I Wprowadzenie<\/p>\n
Od chwili ponownego nawi\u0105zania bezpo\u015brednich kontakt\u00f3w z rz\u0105dem centralnym Chi\u0144skiej Republiki Ludowej (ChRL) w 2002 roku wys\u0142annicy Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci XIV Dalajlamy prowadzili wyczerpuj\u0105ce rozmowy z przedstawicielami Pekinu. W czasie tych dyskusji przedstawili\u015bmy jasno aspiracje Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Istot\u0105 idei Drogi \u015arodka jest zagwarantowanie faktycznej autonomii narodowi tybeta\u0144skiemu na zasadach okre\u015blonych w konstytucji ChRL. To obop\u00f3lnie korzystne rozwi\u0105zanie le\u017cy w d\u0142ugoterminowym interesie zar\u00f3wno Tybeta\u0144czyk\u00f3w, jak i Chi\u0144czyk\u00f3w. Pozostajemy wierni zasadzie niezabiegania o oderwanie ani niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Tybetu. Pragniemy rozwi\u0105zania problemu w ramach prawdziwej autonomii, kt\u00f3ra jest zgodna z zasadami okre\u015blonymi w konstytucji Chi\u0144skiej Republiki Ludowej. Ochrona i rozw\u00f3j jedynej w swoim rodzaju to\u017csamo\u015bci Tybetu we wszystkich jej aspektach le\u017cy w interesie ca\u0142ej ludzko\u015bci, a zw\u0142aszcza narod\u00f3w tybeta\u0144skiego i chi\u0144skiego.<\/p>\n
<\/p>\n
Podczas si\u00f3dmej rundy rozm\u00f3w w Pekinie 1 i 2 lipca 2008 roku wiceprzewodnicz\u0105cy Og\u00f3lnochi\u0144skiej Ludowej Politycznej Konferencji Konsultatywnej i minister Centralnego Departamentu Pracy Frontu Jedno\u015bci p. Du Qinglin formalnie poprosi\u0142 o propozycje Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci Dalajlamy dotycz\u0105ce stabilizacji i rozwoju Tybetu. Pierwszy wiceminister Centralnego Departamentu Pracy Frontu Jedno\u015bci p. Zhu Weiqun doda\u0142, \u017ce chcieliby pozna\u0107 nasze pogl\u0105dy w sprawie zasi\u0119gu samorz\u0105du, o jaki zabiegamy, oraz wszystkich innych aspekt\u00f3w autonomii regionalnej w granicach konstytucji Chi\u0144skiej Republiki Ludowej.<\/p>\n
Memorandum to prezentuje nasze stanowisko w sprawie autonomii oraz zaspokojenia okre\u015blonych potrzeb narodu tybeta\u0144skiego w dziedzinie samorz\u0105du na zasadach (tak jak je odczytujemy) zapisanych w konstytucji Chi\u0144skiej Republiki Ludowej. W oparciu o nie Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 Dalajlama by\u0142 prze\u015bwiadczony, \u017ce prawdziwa autonomia w granicach ChRL mo\u017ce spe\u0142ni\u0107 podstawowe wymagania Tybeta\u0144czyk\u00f3w.<\/p>\n
Chi\u0144ska Republika Ludowa jest pa\u0144stwem wielonarodowym i, jak wiele innych region\u00f3w \u015bwiata, stara si\u0119 rozwi\u0105zywa\u0107 kwestie narodowo\u015bciowe poprzez autonomi\u0119 i samorz\u0105d mniejszo\u015bci narodowych. Konstytucja ChRL opisuje podstawowe zasady autonomii i samorz\u0105du, kt\u00f3rych cele s\u0105 zgodne z potrzebami i aspiracjami Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Regionalna autonomia narodowa ma zapobiega\u0107 tak opresji, jak i odrywaniu si\u0119 narodowo\u015bci, odrzucaj\u0105c szowinizm Han\u00f3w oraz lokalny nacjonalizm. Z za\u0142o\u017cenia winna s\u0142u\u017cy\u0107 ochronie kultury i to\u017csamo\u015bci mniejszo\u015bci narodowych, pozwalaj\u0105c im by\u0107 panami w\u0142asnych spraw.<\/p>\n
Na podstawie konstytucyjnych zasad autonomii mo\u017cna w du\u017cym stopniu zaspokoi\u0107 potrzeby Tybeta\u0144czyk\u00f3w. W wielu miejscach konstytucja daje szerokie, dyskrecjonalne uprawnienia organom pa\u0144stwa w dziedzinie funkcjonowania systemu autonomii i procesu decyzyjnego. Prerogatywy te mog\u0105 zosta\u0107 wykorzystane do zapewnienia Tybeta\u0144czykom prawdziwej autonomii w spos\u00f3b dostosowany do unikalnego charakteru Tybetu. Wprowadzenie w \u017cycie owych zasad mo\u017ce wymaga\u0107 rewizji lub wniesienia poprawek do w\u0142a\u015bciwych ustaw w celu dostosowania ich do specyficznych cech i potrzeb narodu tybeta\u0144skiego. Je\u017celi obie strony oka\u017c\u0105 dobr\u0105 wol\u0119, najwa\u017cniejsze problemy mo\u017cna rozwi\u0105za\u0107 na podstawie konstytucyjnych zasad autonomii, buduj\u0105c tym samym narodow\u0105 jedno\u015b\u0107, stabilizacj\u0119 i harmonijne relacje mi\u0119dzy Tybeta\u0144czykami a innymi nacjami.<\/p>\n
II Poszanowanie integralno\u015bci narodu tybeta\u0144skiego<\/p>\n
Niezale\u017cnie od obecnych podzia\u0142\u00f3w administracyjnych Tybeta\u0144czycy nale\u017c\u0105 do jednej mniejszo\u015bci narodowej. Jej integralno\u015b\u0107 musi by\u0107 respektowana. To duch, cel i zasada le\u017c\u0105ce u podstaw konstytucyjnej idei regionalnej autonomii narodowej oraz r\u00f3wno\u015bci narodowo\u015bci.<\/p>\n
Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce Tybeta\u0144czycy dziel\u0105 j\u0119zyk, kultur\u0119, tradycj\u0119 duchow\u0105, podstawowe warto\u015bci i obyczaje, nale\u017c\u0105 do tej samej grupy etnicznej i maj\u0105 silne poczucie wsp\u00f3lnej to\u017csamo\u015bci. Dziel\u0105 te\u017c histori\u0119 i mimo okres\u00f3w politycznych czy administracyjnych podzia\u0142\u00f3w, zawsze jednoczy\u0142y ich religia, kultura, edukacja, j\u0119zyk, spos\u00f3b \u017cycia oraz jedyne w swoim rodzaju \u015brodowisko naturalne p\u0142askowy\u017cu.<\/p>\n
Nar\u00f3d tybeta\u0144ski zamieszkuje s\u0105siaduj\u0105ce z sob\u0105 regiony P\u0142askowy\u017cu Tybeta\u0144skiego, na kt\u00f3rym \u017cy\u0142 od tysi\u0105cleci, jest wi\u0119c tu ludno\u015bci\u0105 rdzenn\u0105. Z punktu widzenia konstytucyjnych zasad regionalnej autonomii narodowej Tybeta\u0144czycy w ChRL s\u0105 jedyn\u0105 nacj\u0105 na ca\u0142ym P\u0142askowy\u017cu Tybeta\u0144skim.<\/p>\n
Z tych te\u017c powod\u00f3w ChRL uznaje nar\u00f3d tybeta\u0144ski za jedn\u0105 z pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu pi\u0119ciu mniejszo\u015bci narodowych.<\/p>\n
III Aspiracje Tybeta\u0144czyk\u00f3w<\/p>\n
Tybeta\u0144czycy maj\u0105 bogat\u0105, odr\u0119bn\u0105 histori\u0119, kultur\u0119 i tradycj\u0119 duchow\u0105, kt\u00f3re stanowi\u0105 cenn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 dziedzictwa ludzko\u015bci. Tybeta\u0144czycy nie tylko chc\u0105 je zachowa\u0107, gdy\u017c s\u0105 im one drogie, ale tak\u017ce rozwija\u0107 sw\u0105 kultur\u0119, duchowo\u015b\u0107 i wiedz\u0119 w spos\u00f3b przystaj\u0105cy do warunk\u00f3w i wymog\u00f3w XXI wieku.<\/p>\n
Jako cz\u0119\u015b\u0107 wielonarodowej ChRL Tybeta\u0144czycy mog\u0105 wiele zyska\u0107 dzi\u0119ki zachodz\u0105cemu w tym kraju szybkiemu gospodarczemu i naukowemu rozwojowi. Pragn\u0105c aktywnie uczestniczy\u0107 i przyczynia\u0107 si\u0119 do owego rozwoju, chcemy mie\u0107 pewno\u015b\u0107, \u017ce nie stanie si\u0119 to zagro\u017ceniem dla tybeta\u0144skiej to\u017csamo\u015bci, kultury, najwa\u017cniejszych warto\u015bci oraz odr\u0119bnego, kruchego \u015brodowiska naturalnego P\u0142askowy\u017cu Tybeta\u0144skiego.<\/p>\n
Chi\u0144ska Republika Ludowa konsekwentnie uznawa\u0142a wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 sytuacji Tybetu, co znalaz\u0142o odzwierciedlenie w postanowieniach Siedemnastopunktowej Ugody oraz kolejnych o\u015bwiadczeniach i decyzjach przyw\u00f3dc\u00f3w ChRL i powinno pozosta\u0107 wyznacznikiem definicji zasi\u0119gu i struktury okre\u015blonej autonomii, z jakiej korzysta\u0107 b\u0119d\u0105 Tybeta\u0144czycy. Konstytucja zawiera fundamentaln\u0105 zasad\u0119 elastyczno\u015bci, pozwalaj\u0105c\u0105 na dostosowywanie si\u0119 do sytuacji szczeg\u00f3lnych, w tym wyj\u0105tkowych cech i potrzeb mniejszo\u015bci narodowych.<\/p>\n
Oddanie Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci Dalajlamy szukaniu rozwi\u0105zania dla narodu tybeta\u0144skiego w granicach ChRL jest bezsporne i niedwuznaczne. To stanowisko jest ca\u0142kowicie zgodne i zbie\u017cne ze s\u0142owami niekwestionowanego przyw\u00f3dcy Deng Xiaopinga, kt\u00f3ry o\u015bwiadczy\u0142 z naciskiem, \u017ce wszystkie kwestie poza niepodleg\u0142o\u015bci\u0105 mo\u017cna rozwi\u0105za\u0107 na drodze dialogu. Zwa\u017cywszy na nasze zobowi\u0105zanie do pe\u0142nego respektowania terytorialnej integralno\u015bci ChRL, oczekujemy, \u017ce rz\u0105d centralny uzna i w pe\u0142ni uszanuje integralno\u015b\u0107 narodu tybeta\u0144skiego oraz jego prawo do autonomii w ChRL. Wierzymy, \u017ce jest to podstaw\u0105 do rozwi\u0105zania dziel\u0105cych nas r\u00f3\u017cnic oraz promowania jedno\u015bci, stabilizacji i harmonii mi\u0119dzy narodowo\u015bciami.<\/p>\n
Aby Tybeta\u0144czycy mogli rozwija\u0107 si\u0119 jako odr\u0119bny nar\u00f3d w ChRL, potrzebuj\u0105 dalszego post\u0119pu gospodarczego, spo\u0142ecznego i politycznego, dostosowanego do tempa rozwoju ChRL i ca\u0142ego \u015bwiata oraz uwzgl\u0119dniaj\u0105cego specyfik\u0119 tybeta\u0144sk\u0105. Wymaga to przyznania im prawa do rz\u0105dzenia si\u0119 w\u0142asnymi sprawami \u2013 stosownie do ich potrzeb, priorytet\u00f3w i cech charakterystycznych \u2013 tam, gdzie \u017cyj\u0105 w zwartych spo\u0142eczno\u015bciach w granicach ChRL.<\/p>\n
Kultur\u0119 i to\u017csamo\u015b\u0107 narodu tybeta\u0144skiego zachowa\u0107 i rozwija\u0107 mo\u017ce tylko on sam, nikt inny. Nale\u017cy umo\u017cliwi\u0107 mu zatem samopomoc, samodzielny rozw\u00f3j i samorz\u0105d, oraz optymalnie je zr\u00f3wnowa\u017cy\u0107 z niezb\u0119dnymi, mile widzianymi wskaz\u00f3wkami i pomoc\u0105 dla Tybetu ze strony rz\u0105du centralnego tudzie\u017c innych prowincji i region\u00f3w ChRL.<\/p>\n
IV Podstawowe potrzeby Tybeta\u0144czyk\u00f3w.<\/p>\n
Kwestie samorz\u0105dowe<\/p>\n
1. J\u0119zyk<\/p>\n
