Je\u015bli jeste\u015b pisarzem i zamarzy ci si\u0119 powie\u015b\u0107 o \u017cyciu we wsp\u00f3\u0142czesnych Chinach, powiniene\u015b omija\u0107 szerokim \u0142ukiem trzy okresy: wielki g\u0142\u00f3d (1959-62), rewolucj\u0119 kulturaln\u0105 (1966-76) i incydent z Tiananmen (1989), poniewa\u017c nikt tego potem nie opublikuje. Jako redaktor lub dziennikarz musisz wiedzie\u0107, o czym wolno informowa\u0107, o czym powiedzie\u0107 mo\u017cna, ale trzeba zrobi\u0107 to ostro\u017cnie, a czego pu\u015bci\u0107 w \u017cadnym razie nie nale\u017cy, bo inaczej zdejm\u0105 ci\u0119 albo nawet wylej\u0105 na zbity pysk.<\/p>\n
<\/p>\n
Wydzia\u0142y propagandy wydaj\u0105 najr\u00f3\u017cniejsze zalecenia po codziennych naradach, powiadamiaj\u0105c, jakich s\u0142\u00f3w nie powinno si\u0119 u\u017cywa\u0107 i kt\u00f3re trzeba blokowa\u0107. Zakaz\u00f3w tych nikt potem nie anuluje; pi\u0119trzone przez ca\u0142e dekady sta\u0142y si\u0119 nowymi Himalajami.<\/p>\n
Siedz\u0105c okrakiem na szczycie owej g\u00f3ry rzecznik naszego rz\u0105du raz po raz obwieszcza, \u017ce Chi\u0144czycy korzystaj\u0105 z szerokiej wolno\u015bci s\u0142owa. Przycupn\u0105wszy u st\u00f3p tego masywu, poczciwy cz\u0142owiek odczytuje to sobie tak: w sprawach, o kt\u00f3rych informowa\u0107 mo\u017cna, mamy prawdziw\u0105 wolno\u015b\u0107, w przypadku rzeczy dopuszczalnych ostro\u017cnie, korzystamy z wolno\u015bci roztropnej, a przy tematach tabu dana jest nam wolno\u015b\u0107 niewiedzenia.<\/p>\n
Lu Xun, indagowany w 1931 roku przez czasopismo \u201eLiceali\u015bci\u201d, co chcia\u0142by powiedzie\u0107 swojemu czytelnikowi, odpar\u0142: \u201eNajpierw bym spyta\u0142, czy dysponujesz wolno\u015bci\u0105 s\u0142owa. Je\u015bli nie, nie miej mi za z\u0142e, \u017ce nic nie powiem. Gdybym jednak musia\u0142, rzek\u0142bym tylko, \u017ce wszystko zaczyna si\u0119 od walki o wolno\u015b\u0107 s\u0142owa\u201d.<\/p>\n
Osiemdziesi\u0105t jeden lat po jego \u015bmierci dzie\u0142a Lu Xuna usuni\u0119to z podr\u0119cznik\u00f3w, a zadanie, jakie postawi\u0142 przysz\u0142ym pokoleniom, wci\u0105\u017c nie zosta\u0142o wype\u0142nione. Cho\u0107 na tej w\u0105skiej, ciernistej \u015bcie\u017cce pad\u0142y kolejne generacje Chi\u0144czyk\u00f3w, ogl\u0105daj\u0105c si\u0119 za siebie, widzieli, \u017ce nie zaszli daleko. Kiedy otwieramy usta i m\u00f3wimy \u2013 wci\u0105\u017c walczymy o samo prawo do tego. W wolnym \u015bwiecie s\u0105 rozmaite cuda, w niewolnym: wszelakie cudowne niedostatki wolno\u015bci.<\/p>\n
Analiza klimatu wolno\u015bci wyrazu w Chinach ujawnia niezwykle z\u0142o\u017con\u0105 sytuacj\u0119. Ka\u017cde miasto, ka\u017cde wydawnictwo i ka\u017cdy naczelny maj\u0105 w\u0142asne standardy. Ten sam artyku\u0142 mo\u017ce zosta\u0107 wydrukowany w Guangzhou, odrzucony w Shenzhenie i przyj\u0119ty w Pekinie po wprowadzeniu kilku zmian. Rzecz puszczon\u0105 przez redaktora A, redaktor B uzna za niebezpieczn\u0105.<\/p>\n
Wszystkie media i wydawnictwa s\u0105 agendami w\u0142adzy. Korzystaj\u0105c z pozycji, przywilej\u00f3w i \u015bwiadcze\u0144 rz\u0105du, ich pracownicy musz\u0105 go tak\u017ce s\u0142ucha\u0107, co oznacza mi\u0119dzy innymi cenzur\u0119 na dzie\u0144 dobry i bezlitosne wyr\u00f3wnywanie rachunk\u00f3w na do widzenia. Strategia wydzia\u0142\u00f3w propagandy wobec medi\u00f3w zawiera si\u0119 w s\u0142owach: \u201eNie zabijajcie ich. Dajcie im \u017cy\u0107 w l\u0119ku\u201d.<\/p>\n
