Elliota Sperlinga<\/a>, kt\u00f3rego zdaniem Pekin przyst\u0105pi\u0142 do rozm\u00f3w tylko po to, by zmusi\u0107 Dalajlam\u0119 do publicznego powtarzania, \u017ce Tybet nale\u017cy do Chin i nie zabiega o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, odbieraj\u0105c tym samym legitymacj\u0119 jej rzecznikom.<\/p>\nI cel ten w znacznej mierze osi\u0105gni\u0119to. 29 pa\u017adziernika 2008 roku minister spraw zagranicznych Milliband o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce rz\u0105d Wielkiej Brytanii \u2013 po raz pierwszy w historii \u2013 uznaje Tybet za cz\u0119\u015b\u0107 Chin. Cho\u0107 wszyscy wiedzieli, \u017ce dobito targu w zamian za pomoc w czasie kryzysu finansowego, gdy spotkali\u015bmy z Oser ichniego konsula na przyj\u0119ciu w Pekinie, dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce nie pozosta\u0142o im nic innego, skoro sam Dalajlama uznaje chi\u0144skie rz\u0105dy w Tybecie.<\/p>\n
Sam pisa\u0142em, \u017ce \u201e\u015bwiat widzi w Dalajlamie reprezentanta Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Podpisany przeze\u0144 dokument uchodzi\u0107 b\u0119dzie za wyraz woli narodu. Umowa taka zapobiegnie oderwaniu Tybetu. Od tej chwili ani Tybeta\u0144czycy, ani Zach\u00f3d nie b\u0119d\u0105 mieli tytu\u0142u do zabiegania o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ra stanie si\u0119 kwesti\u0105 akademick\u0105, nie polityczn\u0105. \u015awiat uzna taki dokument za prawnie wi\u0105\u017c\u0105cy tylko wtedy, gdy b\u0119dzie na nim podpis Czternastego Dalajlamy. Tybeta\u0144czycy przystan\u0105 wy\u0142\u0105cznie na rozwi\u0105zanie, na kt\u00f3re zgodzi si\u0119 on\u201d. Je\u015bli Pekin rzeczywi\u015bcie si\u0119 tym sugerowa\u0142 i postanowi\u0142 wykorzysta\u0107 \u201erozmowy\u201d jako przyn\u0119t\u0119, osi\u0105gn\u0105\u0142 skutek przepowiadany przez Sperlinga. Nie przesz\u0142o mi to nawet przez my\u015bl, ale wiem \u2013 i bardzo mnie to boli \u2013 \u017ce niekt\u00f3rzy Tybeta\u0144czycy s\u0105dz\u0105, i\u017c to ja zasugerowa\u0142em t\u0119 strategi\u0119 chi\u0144skiemu rz\u0105dowi.<\/p>\n
Te spotkania z Lodim dzieli\u0142o osiem czy dziewi\u0119\u0107 lat. Czas jest najlepszym nauczycielem i zmienia perspektyw\u0119 ka\u017cdego. Powiedzia\u0142em teraz, \u017ce tamten tekst pisa\u0142em g\u0142\u00f3wnie z my\u015bl\u0105 o chi\u0144skich przyw\u00f3dcach, w nadziei, \u017ce mo\u017ce im uprzytomni\u0107, i\u017c wypracowanie obop\u00f3lnie korzystnego rozwi\u0105zania z Dalajlam\u0105 jest zdecydowaniem najlepszym posuni\u0119ciem. On sam jest przecie\u017c kluczem tylko o tyle, o ile zostanie tak wykorzystany przez Pekin. Do\u015bwiadczenie uczy, \u017ce partia komunistyczna nie rozwi\u0105\u017ce problemu Tybetu. Jeste\u015bcie zdani wy\u0142\u0105cznie na siebie. Innymi s\u0142owy, zmienia si\u0119 klucz. Dzi\u015b napisa\u0142bym, \u017ce jest nim nie Dalajlama, a demokracja.<\/p>\n
