{"id":6918,"date":"2018-08-02T06:21:24","date_gmt":"2018-08-02T04:21:24","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hfhr.org.pl\/tybet\/?p=6918"},"modified":"2018-08-02T07:04:01","modified_gmt":"2018-08-02T05:04:01","slug":"oser-ojciec-i-jego-zdjecia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=6918","title":{"rendered":"Oser: Ojciec i jego zdj\u0119cia"},"content":{"rendered":"

W 2006 roku opublikowa\u0142am na Tajwanie \u201eZakazan\u0105 pami\u0119\u0107\u201d, ksi\u0105\u017ck\u0119 o rewolucji kulturalnej w Tybecie. Znalaz\u0142o si\u0119 w niej niemal trzysta czarno-bia\u0142ych zdj\u0119\u0107<\/a>, zrobionych przez mojego ojca, Ceringa Dord\u017ce, w czasie apogeum tego szale\u0144stwa, mi\u0119dzy 1966 i 1970 rokiem, i w p\u00f3\u017aniejszych, nieco spokojniejszych latach. Ojciec, podporucznik w Armii Ludowo-Wyzwole\u0144czej, fotografowa\u0142 aparatem Zeiss Ikon, kt\u00f3ry kupi\u0142 za dwuletnie oszcz\u0119dno\u015bci w nepalskim sklepiku na Barkhorze. Interesowa\u0142 si\u0119 fotografi\u0105 od dziecka. Zbudowa\u0142 sobie nawet ciemni\u0119. Wydaje mi si\u0119, \u017ce mia\u0142 na tym punkcie obsesj\u0119.<\/p>\n

<\/p>\n

Kiedy dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej ksi\u0105\u017ck\u0119 wznowiono, udzieli\u0142am wywiadu chi\u0144skiej dziennikarce \u201eNew York Timesa\u201d, kt\u00f3ra na wst\u0119pie spyta\u0142a, jak ojciec w og\u00f3le zdo\u0142a\u0142 zrobi\u0107 te zdj\u0119cia. To bardzo dobre pytanie.<\/p>\n

Kiedy w 1950 roku przewodnicz\u0105cy Mao Zedong rozkaza\u0142 Armii Ludowo-Wyzwole\u0144czej zaj\u0105\u0107 Tybet, chi\u0144scy \u017co\u0142nierze przemaszerowali przez rodzinne miasto ojca, Dege, kt\u00f3re dzi\u015b znajduje si\u0119 Tybeta\u0144skiej Prefekturze Autonomicznej Kardze prowincji Sichuan. A ojciec ledwie wtedy trzynastoletniego ojca \u2013 Chi\u0144czyk \u2013 kaza\u0142 mu si\u0119 zaci\u0105gn\u0105\u0107. (Babcia by\u0142a Tybetank\u0105 z tamtych okolic.) W czasie rewolucji kulturalnej ojciec by\u0142 oficerem politycznym w departamencie politycznym Tybeta\u0144skiego Okr\u0119gu Wojskowego. Od 1950 do 1980 roku w\u0142adz\u0119 w Tybecie sprawowa\u0142a armia; jestem przekonana, \u017ce te zdj\u0119cia powsta\u0142y tylko dzi\u0119ki uprzywilejowanej pozycji oficera. Ojciec, zawodowy \u017co\u0142nierz, by\u0142 nies\u0142ychanie karny i zdyscyplinowany. W tamtych czasach prze\u0142o\u017ceni kontrolowali nawet notesy, kt\u00f3re mia\u0142y ponumerowane kartki, \u017ceby \u017cadnej nie da\u0142o si\u0119 wyrwa\u0107. Gdyby ojciec robi\u0142 zdj\u0119cia na polecenie zwierzchnik\u00f3w, musia\u0142by oddawa\u0107 odbitki i negatywy. Fakt, \u017ce je zachowa\u0142, \u015bwiadczy o tym, \u017ce fotografowa\u0142 z w\u0142asnej inicjatywy.<\/p>\n

W tamtych czasach niewielu ludzi mia\u0142o aparaty, a jeszcze mniej os\u00f3b mog\u0142o publicznie robi\u0107 z nich u\u017cytek. W Tybecie pracowa\u0142o tylko kilku fotoreporter\u00f3w<\/a>, zatrudnionych przez agencj\u0119 Xinhua, \u201eDziennik Tybeta\u0144ski\u201d, Tybeta\u0144skie Radio Ludowe, Centraln\u0105 Wytw\u00f3rni\u0119 Film\u00f3w Dokumentalnych, wojskowego \u201e\u017bo\u0142nierza P\u0142askowy\u017cu\u201d itp. Wszyscy dokumentowali wydarzenia rewolucji kulturalnej, ale w \u017cadnym z periodyk\u00f3w z epoki nie znajdziemy ani jednego zdj\u0119cia z demolowanych klasztor\u00f3w czy wiec\u00f3w zwalczania \u201epotwor\u00f3w i demon\u00f3w\u201d. Przejrza\u0142am wszystkie numery \u201eDziennika Tybeta\u0144skiego\u201d z lat 1966-70, wi\u0119c wiem, co m\u00f3wi\u0119. W rzeczy samej takich fotografii nie publikuje si\u0119 tak\u017ce dzisiaj. Pojawiaj\u0105 si\u0119 obrazy masowych imprez, ale nie zniszcze\u0144 i prze\u015bladowa\u0144.<\/p>\n