Pod tak\u0105 presj\u0105 ka\u017cdy pracownik \u015brodk\u00f3w masowego przekazu musi by\u0107 jednocze\u015bnie funkcjonariuszem aparatu cenzury i dba\u0107, by wszystko, co przechodzi przez jego r\u0119ce, by\u0142o nieszkodliwe oraz wolne od tre\u015bci reakcyjnych, pornograficznych, defetystycznych, dekadenckich tudzie\u017c zach\u0119caj\u0105cych do z\u0142ego, gdy\u017c w przeciwnym razie poniesie niezwykle surowe konsekwencje. Niekt\u00f3rzy emerytowani aparatczycy wy\u017cszego szczebla s\u0142u\u017c\u0105 cenzurze na ochotnika. Ilekro\u0107 zauwa\u017c\u0105 zakazane s\u0142owo, chwytaj\u0105 za telefon i dzwoni\u0105 do w\u0142adzy. Nie tylko nie przyjdzie im do g\u0142owy, \u017ce post\u0119puj\u0105 haniebnie \u2013 \u015bpi\u0105 snem sprawiedliwych, wierz\u0105c \u015bwi\u0119cie, \u017ce broni\u0105 macierzy.<\/p>\n
W ci\u0105gu ostatnich dziesi\u0119ciu lat z wolno\u015bci\u0105 s\u0142owa w Chinach jest znacznie lepiej, ale to nie zas\u0142uga rz\u0105du, tylko jego bezsilno\u015bci. W epoce internetu codziennie przyswaja on przecie\u017c nowe techniki i technologie. Dzie\u0144 w dzie\u0144 uzupe\u0142nia tezaurus dra\u017cliwych s\u0142\u00f3w, wzmacnia mur zapory sieciowej i zatrudnia hordy jego bezimiennych obro\u0144c\u00f3w. Blokuje wiele zagranicznych stron internetowych, takich jak Facebook, Google czy Twitter, inne za\u015b czy\u015bci w imi\u0119 zwalczania pornografii i szkodliwych pog\u0142osek. Niedawno zakaza\u0142 publikowania komentarzy na najpopularniejszych serwisach Sina i QQ. Cho\u0107 \u015brodki te przera\u017caj\u0105 swoj\u0105 drastyczno\u015bci\u0105, rz\u0105d wydaje si\u0119 bezradny w obliczu pot\u0119gi internetu. Przypomina star\u0105, rozklekotan\u0105 kosiark\u0119 \u2013 w miejsce ka\u017cdego \u015bci\u0119tego przez ni\u0105 \u017ad\u017ab\u0142a trawy wyrasta zaraz tuzin nowych.<\/p>\n
W szczelinie pomi\u0119dzy technologi\u0105 a sankcj\u0105 Chi\u0144czycy mog\u0105 wreszcie us\u0142ysze\u0107 kilka s\u0142\u00f3w prawdy i pozna\u0107 gar\u015b\u0107 fakt\u00f3w, nim zmiecie je r\u0119ka w\u0142adzy. Katastrofa szybkiego poci\u0105gu, antyrz\u0105dowy protest w Wukanie, sprawa Chena Guangchenga i setki podobnych wydarze\u0144 zd\u0105\u017cy\u0142y odbi\u0107 si\u0119 w sieci szerokim echem. Coraz wi\u0119cej os\u00f3b zostawia komentarze oraz publikuje informacje na forach i blogach, przypominaj\u0105c mi o sentencji dawnego m\u0119drca, kt\u00f3ry powiada\u0142, \u017ce zakazane s\u0142owa s\u0105 jak wzbieraj\u0105ca woda, co pewnego dnia obala tam\u0119.<\/p>\n
Nawet nie umiecie sobie wyobrazi\u0107, ile inwencji i energii wk\u0142adaj\u0105 Chi\u0144czycy w poszerzanie swojego s\u0142ownictwa. W internecie Falun Gong nazywa si\u0119 na przyk\u0142ad \u201eko\u0142em\u201d, rok 1989 \u2013 \u201epoprzednikiem 1990\u201d, czwarty czerwca \u2013 \u201etrzydziestym pi\u0105tym maja\u201d, a wiceburmistrza Wanga Lijuna<\/a>, bardzo sprytnie \u2013 \u201eoddzia\u0142ow\u0105 Wang Lijuan\u201d. Nadawca i odbiorca s\u0142owa te rozumiej\u0105, a cenzor udaje, \u017ce nie. W ten spos\u00f3b wykuwa si\u0119 harmonijne spo\u0142ecze\u0144stwo.<\/p>\n