Do nowego tytu\u0142u doda\u0142bym te\u017c s\u0142owo \u201erozwi\u0105zanie\u201d. Cho\u0107 w oryginalnej wersji go nie by\u0142o, nieodmiennie pojawia\u0142o si\u0119 w przek\u0142adach mojego eseju. Ja pisa\u0142em tylko, \u017ce Dalajlama jest \u201ekluczem do kwestii Tybetu\u201d, poniewa\u017c r\u00f3wnie dobrze jak otworzy\u0107, mo\u017ce te drzwi zamkn\u0105\u0107. Moim zdaniem to w\u0142a\u015bnie nale\u017ca\u0142o uprzytomni\u0107 Chinom, poniewa\u017c z ich perspektywy niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Tybetu nie stanowi \u017cadnego \u201erozwi\u0105zania\u201d. Je\u015bli jednak kluczem stanie si\u0119 demokracja, s\u0142owo \u201erozwi\u0105zanie\u201d b\u0119dzie jak najbardziej na miejscu, gdy\u017c w tym wariancie decyzj\u0119 podejmuj\u0105 sami Tybeta\u0144czycy, kt\u00f3rzy mog\u0105 sobie wybra\u0107 tak niepodleg\u0142o\u015b\u0107, jak pozostanie w granicach Chin. Przej\u015bcie decyzji z r\u0105k chi\u0144skich w tybeta\u0144skie by\u0142o najzupe\u0142niej naturalne. Nie zmienia\u0142em zdania, wymusili to chi\u0144scy decydenci, wybieraj\u0105c trwanie przy swoim.<\/p>\n
By\u0142 po temu jeszcze jeden pow\u00f3d. Ludziom m\u0142odym zdaje si\u0119, \u017ce maj\u0105 du\u017co czasu. Rok 2020 wydawa\u0142 si\u0119 niezwykle odleg\u0142y, kiedy pisa\u0142em: \u201eDalajlama ma sze\u015b\u0107dziesi\u0105t pi\u0119\u0107 lat. Dzi\u0119ki dobremu zdrowiu i osi\u0105gni\u0119ciom nauki mo\u017ce spokojnie \u017cy\u0107 jeszcze dziesi\u0119\u0107, dwadzie\u015bcia lat. W tym okresie musi doj\u015b\u0107 do politycznej transformacji Chin\u201d. Dekad\u0119 p\u00f3\u017aniej Dalajlama ma lat siedemdziesi\u0105t pi\u0119\u0107, a Komunistyczna Partia Chin og\u0142asza swoj\u0105 \u201ez\u0142ot\u0105 er\u0119\u201d. Ja te\u017c jestem starszy, potrafi\u0119 dodawa\u0107 i nie odwa\u017c\u0119 si\u0119 ju\u017c napisa\u0107, \u017ce w ci\u0105gu dziesi\u0119ciu lat dojdzie do zmiany re\u017cimu. Musz\u0119 wi\u0119c wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 scenariusz, w kt\u00f3rym Dalajlama odchodzi, komuni\u015bci s\u0105 ci\u0105gle u w\u0142adzy, a kwestia Tybetu wci\u0105\u017c nie jest rozwi\u0105zana. Co mo\u017ce by\u0107 kluczem, gdy zabraknie Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci? Moim zdaniem \u2013 wy\u0142\u0105cznie demokracja.<\/p>\n
Tybeta\u0144czycy nie s\u0105 wielbicielami idei zmiany klucza. Fraza \u201eDalajlama kluczem\u201d, dzi\u0119ki kt\u00f3rej zyska\u0142 rozg\u0142os m\u00f3j artyku\u0142, wesz\u0142a do potocznego j\u0119zyka. Czy zmieniaj\u0105c j\u0105, nie dam do zrozumienia, \u017ce straci\u0142em wiar\u0119 w Dalajlam\u0119? Asystent Lodiego, Bhuczung Cering, delikatnie zasugerowa\u0142, \u017cebym nie robi\u0142 tego publicznie.<\/p>\n
Bhuczung jest wiceprezesem zrzeszaj\u0105cej dziesi\u0105tki tysi\u0119cy os\u00f3b International Campaign for Tibet, jednej z najbardziej wp\u0142ywowych organizacji protybeta\u0144skich. Nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c do zespo\u0142u negocjacyjnego, co czyni go osob\u0105 jeszcze wa\u017cniejsz\u0105, niemniej zawsze mia\u0142em wra\u017cenie, \u017ce stara si\u0119 przede wszystkim s\u0142u\u017cy\u0107 Lodiemu. To on organizuje jego spotkania (cho\u0107by nasze pierwsze w 2000 roku). Lubi \u017cartowa\u0107, ale w obecno\u015bci pryncypa\u0142a usuwa si\u0119 na drugi plan niczym skromny sekretarz z notatnikiem. By\u0142 przy naszych wszystkich rozmowach, jednak w\u0142a\u015bciwie si\u0119 nie odzywa\u0142. Wyj\u0105tek zrobi\u0142 w\u0142a\u015bnie dla klucza \u2013 najwyra\u017aniej bardzo nie podoba\u0142 mu si\u0119 m\u00f3j nowy pomys\u0142 albo wiedzia\u0142, co s\u0105dzi o nim Lodi.<\/p>\n
