W 1991 roku opisa\u0142em w powie\u015bci \u201e\u017b\u00f3\u0142te zagro\u017cenie\u201d upadek Chin i wywo\u0142an\u0105 przez to migracj\u0119 milion\u00f3w Chi\u0144czyk\u00f3w, kt\u00f3ra zdestabilizowa\u0142a \u015bwiat, powoduj\u0105c rozmaite konflikty. Ponad dwadzie\u015bcia lat p\u00f3\u017aniej ksi\u0105\u017cka wci\u0105\u017c si\u0119 sprzedaje. Cho\u0107 mo\u017ce si\u0119 to wydawa\u0107 zaskakuj\u0105ce, w gruncie rzeczy nie dziwi. P\u00f3ki przysz\u0142o\u015b\u0107 Chin jest niepewna, p\u00f3ty nie da si\u0119 wykluczy\u0107 ich ruiny, co zapewne nap\u0119dza mi czytelnik\u00f3w.<\/p>\n
<\/p>\n
Nie zmienia to faktu, \u017ce w ci\u0105gu dwudziestu lat tamten scenariusz si\u0119 nie zi\u015bci\u0142. Kierunek, w kt\u00f3rym posz\u0142y Chiny, tak\u017ce r\u00f3\u017cni si\u0119 zasadniczo od moich przepowiedni, niemniej sk\u0142aniam si\u0119 ku pogl\u0105dowi, \u017ce kraj nie tylko nie odsun\u0105\u0142 wieszczonej mu apokalipsy, lecz konsekwentnie ku niej zmierza.<\/p>\n
Powiadaj\u0105, \u017ce Chiny przesz\u0142y wiele kryzys\u00f3w \u2013 bezho\u0142owie ery wata\u017ck\u00f3w na pocz\u0105tku dwudziestego stulecia, wojn\u0119 opiumow\u0105, japo\u0144ski najazd, rewolucj\u0119 kulturaln\u0105, masakr\u0119 na Tiananmen \u2013 wychodz\u0105c z wszystkich bez wi\u0119kszego szwanku. Prorokowanie temu krajowi upadku bywa wi\u0119c uznawane za nadmiernie pesymistyczne. Dlatego te\u017c powinni\u015bmy zaj\u0105\u0107 si\u0119 nie kryzysem pa\u0144stwa, tylko jego stabilno\u015bci\u0105, bowiem to w\u0142a\u015bnie za jej spraw\u0105 Chiny popada\u0142y w najwi\u0119ksze tarapaty. Pa\u0144stwo stoj\u0105ce pewnie na nogach powinno dysponowa\u0107 r\u00f3\u017cnymi systemami regulacji spo\u0142ecznej i mie\u0107 do pomocy w roz\u0142adowywaniu napi\u0119\u0107 rozmaite instytucje, takie jak organizacje obywatelskie i spo\u0142eczne czy partie polityczne. Do zachowania r\u00f3wnowagi przyczyniaj\u0105 si\u0119 zar\u00f3wno tradycja, religia, wiara tudzie\u017c moralno\u015b\u0107, jak system prawny, niewidzialna r\u0119k\u0105 rynku i wierna konstytucji armia.<\/p>\n
W Chinach istnieje jednak tylko jedna si\u0142a reguluj\u0105ca spo\u0142ecze\u0144stwo: rz\u0105d. To on ma monopol na stabilizowanie, a ca\u0142a w\u0142adza polityczna nale\u017cy do partii komunistycznej. Wszystko, co jej zagra\u017ca, jest bezwzgl\u0119dnie zakazane i d\u0142awione w zarodku, zatem panuje nad ponad miliardem ludzi za po\u015brednictwem systemu administracji i policji.<\/p>\n
W ten spos\u00f3b partia sta\u0142a si\u0119 najwi\u0119kszym czynnikiem ryzyka. Kiedy upadnie, zachwieje si\u0119 ca\u0142e pa\u0144stwo. Kraj jest zak\u0142adnikiem KPCh \u2013 gdy przyjdzie co do czego, podzieli jej los. Aparatczycy i biznesmeni, kt\u00f3rzy \u015bpiewaj\u0105 hymny na cze\u015b\u0107 \u201ez\u0142otej ery\u201d, doskonale o tym wiedz\u0105. Fakt, \u017ce powoli wyprowadzaj\u0105 maj\u0105tek za granic\u0119, jest symptomem nadci\u0105gaj\u0105cego kryzysu.<\/p>\n
