W zesz\u0142ym miesi\u0105cu pa\u0144stwowa CCTV8 pu\u015bci\u0142a ciurkiem (po cztery na wiecz\u00f3r) czterdzie\u015bci sze\u015b\u0107 odcink\u00f3w \u201eTajemniczego Tybetu\u201d, kt\u00f3ry powstawa\u0142 pod czujnym okiem wysokich aparatczyk\u00f3w z regionu. Producent, Czangloczen Ce\u0142ang Jonten che\u0142pi\u0142 si\u0119, \u017ce serial nie tylko zdob\u0119dzie \u201enajwy\u017csz\u0105 rz\u0105dow\u0105 nagrod\u0119 Lataj\u0105cej Bogini\u201d, ale te\u017c zostanie sprzedany za granic\u0119, gdy\u017c \u201eo Tybecie m\u00f3wi\u0105 w nim Tybeta\u0144czycy\u201d.<\/p>\n
<\/p>\n
Na Weibo, chi\u0144skim odpowiedniku Twittera, w r\u00f3wnie zawrotnym tempie ciskali gromy tybeta\u0144scy widzowie. \u201eW tej mydlanej operze \u2013 zacytujmy reprezentatywny g\u0142os \u2013 modlitwy o odsuni\u0119cie przeszk\u00f3d zosta\u0142y przedstawione jako rozkaz wydany arystokratom przez \u015bwi\u0105tyni\u0119 Ramocze. Kolejny bezmy\u015blny scenarzysta zn\u00f3w powiela demoniczne b\u0142aze\u0144stwa o ludzkich sk\u00f3rach i krwi menstruacyjnej, kt\u00f3re maj\u0105 \u015bwiadczy\u0107 o barbarzy\u0144stwie i okrucie\u0144stwie starego Tybetu. Fabu\u0142a jest kalk\u0105 typowego, g\u0142upawego chi\u0144skiego serialu, okraszon\u0105 propagand\u0105 polityczn\u0105. I to by by\u0142o na tyle, je\u015bli idzie o \u00bbTybeta\u0144czyk\u00f3w m\u00f3wi\u0105cych o Tybecie\u00ab z finezj\u0105 i wra\u017cliwo\u015bci\u0105 producenta Ce\u0142anga Jontena\u201d.<\/p>\n
\u201eW \u00bbTajemniczym Tybecie\u00ab \u2013 pisze inny rodak \u2013 w kt\u00f3rym \u00bbm\u00f3wi\u0105 Tybeta\u0144czycy\u00ab, najzupe\u0142niej odmiennego pochodzenia jest re\u017cyser, scenarzysta i 80 procent obsady. W filmie nie graj\u0105 te\u017c nasi najlepsi aktorzy. Obawiam si\u0119, \u017ce je\u015bli dalej b\u0119d\u0105 opowiada\u0107 o wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, kulturze i obyczajach Tybetu z tak\u0105 \u00bbmi\u0142o\u015bci\u0105 dla P\u0142askowy\u017cu\u00ab, to przyczyni\u0105 si\u0119 tylko do jeszcze wi\u0119kszego og\u0142upiania widz\u00f3w\u201d.<\/p>\n
Krytycznych uwag nie szcz\u0119dzili te\u017c Hanowie: \u201eW \u00bbTajemniczym Tybecie\u00ab tybeta\u0144skie wierzenia przedstawione s\u0105 z perspektywy Chi\u0144czyk\u00f3w. Ci wal\u0105 prosto z mostu, ale nie wiem, czy wizje departamentu propagandy znajd\u0105 uznanie mieszka\u0144c\u00f3w tego buddyjskiego kraju. Nawet odk\u0142adaj\u0105c na bok polityk\u0119, nie pozwol\u0105 Tybetowi na niepodleg\u0142o\u015b\u0107, bo nie maj\u0105 w tym interesu. I nie trzeba tu \u017cadnego lukru, wystarczy, \u017ce b\u0119dzie si\u0119 tych ludzi szanowa\u0107\u201d. \u201eZacz\u0105\u0142em to ogl\u0105da\u0107 przez przypadek i poczu\u0142em si\u0119 za\u017cenowany maskowaniem bia\u0142ych plam historii bezrefleksyjnie kopiowan\u0105 intryg\u0105. Og\u00f3lna wymowa tego gniota jest oczywista. Je\u015bli przyjmiecie go w zbyt du\u017cej dawce, poczujecie uderzenia gor\u0105ca i md\u0142o\u015bci. Radzi\u0142bym wzi\u0105\u0107 wtedy co\u015b na przeczyszczenie\u201d.<\/p>\n
