{"id":6798,"date":"2018-07-09T06:21:56","date_gmt":"2018-07-09T04:21:56","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hfhr.org.pl\/tybet\/?p=6798"},"modified":"2018-07-06T14:01:34","modified_gmt":"2018-07-06T12:01:34","slug":"oser-lhasa-bunkrow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=6798","title":{"rendered":"Oser: Lhasa bunkr\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Kiedy w Lhasie szala\u0142a rewolucja kulturalna, m\u00f3j ojciec by\u0142 oficerem Tybeta\u0144skiego Okr\u0119gu Wojskowego. Kocha\u0142 fotografi\u0119 i w ci\u0105gu kilkudziesi\u0119ciu lat zrobi\u0142 mn\u00f3stwo zdj\u0119\u0107<\/a>. Najcenniejsze pochodz\u0105 w\u0142a\u015bnie z tego okresu. Przed sze\u015bciu laty opublikowa\u0142am je na Tajwanie ze swoim tekstem, kt\u00f3ry powsta\u0142 na podstawie inspirowanych nimi wywiad\u00f3w; ksi\u0105\u017cka nosi tytu\u0142 \u201eZakazana pami\u0119\u0107\u201d.<\/p>\n

<\/p>\n

Znalaz\u0142 si\u0119 w niej cykl zdj\u0119\u0107, ukazuj\u0105cych \u201esi\u0142y z\u0142a\u201d przep\u0119dzane ulicami przez rodzimych i przyjezdnych czerwonogwardzist\u00f3w. Bohaterami kt\u00f3rej\u015b z uwiecznionych parad byli mi\u0119dzy innymi jedni z pierwszych kolaborant\u00f3w Komunistycznej Partii Chin, nazywani swego czasu \u201epatriotami\u201d: arystokrata Cogo Dhondup i kupiec Pangda Dord\u017ce z synem, ubrani w papierowe czapki oraz szaty buddyjskich b\u00f3stw opieku\u0144czych i ci\u0105gn\u0105cy drewniane w\u00f3zki pe\u0142ne przedmiot\u00f3w \u201eskradzionych\u201d przez klas\u0119 wyzyskiwaczy. Kiedy przechodz\u0105cy przez ca\u0142e miasto poch\u00f3d mija Czangseb Szar (wcze\u015bniej formaln\u0105 rezydencj\u0119 rodziny obecnego Dalajlamy, a dzi\u015b Wschodni\u0105 Peki\u0144sk\u0105) i zostaje uwieczniony na fotografii, w prawy g\u00f3rny r\u00f3g kadru wpasowuje si\u0119 klocek dwu- albo trzykondygnacyjnego budynku z zupe\u0142nie nietybeta\u0144sk\u0105 \u015bcian\u0105 (pozosta\u0142e s\u0105 niewidoczne) z czterema ma\u0142ymi oknami. Wszyscy \u015bwiadkowie epoki, z kt\u00f3rymi rozmawia\u0142am, twierdzili zgodnie, \u017ce by\u0142 to wojskowy bunkier wzniesiony w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych i stoj\u0105cy naprzeciw dzisiejszego centrum handlowego Saikang.<\/p>\n

Wcze\u015bniej interesowa\u0142am si\u0119 g\u0142\u00f3wnie prze\u017cyciami r\u00f3\u017cnych bohater\u00f3w tych fotografii, nie po\u015bwi\u0119caj\u0105c wi\u0119kszej uwagi budynkom. Dopiero niedawno dane mi by\u0142o pozna\u0107 pewnego emerytowanego d\u017centelmena, w kt\u00f3rego wspomnieniach z krwawego 1959 roku wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odegra\u0142 w\u0142a\u015bnie \u00f3w bunkier: \u201eArmia Ludowo-Wyzwole\u0144cza zd\u0105\u017cy\u0142a ju\u017c zaj\u0105\u0107 wiele lhaskich klasztor\u00f3w. Ja mia\u0142em wtedy jakie\u015b jedena\u015bcie lat i by\u0142em mnichem w Cemolingu. Mojego nauczyciela i innych aresztowano bez jednego wystrza\u0142u, ale mnie, malca, \u017co\u0142nierze pu\u015bcili wolno. Kiedy po wyj\u015bciu z Dracangu Szide, przeszed\u0142em ulic\u0105, skr\u0119caj\u0105c do Tengjal Lingu, zobaczy\u0142em t\u0119 rodzin\u0119: m\u0119\u017cczyzna ni\u00f3s\u0142 dziecko owini\u0119te w po\u0142\u0119 kurty, drug\u0105 r\u0119k\u0105 macha\u0142 przywi\u0105zanym do ga\u0142\u0119zi khatakiem, kobieta te\u017c tuli\u0142a niemowl\u0119 i wymachiwa\u0142a bia\u0142\u0105 szarf\u0105. Na plecach mieli tobo\u0142ki, kt\u00f3re d\u017awigaj\u0105 wszyscy p\u0105tnicy pielgrzymuj\u0105cy do Lhasy z Khamu. Ka\u017cdy wie, \u017ce machanie khatakiem to znak poddania si\u0119 albo pro\u015bba o darowanie \u017cycia, mimo to AL-W otworzy\u0142a ogie\u0144 z tego bunkra. Rozstrzelali tych ludzi na ulicy, mnie przed kul\u0105 ochroni\u0142 mur. Zgin\u0119li na miejscu, wszyscy, w tym dwoje dzieci. Widzia\u0142em to w\u0142asne oczy i nigdy nie zapomn\u0119\u201d.<\/p>\n

