczynienia \u015bwiata lepszym, a ludzi bardziej wsp\u00f3\u0142czuj\u0105cymi.<\/p>\n
<\/p>\n
Je\u015bli chcemy \u017cy\u0107 w harmonii, musimy do tego wsp\u00f3lnie d\u0105\u017cy\u0107. Wzajemny szacunek jest zatem wa\u017cniejszy od propagowania w\u0142asnej tradycji. Cz\u0119sto powtarzam, \u017ce ludzie powinni trzyma\u0107 si\u0119 swojej wiary i nie spieszy\u0107 z jej zmienianiem, cho\u0107 rzecz jasna s\u0105 i tacy, do kt\u00f3rych bardziej przemawia wizja innej religii.<\/p>\n
Trzy poziomy zrozumienia<\/p>\n
Nauki buddyjskie m\u00f3wi\u0105 o trzech poziomach zrozumienia, kt\u00f3re bierze si\u0119 \u2013 kolejno \u2013 z uczenia si\u0119 i studiowania, z przemy\u015bliwania i kontemplacji oraz z do\u015bwiadczenia medytacyjnego.<\/p>\n
Najpierw uczymy si\u0119, a nast\u0119pnie pog\u0142\u0119biamy zdobyte w ten spos\u00f3b zrozumienie gruntownym namys\u0142em, a\u017c do uzyskania pewno\u015bci, pochodz\u0105cego z rozumu prze\u015bwiadczenia. Dzi\u0119ki wnikliwej, krytycznej analizie nie damy si\u0119 zbi\u0107 z tropu cudzym argumentom i b\u0119dziemy trwa\u0107 przy swoim, niemniej wiedza taka wci\u0105\u017c ma charakter czysto intelektualny. Je\u015bli jednak powi\u0119kszymy j\u0105 nieprzerwan\u0105 kontemplacj\u0105 i za\u017cy\u0142o\u015bci\u0105 z prawd\u0105, dotrzemy do poziomu, na kt\u00f3rym przekonanie si\u0119ga emocji, wykraczaj\u0105c poza domen\u0119 rozumu. Pisma buddyjskie nazywaj\u0105 to zrozumieniem pochodz\u0105cym z do\u015bwiadczenia medytacyjnego.<\/p>\n
S\u0142uchaj\u0105c moich s\u0142\u00f3w, mo\u017cecie zdoby\u0107 pierwszy poziom zrozumienia. Przejdziecie na drugi, je\u015bli zaciekawi\u0105 was cztery prawdy i \u201eodrobicie lekcje\u201d rozmy\u015bla\u0144, starannej analizy oraz ci\u0105g\u0142ej kontemplacji. Ci z was, kt\u00f3rzy interesuj\u0105 si\u0119 naukami buddyjskimi i przedstawion\u0105 w nich \u015bcie\u017ck\u0105 duchow\u0105, b\u0119d\u0105 musieli zrozumienie to pog\u0142\u0119bi\u0107, osi\u0105gaj\u0105c poziom trzeci dzi\u0119ki regularnej medytacji. Warto przecie\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce wymaga to czasu oraz konsekwentnego, wytrwa\u0142ego zaanga\u017cowania w praktyk\u0119 duchow\u0105, co mo\u017ce k\u0142\u00f3ci\u0107 si\u0119 z nowomodn\u0105 fascynacj\u0105 b\u0142yskawiczno\u015bci\u0105 nagrody po naci\u015bni\u0119ciu guzika. Trzeba si\u0119 przem\u00f3c i cofn\u0105\u0107 w rozwoju ludzko\u015bci do czas\u00f3w, gdy jedyn\u0105 skuteczn\u0105 metod\u0105 by\u0142a ci\u0119\u017cka praca.<\/p>\n
Buddyzm i inne tradycje staro\u017cytnych Indii<\/p>\n
Kiedy ponad dwa i p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca lat temu przychodzi\u0142 na \u015bwiat Budda Siakjamuni, w Indiach istnia\u0142y r\u00f3\u017cne tradycje duchowe i kierunki filozoficzne. Budda zaczerpn\u0105\u0142 pewne elementy i praktyki z tych szk\u00f3\u0142 (cho\u0107by rozwijanie punktowej koncentracji w celu wyciszenia umys\u0142u czy medytacyjne odtrutki na pragnienie), tworz\u0105c w\u0142asny system, kt\u00f3rego osi\u0105 by\u0142o odkrycie braku niezale\u017cnego, samoistnego \u201eja\u201d, co w sanskrycie nosi miano anatman<\/em>.<\/p>\n Duchowe tradycje dawnych Indii mo\u017cna podzieli\u0107 na dwie grupy. Upraszczaj\u0105c, jedne wierzy\u0142y w transcendentn\u0105 istot\u0119 czy te\u017c boga jako stw\u00f3rc\u0119, inne jego istnienie odrzuca\u0142y. Podobnie z reinkarnacj\u0105. W\u015br\u00f3d jej g\u0142osicieli byli i tacy, kt\u00f3rzy uznawali mo\u017cliwo\u015b\u0107 osi\u0105gni\u0119cia wyzwolenia z cyklu bytu, a wi\u0119c ostatecznej wolno\u015bci duchowej. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich wyznawa\u0142a ide\u0119 wiecznej, sta\u0142ej ja\u017ani (sanskrycki atman<\/em>), inni j\u0105 negowali. Buddyzm \u2013 podobnie jak d\u017cinizm czy jedna ze szk\u00f3\u0142 klasycznego systemu sankhja \u2013 przeczy\u0142 istnieniu stw\u00f3rcy.<\/p>\n Tradycje indyjskie by\u0142y nies\u0142ychanie r\u00f3\u017cnorodne, propagowa\u0142y sprzeczne pogl\u0105dy filozoficzne i metafizyczne. Dlaczego? Warto sobie uprzytomni\u0107, \u017ce owa rozmaito\u015b\u0107, zw\u0142aszcza w wymiarze metafizycznym, odzwierciedla\u0142a odmienne potrzeby adept\u00f3w, poszukuj\u0105cych duchowej pociechy \u2013 co z kolei \u015bwiadczy o fundamentalnej mnogo\u015bci naszych sk\u0142onno\u015bci i upodoba\u0144.