\u201eJak ma si\u0119 nowy czerwony serial do czarnej legendy Tybetu w klasycznym \u00bbNiewolniku<\/a>\u00ab? Obiecywa\u0142em sobie, \u017ce po\u015bwi\u0119c\u0119 kilka wieczor\u00f3w na ogl\u0105danie telewizji, ale za ka\u017cdym razem robi\u0142o mi si\u0119 niedobrze, widzia\u0142em wi\u0119c tylko fragmenty \u2013 napisa\u0142 mi syn rodziny, kt\u00f3rej dzieje postawiono w filmie na g\u0142owie. \u2013 Rzeczywi\u015bcie, i wielkie wydarzenia historyczne, i zwyczajne gesty prostych ludzi zdaj\u0105 si\u0119 tu niepokalanie wolne od jakichkolwiek niedoci\u0105gni\u0119\u0107 czy w\u0105tpliwo\u015bci. Moim zdaniem to jeszcze gorsze od \u00bbNiewolnika\u00ab. Wszyscy konsultanci s\u0105 skoligaceni z Czangloczenem Ce\u0142angiem Jontenem. Rozumiem, \u017ce do tej pory wykazywali si\u0119 pewnym rozs\u0105dkiem, i nie mam poj\u0119cia, czy zrobili to pod przymusem czy dla jakich\u015b korzy\u015bci. Z drugiej strony, czego spodziewa\u0107 si\u0119 po wsp\u00f3lnym dziele Yina Fatanga i departamentu propagandy?\u201d.<\/p>\n I ja chcia\u0142am si\u0119 w\u0142\u0105czy\u0107 do dyskusji na Weibo, tyle \u017ce p\u00f3\u0142 roku temu zablokowano mi tam opcj\u0119 dodawania komentarzy, mog\u0119 wi\u0119c tylko poczyta\u0107, co pisz\u0105 inni. Mimo to przes\u0142a\u0142am swoj\u0105 opini\u0119 Czangloczenowi oraz re\u017cyserowi i scenarzy\u015bcie Liu Debinowi. Mogli si\u0119 z ni\u0105 nie zapozna\u0107, gdy\u017c \u017caden mi nie odpowiedzia\u0142, wi\u0119c na wszelki wypadek za\u0142\u0105czam j\u0105 tutaj: \u201eZamiar autor\u00f3w jest jasny, ich serial s\u0142u\u017cy\u0107 ma k\u0142amstwu i przeinaczeniu. Arogancki ton zdradza te\u017c nieznajomo\u015b\u0107 historii i niezrozumienie uczestnik\u00f3w oraz \u015bwiadk\u00f3w tamtych wydarze\u0144 \u2013 tak (najcz\u0119\u015bciej) nie\u017cyj\u0105cych ju\u017c, jak wci\u0105\u017c \u017cyj\u0105cych, tudzie\u017c potomk\u00f3w jednych i drugich. Wszyscy g\u0142\u00f3wni bohaterowie filmu nale\u017celi do lhaskiej arystokracji, kt\u00f3r\u0105 poni\u017ca si\u0119 tu bez umiaru. Lubi\u0119 zwraca\u0107 uwag\u0119 na szczeg\u00f3\u0142y, cz\u0119sto bowiem najpe\u0142niej oddaj\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107. Oto Khenpo przekazuje wielmo\u017cy edykt regenta Retinga. Pierwsze zdanie brzmi: \u00bbPok\u0142on rezydentowi w Nankinie, prawdziwemu wcieleniu (Bodhisattwy