J\u0119zyk jest najwa\u017cniejszym atrybutem to\u017csamo\u015bci narodu tybeta\u0144skiego \u2013 g\u0142\u00f3wnym narz\u0119dziem komunikacji, medium tybeta\u0144skiej literatury, ksi\u0105g duchowych oraz dzie\u0142 historycznych i naukowych. Pod wzgl\u0119dem gramatyki nie tylko dor\u00f3wnuje sanskrytowi, ale i jako jedyny pozwala na t\u0142umaczenie z tego j\u0119zyka bez najmniejszych zniekszta\u0142ce\u0144. Posiada wi\u0119c najbogatsz\u0105 i najlepiej prze\u0142o\u017con\u0105 literatur\u0119 buddyjsk\u0105, a wielu uczonych dowodzi, \u017ce r\u00f3wnie\u017c najwi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 dzie\u0142 literackich. Artyku\u0142 4 konstytucji ChRL gwarantuje wszystkim narodowo\u015bciom prawo do \u201eu\u017cywania i rozwijania w\u0142asnych j\u0119zyk\u00f3w w mowie i pi\u015bmie\u201d.<\/p>\n
Aby Tybeta\u0144czycy mogli u\u017cywa\u0107 w\u0142asnego j\u0119zyka i rozwija\u0107 go, musi on zosta\u0107 uznany za g\u0142\u00f3wny j\u0119zyk m\u00f3wiony i pisany. Winien mie\u0107 on ten status w regionach autonomicznie tybeta\u0144skich.<\/p>\n
M\u00f3wi o tym artyku\u0142 121 konstytucji, stanowi\u0105cy, \u017ce \u201eorgany samorz\u0105du region\u00f3w narodowo autonomicznych pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 j\u0119zykiem m\u00f3wionym i pisanym lub powszechnie u\u017cywanym na danym terenie\u201d. Wedle artyku\u0142u 10 Ustawy o Regionalnej Autonomii Narodowej organy te maj\u0105 \u201ezagwarantowa\u0107 prawo narodowo\u015bci zamieszkuj\u0105cych owe regiony do pos\u0142ugiwania si\u0119 i rozwijania w\u0142asnych j\u0119zyk\u00f3w m\u00f3wionych i pisanych\u201d.<\/p>\n
Poniewa\u017c tybeta\u0144ski jest g\u0142\u00f3wnym j\u0119zykiem Tybetu, artyku\u0142 36 wspomnianej ustawy pozwala w\u0142adzom regionu autonomicznego na ustanowienie go \u201ej\u0119zykiem wyk\u0142adowym i egzaminacyjnym\u201d w systemie o\u015bwiaty. Nale\u017cy z tego wnosi\u0107, \u017ce winien on by\u0107 g\u0142\u00f3wnym medium edukacji.<\/p>\n
2. Kultura<\/p>\n
G\u0142\u00f3wnym celem idei regionalnej autonomii narodowej jest ochrona kultury mniejszo\u015bci narodowych. M\u00f3wi\u0105 o tym artyku\u0142y 22, 47 i 119 konstytucji ChRL oraz artyku\u0142 38 Ustawy o Regionalnej Autonomii Narodowej. W przypadku Tybeta\u0144czyk\u00f3w kultura jest \u015bci\u015ble zwi\u0105zana z religi\u0105, tradycj\u0105, j\u0119zykiem i to\u017csamo\u015bci\u0105, kt\u00f3re s\u0105 zagro\u017cone na wielu poziomach. Poniewa\u017c Tybeta\u0144czycy \u017cyj\u0105 w wielonarodowej ChRL, ochrona ich odr\u0119bnego dziedzictwa kulturowego wymaga odpowiednich gwarancji konstytucyjnych.<\/p>\n
3. Religia<\/p>\n
Religia ma dla Tybeta\u0144czyk\u00f3w ogromne znaczenie, a buddyzm jest \u015bci\u015ble zwi\u0105zany z ich to\u017csamo\u015bci\u0105. Rozumiemy wag\u0119 rozdzia\u0142u ko\u015bcio\u0142a i pa\u0144stwa, nie powinno to jednak wp\u0142ywa\u0107 negatywnie na swobody i praktyki wiernych. Tybeta\u0144czycy nie wyobra\u017caj\u0105 sobie wolno\u015bci osobistej lub wsp\u00f3lnotowej bez wolno\u015bci wiary, sumienia i religii. Konstytucja uznaje znaczenie religii i chroni prawo do jej wyznawania. Artyku\u0142 36 gwarantuje wszystkim obywatelom wolno\u015b\u0107 wierze\u0144 religijnych. Nikt nie mo\u017ce nikogo zmusza\u0107 do wyznawania, lub nie, \u017cadnej religii. Zakazana jest te\u017c dyskryminacja ze wzgl\u0119d\u00f3w religijnych.<\/p>\n
W \u015bwietle mi\u0119dzynarodowych standard\u00f3w interpretacja zasady konstytucyjnej obejmowa\u0142aby tak\u017ce wolno\u015b\u0107 sposobu wyra\u017cania wiary i jej praktykowania. Zawiera ona prawo klasztor\u00f3w do organizowania si\u0119 i funkcjonowania zgodnie z buddyjsk\u0105 tradycj\u0105 monastyczn\u0105, udzielania nauk oraz ich studiowania, przyjmowania dowolnej liczby mnich\u00f3w i mniszek w zgodnych z w\u0142asnymi zasadami grupach wiekowych. Obejmuje r\u00f3wnie\u017c normaln\u0105 praktyk\u0119 publicznego nauczania i odprawiania inicjacji dla du\u017cych grup wiernych, pa\u0144stwo za\u015b nie powinno si\u0119 miesza\u0107 do spraw praktyk i tradycji religijnych, takich jak zwi\u0105zki mi\u0119dzy nauczycielem a uczniem, zarz\u0105dzanie instytucjami monastycznymi czy rozpoznawanie inkarnacji.<\/p>\n
4. Edukacja<\/p>\n
Tybeta\u0144czycy, zgodnie z odpowiednimi przepisami konstytucji, pragn\u0105 rozwija\u0107 w\u0142asny system edukacyjny i kierowa\u0107 nim we wsp\u00f3\u0142pracy z ministerstwem o\u015bwiaty rz\u0105du centralnego. Podobnie rzecz ma si\u0119 z pragnieniem aktywnego uczestniczenia w rozwoju nauki i technologii. Zauwa\u017camy rosn\u0105ce zainteresowanie mi\u0119dzynarodowej spo\u0142eczno\u015bci akademickiej wk\u0142adem buddyjskiej psychologii, metafizyki, kosmologii i zrozumienia umys\u0142u w nauk\u0119 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105.<\/p>\n