<\/p>\n Dzi\u015b, podobnie jak wtedy, idea transcendentnego boga stw\u00f3rcy pot\u0119\u017cnie oddzia\u0142uje na tych, kt\u00f3rzy w niego wierz\u0105. Poczucie, \u017ce ich los le\u017cy w r\u0119kach wszechpot\u0119\u017cnej, wszechwiedz\u0105cej i wsp\u00f3\u0142czuj\u0105cej istoty, sk\u0142ania do g\u0142\u0119bokiej zadumy nad jej zamys\u0142em i przes\u0142aniem. Zrozumiawszy, \u017ce uosabia ona mi\u0142o\u015b\u0107 i niezmierzone wsp\u00f3\u0142czucie, wierni sami staraj\u0105 si\u0119 obdarzy\u0107 nimi bli\u017anich, daj\u0105c w ten spos\u00f3b wyraz swemu oddaniu dla stw\u00f3rcy, z kt\u00f3rego blisko\u015bci czerpi\u0105 inspiracj\u0119 i si\u0142\u0119.<\/p>\n Cho\u0107 buddyzm odrzuca ide\u0119 transcendentnego stw\u00f3rcy, niekt\u00f3rzy buddy\u015bci traktuj\u0105 pewne istoty, na przyk\u0142ad Tar\u0119, jako niezale\u017cne, realne byty, mog\u0105ce wp\u0142ywa\u0107 na ich los. Dla takich adept\u00f3w Tara jest jedynym schronieniem, stra\u017cniczk\u0105 i przedmiotem najwy\u017cszej czci, co wskazuje, \u017ce jako ludzie mamy naturaln\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do szukania zewn\u0119trznych \u017ar\u00f3de\u0142 opieki.<\/p>\n R\u00f3wnie oczywiste wydaje si\u0119 jednak i to, \u017ce dla innych metafizyczna idea transcendentnego boga jest nie do przyj\u0119cia. Ci pytaj\u0105, sk\u0105d wzi\u0105\u0142 si\u0119 stw\u00f3rca albo kto go stworzy\u0142 i co przemawia za \u201eprawdziwym pocz\u0105tkiem\u201d? Ludzie o takich sk\u0142onno\u015bciach szukaj\u0105 odpowiedzi gdzie indziej. Staroindyjska szko\u0142a sankhja podobnie jak buddyzm przyjmuje, \u017ce wszystkie zjawiska i zdarzenia, w tym tak\u017ce czuj\u0105ce istoty, bior\u0105 si\u0119 z przyczyn i warunk\u00f3w. Jej adepci widzieli rzeczywisto\u015b\u0107 na dw\u00f3ch poziomach \u2013 jako r\u00f3\u017cnorodny i wieloraki \u015bwiat codziennych do\u015bwiadcze\u0144 oraz jego \u017ar\u00f3d\u0142o, tak zwan\u0105 \u201epierwotn\u0105 substancj\u0119\u201d (w sanskrycie prakryti<\/em>). Buddyzm teori\u0119 t\u0119 neguje i utrzymuje, \u017ce wszystkie zjawiska i rzeczy istniej\u0105 tylko w zale\u017cno\u015bci przyczyny i skutku.<\/p>\n Buddyzm wyr\u00f3\u017cnia dwie sfery przyczynowo\u015bci: zewn\u0119trzn\u0105 i wewn\u0119trzn\u0105. Pierwsza odnosi si\u0119 do \u015brodowiska, czyli do fizycznego \u015bwiata, w kt\u00f3rym \u017cyjemy \u2013 z naszym cia\u0142em w\u0142\u0105cznie. Druga obejmuje percepcje, uczucia, emocje i my\u015bli, kt\u00f3re zwykle uznajemy za domen\u0119 \u201esubiektywnego do\u015bwiadczenia\u201d. Obie sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z element\u00f3w ulotnych, przemijaj\u0105cych. Innymi s\u0142owy, w pewnej chwili pojawiaj\u0105 si\u0119, by potem znikn\u0105\u0107. Mo\u017cemy si\u0119 o tym z \u0142atwo\u015bci\u0105 przekona\u0107, obserwuj\u0105c tak swoje my\u015bli, jak i otoczenie. Kiedy to zrozumiemy, dojdziemy do wniosku, \u017ce wszystko zmienia si\u0119 z chwili na chwil\u0119 i z tej przyczyny przestaje istnie\u0107.<\/p>\n Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, wedle buddyjskiej wizji \u017ar\u00f3d\u0142a i natury rzeczywisto\u015bci, zjawiska i rzeczy pojawiaj\u0105 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie za spraw\u0105 zej\u015bcia si\u0119 przyczyn i warunk\u00f3w, przez co s\u0105 nietrwa\u0142e i podlegaj\u0105 bezustannym zmianom.<\/p>\n Zale\u017cne powstawanie i prawo przyczynowo\u015bci<\/p>\n Kluczem jest zale\u017cne powstawanie. Wed\u0142ug naczelnej zasady buddyzmu wszystko pojawia si\u0119 i znika w zale\u017cno\u015bci od przyczyn i warunk\u00f3w. W czwartym wieku indyjski my\u015bliciel Asanga sformu\u0142owa\u0142 trzy zasady tego procesu. Po pierwsze, nie ma on \u201eprojektanta\u201d, czyli transcendentnej inteligencji, kt\u00f3ra by\u0142aby \u017ar\u00f3d\u0142em wszech\u015bwiata. Po drugie, jest \u201enietrwa\u0142y\u201d, co znaczy, \u017ce przyczyny i warunki, z kt\u00f3rych bierze si\u0119 \u015bwiat wzajemnych zale\u017cno\u015bci, same podlegaj\u0105 zmianom i przemijaj\u0105. Po trzecie, bardzo wa\u017cna \u201epotencjalno\u015b\u0107\u201d stanowi, \u017ce rzeczy nie powstaj\u0105 z byle czego: mi\u0119dzy okre\u015blonymi przyczynami i warunkami oraz konsekwencjami i skutkami musi istnie\u0107 naturalne pokrewie\u0144stwo.