Ten jednak nie oponowa\u0142, tylko opowiedzia\u0142 mi anegdot\u0119: \u201ePewien s\u0119dziwy lama z Tybetu, kt\u00f3remu uda\u0142o si\u0119 przedosta\u0107 do Nepalu, zaklina\u0142 mnie, \u017ceby\u015bmy za wszelk\u0105 cen\u0119 prze\u0142amali impas w rozmowach z Chi\u0144czykami, poniewa\u017c Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 Dalajlama starzeje si\u0119, a gdy go zabraknie, zniknie ostatni cie\u0144 szansy dla naszej ojczyzny. Odpar\u0142em, \u017ceby si\u0119 nie martwi\u0142, poniewa\u017c Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015b\u0107 ma ju\u017c nast\u0119pc\u0119, made tulku<\/em>, nowe wcielenie, kt\u00f3re osobi\u015bcie wskaza\u0142, wychowuje, edukuje i kszta\u0142tuje\u201d.<\/p>\nTak\u0105 nazw\u0119 nosi \u201enowe wcielenie\u201d rozpoznane jeszcze za \u017cycia poprzednika i przygotowane przez niego osobi\u015bcie do pe\u0142nienia roli nast\u0119pcy, by unikn\u0105\u0107 okresu \u201eprzej\u015bciowego\u201d, zmory tybeta\u0144skiego systemu sukcesji. \u201eKto? Gdzie? Jak? Kiedy?\u201d \u2013 pyta\u0142 rozgor\u0105czkowany mnich, a Lodi t\u0142umaczy\u0142 z powag\u0105, \u017ce sukcesor od dawna stoi u boku Dalajlamy, a nawet przej\u0105\u0142 ju\u017c du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 jego obowi\u0105zk\u00f3w. I nie drocz\u0105c si\u0119 d\u0142u\u017cej, wyja\u015bni\u0142: \u201eto nasza demokracja\u201d.<\/p>\n
To bardzo poruszaj\u0105ca historia, wsp\u00f3\u0142czesna przypowie\u015b\u0107. Ale samo s\u0142owo \u201edemokracja\u201d jest niejasne, kt\u00f3\u017c dzi\u015b nie wypisuje jej na swoich sztandarach? M\u00f3wi o niej ci\u0105gle, zmieniaj\u0105c w ponury absurd, nawet Komunistyczna Partia Chin. Je\u015bli chcemy, by rzeczywi\u015bcie zast\u0105pi\u0142a Dalajlam\u0119, musimy zadba\u0107 o jej tre\u015b\u0107 \u2013 jednocz\u0105c\u0105 Tybeta\u0144czyk\u00f3w, m\u0105dr\u0105 i konstruktywn\u0105. Diaspora zawsze by\u0142a dumna ze swoich demokratycznych osi\u0105gni\u0119\u0107. Lodi lubi powtarza\u0107 przyjacio\u0142om, \u017ce \u201enie wr\u00f3cimy do Tybetu z pustymi r\u0119koma. Zaniesiemy rodakom bezcenny dar demokracji, kt\u00f3ra mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107 tak\u017ce prezentem dla Chin\u201d.<\/p>\n
Nie przekonuj\u0105 mnie takie zakl\u0119cia. Analizowa\u0142em ustr\u00f3j tybeta\u0144skiej diaspory i s\u0105dz\u0119, \u017ce gdyby wprowadzono go w Tybecie, szybko przyni\u00f3s\u0142by \u017c\u0105danie niepodleg\u0142o\u015bci, przekre\u015blaj\u0105c deklaracje Dalajlamy o pozostaniu w Chinach. Druga strona, r\u00f3wnie emocjonalnie i \u201edemokratycznie\u201d, stanie murem w obronie terytorialnej integralno\u015bci, co sko\u0144czy si\u0119 wojn\u0105 Chi\u0144czyk\u00f3w z Tybeta\u0144czykami (i innymi mniejszo\u015bciami, pragn\u0105cymi wybi\u0107 si\u0119 na niezale\u017cno\u015b\u0107) z op\u0142akanymi skutkami dla ka\u017cdego. Tybeta\u0144czycy strac\u0105 na tym wszystko, a do Chin wr\u00f3ci faszyzm.<\/p>\n