M\u0105dro\u015bci) Mandziu\u015briego\u00ab, a na drugim miejscu: \u00bbPok\u0142on Dord\u017ce Czangowi Dalajlamie\u00ab. I wszystko jest jasne, nie trzeba ogl\u0105da\u0107 ca\u0142ego filmu, stanowi\u0105cego lustrzane odbicie wszystkich tak zwanych dzie\u0142 sztuki, kt\u00f3re po\u015bwi\u0119ca Tybetowi partia komunistyczna, usuwaj\u0105c b\u0105d\u017a zniekszta\u0142caj\u0105c historyczne fakty i wype\u0142niaj\u0105c powsta\u0142\u0105 w ten spos\u00f3b pust\u0105 przestrze\u0144 wygodnymi dla siebie tre\u015bciami. M\u0142ode wino w starych butelkach, jeden ch\u0142am\u201d.<\/p>\n Uwa\u017cam, \u017ce film nie powsta\u0142 za pieni\u0105dze Czangloczena Ce\u0142anga Jontena, tylko szefa szef\u00f3w, kt\u00f3ry pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 nazwiskiem, bez <\/span>jakiego nie da\u0142oby si\u0119 epatowa\u0107 \u201em\u00f3wi\u0105cymi Tybeta\u0144czykami\u201d. Departament Pracy Frontu Jedno\u015bci mia\u0142 do tego wcze\u015bniej \u201etybeta\u0144sk\u0105\u201d trup\u0119 Yi Duo, ale po jej publicznym o\u015bmieszeniu postawi\u0142 najwyra\u017aniej na (zapewne r\u00f3wnie sowicie op\u0142acanego) potomka arystokracji. <\/span><\/p>\n \u201eM\u00f3wi si\u0119 \u2013 napisa\u0142 w sieci do\u015b\u0107 znany chi\u0144ski narodowiec \u2013 \u017ce po kolaudacji \u00bbTajemniczego Tybetu\u00ab lokalny aparatczyk wykrzykn\u0105\u0142: \u00bbDawno nie walczyli\u015bmy z separatystami na no\u017ce i karabiny, a ten film je nam daje\u00ab\u201d. Dok\u0142adnie. \u201eTybeta\u0144czycy m\u00f3wi\u0105cy o Tybecie\u201d to w\u0142a\u015bnie no\u017ce i karabiny, kt\u00f3rymi departament propagandy przypuszcza ataki za po\u015brednictwem nacjonalistycznej szczekaczki o nazwie CCTV.<\/p>\n Krytyka i sarkazm obywateli sieci zupe\u0142nie uciszy\u0142y Czangloczena, kt\u00f3ry wcze\u015bniej lubi\u0142 brylowa\u0107 na Weibo. Liu Debin (przedstawiaj\u0105cy si\u0119 w internecie jako \u201eadiunkt na Wydziale Literatury Peki\u0144skiego Instytutu Filmowego, opiekun naukowy student\u00f3w podyplomowych, znany autor\u201d), jak si\u0119 okaza\u0142o, ma s\u0142absze nerwy. O\u015bwiadczaj\u0105c, \u017ce napisze drug\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u201eTajemniczego Tybetu\u201d, wyrycza\u0142: \u201eZrobi\u0119 to i raz na zawsze rozprawi\u0119 si\u0119 z kanaliami dysz\u0105cymi separatyzmem\u201d. Wymachiwanie tak ci\u0119\u017ck\u0105 polityczn\u0105 pa\u0142k\u0105 jest niebezpiecznym \u0142ajdactwem!