<\/p>\n Na przyk\u0142ad nasze wewn\u0119trzne do\u015bwiadczenia (percepcje, zamiary, my\u015bli, emocje itd.) jako zjawiska mentalne, a nie fizyczne, musz\u0105 mie\u0107 mo\u017cliwe do zidentyfikowania \u017ar\u00f3d\u0142a w kolejnych stopniach procesu poznawczego. Zdaniem buddyst\u00f3w to prawo natury stosuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do \u015bwiata materialnego. Musimy by\u0107 w stanie wskaza\u0107 przyczyny jednych fizycznych w\u0142a\u015bciwo\u015bci w drugich \u2013 a\u017c po \u017ar\u00f3d\u0142a obecnego wszech\u015bwiata.<\/p>\n Ten proces redukcji powinien doprowadzi\u0107 nas do stanu z pocz\u0105tk\u00f3w wszech\u015bwiata i tkwi\u0105cej tam przyczyny ca\u0142ej makroewolucji. W buddyjskich pismach Kalaczakry, na przyk\u0142ad, mowa jest o \u2013 z braku lepszego terminu \u2013 \u201ecz\u0105stkach przestrzeni\u201d: niezwykle subtelnych, materialnych cz\u0105steczkach, uwa\u017canych za \u017ar\u00f3d\u0142o ewolucji znanego nam fizycznego \u015bwiata. Wszystkie przedmioty materialne mo\u017cemy wi\u0119c przyczynowo rozebra\u0107 do poziomu cz\u0105stek elementarnych, a st\u0105d \u2013 do pierwocin wszech\u015bwiata.<\/p>\n Cho\u0107 mi\u0119dzy \u015bwiatami zjawisk fizycznych i mentalnych zachodz\u0105 relacje przyczynowe, w kategoriach w\u0142asnego continuum jedne nie mog\u0105 by\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142em drugich \u2013 i to jest sedno owej potencjalno\u015bci. My\u015bl b\u0105d\u017a emocja musi wywodzi\u0107 si\u0119 z poprzedzaj\u0105cego j\u0105 zjawiska mentalnego, za\u015b cz\u0105stka fizyczna z innej takiej cz\u0105stki.<\/p>\n S\u0105 one, rzecz jasna, \u015bci\u015ble zwi\u0105zane. Dobrze wiemy, \u017ce stan umys\u0142u potrafi wp\u0142ywa\u0107 na okre\u015blone przedmioty, cho\u0107by na cia\u0142o, a zjawisko fizyczne \u2013 na subiektywne do\u015bwiadczenie. Obserwujemy to na co dzie\u0144. \u201eGruby\u201d poziom \u015bwiadomo\u015bci jest blisko zwi\u0105zany z cia\u0142em, co znajduje odzwierciedlenie w j\u0119zyku i konwencjach. M\u00f3wimy o \u201eludzkim umy\u015ble\u201d, jakby podstaw\u0105 jego definicji by\u0142o nasze cia\u0142o. Przynale\u017cne do tego poziomu do\u015bwiadczenia zmys\u0142owe s\u0105 w oczywisty spos\u00f3b uzale\u017cnione od organizmu i proces\u00f3w fizjologicznych. Odniesienie rany czy kontuzji natychmiast odbija si\u0119 na stanie psychicznym. Nie zmienia to jednak zasady, kt\u00f3ra stanowi, \u017ce okre\u015blone zjawisko musi wywodzi\u0107 si\u0119 z poprzedzaj\u0105cego zjawiska tego samego rodzaju \u2013 czy to mentalnego, czy materialnego.<\/p>\n Konsekwentnie \u015bledz\u0105c zjawisko mentalne, cofniemy si\u0119 w ko\u0144cu do pierwszego momentu \u015bwiadomo\u015bci w tym \u017cyciu. W tym miejscu continuum mamy trzy opcje. Mo\u017cemy stwierdzi\u0107, \u017ce to mgnienie pochodzi od poprzedzaj\u0105cej chwili \u015bwiadomo\u015bci, czyli z poprzedniego \u017cycia, \u017ce powsta\u0142o z niczego albo \u017ce ma przyczyn\u0119 fizyczn\u0105. Z buddyjskiego punktu widzenia dwa ostatnie warianty s\u0105 bardzo problematyczne. W tym uj\u0119ciu continuum umys\u0142u czy te\u017c \u015bwiadomo\u015bci nie ma pocz\u0105tku. Nie maj\u0105 go tak\u017ce zjawiska mentalne, a wi\u0119c i osoba, czy te\u017c istota, b\u0119d\u0105ca w gruncie rzeczy tylko okre\u015bleniem przypisanym strumieniowi umys\u0142u.<\/p>\n Wewn\u0119trzny \u015bwiat \u015bwiadomo\u015bci<\/p>\n Terminy takie jak \u201eumys\u0142\u201d czy \u201e\u015bwiadomo\u015b\u0107\u201d sprawiaj\u0105 fa\u0142szywe wra\u017cenie, \u017ce m\u00f3wimy o jednym monolitycznym bycie. Doskonale wiemy przecie\u017c, \u017ce nasz \u015bwiat mentalny jest nies\u0142ychanie zr\u00f3\u017cnicowany. Co wi\u0119cej, badaj\u0105c dowoln\u0105 chwil\u0119 percepcji albo do\u015bwiadczenia psychicznego, przekonujemy si\u0119, \u017ce nieodmiennie s\u0105 one zwi\u0105zane z zewn\u0119trznym lub wewn\u0119trznym przedmiotem. Postrzeganie, na przyk\u0142ad, dostosowuje si\u0119 do tego, co akurat znajduje si\u0119 w centrum naszej uwagi. A skoro cz\u0119sto okazuje si\u0119 zniekszta\u0142cone i wprowadza w b\u0142\u0105d, mo\u017cemy stwierdzi\u0107, \u017ce bywa niemiarodajne.