Artyku\u0142 19 konstytucji stanowi, \u017ce odpowiedzialno\u015b\u0107 za wykszta\u0142cenie obywateli nale\u017cy do pa\u0144stwa, a wedle artyku\u0142u 119 \u201eorgany samorz\u0105du w regionach narodowo autonomicznych niezale\u017cnie kieruj\u0105 sprawami o\u015bwiaty na swoim terenie\u201d. Do zasady tej odwo\u0142uje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c artyku\u0142 36 Ustawy o Regionalnej Autonomii Narodowej.<\/p>\n
Poniewa\u017c zakres autonomii w procesie decyzyjnym nie jest jasny, nale\u017cy stwierdzi\u0107 z naciskiem, \u017ce Tybeta\u0144czycy powinni korzysta\u0107 z prawdziwej autonomii w sferze w\u0142asnej o\u015bwiaty, do czego s\u0105 podstawy konstytucyjne.<\/p>\n
Co si\u0119 tyczy aspiracji uczestnictwa w rozwoju wiedzy naukowej i technicznej, konstytucja (artyku\u0142 119) i ustawa (artyku\u0142 39), jasno m\u00f3wi\u0105 o prawach region\u00f3w autonomicznych w tej sferze.<\/p>\n
5. Ochrona \u015brodowiska<\/p>\n
Tybet jest g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em wielkich rzek Azji. Na jego terenie znajduj\u0105 si\u0119 najpot\u0119\u017cniejsze g\u00f3ry oraz pe\u0142en bogactw naturalnych, pierwotnych las\u00f3w i nietkni\u0119tych przez cz\u0142owieka g\u0142\u0119bokich dolin najwi\u0119kszy i najwy\u017cej po\u0142o\u017cony p\u0142askowy\u017c na \u015bwiecie.<\/p>\n
Ochronie jego \u015brodowiska naturalnego dobrze s\u0142u\u017cy\u0142o tradycyjne poszanowanie dla wszelkich form \u017cycia, zabraniaj\u0105ce krzywdzenia jakichkolwiek istot, ludzi czy zwierz\u0105t. Tybet by\u0142 kiedy\u015b nietkni\u0119tym sanktuarium pierwotnej przyrody w unikalnym \u015brodowisku naturalnym.<\/p>\n
Obecnie \u015brodowisku naturalnemu Tybetu wyrz\u0105dza si\u0119 nieodwracalne szkody. Najbardziej cierpi\u0105 \u0142\u0105ki, pola, lasy, \u017ar\u00f3d\u0142a rzek i dzika zwierzyna.<\/p>\n
W zwi\u0105zku z tym, i na mocy artyku\u0142\u00f3w 45 oraz 66 Ustawy o Regionalnej Autonomii Narodowej, Tybeta\u0144czycy powinni mie\u0107 prawo do swego \u015brodowiska i m\u00f3c chroni\u0107 je zgodnie ze swoj\u0105 tradycj\u0105.<\/p>\n
6. Wykorzystywanie bogactw naturalnych<\/p>\n
Konstytucja i Ustawa o Regionalnej Autonomii Narodowej m\u00f3wi\u0105 jedynie o ograniczonej roli organ\u00f3w samorz\u0105dowych w dziedzinie ochrony \u015brodowiska i zagospodarowania bogactw naturalnych (artyku\u0142y 27, 28, 45 i 66 ustawy, oraz artyku\u0142 118 konstytucji, wedle kt\u00f3rego pa\u0144stwo \u201eb\u0119dzie mia\u0142o na wzgl\u0119dzie interesy [region\u00f3w autonomicznych]\u201d). Ustawa podkre\u015bla wag\u0119 ochrony i rozwoju las\u00f3w oraz \u0142\u0105k w regionach autonomicznych (artyku\u0142 27) oraz \u201epriorytetowe znaczenie racjonalnej eksploatacji i wykorzystywania bogactw naturalnych, do czego upowa\u017cnione s\u0105 w\u0142adze lokalne\u201d \u2013 lecz jedynie w ramach plan\u00f3w i uregulowa\u0144 pa\u0144stwa. O jego przewodniej roli w tej dziedzinie m\u00f3wi wr\u0119cz konstytucja (artyku\u0142 9).<\/p>\n
Zapisane w konstytucji zasady autonomii nie uczyni\u0105, naszym zdaniem, z Tybeta\u0144czyk\u00f3w pan\u00f3w w\u0142asnego losu, je\u015bli nie b\u0119d\u0105 oni w wystarczaj\u0105cym stopniu uczestniczy\u0107 w procesie podejmowania decyzji na temat wykorzystywania bogactw naturalnych, takich jak z\u0142o\u017ca minera\u0142\u00f3w, woda, lasy, g\u00f3ry, \u0142\u0105ki itd.<\/p>\n
Prawo w\u0142asno\u015bci ziemi jest fundamentem, na kt\u00f3rym opiera si\u0119 eksploatacja bogactw naturalnych, system podatkowy i dochody gospodarki. Rzecz\u0105 najwa\u017cniejsz\u0105 jest zatem, by to nar\u00f3d regionu autonomicznego jako jedyny posiada\u0142 prawo do przenoszenia w\u0142asno\u015bci i oddawania w dzier\u017caw\u0119 ziemi (z wyj\u0105tkiem tej, kt\u00f3ra nale\u017cy do pa\u0144stwa). Na tej samej zasadzie region autonomiczny musi mie\u0107 niezale\u017cne uprawnienia do opracowywania i realizowania plan\u00f3w rozwojowych zgodnych z zamierzeniami pa\u0144stwa.<\/p>\n
7. Rozw\u00f3j gospodarczy i handel<\/p>\n
Rozw\u00f3j gospodarczy jest w Tybecie \u2013 jednym z najbardziej ekonomicznie zacofanych region\u00f3w ChRL \u2013 po\u017c\u0105dany i bardzo potrzebny.<\/p>\n
Konstytucja stanowi, \u017ce w\u0142adze autonomiczne powinny odgrywa\u0107 wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w rozwoju gospodarczym swego regionu zgodnie z jego specyfik\u0105 i wymogami (artyku\u0142 118, i artyku\u0142 25 ustawy). M\u00f3wi tak\u017ce o autonomii w dziedzinie administracji i zarz\u0105dzania finansami (artyku\u0142y, odpowiednio, 117 i 32), uznaj\u0105c jednocze\u015bnie wag\u0119 finansowego wk\u0142adu pa\u0144stwa i jego pomocy w celu przyspieszenia rozwoju region\u00f3w autonomicznych (jak wy\u017cej, artyku\u0142y 122 i 22).<\/p>\n