Na jednym ze zdj\u0119\u0107 z \u201eparady ha\u0144by\u201d mnicha i arystokraty na lhaskim Barkhorze wida\u0107 trzech fotograf\u00f3w. Uda\u0142o mi si\u0119 zidentyfikowa\u0107 dw\u00f3ch, pracowali dla \u201eDziennika Tybeta\u0144skiego\u201d i agencji Xinhua. Mamy wi\u0119c najlepszy dow\u00f3d, \u017ce takie zdj\u0119cia robi\u0142 nie tylko ojciec, tyle \u017ce nigdy ich nie upubliczniono. Pisze si\u0119 dzi\u015b o czterech czy pi\u0119ciu fotoreporterach, kt\u00f3rzy dokumentowali \u201enarodziny nowego Tybetu\u201d \u2013 wkroczenie czerwonej armii, tak zwan\u0105 \u201ereform\u0119 demokratyczn\u0105\u201d, wojn\u0119 z Indiami, komuny ludowe i rewolucj\u0119 kulturaln\u0105 \u2013 ale na publikowanych zdj\u0119ciach nie ma ruin \u015bwi\u0105ty\u0144 ani wiec\u00f3w walki. Wspomina si\u0119 o tym lakonicznie w komentarzach, nigdy niczego nie pokazuj\u0105c.<\/p>\n

W innej ksi\u0105\u017cce, te\u017c oczywi\u015bcie wydanej na Tajwanie, zamie\u015bci\u0142am wywiad z matk\u0105. Jako c\u00f3rka \u201epomagier\u00f3w obszarnik\u00f3w\u201d r\u00f3wnie\u017c prze\u017cy\u0142a swoje. Opowiada\u0142a mi, \u017ce kiedy zacz\u0119\u0142a si\u0119 rewolucja kulturalna, ojciec \u201ewsz\u0119dzie chodzi\u0142 z aparatem i wszystko fotografowa\u0142. Nie robi\u0142 tego s\u0142u\u017cbowo, bo kierowa\u0142 inna sekcj\u0105, po prostu bardzo to lubi\u0142. Wr\u00f3ciwszy kiedy\u015b do domu, powiedzia\u0142, \u017ce tego dnia czerwonogwardzi\u015bci zdemolowali \u015bwi\u0105tyni\u0119 D\u017cokhang<\/a>. M\u00f3wi\u0142, \u017ce cho\u0107 byli w\u015br\u00f3d nich Chi\u0144czycy, z\u0142oty dach i buddyjskie pos\u0105gi t\u0142ukli motykami g\u0142\u00f3wnie m\u0142odzi Tybeta\u0144czycy z Lhasy. Pono\u0107 pa\u0142ali takim entuzjazmem, \u017ce zdarli gard\u0142a od skandowania slogan\u00f3w. Pami\u0119tam, \u017ce m\u00f3wi\u0142 to ze \u015bmiechem\u201d.<\/p>\n

Ojciec fotografowa\u0142 g\u0142\u00f3wnie mas\u00f3wki i \u201eincydenty\u201d, czyli wielotysi\u0119czne wiece oraz akcje, takie jak demolowanie klasztor\u00f3w czy gn\u0119bienie \u201epotwor\u00f3w i demon\u00f3w\u201d. Wida\u0107 na nich skal\u0119 katastrofy, jakim jakim by\u0142a dla Tybetu rewolucja kulturalna, ale te\u017c jednostki: sprawc\u00f3w (wysokich rang\u0105 chi\u0144skich aparatczyk\u00f3w, za\u0142o\u017cycieli czerwonogwardyjskich frakcji i aktywist\u00f3w) oraz ofiary (upokarzanych arystokrat\u00f3w, hierarch\u00f3w buddyjskich, dawnych urz\u0119dnik\u00f3w czy kupc\u00f3w). Sama koncentrowa\u0142am si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na nich, poniewa\u017c to oni stanowili klucz do zrozumienia obraz\u00f3w. Nie liczy\u0142am, ilu bohater\u00f3w tych zdj\u0119\u0107 uda\u0142o mi si\u0119 zidentyfikowa\u0107, ale by\u0142o ich wielu. W ci\u0105gu sze\u015bciu lat rozmawia\u0142am z siedemdziesi\u0119cioma \u2013 g\u0142\u00f3wnie z Tybeta\u0144czykami, ale tak\u017ce z Hanami i chi\u0144skimi muzu\u0142manami.<\/p>\n