<\/p>\n Do sfery \u015bwiadomo\u015bci \u2013 czyli subiektywnego \u015bwiata do\u015bwiadczenia \u2013 nale\u017c\u0105 dwie g\u0142\u00f3wne grupy: dozna\u0144 zmys\u0142owych (takich jak widzenie czy s\u0142yszenie) z bezpo\u015bredniego kontaktu z przedmiotem oraz procesu poznawania za po\u015brednictwem j\u0119zyka, wyobra\u017ce\u0144 i my\u015bli. W tym modelu postrzeganie definiuje si\u0119 jako bezpo\u015brednie do\u015bwiadczenie przedmiotu na poziomie zmys\u0142\u00f3w. Jest tu co prawda medium w postaci pochodz\u0105cych z nich danych, ale nie ma oceny przydatno\u015bci, zb\u0119dno\u015bci, atrakcyjno\u015bci i tak dalej. Os\u0105dy pojawiaj\u0105 si\u0119 na nast\u0119pnym etapie wraz z uruchomieniem my\u015blenia poj\u0119ciowego.<\/p>\n Odnie\u015bmy to do osobistego do\u015bwiadczenia. Kiedy na co\u015b patrzymy, w pierwszej chwili percepcji mamy bezpo\u015brednie wizualne do\u015bwiadczenie przedmiotu. Je\u015bli pomy\u015blimy o nim, zamykaj\u0105c wtedy oczy, wci\u0105\u017c b\u0119dziemy mieli w umy\u015ble jego obraz, ale tym razem z poziomu my\u015blenia poj\u0119ciowego. Do\u015bwiadczenia te r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 jako\u015bciowo, poniewa\u017c obraz wyobra\u017cony \u0142\u0105czy czas i przestrze\u0144.<\/p>\n Powiedzmy, \u017ce zobaczyli\u015bcie pi\u0119kny kwiat na ogrodowym klombie. Dostrzegaj\u0105c nast\u0119pnego dnia podobn\u0105 ro\u015blin\u0119 na innym gazonie, my\u015blicie sobie, \u017ce ju\u017c j\u0105 widzieli\u015bcie. W rzeczywisto\u015bci s\u0105 to jednak dwa kwiaty, rosn\u0105ce w innych cz\u0119\u015bciach ogrodu. Dziel\u0105 je czas i przestrze\u0144, kt\u00f3re \u0142\u0105czycie w my\u015blach, nak\u0142adaj\u0105c obraz wczorajszy na dzisiejszy. Owo zlanie czasu i przestrzeni \u2013 cz\u0119sto za po\u015brednictwem j\u0119zyka i poj\u0119\u0107 \u2013 zn\u00f3w przypomina, \u017ce nasze postrzeganie nie musi by\u0107 miarodajne.<\/p>\n Wszystko by\u0142oby w porz\u0105dku, gdyby te zniekszta\u0142cone i fa\u0142szywe spostrze\u017cenia nie mia\u0142y negatywnych konsekwencji. Ale tak nie jest. Opaczne rozumienie \u015bwiata (w\u0142\u0105czaj\u0105c w to nas samych) mno\u017cy problemy, pot\u0119guj\u0105c nasz\u0105 dezorientacj\u0119, a dzia\u0142aj\u0105c w tym trybie, przysparzamy cierpie\u0144 sobie i innym. Skoro wszyscy z natury pragniemy szcz\u0119\u015bcia i uciekamy przed b\u00f3lem, nale\u017cy przyj\u0105\u0107 do wiadomo\u015bci, \u017ce to fundamentalne nieobeznanie le\u017cy u podstaw wielu naszych katuszy i problem\u00f3w. Co wi\u0119cej, do\u015bwiadczenia rado\u015bci i cierpienia oraz nastr\u0119czaj\u0105ca nam tylu k\u0142opot\u00f3w fundamentalna niewiedza s\u0105 zjawiskami mentalnymi, je\u015bli wi\u0119c rzeczywi\u015bcie chcemy zi\u015bci\u0107 naturalne marzenia o szcz\u0119\u015bciu, musimy zrozumie\u0107, jak dzia\u0142a nasz wewn\u0119trzny \u015bwiat, \u015bwiat \u015bwiadomo\u015bci.<\/p>\n Cztery regu\u0142y rzeczywisto\u015bci<\/p>\n Jak ju\u017c powiedzieli\u015bmy, cierpienia i szcz\u0119\u015bcia nie do\u015bwiadczamy bez powodu, tylko za spraw\u0105 przyczyn i warunk\u00f3w, czyli zej\u015bcia si\u0119 wielu r\u00f3\u017cnych czynnik\u00f3w. Niekt\u00f3re z nich s\u0105 zewn\u0119trzne, niemniej przyt\u0142aczaj\u0105ca wi\u0119kszo\u015b\u0107 pochodzi z naszego \u015bwiata wewn\u0119trznego.<\/p>\n Jaka zatem jest natura tych mentalnych zjawisk i jak w ich przypadku dzia\u0142a prawo przyczynowo\u015bci? Sk\u0105d wiemy, \u017ce przedmioty materialne posiadaj\u0105 okre\u015blone cechy charakterystyczne takie jak kszta\u0142t? Jak stwierdzamy, \u017ce zjawiska psychiczne tak\u017ce maj\u0105 swoje atrybuty, na przyk\u0142ad brak wymiar\u00f3w przestrzennych czy charakter subiektywnego do\u015bwiadczenia? Sk\u0105d w og\u00f3le bierze si\u0119 continuum \u015bwiadomo\u015bci, a skoro ju\u017c o to spytali\u015bmy \u2013 tak\u017ce \u015bwiata fizycznego?<\/p>\n W znalezieniu odpowiedzi na te wa\u017ckie filozoficzne pytania pomagaj\u0105 buddystom cztery regu\u0142y rzeczywisto\u015bci. Pierwsza z tych zasad \u2013 natura \u2013 stanowi, \u017ce \u017cyjemy i posiadamy wrodzone pragnienie szcz\u0119\u015bcia oraz niech\u0119\u0107 do b\u00f3lu po prostu dlatego, \u017ce tak jest. Przypomina to ide\u0119 praw przyrody i dotyczy r\u00f3wnie\u017c faktu, \u017ce ka\u017cda rzecz, w tym te\u017c istoty czuj\u0105ce, istnieje za spraw\u0105 przyczyn i warunk\u00f3w. Zgodnie z t\u0105 regu\u0142\u0105 \u2013 tycz\u0105c\u0105 tak\u017ce \u017ar\u00f3d\u0142a i ewolucji naszego wszech\u015bwiata \u2013 proces przyczynowo\u015bci jest naturalny i powszechny. Innymi s\u0142owy, materialne continuum wszech\u015bwiata sk\u0142ada si\u0119 z przedmiot\u00f3w i zdarze\u0144, kt\u00f3re powo\u0142uje do istnienia proces ewolucji.