Artyku\u0142 31 Ustawy o Regionalnej Autonomii Narodowej przyznaje terenom autonomicznym, zw\u0142aszcza, jak Tybet, granicz\u0105cym z innymi krajami, prawo do prowadzenia handlu przygranicznego i wymiany z pa\u0144stwami trzecimi. Uznanie tych zasad jest wa\u017cne dla Tybeta\u0144czyk\u00f3w, gdy\u017c s\u0105siaduj\u0105 z pa\u0144stwami, z kt\u00f3rych narodami \u0142\u0105cz\u0105 ich wi\u0119zi kulturowe, religijne, etniczne i gospodarcze.<\/p>\n
Pomoc rz\u0105du centralnego i prowincji [ChRL] daje chwilowe korzy\u015bci, je\u015bli jednak Tybeta\u0144czycy nie b\u0119d\u0105 samowystarczalni i stan\u0105 si\u0119 zale\u017cni od innych, w perspektywie d\u0142u\u017cszej przyniesie skutki negatywne. Wa\u017cnym celem autonomii jest zatem uczynienie Tybeta\u0144czyk\u00f3w gospodarczo niezale\u017cnymi.<\/p>\n
8. Opieka zdrowotna<\/p>\n
Konstytucja obarcza pa\u0144stwo odpowiedzialno\u015bci\u0105 za zapewnienie opieki zdrowotnej i us\u0142ug medycznych (artyku\u0142 21). Artyku\u0142 119 stanowi, \u017ce nale\u017cy to do region\u00f3w autonomicznych. Ustawa o Regionalnej Autonomii Narodowej (artyku\u0142 40) m\u00f3wi o prawie organ\u00f3w samorz\u0105du region\u00f3w autonomicznych do \u201epodejmowania samodzielnych decyzji w sferze plan\u00f3w rozwoju lokalnych us\u0142ug medycznych w celu promowania tak nowoczesnej, jak i tradycyjnej medycyny narodowo\u015bci\u201d.<\/p>\n
Istniej\u0105cy system opieki zdrowotnej nie zaspokaja potrzeb populacji tybeta\u0144skiej w regionach wiejskich. Zgodnie z przytoczonymi zasadami regionalne organy autonomiczne winny posiada\u0107 kompetencje i \u015brodki, pozwalaj\u0105ce na zaspokojenie potrzeb zdrowotnych ca\u0142ej ludno\u015bci tybeta\u0144skiej oraz na promowanie, w pe\u0142nej zgodzie z utart\u0105 praktyk\u0105, tradycyjnego systemu medycyny i astrologii tybeta\u0144skiej.<\/p>\n
9. Bezpiecze\u0144stwo publiczne<\/p>\n
W kwestiach tycz\u0105cych bezpiecze\u0144stwa publicznego rzecz\u0105 najwa\u017cniejsz\u0105 jest zapewnienie, by wi\u0119kszo\u015b\u0107 funkcjonariuszy wywodzi\u0142a si\u0119 z lokalnej narodowo\u015bci, kt\u00f3ra rozumie i szanuje w\u0142asne obyczaje oraz tradycje.<\/p>\n
Na ziemiach tybeta\u0144skich urz\u0119dnikom lokalnym brakuje uprawnie\u0144 do podejmowania decyzji.<\/p>\n
Wa\u017cnym aspektem autonomii i samorz\u0105du jest odpowiedzialno\u015b\u0107 za wewn\u0119trzny porz\u0105dek publiczny oraz bezpiecze\u0144stwo regionu autonomicznego. Konstytucja (artyku\u0142 120) i Ustawa o Regionalnej Autonomii Narodowej (artyku\u0142 24) dostrzegaj\u0105 znaczenie zaanga\u017cowania spo\u0142eczno\u015bci lokalnej i upowa\u017cniaj\u0105 regiony autonomiczne do organizowania spraw bezpiecze\u0144stwa \u201ew ramach systemu wojskowego pa\u0144stwa i praktycznych potrzeb za zgod\u0105 Rady Pa\u0144stwa\u201d.<\/p>\n
10. Ustalanie zasad migracji ludno\u015bci<\/p>\n
Fundamentalnym celem regionalnej autonomii narodowej i samorz\u0105du jest ochrona to\u017csamo\u015bci, kultury, j\u0119zyka itd. mniejszo\u015bci narodowej oraz powierzenie jej kontroli nad sprawami wewn\u0119trznymi. Kiedy odnosi si\u0119 do okre\u015blonego terytorium zamieszkiwanego przez zwart\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107, b\u0105d\u017a spo\u0142eczno\u015bci, mniejszo\u015bci narodowej, przy\u015bwiecaj\u0105ce jej zasady oraz cele niweczy zach\u0119canie i dopuszczanie do masowej imigracji oraz osadnictwa przedstawicieli wi\u0119kszo\u015bci narodowo\u015bci Han i innych nacji. Wynikaj\u0105ce st\u0105d g\u0142\u0119bokie zmiany demograficzne doprowadz\u0105 do asymilacji, a nie integracji narodu tybeta\u0144skiego oraz stopniowego zaniku jego odr\u0119bnej kultury i to\u017csamo\u015bci. Nap\u0142yw wielkiej liczby Han\u00f3w i przedstawicieli innych nacji oraz przemieszczanie i przesiedlanie ludno\u015bci zmieni te\u017c zasadniczo kryteria niezb\u0119dne do korzystania z autonomii regionalnej, gdy\u017c konstytucja stanowi, \u017ce nadaje si\u0119 j\u0105 tam, gdzie mniejszo\u015bci \u201e\u017cyj\u0105 w zwartych spo\u0142eczno\u015bciach\u201d na okre\u015blonym terenie. Je\u015bli nie zacznie si\u0119 kontrolowa\u0107 migracji i osadnictwa, Tybeta\u0144czycy przestan\u0105 \u017cy\u0107 w zwartej spo\u0142eczno\u015bci (spo\u0142eczno\u015bciach) i utrac\u0105 konstytucyjny tytu\u0142 do regionalnej autonomii narodowej. B\u0119dzie to oczywistym pogwa\u0142ceniem zapisanej w konstytucji wizji kwestii narodowo\u015bciowych.<\/p>\n
Ograniczenie ruchu i osadnictwa obywateli ma w ChRL precedens. W bardzo nieznacznym stopniu uznaje si\u0119 jednak prawo region\u00f3w autonomicznych do wypracowania w\u0142asnych \u015brodk\u00f3w kontroli \u201ew\u0119druj\u0105cej ludno\u015bci\u201d. Naszym zdaniem, to kwestia wagi najwy\u017cszej, zapewnienie poszanowania i realizacji cel\u00f3w oraz zasad autonomii wymaga upowa\u017cnienia organ\u00f3w samorz\u0105dowych do ustalania zasad sta\u0142ego przebywania, osiedlania, zatrudniania i prowadzenia dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej przez osoby, kt\u00f3re pragn\u0105 przenie\u015b\u0107 si\u0119 na ziemie tybeta\u0144skie z innych region\u00f3w ChRL.<\/p>\n