Poniewa\u017c nie wida\u0107 opozycji zdolnej rzuci\u0107 wyzwanie rz\u0105dowi, wielu s\u0105dzi, \u017ce Chiny nie zmieni\u0105 si\u0119 i nie upadn\u0105. Transformacji nie spowoduje jednak pot\u0119\u017cna si\u0142a ani prze\u0142omowe wydarzenie \u2013 takie zmiany najcz\u0119\u015bciej zachodz\u0105 znienacka, jak rozpad Sowiet\u00f3w, kt\u00f3ry zapowiadali bardzo nieliczni eksperci.<\/p>\n
Za czas\u00f3w Mao miliony ludzi umar\u0142y z g\u0142odu, ale nie zdestabilizowa\u0142o to systemu, poniewa\u017c polityka i gospodarka by\u0142y wtedy odr\u0119bnymi bytami. Ta pierwsza sta\u0142a ponad wszystkim, druga by\u0142a tylko jedn\u0105 ze zmiennych, kryzys ekonomiczny nie mia\u0142 wi\u0119c wp\u0142ywu na r\u00f3wnowag\u0119 polityczn\u0105. Deng Xiaoping zamieni\u0142 je jednak miejscami, czyni\u0105c ze wzrostu gospodarczego panaceum na wszelkie bol\u0105czki.<\/p>\n
Znale\u017ali\u015bmy si\u0119 wi\u0119c w sytuacji, ujmijmy to w ten spos\u00f3b, kupowania stabilno\u015bci za pieni\u0105dze i ludzkiej zgody za korzy\u015bci ekonomiczne. \u015acis\u0142e po\u0142\u0105czenie aprobaty publicznej z publicznym interesem zmienia ka\u017cdy problem gospodarczy w k\u0142opot polityczny. Je\u015bli og\u00f3\u0142 czerpie zyski, panuje powszechny spok\u00f3j, kiedy przestaje zarabia\u0107 \u2013 narasta niezadowolenie. Ta granica jest bardzo p\u0142ynna, stabilno\u015b\u0107 zale\u017cna od gospodarki musi by\u0107 wi\u0119c z\u0142udna, podatna na b\u0142yskawiczne zmiany.<\/p>\n
W tej sytuacji aparat polityczny i administracyjny nie mo\u017ce pozwoli\u0107 sobie na zwolnienie obrot\u00f3w gospodarki. Rozw\u00f3j nie ma jednak charakteru liniowego tylko cykliczny \u2013 z wzlotami i upadkami. Na \u015bwiecie po prostu nie ma gospodarki odpornej na kryzys i Chiny nie stanowi\u0105 wyj\u0105tku od regu\u0142y.<\/p>\n
Stabilno\u015b\u0107 zostanie poddana pr\u00f3bie nie w czasach dobrych, tylko z\u0142ych. Chi\u0144ska gospodarka stoi przed wieloma zagro\u017ceniami, a kryzys majaczy ju\u017c na horyzoncie. Mo\u017ce przybra\u0107 tradycyjn\u0105 posta\u0107 nadmiaru zdolno\u015bci produkcyjnych albo nowoczesnego za\u0142amania finansowego zwi\u0105zanego z globalnymi wahaniami poda\u017cy i popytu.<\/p>\n
W spo\u0142ecze\u0144stwie, kt\u00f3re stawia gospodark\u0119 ponad wszystko, nie wierzy si\u0119 w ideologi\u0119. Totalitarny re\u017cim nie mo\u017ce ju\u017c uzasadnia\u0107 ni\u0105 swojego panowania, nie dysponuje te\u017c mechanizmami demokratycznymi. Jego istnienie daje si\u0119 t\u0142umaczy\u0107 wy\u0142\u0105cznie \u201eu\u017cyteczno\u015bci\u0105\u201d. W przypadku KPCh sprowadza si\u0119 ona do utrzymywania sta\u0142ego wzrostu gospodarczego. Zapa\u015b\u0107 ekonomiczna przekre\u015bli j\u0105 jednak w jednej chwili, co mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 kryzys polityczny, ten za\u015b \u2013 spo\u0142eczny. Wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 Chin polega na wsp\u00f3\u0142istnieniu niezwyk\u0142ego rozchwiania lokalnego (ponad sto tysi\u0119cy masowych protest\u00f3w rocznie) z niezwyk\u0142\u0105 stabilno\u015bci\u0105 na szczeblu centralnym. Autorytarny rz\u0105d mo\u017ce zapobiec \u0142\u0105czeniu si\u0119 pojedynczych zarzewi ognia w og\u00f3lnokrajowy po\u017car, utrzymuj\u0105c gotowo\u015b\u0107 do d\u0142awienia oporu oraz ca\u0142kowit\u0105 kontrol\u0119 nad dost\u0119pem do broni, strukturami organizacyjnymi i \u015brodkami \u0142\u0105czno\u015bci.<\/p>\n