<\/p>\n Trzeba wiedzie\u0107, \u017ce od kilku lat nad g\u0142owami Tybeta\u0144czyk\u00f3w (ale nie tylko ich, tak\u017ce Ujgur\u00f3w, Mongo\u0142\u00f3w i innych tak zwanych mniejszo\u015bci etnicznych) wisi miecz z napisem \u201eseparatyzm\u201d, kt\u00f3rego opadni\u0119cie mo\u017ce oznacza\u0107 \u015bmier\u0107. \u201eSeparatysta\u201d to nie jest pierwszy lepszy epitet. Pachnie \u201eobalaniem rz\u0105du\u201d, \u201ewalk\u0105 o niepodleg\u0142o\u015b\u0107\u201d i \u201ezdrad\u0105 pa\u0144stwa\u201d. Za takie rzeczy idzie si\u0119 siedzie\u0107, znika albo (naprawd\u0119 zupe\u0142nie niedawno) trafia po pokazowym procesie przed pluton egzekucyjny. Takich spraw by\u0142o o wiele zbyt wiele.<\/p>\n Phuncog \u0141angjal, za\u0142o\u017cyciel Komunistycznej Partii Tybetu, w 1960 roku zosta\u0142 wtr\u0105cony do najci\u0119\u017cszego wi\u0119zienia politycznego Chin, Qincheng, w kt\u00f3rym sp\u0119dzi\u0142 osiemna\u015bcie lat. Uznano go winnym posiadania \u201elokalnych przekona\u0144 demokratycznych\u201d oraz sk\u0142onno\u015bci do walki o \u201eniepodleg\u0142o\u015b\u0107 Tybetu\u201d. Dziesi\u0105ty Panczenlama by\u0142 pot\u0119piany przez rozmaite szacowne gremia i odsiedzia\u0142 dekad\u0119 w tej samej katowni za przekazanie Mao Zedongowi \u201ePetycji siedemdziesi\u0119ciu tysi\u0119cy znak\u00f3w\u201d, co uznano za zniewag\u0119 dla \u201eludu i socjalizmu\u201d oraz \u201ewszczynanie rebelii\u201d.<\/p>\n Z perspektywy szarego Tybeta\u0144czyka nie ma nieszcz\u0119\u015bcia wi\u0119kszego ni\u017c taki zarzut. W przypadku \u201emniejszo\u015bciowych\u201d kadr, b\u0119d\u0105cych cz\u0119\u015bci\u0105 systemu, cz\u0119sto stawia si\u0119 go w spos\u00f3b zawoalowany, m\u00f3wi\u0105c na przyk\u0142ad o \u201eho\u0142dowaniu \u015bwiadomo\u015bci etnicznej\u201d, co tak\u017ce oznacza powa\u017cne k\u0142opoty. Tacy ludzie mog\u0105 czu\u0107 si\u0119 zupe\u0142nie bezpieczni, tylko zapominaj\u0105c o w\u0142asnym sumieniu. Pami\u0119tam, \u017ce sekretarz partii Stowarzyszenia Literackiego, w kt\u00f3rym kiedy\u015b pracowa\u0142am, nie dostawa\u0142 awansu, bo przyczepiono mu etniczn\u0105 \u0142atk\u0119. Mnie z kolei wyrzucono<\/a> za opublikowanie ksi\u0105\u017cki, uznanej za \u201eb\u0142\u0105d polityczny\u201d.<\/p>\n Innymi s\u0142owy, dla wielu taka polityczna maczuga jest por\u0119czna, przydatna i niezwykle skuteczna. Phuncog \u0141angjal uku\u0142 powiedzenie o \u201e\u017cywieniu si\u0119 walk\u0105 z separatyzmem\u201d, zarabianiu na niej i awansowaniu. Re\u017cyser Liu Debin twierdzi, \u017ce doskonale rozumie Tybet, sp\u0119dzi\u0142 w nim mn\u00f3stwo czasu i zna go od podszewki, niemniej bez wahania wykorzystuje t\u0119 rzekom\u0105 wiedz\u0119 do wywijania politycznym kijem <\/span>idealnie dopasowanym do tybeta\u0144skich plec\u00f3w. <\/span><\/p>\n Faktycznie nale\u017c\u0105 mu si\u0119 gratulacje. Nie tylko stworzy\u0142 dzie\u0142o sztuki, dzi\u0119ki kt\u00f3remu partia obna\u017ca \u201ezewn\u0119trzne wrogie si\u0142y\u201d, ale