Nie zamierzamy wydala\u0107 nie-Tybeta\u0144czyk\u00f3w, kt\u00f3rzy osiedli w Tybecie, wychowywali w nim lub \u017cyli od d\u0142u\u017cszego czasu. Niepokoi nas pobudzany nap\u0142yw wielkiej liczby przede wszystkim Han\u00f3w, ale i przedstawicieli innych nacji, do wielu region\u00f3w Tybetu, co zak\u0142\u00f3ca \u017cycie istniej\u0105cych spo\u0142eczno\u015bci, marginalizuje ludno\u015b\u0107 tybeta\u0144sk\u0105 oraz stanowi zagro\u017cenie dla kruchego \u015brodowiska naturalnego.<\/p>\n
11. Kulturalna, o\u015bwiatowa i religijna wymiana z innymi pa\u0144stwami<\/p>\n
Obok wagi wymiany i wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzy Tybeta\u0144czykami a innymi narodowo\u015bciami, prowincjami i regionami ChRL w sferach nale\u017c\u0105cych do autonomii, czyli kulturze, sztuce, o\u015bwiacie, nauce, opiece zdrowotnej, sporcie, religii, ochronie \u015brodowiska, gospodarce itd., Ustawa o Regionalnej Autonomii Narodowej (artyku\u0142 42) m\u00f3wi r\u00f3wnie\u017c o prawie region\u00f3w autonomicznych do prowadzenia takiej wymiany tak\u017ce z innymi pa\u0144stwami.<\/p>\n
V Stworzenie jednej administracji dla narodu tybeta\u0144skiego w ChRL<\/p>\n
Aby nar\u00f3d tybeta\u0144ski m\u00f3g\u0142 rozwija\u0107 sw\u0105 odr\u0119bn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, kultur\u0119 i tradycj\u0119 duchow\u0105, korzystaj\u0105c z samorz\u0105du zgodnie z nakre\u015blonymi wy\u017cej potrzebami, Tybeta\u0144czycy, ca\u0142a spo\u0142eczno\u015b\u0107 zamieszkuj\u0105ca wszystkie regiony uznawane obecnie przez ChRL za autonomicznie tybeta\u0144skie, musz\u0105 tworzy\u0107 jedn\u0105 jednostk\u0119 administracyjn\u0105. Obecne podzia\u0142y, za spraw\u0105 kt\u00f3rych Tybeta\u0144czycy podlegaj\u0105 w\u0142adzom r\u00f3\u017cnych prowincji i region\u00f3w ChRL, powoduj\u0105 rozdrobnienie, przyczyniaj\u0105 si\u0119 do nier\u00f3wnomiernego rozwoju oraz os\u0142abiaj\u0105 zdolno\u015b\u0107 Tybeta\u0144czyk\u00f3w do chronienia i promowania wsp\u00f3lnej to\u017csamo\u015bci kulturowej, religijnej i etnicznej. Zamiast respektowa\u0107 narodow\u0105 integralno\u015b\u0107 polityka ta wywo\u0142uje podzia\u0142y i k\u0142\u00f3ci si\u0119 z duchem autonomii. Podczas gdy inne mniejszo\u015bci narodowe, takie jak Ujgurzy i Mongo\u0142owie, niemal w ca\u0142o\u015bci rz\u0105dz\u0105 swoimi sprawami we w\u0142asnych, odr\u0119bnych regionach autonomicznych, Tybeta\u0144czycy wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 traktowani nie jak jedna, lecz kilka mniejszo\u015bci narodowych.<\/p>\n
Utworzenie jednej autonomicznej jednostki administracyjnej dla wszystkich Tybeta\u0144czyk\u00f3w zamieszkuj\u0105cych obecnie w r\u00f3\u017cnych regionach o statusie autonomii tybeta\u0144skiej, jest ca\u0142kowicie zgodne z zasad\u0105 konstytucyjn\u0105 z artyku\u0142u 4 oraz artyku\u0142em 2 Ustawy o Regionalnej Autonomii Narodowej, wedle kt\u00f3rych \u201eautonomi\u0119 regionaln\u0105 praktykuje si\u0119 na terenach zamieszkiwanych przez zwarte spo\u0142eczno\u015bci mniejszo\u015bci narodowej\u201d. Ustawa opisuje regionaln\u0105 autonomi\u0119 narodow\u0105 jako \u201ezasadnicz\u0105 polityk\u0119 Komunistycznej Partii Chin, kt\u00f3rej celem jest rozwi\u0105zanie kwestii narodowych\u201d i wyja\u015bnia w preambule: \u201eMniejszo\u015bci narodowe, pod przewodnictwem pa\u0144stwa, praktykuj\u0105 autonomi\u0119 regionaln\u0105 na terenach, kt\u00f3re zamieszkuj\u0105 w zwartych spo\u0142eczno\u015bciach, i powo\u0142uj\u0105 organy samorz\u0105du w celu sprawowania w\u0142adzy autonomicznej. Regionalna autonomia narodowa uosabia pe\u0142ne poszanowanie pa\u0144stwa dla mniejszo\u015bci narodowych, gwarantuje im prawo do kierowania w\u0142asnymi sprawami wewn\u0119trznymi oraz stanowi dow\u00f3d oddania zasadom r\u00f3wno\u015bci, jedno\u015bci i wsp\u00f3lnego dobra wszystkich narodowo\u015bci\u201d.<\/p>\n
Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce nar\u00f3d tybeta\u0144ski b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 skutecznie korzysta\u0107 z prawa do kierowania i rz\u0105dzenia w\u0142asnymi sprawami tylko za pomoc\u0105 organu samorz\u0105dowego maj\u0105cego pod sw\u0105 jurysdykcj\u0105 ca\u0142y nar\u00f3d tybeta\u0144ski w ChRL.<\/p>\n
Ustawa o Regionalnej Autonomii Narodowej przewiduje mo\u017cliwo\u015b\u0107 zmiany granic region\u00f3w autonomicznych. Potrzeba realizacji fundamentalnych zasad konstytucyjnych w sprawie autonomii regionalnej, wymagaj\u0105ca poszanowania integralno\u015bci narodu tybeta\u0144skiego, jest nie tylko ca\u0142kowicie uzasadniona \u2013 niezb\u0119dne zmiany administracyjne w \u017caden spos\u00f3b nie k\u0142\u00f3c\u0105 si\u0119 z konstytucj\u0105 i dokonywano ich ju\u017c wielokrotnie.<\/p>\n