Ile zdj\u0119\u0107 zrobi\u0142 ojciec? Podzieli\u0142am je na dwie grupy. Pierwsze powsta\u0142y w Lhasie i jest ich ponad trzysta. P\u00f3\u017aniej ojca przeniesiono do wschodniego Khamu, gdzie fotografowa\u0142 z takim samym zapa\u0142em. Ksi\u0105\u017cka u\u0142o\u017cy\u0142a si\u0119 w pi\u0119\u0107 rozdzia\u0142\u00f3w: raz, rozprawa ze \u201estarym Tybetem\u201d, czyli kampania zwalczania \u201eczterech prze\u017cytk\u00f3w\u201d, demolowanie klasztor\u00f3w, gn\u0119bienie \u201edemon\u00f3w i potwor\u00f3w\u201d, zmienianie nazw; dwa, falki frakcyjne w \u0142onie czerwonej gwardii; trzy, smok w Krainie \u015aniegu, a wi\u0119c armia, jedyna realna si\u0142a; cztery, nowy Tybet z rewolucyjnymi komitetami, komunami ludowymi i kultem Mao; i pi\u0119\u0107, epilog, dogasanie rewolucji.<\/p>\n

Na koniec bodaj najwa\u017cniejsze pytanie: po co ojciec robi\u0142 te zdj\u0119cia?<\/p>\n

Wielokrotnie rozmawia\u0142am o tym z matk\u0105 i podczas pracy nad ksi\u0105\u017ck\u0105 ci\u0105gle to do mnie wraca\u0142o. Dlaczego fotografowa\u0142 i czemu zachowa\u0142 te zdj\u0119cia? Ojciec by\u0142 bardzo skrupulatny. Ka\u017cdy negatyw umieszcza\u0142 w dok\u0142adnie opisanej kopercie. Te z rewolucji kulturalnej trzyma\u0142 w specjalnej skrzynce. Ogl\u0105da\u0142am te zdj\u0119cia jako dziecko i wci\u0105\u017c pami\u0119tam, jak wielkie robi\u0142y na mnie wra\u017cenie. Matka uwa\u017ca, \u017ce ojciec po prostu uwielbia\u0142 fotografowa\u0107 i w gruncie rzeczy by\u0142o mu wszystko jedno, co ma przed obiektywem. Nie wydaje mi si\u0119 to takie proste. Przeczy temu cho\u0107by ta skrzynka. Ojciec umar\u0142, kiedy mia\u0142am dwadzie\u015bcia pi\u0119\u0107 lat i \u017cy\u0142am poezj\u0105. Nie obchodzi\u0142y mnie wtedy te zdj\u0119cia, nigdy z nim o nich nie rozmawia\u0142am i nic ju\u017c tego nie zmieni. Kiedy wiele lat p\u00f3\u017aniej fotografowa\u0142am te same miejsca jego aparatem, zdawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce stoi przy mnie, i czu\u0142am, \u017ce mia\u0142 plan. Tyle \u017ce nigdy nam tego nie powiedzia\u0142. Nie by\u0142 fotoreporterem, wi\u0119c nic nie musia\u0142. Niew\u0105tpliwie chcia\u0142 utrwali\u0107 tamte wydarzenia. Nie wiem tylko, dla kogo. By\u0142 \u017co\u0142nierzem AL-W, cz\u0142onkiem partii komunistycznej, zmar\u0142 jako komendant lhaskiego podokr\u0119gu. S\u0142owem, mam powa\u017cny k\u0142opot z czytaniem w jego my\u015blach, co nie zmienia prze\u015bwiadczenia, \u017ce doskonale wiedzia\u0142, po co robi i pieczo\u0142owicie przechowuje te zdj\u0119cia.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

30 wrze\u015bnia 2017<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Za High Peaks Pure Earth<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W 2006 roku opublikowa\u0142am na Tajwanie \u201eZakazan\u0105 pami\u0119\u0107\u201d, ksi\u0105\u017ck\u0119 o rewolucji kulturalnej w Tybecie. Znalaz\u0142o si\u0119 w niej niemal trzysta czarno-bia\u0142ych zdj\u0119\u0107, zrobionych przez mojego ojca, Ceringa Dord\u017ce, w czasie apogeum tego szale\u0144stwa, mi\u0119dzy 1966 i 1970 rokiem, i w p\u00f3\u017aniejszych, nieco spokojniejszych latach. Ojciec, podporucznik w Armii Ludowo-Wyzwole\u0144czej, fotografowa\u0142 aparatem Zeiss Ikon, kt\u00f3ry kupi\u0142 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6919,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[27,29],"class_list":["post-6918","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-historia","tag-oser"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6918","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6918"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6918\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6927,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6918\/revisions\/6927"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6919"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6918"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6918"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6918"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}