i pali si\u0119 do polowania na \u201ekanalie\u201d gotowe \u201edzieli\u0107 macierz\u201d. Liu jest mistrzem zawierania u\u017cytecznych znajomo\u015bci i zdo\u0142a\u0142 uple\u015b\u0107 poka\u017any wianuszek \u201es\u0142ynnych re\u017cyser\u00f3w, krytyk\u00f3w literackich i tybetolog\u00f3w\u201d oraz innych wa\u017cniak\u00f3w, kt\u00f3rzy nie szcz\u0119dz\u0105 mu pochwa\u0142. Jak wr\u00f3\u017cy to jego przysz\u0142o\u015bci? Nikt nie powinien si\u0119 dziwi\u0107, je\u015bli pr\u00f3cz Lataj\u0105cej Bogini zgarnie kiedy\u015b tron dyrektora Peki\u0144skiego Instytutu Filmowego.<\/p>\n Nigdy wszak\u017ce nie przestanie zadziwia\u0107 mnie up\u00f3r i b\u0142yskotliwo\u015b\u0107 m\u0142odych Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Nie dalej jak wczoraj kilku z nich zawiesi\u0142o w sieci, pod szyldem zespo\u0142u \u201eOwcze bobki\u201d, klip zatytu\u0142owany \u201eSzacunek\u201d<\/a> i dedykowany producentom oraz obsadzie \u201eTajemniczego Tybetu\u201d. Rapuj\u0105c po mandary\u0144sku z tybeta\u0144skimi i angielskimi wtr\u0119tami, przypominaj\u0105 panu maczugowemu Liu, \u017ce \u201etu nie chodzi o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, tylko o szacunek \/ nie zmieniaj nam historii, nie przekr\u0119caj fakt\u00f3w (…) jeszcze jeden i jeszcze raz ha\u0144bisz sw\u00f3j nar\u00f3d \/ nawet je\u015bli to wielki spisek, jeste\u015b w nim tylko b\u0142aznem \/ nie wa\u017c si\u0119 tyka\u0107 tysi\u0119cy lat historii Tybetu (…) fa\u0142szuj\u0105c histori\u0119, budujesz \u015bwiat k\u0142amstwa \/ znaj\u0105c prawdziwe dzieje, nasz nar\u00f3d pa\u0142a w\u0142asnym blaskiem \/ \u015bnie\u017cne lwy z Ka\u0142aczenu nie p\u0142acz\u0105 \/ cyniczny autorze \u017ca\u0142osnego widowiska, sk\u0105d bierzesz swoje zmy\u015blenia?\u201d.<\/p>\n W\u0142a\u015bnie, sk\u0105d oni bior\u0105 to co\u015b, co pozwala im zak\u0142amywa\u0107 histori\u0119 i podnosi\u0107 ci\u0119\u017ckie \u0142apsko na tych, co wol\u0105 my\u015ble\u0107 inaczej? Piosenk\u0119 \u201ezharmonizowano\u201d jeszcze tego samego dnia, a \u201eTajemniczy Tybet\u201d, kt\u00f3ry mo\u017cna oskar\u017ca\u0107 o wszystko z wyj\u0105tkiem s\u0142u\u017cenia harmonii, zbiera kolejne pochwa\u0142y.<\/p>\n 6 lutego 2013<\/p>\n \u201eSzacunek\u201d pojawi\u0142 si\u0119 w sieci na pocz\u0105tku lutego i jest systematycznie \u201eharmonizowany\u201d (od flagowego sloganu przewodnicz\u0105cego Hu Jintao), czyli usuwany przez cenzor\u00f3w; refren pochodzi z wielkiego przeboju Dolmy Kjaba \u201eGangczenpa<\/a>\u201d (\u201eTybeta\u0144czyk\u201d, dos\u0142ownie \u201emieszkaniec Krainy \u015aniegu\u201d, nazywanej te\u017c \u201eKa\u0142aczen\u201d).<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n