Ruchy lokalne, rozproszone w czasie i przestrzeni, nie mog\u0105 indywidualnie stawi\u0107 czo\u0142a w\u0142adzy. W tym celu musia\u0142yby wyst\u0105pi\u0107 jednocze\u015bnie i przybieraj\u0105c charakter krajowy, odebra\u0107 przewag\u0119 re\u017cimowi. Trudno si\u0119 zatem dziwi\u0107, \u017ce widzi on w tym najwi\u0119ksze zagro\u017cenie. Najbardziej opresyjne restrykcje, dotycz\u0105ce niezale\u017cnych partii politycznych, stowarzysze\u0144, organizacji pozarz\u0105dowych i medi\u00f3w, s\u0142u\u017c\u0105 w\u0142a\u015bnie zapobieganiu rozprzestrzeniania si\u0119 protest\u00f3w.<\/p>\n
Doskonalone od tysi\u0119cy lat metody kontroli politycznej wsparte nowoczesnymi technologiami da\u0142y re\u017cimowi komunistycznemu bezprecedensow\u0105 zdolno\u015b\u0107 panowania, czyni\u0105c ze\u0144 bodaj najwi\u0119ksz\u0105 w dziejach, niemal niepokonan\u0105 besti\u0119 w\u0142adzy. Potrafi\u0105c uniemo\u017cliwi\u0107 ludziom tworzenie wi\u0119zi politycznych, autorytarne rz\u0105dy nie mog\u0105 jednak zapobiec codziennym kontaktom o charakterze spo\u0142ecznym i ekonomicznym. Wyklucza to sama gospodarka rynkowa, kt\u00f3rej istot\u0105 jest \u0142\u0105czno\u015b\u0107. Sie\u0107 wzajemnych powi\u0105za\u0144 sprawia, \u017ce dzi\u015b katalizatorem niepokoj\u00f3w o szerokim zasi\u0119gu mo\u017ce by\u0107 kryzys gie\u0142dowy czy finansowy albo wzrost bezrobocia, a zagro\u017ce\u0144 takich raczej nie da si\u0119 za\u017cegna\u0107 represjami politycznymi.<\/p>\n
Skuteczno\u015b\u0107 aparatu opresji popycha wr\u0119cz spo\u0142ecze\u0144stwo do wymuszania zmian protestami na wielk\u0105 skal\u0119. Moim zdaniem w Chinach transformacja b\u0119dzie konsekwencj\u0105 masowego powstania wywo\u0142anego kryzysem gospodarczym.<\/p>\n
Teza, \u017ce Chiny nie upadn\u0105, opiera si\u0119 na za\u0142o\u017ceniu, i\u017c nikt nie chce do tego doprowadzi\u0107. Wiemy jednak z teorii gier (cho\u0107by \u201edylematu wi\u0119\u017ani\u00f3w\u201d), \u017ce racjonalne decyzje jednostek nie musz\u0105 by\u0107 korzystne dla og\u00f3\u0142u.<\/p>\n
W takiej \u201er\u00f3wnowadze niewsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania\u201d interes indywidualny szkodzi grupie jako takiej. Podobne konflikty s\u0105 o wiele cz\u0119stsze, ni\u017c mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107 Adamowi Smithowi (temu od \u201eniewidzialnej r\u0119ki\u201d rynku, maj\u0105cej samoistnie tworzy\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 korzystn\u0105 dla wszystkich). Zatem tezy, \u017ce Chiny nie pogr\u0105\u017c\u0105 si\u0119 w chaosie, poniewa\u017c nikt nie b\u0119dzie chcia\u0142 si\u0119 buntowa\u0107, nie da si\u0119 obroni\u0107: racjonalne decyzje podejmuj\u0105 jednostki, o sytuacji kraju decyduje za\u015b zachowanie og\u00f3\u0142u.<\/p>\n