Zapisywa\u0142am ka\u017cde s\u0142owo i patrz\u0105c na stawiane przez siebie litery, my\u015bl\u0119, \u017ce by\u0142am w szoku. \u201eIle mieli wtedy w Lhasie takich bunkr\u00f3w?\u201d, zapyta\u0142am. \u201eWiele\u201d, zamilk\u0142, szukaj\u0105c w pami\u0119ci obraz\u00f3w. \u201eDwa przy szkole Seszin; bunkry przy mo\u015bcie Juthok by\u0142y monstrualne, otoczone drutem kolczastym pod napi\u0119ciem, o kt\u00f3ry ci\u0105gle zabija\u0142y si\u0119 krowy i os\u0142y. W pobli\u017cu Czangseb Szaru by\u0142y cztery i znacznie wi\u0119cej wok\u00f3\u0142 tybeta\u0144skich koszar, nie pami\u0119tam dok\u0142adnie ile. Jeden zachowa\u0142 si\u0119 przy redakcji lhaskiej popo\u0142udni\u00f3wki, i jeszcze kilka innych\u201d.<\/p>\n

\u201eI wszystkie nale\u017ca\u0142y do armii?\u201d, spyta\u0142am. \u201eMniej wi\u0119cej \u2013 odrzek\u0142. \u2013 Niekt\u00f3re budowa\u0142y jednostki pracy. Wojskowe by\u0142y wi\u0119ksze, wysokie, okr\u0105g\u0142e albo kwadratowe z prostok\u0105tnymi oszklonymi oknami. Nie da\u0142o si\u0119 zajrze\u0107 do \u015brodka. Kiedy powstawa\u0142y, wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w miasta nie wiedzia\u0142a, co to jest. Ale wkr\u00f3tce potem, gdy w marcu pi\u0119\u0107dziesi\u0105tego dziewi\u0105tego wybuch\u0142a tak zwana \u00bbzbrojna rebelia\u00ab, \u017co\u0142nierze zbili szyby i wysun\u0119li ze szczelin karabiny maszynowe, zmieniaj\u0105c te kamienne budynki w wojskowe bunkry, z kt\u00f3rych zastrzelono mn\u00f3stwo Tybeta\u0144czyk\u00f3w\u201d.<\/p>\n

Na odchodne ten starszy cz\u0142owiek powiedzia\u0142 jeszcze jedno zdanie: \u201eRozrzucone po mie\u015bcie wojskowe bunkry niczym si\u0119 nie r\u00f3\u017cni\u0142y od dzisiejszych lhaskich komisariat\u00f3w. Tylko wtedy nazywa\u0142y si\u0119 \u00bbbunkrami AL-W\u00ab, a dzi\u015b \u00bbpunktami us\u0142ug policyjnych\u00ab\u201d.<\/p>\n

Nagle przypomnia\u0142am sobie, \u017ce sz\u00f3stego zesz\u0142ego miesi\u0105ca przed komisariatem (w mie\u015bcie jest ju\u017c ich w sumie 136) zastrzelono przechodz\u0105cego mnicha<\/a>, czterdziestoletniego Sonama Dord\u017ce<\/a> z Gandenu. Jedni m\u00f3wi\u0105, \u017ce bro\u0144 wypali\u0142a przypadkiem, inni twierdz\u0105, \u017ce funkcjonariusz nacisn\u0105\u0142 spust rozmy\u015blnie, ale czym w\u0142a\u015bciwie r\u00f3\u017cni si\u0119 ta scena od tamtej, z 1959 roku?<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

17 pa\u017adziernika 2012<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Za High Peaks Pure Earth<\/a><\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kiedy w Lhasie szala\u0142a rewolucja kulturalna, m\u00f3j ojciec by\u0142 oficerem Tybeta\u0144skiego Okr\u0119gu Wojskowego. Kocha\u0142 fotografi\u0119 i w ci\u0105gu kilkudziesi\u0119ciu lat zrobi\u0142 mn\u00f3stwo zdj\u0119\u0107. Najcenniejsze pochodz\u0105 w\u0142a\u015bnie z tego okresu. Przed sze\u015bciu laty opublikowa\u0142am je na Tajwanie ze swoim tekstem, kt\u00f3ry powsta\u0142 na podstawie inspirowanych nimi wywiad\u00f3w; ksi\u0105\u017cka nosi tytu\u0142 \u201eZakazana pami\u0119\u0107\u201d.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6807,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[27,29,26],"class_list":["post-6798","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-historia","tag-oser","tag-polityka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6798","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6798"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6798\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6809,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6798\/revisions\/6809"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6807"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6798"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6798"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6798"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}