<\/p>\n Pytamy wi\u0119c dalej: czy to proces czysto naturalny, na kt\u00f3ry nie wp\u0142ywaj\u0105 \u017cadne obce czynniki? Skoro tak, dlaczego w pewnym momencie fizyczny wszech\u015bwiat przybiera posta\u0107, w kt\u00f3rej zaczyna bezpo\u015brednio oddzia\u0142ywa\u0107 na \u017cyj\u0105ce istoty, przyczyniaj\u0105c im zadowolenia i b\u00f3lu? I czemu w pozornie naturalnym ci\u0105gu przyczyny i warunki tworz\u0105 nagle podstaw\u0119 powstania \u015bwiadomo\u015bci i do\u015bwiadczenia?<\/p>\n Dla buddysty w tym miejscu pojawia si\u0119 karma<\/em>. Termin ten dos\u0142ownie oznacza \u201edzia\u0142anie\u201d, ale tu odnosi si\u0119 specyficznie do procesu przyczynowo-skutkowego, obejmuj\u0105cego intencj\u0119 sprawcy. Innymi s\u0142owy, karma jest umy\u015blnym czynem dokonanym przez istot\u0119, kt\u00f3ra posiada naturaln\u0105 i praktyczn\u0105 zdolno\u015b\u0107 odczuwania.<\/p>\n Wr\u00f3\u0107my do kwiatu. Je\u015bli podoba si\u0119 nam jego zapach i kolor, staje si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em przyjemno\u015bci; lubimy na niego patrze\u0107. Ta sama ro\u015blina mo\u017ce by\u0107 tak\u017ce domem dla wielu owad\u00f3w i innych organizm\u00f3w. I w jednym, i w drugim przypadku, cho\u0107 sama nie odczuwa, wp\u0142ywa na (pozytywne b\u0105d\u017a negatywne) doznania istot. W ten spos\u00f3b idea karmy pomaga buddystom zrozumie\u0107, jak nieo\u017cywiony przedmiot mo\u017ce bezpo\u015brednio oddzia\u0142ywa\u0107 na nasze do\u015bwiadczenia.<\/p>\n Kwestia charakteru wp\u0142ywu karmy na rozw\u00f3j tej czy innej ro\u015bliny pozostaje przecie\u017c otwarta. Pyta\u0144 jest, rzecz jasna, mn\u00f3stwo. Co sprawia, \u017ce p\u0142atki jednego kwiatu wi\u0119dn\u0105 po dw\u00f3ch dniach, a innego po tygodniu? To wy\u0142\u0105cznie prawo przyrody czy te\u017c karma rz\u0105dzi nawet takimi detalami? Pisma buddyjskie \u2013 zapewne za spraw\u0105 podobnych komplikacji \u2013 m\u00f3wi\u0105, \u017ce tylko wszechwiedz\u0105cy umys\u0142 Buddy mo\u017ce przenikn\u0105\u0107 subtelno\u015bci karmy i precyzyjnie wskaza\u0107 konkretne przyczyny nawet najdrobniejszych skutk\u00f3w. Z naszego poziomu wida\u0107 tylko, \u017ce zewn\u0119trzne elementy \u015bwiata materialnego oraz wewn\u0119trzne elementy \u015bwiata mentalnego s\u0105 z sob\u0105 \u015bci\u015ble zwi\u0105zane, dzi\u0119ki czemu jeste\u015bmy w stanie bada\u0107 r\u00f3\u017cne poziomy w\u0142asnych do\u015bwiadcze\u0144 psychicznych.<\/p>\n Druga istotna dla naszych rozwa\u017ca\u0144 regu\u0142a rzeczywisto\u015bci tyczy \u201ezale\u017cno\u015bci\u201d, kt\u00f3ra wi\u0105\u017ce si\u0119 z czytaniem przyczyny i skutku. Przyj\u0105wszy prawo przyrody \u2013 natur\u0119 istnienia rzeczy \u2013 widzimy zasad\u0119 zale\u017cno\u015bci we wzajemnym oddzia\u0142ywaniu przedmiot\u00f3w i zjawisk, rodz\u0105cym kolejne takie byty. Regu\u0142a nast\u0119pna, \u201efunkcji\u201d, pozwala zrozumie\u0107, jak indywidualne w\u0142a\u015bciwo\u015bci r\u00f3\u017cnych rzeczy \u2013 cz\u0105stek, atom\u00f3w i innych substancji, a tak\u017ce zjawisk mentalnych \u2013 sprawiaj\u0105, \u017ce funkcjonuj\u0105 one w okre\u015blony spos\u00f3b. Czwarta zasada \u201eprawid\u0142owego rozumowania\u201d opiera si\u0119 na przyswojeniu poprzednich i pozwala wnosi\u0107, co b\u0119dzie skutkiem czego. Pr\u00f3buj\u0105c przejrze\u0107 dzia\u0142anie przyczyn, warunk\u00f3w i rezultat\u00f3w, jako buddy\u015bci pos\u0142ugujemy si\u0119 w\u0142a\u015bnie tymi czterema podstawowymi regu\u0142ami.<\/p>\n Cztery szlachetne prawdy<\/p>\n Je\u015bli odniesiemy mechanizm przyczyny i skutku do swojego \u017cycia, odpowiedzi i g\u0142\u0119bszego wgl\u0105du naturalnie szuka\u0107 b\u0119dziemy we w\u0142asnych do\u015bwiadczeniach. Buddyjska doktryna czterech szlachetnych prawd jest nies\u0142ychanie pomocna, gdy\u017c odnosi si\u0119 bezpo\u015brednio do naszych prze\u017cy\u0107, zw\u0142aszcza za\u015b do przyrodzonego pragnienia szcz\u0119\u015bcia i unikania b\u00f3lu. Nauki Buddy pomagaj\u0105 nam zrozumie\u0107 najpierw natur\u0119 cierpienia, nast\u0119pnie jego \u017ar\u00f3d\u0142a oraz mo\u017cliwo\u015b\u0107 kresu, a na koniec \u015bcie\u017ck\u0119, wiod\u0105c\u0105 do tej wolno\u015bci.