VI Charakter i struktura autonomii<\/p>\n
Stopie\u0144 mo\u017cliwo\u015bci korzystania z prawa do samorz\u0105du i w\u0142asnej administracji w wyliczonych wy\u017cej kwestiach wyznacza prawdziwy charakter autonomii tybeta\u0144skiej. Najwa\u017cniejsz\u0105 spraw\u0105 s\u0105 zatem uregulowania i mechanizmy, pozwalaj\u0105ce autonomii skutecznie reagowa\u0107 na jedyn\u0105 w swoim rodzaju sytuacj\u0119 i podstawowe potrzeby narodu tybeta\u0144skiego.<\/p>\n
Korzystanie z prawdziwej autonomii winno zawiera\u0107 prawo Tybeta\u0144czyk\u00f3w do utworzenia w\u0142asnego rz\u0105du regionalnego, jego instytucji i mechanizm\u00f3w najlepiej s\u0142u\u017c\u0105cych [lokalnym] potrzebom i specyfice. Zgromadzenie Przedstawicieli Ludowych regionu autonomicznego powinno mie\u0107 w\u0142adz\u0119 ustawodawcz\u0105 we wszystkich kwestiach nale\u017c\u0105cych do kompetencji regionu, a organy rz\u0105du autonomicznego \u2013 autonomiczn\u0105 w\u0142adz\u0119 wykonawcz\u0105 i administracyjn\u0105. Autonomia oznacza tak\u017ce reprezentacj\u0119 i znacz\u0105cy udzia\u0142 w procesie podejmowania decyzji na szczeblu krajowym rz\u0105du centralnego. Skuteczne funkcjonowanie autonomii wymaga faktycznych konsultacji i bliskiej wsp\u00f3\u0142pracy lub wsp\u00f3lnych decyzji rz\u0105d\u00f3w centralnego i regionalnego w kwestiach wsp\u00f3lnego zainteresowania.<\/p>\n
Kluczowym elementem prawdziwej autonomii s\u0105 konstytucyjne i ustawowe gwarancje, na mocy kt\u00f3rych nie mo\u017cna jednostronnie ogranicza\u0107 ani zmienia\u0107 uprawnie\u0144 przys\u0142uguj\u0105cych regionowi autonomicznemu. Oznacza to, \u017ce ani rz\u0105d centralny, ani rz\u0105d regionu autonomicznego nie mog\u0105 bez zgody drugiej strony zmienia\u0107 podstawowych zasad autonomii.<\/p>\n
R\u00f3\u017cne aspekty prawdziwej autonomii dla Tybetu, uwzgl\u0119dniaj\u0105ce jedyne w swoim rodzaju potrzeby Tybeta\u0144czyk\u00f3w i regionu, winny zosta\u0107 szczeg\u00f3\u0142owo okre\u015blone, zgodnie z artyku\u0142em 116 konstytucji (i artyku\u0142em 19 Ustawy o Regionalnej Autonomii Narodowej), w przepisach tycz\u0105cych autonomii lub, je\u015bli uznane zostanie to za w\u0142a\u015bciwsze, w odr\u0119bnej ustawie b\u0105d\u017a regulacjach. Konstytucja, na przyk\u0142ad artyku\u0142 31, pozwala na elastyczno\u015b\u0107 w kwestii przyjmowania ustaw specjalnych, odnosz\u0105cych si\u0119 do sytuacji szczeg\u00f3lnych, takich jak Tybet, przy poszanowaniu ustalonego spo\u0142ecznego, ekonomicznego i politycznego systemu kraju.<\/p>\n
W rozdziale VI konstytucja m\u00f3wi o organach samorz\u0105du region\u00f3w autonomicznych i przyznaje im uprawnienia ustawodawcze. Artyku\u0142 116 (i 119 Ustawy) pozwala na przyjmowanie \u201eodr\u0119bnych regulacji w \u015bwietle politycznej, gospodarczej i kulturowej specyfiki jednej lub wi\u0119cej narodowo\u015bci na okre\u015blonym obszarze\u201d. Konstytucja uznaje uprawnienia autonomicznych administracji w wielu obszarach (artyku\u0142y 117-120) oraz upowa\u017cnia rz\u0105dy autonomiczne do elastycznego wdra\u017cania ustaw i polityki rz\u0105du centralnego oraz wy\u017cszych organ\u00f3w pa\u0144stwa zgodnie z uwarunkowaniami lokalnymi (artyku\u0142 115).<\/p>\n
Wspomniane przepisy w znacznym stopniu ograniczaj\u0105 decyzyjne uprawnienia autonomicznych organ\u00f3w rz\u0105du, niemniej konstytucja przyznaje im prawo do przyjmowania ustaw i prowadzenia polityki, uwzgl\u0119dniaj\u0105cych potrzeby lokalne \u2013 w tym tak\u017ce r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 od regulacji obowi\u0105zuj\u0105cych gdzie indziej, r\u00f3wnie\u017c na szczeblu rz\u0105du centralnego.<\/p>\n
Cho\u0107 potrzeby Tybeta\u0144czyk\u00f3w s\u0105 zbie\u017cne z konstytucyjnymi zasadami autonomii, ich zaspokojenie utrudniaj\u0105 liczne problemy, kt\u00f3re sprawiaj\u0105, \u017ce egzekwowanie owych zasad jest dzi\u015b trudne lub nieskuteczne.<\/p>\n
Funkcjonowanie prawdziwej autonomii wymaga, na przyk\u0142ad, jasnego podzia\u0142u uprawnie\u0144 i odpowiedzialno\u015bci rz\u0105du centralnego oraz rz\u0105du regionu autonomicznego w granicach ich kompetencji. Obecnie nie jest to jasne, a uprawnienia ustawodawcze region\u00f3w autonomicznych s\u0105 niepewne i bardzo ograniczone. I tak, cho\u0107 konstytucja uznaje szczeg\u00f3ln\u0105 potrzeb\u0119 region\u00f3w autonomicznych stanowienia prawa w wielu istotnych dla nich kwestiach, artyku\u0142 116, w kt\u00f3rym znalaz\u0142 si\u0119 wym\u00f3g akceptacji takich decyzji na szczeblu najwy\u017cszym \u2013 Sta\u0142ego Komitetu Og\u00f3lnochi\u0144skiego Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych \u2013 utrudnia wprowadzanie w \u017cycie zasad autonomii. Co wi\u0119cej, dotyczy to jedynie zgromadze\u0144 region\u00f3w autonomicznych, podczas gdy zwyk\u0142e (to jest nieautonomiczne) prowincje ChRL nie potrzebuj\u0105 takiej zgody i po prostu informuj\u0105 (\u201edo wiadomo\u015bci\u201d) Sta\u0142y Komitet OZPL o przyj\u0119ciu danej ustawy (artyku\u0142 100).<\/p>\n