Cho\u0107 w \u201e\u017b\u00f3\u0142tym zagro\u017ceniu\u201d po\u0142o\u017cenie Chin jest tragiczne, wielu zimno kalkuluj\u0105cych czytelnik\u00f3w zarzuca\u0142o mi nadmierny optymizm. Rzeczywi\u015bcie, nie chc\u0105c g\u00f3r trup\u00f3w, wymy\u015bla\u0142em r\u00f3\u017cne \u201ecuda\u201d, takie jak b\u0142yskawicznie rosn\u0105ce dynie i w miar\u0119 zorganizowan\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 chi\u0144skiego ludu. Nie s\u0105 one ani logiczne, ani prawdopodobne, pami\u0119tajmy przecie\u017c, \u017ce rozmawiamy o powie\u015bci.<\/p>\n
Podkre\u015blmy wi\u0119c na koniec, \u017ce prawdopodobie\u0144stwo takiego kryzysu jest niewielkie. Je\u015bli jednak ponure wizje i przepowiednie pomog\u0105 mu jakkolwiek zapobiec, pesymi\u015bci \u2013 czy nawet, jak chc\u0105 niekt\u00f3rzy, wariaci \u2013 do czego\u015b si\u0119 przydadz\u0105.<\/p>\n
Wielu s\u0105dzi, \u017ce Chiny czeka jeszcze dwadzie\u015bcia lat szybkiego wzrostu. Dop\u00f3ki gospodarka b\u0119dzie si\u0119 trzyma\u0107, kraj powinien by\u0107 odporny na najgorsze scenariusze. Pesymist\u00f3w mo\u017cna wtedy wy\u015bmiewa\u0107 za czarnowidztwo. Ja jednak jestem przekonany, \u017ce pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej kryzys nadejdzie, pytanie tylko \u2013 kiedy. Nawet je\u015bli za dwadzie\u015bcia lat, z perspektywy historii to mgnienie oka.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
<\/p>\n
kwiecie\u0144 2013<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W 1991 roku opisa\u0142em w powie\u015bci \u201e\u017b\u00f3\u0142te zagro\u017cenie\u201d upadek Chin i wywo\u0142an\u0105 przez to migracj\u0119 milion\u00f3w Chi\u0144czyk\u00f3w, kt\u00f3ra zdestabilizowa\u0142a \u015bwiat, powoduj\u0105c rozmaite konflikty. Ponad dwadzie\u015bcia lat p\u00f3\u017aniej ksi\u0105\u017cka wci\u0105\u017c si\u0119 sprzedaje. Cho\u0107 mo\u017ce si\u0119 to wydawa\u0107 zaskakuj\u0105ce, w gruncie rzeczy nie dziwi. P\u00f3ki przysz\u0142o\u015b\u0107 Chin jest niepewna, p\u00f3ty nie da si\u0119 wykluczy\u0107 ich ruiny, co […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7082,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,8],"tags":[51,26],"class_list":["post-7081","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-chinczykow","tag-chiny","tag-polityka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7081","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7081"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7081\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7084,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7081\/revisions\/7084"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7082"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7081"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7081"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7081"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}