<\/p>\n Buddyzm opisuje trzy poziomy cierpienia: do\u015bwiadczenia jego samego, zmiany i wreszcie uwarunkowanego bytu.<\/p>\n Z oczywistej dolegliwo\u015bci pierwszego \u2013 cierpienia b\u00f3lu \u2013 zdaj\u0105 sobie spraw\u0119 nawet zwierz\u0119ta. Tak jak my, instynktownie przed nim uciekaj\u0105 i pr\u00f3buj\u0105 si\u0119 od niego uwolni\u0107.<\/p>\n Zrozumienie drugiego \u2013 cierpienia zmiany \u2013 nie nastr\u0119cza problemu tak\u017ce niebuddystom, kt\u00f3rzy widz\u0105 je i staraj\u0105 si\u0119 go unika\u0107.<\/p>\n Cierpienie wszechobecno\u015bci uwarunkowa\u0144 jest natomiast domen\u0105 buddyzmu. Adepci, kt\u00f3rym marzy si\u0119 osi\u0105gni\u0119cie doskona\u0142ego wyzwolenia z cyklicznej egzystencji, musz\u0105 zrozumie\u0107 je w pe\u0142ni. Trzeba wiedzie\u0107, \u017ce cierpienie uwarunkowania stanowi nie tylko fundament zaznawanego dzi\u015b b\u00f3lu, ale i \u017ar\u00f3d\u0142o przysz\u0142ych katuszy. Uprzytomniwszy to sobie w ca\u0142ej rozci\u0105g\u0142o\u015bci, musimy obudzi\u0107 w sobie autentyczne pragnienie wolno\u015bci. Powinno by\u0107 ono tak przejmuj\u0105ce, by ukaza\u0107 nam uwarunkowanie jako chorob\u0119, z kt\u00f3rej nale\u017cy si\u0119 jak najszybciej wyleczy\u0107.<\/p>\n Sk\u0105d bierze si\u0119 ten trzeci rodzaj cierpienia? Buddyzm twierdzi, \u017ce prawdziwymi \u017ar\u00f3d\u0142ami cierpienia s\u0105 karma oraz splamienia, kt\u00f3re stanowi\u0105 motor tej pierwszej i dziel\u0105 si\u0119 na poj\u0119ciowe (na przyk\u0142ad b\u0142\u0119dne pogl\u0105dy) oraz emocjonalne (takie jak po\u017c\u0105danie, z\u0142o\u015b\u0107 czy zawi\u015b\u0107). Ich pojawienie si\u0119 w sercu i umy\u015ble natychmiast wywo\u0142uje niepok\u00f3j i wzburzenie, przysparzaj\u0105c w dodatku kolejnych: \u017calu, strachu i im podobnych.<\/p>\n Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, wszystkie te splamienia wywodz\u0105 si\u0119 z trzech g\u0142\u00f3wnych trucizn umys\u0142u: przywi\u0105zania, z\u0142o\u015bci i u\u0142udy. Ta ostatnia jest podstaw\u0105 dw\u00f3ch poprzednich i ca\u0142ej reszty. W buddyzmie mahajany definiuje si\u0119 j\u0105 jako \u015blepe lgni\u0119cie do realno\u015bci rzeczy i zjawisk. Naszym celem jest wi\u0119c przeci\u0119cie u\u0142udy, czyli wyrwanie korzenia wszystkich splamie\u0144, co k\u0142adzie kres cierpieniu i przynosi prawdziwe wyzwolenie (kt\u00f3re w sanskrycie nazywa si\u0119 moksza<\/em>).<\/p>\n Nagard\u017cuna, jeden z najbardziej wp\u0142ywowych buddyjskich my\u015blicieli, pisa\u0142 w drugim wieku, \u017ce tylko osi\u0105gaj\u0105c wgl\u0105d w pusto\u015b\u0107 siebie i zjawisk zdo\u0142amy przejrze\u0107 swoje z\u0142udzenia i raz na zawsze przeci\u0105\u0107 ba\u0142amutny \u0142a\u0144cuch przyczyn i skutk\u00f3w. Zrozumienie pusto\u015bci i rozwijanie wsp\u00f3\u0142czucia stanowi esencj\u0119 praktyki nauk Buddy. Spe\u0142niony adept, kt\u00f3remu naprawd\u0119 uda\u0142o si\u0119 wyzwoli\u0107 z cierpienia, nie poprzestaje na tym, pozostaj\u0105c w \u015bwiecie i pracuj\u0105c dla innych. S\u0142owem, urzeczywistniwszy pusto\u015b\u0107, praktykuje wsp\u00f3\u0142czucie.<\/p>\n Trzy wy\u017csze \u0107wiczenia<\/p>\n Cztery szlachetne prawdy \u2013 pierwsze nauki, jakich udzieli\u0142 Budda, osi\u0105gn\u0105wszy pe\u0142ne Przebudzenie \u2013 stanowi\u0105 fundament praktyki: urzeczywistniania pusto\u015bci i pog\u0142\u0119biania wsp\u00f3\u0142czucia. Pomagaj\u0105c zrozumie\u0107, jak naprawd\u0119 rzeczy si\u0119 maj\u0105, s\u0105 punktem wyj\u015bcia wszystkich p\u00f3\u017aniejszych poucze\u0144 Buddy. Nie mo\u017cna bez nich autentycznie praktykowa\u0107 tak zwanych trzech wy\u017cszych \u0107wicze\u0144 \u2013 moralno\u015bci, medytacji i m\u0105dro\u015bci. Wy\u017csze \u0107wiczenie dyscypliny to podstawa punktowego skupienia, a wi\u0119c nast\u0119pnego etapu i pog\u0142\u0119biania koncentracji.