Zgodnie z artyku\u0142em 115 autonomia podlega licznym uregulowaniom ustawowym i administracyjnym. Niekt\u00f3re ustawy istotnie j\u0105 ograniczaj\u0105, inne cz\u0119sto s\u0105 z sob\u0105 sprzeczne. W efekcie faktyczny zasi\u0119g autonomii pozostaje niejasny i nieustalony, gdy\u017c jest jednostronnie zmieniany ustawami i przepisami wy\u017cszego szczebla, a cz\u0119sto po prostu zwrotem polityki. Brakuje te\u017c ustalonego procesu konsultacji i rozstrzygania ewentualnych spor\u00f3w mi\u0119dzy rz\u0105dem centralnym a regionalnym w kwestii zasi\u0119gu i wdra\u017cania autonomii. Wynikaj\u0105ca st\u0105d niepewno\u015b\u0107 ogranicza inicjatyw\u0119 w\u0142adz regionalnych i utrudnia dzi\u015b Tybeta\u0144czykom korzystanie z prawdziwej autonomii.<\/p>\n
Na tym etapie nie chcemy szczeg\u00f3\u0142owo omawia\u0107 tych i innych utrudnie\u0144, wymieniamy je jednak dla przyk\u0142adu, by zaj\u0105\u0107 si\u0119 nimi podczas przysz\u0142ego procesu dialogu. B\u0119dziemy nadal wczytywa\u0107 si\u0119 w konstytucj\u0119 oraz inne akty prawne i je\u015bli zajdzie taka potrzeba z przyjemno\u015bci\u0105 przedstawimy rezultaty naszych analiz.<\/p>\n
VII Droga w przysz\u0142o\u015b\u0107<\/p>\n
Jak ju\u017c stwierdzili\u015bmy, naszym celem jest poszukiwanie mo\u017cliwo\u015bci zaspokojenia potrzeb narodu tybeta\u0144skiego w ramach systemu obowi\u0105zuj\u0105cego w ChRL, poniewa\u017c uwa\u017camy, \u017ce s\u0105 one zgodne z konstytucyjnymi zasadami autonomii. Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 Dalajlama wielokrotnie podkre\u015bla\u0142, \u017ce nie mamy ukrytych zamiar\u00f3w. W \u017cadnym razie nie zamierzamy czyni\u0107 odskoczni do oderwania si\u0119 od ChRL z \u017cadnych uzgodnie\u0144 w sprawie prawdziwej autonomii.<\/p>\n
Celem tybeta\u0144skiego rz\u0105du na wychod\u017astwie jest reprezentowanie interes\u00f3w Tybeta\u0144czyk\u00f3w i m\u00f3wienie w ich imieniu. Nie b\u0119dzie on wi\u0119c potrzebny i zostanie rozwi\u0105zany po wypracowaniu porozumienia mi\u0119dzy nami. W rzeczy samej Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 wielokrotnie powtarza\u0142, \u017ce nigdy ju\u017c nie obejmie \u017cadnego politycznego stanowiska w Tybecie. Pragnie jednak u\u017cy\u0107 wszystkich swych wp\u0142yw\u00f3w do zapewnienia owemu porozumieniu legitymacji niezb\u0119dnej do uzyskania poparcia Tybeta\u0144czyk\u00f3w.<\/p>\n
Zwa\u017cywszy na te zobowi\u0105zania, proponujemy, by nast\u0119pnym etapem tego procesu by\u0142a zgoda na rozpocz\u0119cie powa\u017cnej dyskusji o kwestiach podniesionych w tym memorandum. W zwi\u0105zku z tym uwa\u017camy, \u017ce nale\u017cy om\u00f3wi\u0107 i uzgodni\u0107 mo\u017cliwy do zaakceptowania przez obie strony mechanizm, b\u0105d\u017a mechanizmy, oraz kalendarz, pozwalaj\u0105ce na uczynienie tego w spos\u00f3b efektywny.<\/p>\n
\u201eMemorandum\u201d zosta\u0142o przedstawione stronie chi\u0144skiej<\/a> przez wys\u0142annik\u00f3w Dalajlamy podczas \u201e\u00f3smej rundy kontakt\u00f3w dwustronnych<\/a>\u201d w Pekinie w listopadzie 2008 roku.<\/em><\/p>\n \n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" I Wprowadzenie Od chwili ponownego nawi\u0105zania bezpo\u015brednich kontakt\u00f3w z rz\u0105dem centralnym Chi\u0144skiej Republiki Ludowej (ChRL) w 2002 roku wys\u0142annicy Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci XIV Dalajlamy prowadzili wyczerpuj\u0105ce rozmowy z przedstawicielami Pekinu. W czasie tych dyskusji przedstawili\u015bmy jasno aspiracje Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Istot\u0105 idei Drogi \u015arodka jest zagwarantowanie faktycznej autonomii narodowi tybeta\u0144skiemu na zasadach okre\u015blonych w konstytucji ChRL. To obop\u00f3lnie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7324,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18,3],"tags":[25,24,26],"class_list":["post-7318","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cat","category-raporty","tag-dialog","tag-diaspora","tag-polityka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7318","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7318"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7318\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16074,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7318\/revisions\/16074"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7324"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7318"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7318"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7318"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}