<\/p>\n Buddyzm propaguje r\u00f3\u017cne rodzaje \u015blubowa\u0144, przeznaczonych dla ludzi \u015bwieckich i wy\u015bwi\u0119conych. Tradycyjnie dzieli si\u0119 je na siedem albo osiem klas, kt\u00f3re zawieraj\u0105 nauki etyki. Maj\u0105c za podstaw\u0119 praktyk\u0119 moralno\u015bci, adept rozwija skupienie, czyli drugie z wy\u017cszych \u0107wicze\u0144, koncentracj\u0119.<\/p>\n Pisma buddyjskie u\u017cywaj\u0105 okre\u015blenia \u201ewy\u017cszy\u201d, aby odr\u00f3\u017cni\u0107 te \u0107wiczenia od praktyk dyscypliny, skupienia i wgl\u0105du, wsp\u00f3lnych innym doktrynom. Tym, co je wyr\u00f3\u017cnia w kontek\u015bcie buddyjskim, jest w\u0142a\u015bciwa motywacja, wyznaczona przez przyj\u0119cie schronienia w Trzech Klejnotach: Buddzie jako nauczycielu, Dharmie, czyli nauce, oraz Sandze, spo\u0142eczno\u015bci szczerze praktykuj\u0105cych. Dla adepta najistotniejsza z nich musi by\u0107 Dharma, prawdziwa metoda po\u0142o\u017cenia kresu cierpieniu i osi\u0105gni\u0119cia wyzwolenia. Buddyjska praktyka koncentracji wymaga ponadto g\u0142\u0119bokiego poczucia wyrzeczenia wszystkich spraw doczesnych. W oparciu o t\u0119 par\u0119 \u2013 moralno\u015b\u0107 jako podstaw\u0119 i ca\u0142kowite skupienie jako metod\u0119 \u2013 wkracza si\u0119 na w\u0142a\u015bciw\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 wy\u017cszego \u0107wiczenia m\u0105dro\u015bci.<\/p>\n Nauki m\u0105dro\u015bci pierwszego obrotu Ko\u0142a Dharmy przedstawia si\u0119 jako trzydzie\u015bci siedem aspekt\u00f3w \u015bcie\u017cki do Przebudzenia*.<\/p>\n W obrocie drugim wielki nacisk k\u0142adzie si\u0119 na dwa kluczowe elementy praktyki: bodhicitt\u0119<\/em>, czyli budzenie bezinteresownego pragnienia osi\u0105gni\u0119cia stanu Buddy dla dobra wszystkich istot, oraz pog\u0142\u0119bianie wgl\u0105du w ostateczn\u0105 natur\u0119 rzeczywisto\u015bci. Odnosi si\u0119 to do trzeciej szlachetnej prawdy, autentyczne ustanie cierpienia wymaga bowiem ca\u0142kowitego oczyszczenia szkodliwych emocji i my\u015bli, a wi\u0119c zastosowania odpowiedniego antidotum.<\/p>\n Je\u017celi mamy rzeczywi\u015bcie zrozumie\u0107 ustanie cierpienia, najpierw trzeba znale\u017a\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142o mentalnych i emocjonalnych splamie\u0144, a nast\u0119pnie przeciwdzia\u0142aj\u0105ce im stany umys\u0142u. Co wi\u0119cej, nale\u017cy te\u017c sprawdzi\u0107, czy owe trucizny maj\u0105 mocne korzenie i w og\u00f3le dadz\u0105 si\u0119 wypleni\u0107 ze strumienia umys\u0142u. Innymi s\u0142owy, nauki drugiego obrotu Ko\u0142a Dharmy rozwijaj\u0105 wcze\u015bniejsze i dotycz\u0105 przede wszystkim trzeciej oraz czwartej szlachetnej prawdy (ustania i \u015bcie\u017cki).<\/p>\n Najwa\u017cniejsza sutra trzeciego obrotu Ko\u0142a Dharmy m\u00f3wi o Naturze Buddy i zosta\u0142a rozwini\u0119ta przez Majtrej\u0119, kt\u00f3ry szczeg\u00f3\u0142owo opisa\u0142 prawdziw\u0105 natur\u0119 umys\u0142u w s\u0142ynnej Uttaratantrze<\/em>. Te niezwykle g\u0142\u0119bokie nauki t\u0142umacz\u0105 czwart\u0105 szlachetn\u0105 prawd\u0119, \u015bcie\u017ck\u0119 do ustania cierpienia, i pomagaj\u0105 zrozumie\u0107 pusto\u015b\u0107 umys\u0142u. Cho\u0107 tak jak zjawiska zewn\u0119trzne jest on pusty, czyli pozbawiony samoistnego bytu, to badaj\u0105c jego ostateczn\u0105 natur\u0119, odkrywamy pr\u00f3cz tego naturaln\u0105 jasno\u015b\u0107. Okazuje si\u0119, \u017ce splamienia, kt\u00f3re zanieczyszczaj\u0105 nasz umys\u0142 (przywi\u0105zanie, z\u0142o\u015b\u0107 itd.) nie przynale\u017c\u0105 do niego, s\u0105 przygodne, zatem nie mog\u0105 stanowi\u0107 jego integralnej cz\u0119\u015bci. Najg\u0142\u0119bsza natura umys\u0142u jest \u2013 wrodzonym nam wszystkim \u2013 potencja\u0142em stanu Buddy.<\/p>\n Innymi s\u0142owy, wszelkie splamienia nie s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 natury umys\u0142u, kt\u00f3ry kryje za to nasienie doskona\u0142o\u015bci Przebudzenia i niezliczonych przymiot\u00f3w. I ma go absolutnie ka\u017cdy. Pisma buddyjskie nazywaj\u0105 ten potencja\u0142 esencj\u0105 b\u0105d\u017a natur\u0105 Buddy, kt\u00f3rego w\u0142a\u015bciwo\u015bci nie musimy wi\u0119c szuka\u0107 na zewn\u0105trz, tylko obudzi\u0107 i rozwin\u0105\u0107 je w sobie.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u015acie\u017cka do Przebudzenia, kt\u00f3r\u0105 ukaza\u0142 Budda Siakjamuni, obracaj\u0105c po raz pierwszy Ko\u0142em Dharmy, sk\u0142ada si\u0119 z trzydziestu siedmiu aspekt\u00f3w, podzielonych na siedem g\u0142\u00f3wnych kategorii. Otwieraj\u0105 je \u201ecztery uwa\u017cno\u015bci\u201d, kt\u00f3re odnosz\u0105 si\u0119 do cia\u0142a, uczu\u0107, umys\u0142u i zjawisk. W tym kontek\u015bcie \u201euwa\u017cno\u015b\u0107\u201d oznacza kontemplacj\u0119 fundamentalnej dolegliwo\u015bci samsary oraz przemijalno\u015bci uwarunkowanego istnienia, a wi\u0119c nieko\u0144cz\u0105cych si\u0119 schemat\u00f3w nawykowego my\u015blenia i post\u0119powania. Rozmy\u015blania te budz\u0105 prawdziw\u0105 determinacj\u0119 wyrwania si\u0119 z tego b\u0142\u0119dnego ko\u0142a.<\/p>\n Pragn\u0105c ju\u017c ca\u0142ym sercem wolno\u015bci, adept wystrzega si\u0119 tego, co przynosi cierpienie, i piel\u0119gnuje przyczyny szcz\u0119\u015bcia. Na tak zwane \u201ecztery ca\u0142kowite porzucenia\u201d sk\u0142ada si\u0119 rezygnacja z powzi\u0119tych szkodliwych my\u015bli i dzia\u0142a\u0144 oraz niepodejmowanie nowych, tudzie\u017c doskonalenie przedsi\u0119wzi\u0119tych prawych my\u015bli i dzia\u0142a\u0144 oraz czynienie nowych.<\/p>\n Porzucenie negatywnych czyn\u00f3w i popychaj\u0105cych do nich szkodliwych emocji oraz pomno\u017cenie tego, co pozytywne (i nazywane fachowo klas\u0105 czystych zjawisk), zwi\u0119ksza zdolno\u015b\u0107 uwagi i generuje (dzi\u0119ki praktyce punktowej koncentracji) \u201ecztery czynniki cudownych mocy\u201d aspiracji, wysi\u0142ku, intencji i analizy. Okre\u015bla si\u0119 je tak\u017ce \u201enogami\u201d, poniewa\u017c umo\u017cliwiaj\u0105 osi\u0105gni\u0119cie szczeg\u00f3lnych stan\u00f3w skupienia, b\u0119d\u0105cych kluczem do nadprzyrodzonych umiej\u0119tno\u015bci.<\/p>\n Kategoria czwarta sk\u0142ada si\u0119 z \u201epi\u0119ciu zdolno\u015bci\u201d, za\u015b pi\u0105ta z \u201epi\u0119ciu si\u0142\u201d. W obu przypadkach s\u0105 to: zaufanie, radosny wysi\u0142ek, uwa\u017cno\u015b\u0107, punktowa koncentracja i inteligencja. W tym kontek\u015bcie r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy jedn\u0105 a drug\u0105 grup\u0105 le\u017cy w zaawansowaniu adepta. Nale\u017cycie rozwini\u0119ta zdolno\u015b\u0107 staje si\u0119 si\u0142\u0105.<\/p>\n Do kategorii sz\u00f3stej nale\u017cy \u201esiedem ga\u0142\u0119zi \u015bcie\u017cki do Przebudzenia\u201d: doskona\u0142a uwa\u017cno\u015b\u0107, doskona\u0142a analiza, doskona\u0142y wysi\u0142ek, doskona\u0142a rado\u015b\u0107, doskona\u0142a elastyczno\u015b\u0107, doskona\u0142a stabilizacja medytacyjna i doskona\u0142y spok\u00f3j. Si\u00f3dma i ostatnia to \u201eo\u015bmioraka szlachetna \u015bcie\u017cka\u201d w\u0142a\u015bciwego pogl\u0105du, w\u0142a\u015bciwego widzenia, w\u0142a\u015bciwej mowy, w\u0142a\u015bciwego dzia\u0142ania, w\u0142a\u015bciwego utrzymania, w\u0142a\u015bciwego wysi\u0142ku, w\u0142a\u015bciwej uwa\u017cno\u015bci i w\u0142a\u015bciwej stabilizacji medytacyjnej.<\/p>\n Buddyzm praktykowany w tradycji tybeta\u0144skiej zawiera wszystkie te aspekty doktryny.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Pierwsze nauki, kt\u00f3rych udzieli\u0142 Budda, obracaj\u0105c Ko\u0142em Dharmy po osi\u0105gni\u0119ciu Przebudzenia, dotyczy\u0142y czterech szlachetnych prawd o cierpieniu, jego \u017ar\u00f3dle, ustaniu oraz prowadz\u0105cej do tego \u015bcie\u017cce. Bez ich zrozumienia nie da si\u0119 powa\u017cnie studiowa\u0107 i zg\u0142\u0119bia\u0107 buddyjskiej wizji natury rzeczywisto\u015bci. Zanim jednak zaczn\u0119 je omawia\u0107, chc\u0119 podkre\u015bli\u0107, \u017ce wszystkie wielkie tradycje religijne maj\u0105 ten sam potencja\u0142, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6786,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[23,49],"class_list":["post-6785","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-buddyzm","tag-dalajlama"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6785","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6785"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6785\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16741,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6785\/revisions\/16741"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6786"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6785"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6785"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6785"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n