Widz\u0119 to tak, poniewa\u017c przej\u015bciu od autorytaryzmu do demokracji przedstawicielskiej towarzyszy cz\u0119sto \u201esyndrom placu\u201d oraz skrajne interakcje elit, mas i medi\u00f3w. Elity walcz\u0105 o wp\u0142ywy i pod\u017cegaj\u0105c za po\u015brednictwem medi\u00f3w, wywo\u0142uj\u0105 wrzenie t\u0142umu, to wiwatuj\u0105cego, to zn\u00f3w zaciskaj\u0105cego pi\u0119\u015bci. Transformacja otwiera przed \u015brodkami masowego przekazu i partiami politycznymi przestrze\u0144, w kt\u00f3rej nie ukszta\u0142towa\u0142y si\u0119 jeszcze mechanizmy kontroli i r\u00f3wnowagi. Stronnictwa si\u0119 okopuj\u0105 i walcz\u0105 o g\u0142osy. Ka\u017cdy przeci\u0105ga strun\u0119, przez co kanalizuje emocje spo\u0142eczne. Media oraz nowoczesne \u015brodki komunikacji b\u0142yskawicznie podgrzewaj\u0105 atmosfer\u0119 i politykom pozostaje tylko do\u0142\u0105czy\u0107 do t\u0142umu, zapominaj\u0105c o racjonalnym my\u015bleniu. \u201eSyndrom placu\u201d jest wa\u017cnym elementem wsp\u00f3\u0142czesnych transformacji ustrojowych, kt\u00f3rym cz\u0119sto towarzysz\u0105 konflikty etniczne. Je\u015bli Tybet nie chce pogr\u0105\u017cy\u0107 si\u0119 w krwawym konflikcie na wz\u00f3r Bo\u015bni, musi unika\u0107 takich pu\u0142apek i powa\u017cnie my\u015ble\u0107 o demokracji, a nie powtarza\u0107 politycznie poprawne frazesy.<\/p>\n
Na \u015bwiecie istniej\u0105 zdrowe demokracje, co nie znaczy, \u017ce ten model pasuje do ka\u017cdych warunk\u00f3w spo\u0142ecznych. Kopiowana bezrefleksyjnie, demokracja rzadko wydaje dobre owoce. \u0141atwo si\u0119 o tym przekona\u0107, gdy\u017c si\u0119gaj\u0105c po ten sam wzorzec, jedne pa\u0144stwa uzyskaj\u0105 demokracj\u0119, drugie jej fasad\u0119, a jeszcze inne pozostaj\u0105 w istocie autorytarne. To wystarcza za ca\u0142e filozofowanie na ten temat. Skoro przy byle b\u0142ahostce por\u00f3wnujemy i przebieramy w opcjach, jak m\u00f3g\u0142by istnie\u0107 jeden model przemian spo\u0142ecznych?<\/p>\n
Jak\u0105 demokracj\u0119 ma w\u0142a\u015bciwie tybeta\u0144ska diaspora? Na papierze jest to kopia zachodniego modelu przedstawicielskiego. Je\u015bli s\u0105 jakie\u015b r\u00f3\u017cnice, sprowadzaj\u0105 si\u0119 do dodania do polityki religii. To krok naprz\u00f3d czy wstecz? Dyskutuj\u0105 o tym sami uchod\u017acy. Wdro\u017cony system (jak z metod\u0105 gotowania ry\u017cu) wywo\u0142uje inercj\u0119. W jego \u0142onie powstaj\u0105 grupy interesu, stoj\u0105ce na stra\u017cy zasad, kt\u00f3rym zawdzi\u0119czaj\u0105 swoje uprzywilejowanie. Czasem robi\u0105 to tak skutecznie, \u017ce zmiana wymaga rewolucji, czyli uchylenia zasad starego porz\u0105dku i wprowadzenia nowych.<\/p>\n
Istniej\u0105 dwa rodzaje rewolucji: oddolne i odg\u00f3rne. Pierwsze polegaj\u0105 na obaleniu starej w\u0142adzy i ustanowieniu nowej, co cz\u0119sto wi\u0105\u017ce si\u0119 z gwa\u0142townymi i bardzo kosztownymi niepokojami. W wariancie drugim sprawuj\u0105cy w\u0142adz\u0119 zaprowadzaj\u0105 tak zwane reformy, kt\u00f3re faktycznie tak\u017ce s\u0105 rewolucj\u0105, poniewa\u017c znosz\u0105 obowi\u0105zuj\u0105ce zasady i zast\u0119puj\u0105 je nowymi. P\u0142aci si\u0119 za to o wiele ni\u017csz\u0105 cen\u0119, o ile, rzecz jasna, umie si\u0119 zrezygnowa\u0107 z w\u0142asnej korzy\u015bci i dzi\u0119ki m\u0105dro\u015bci, zr\u0119czno\u015bci oraz dalekowzroczno\u015bci przezwyci\u0119\u017cy\u0107 op\u00f3r uprzywilejowanych. Tyle \u017ce taki przyw\u00f3dca zdarza si\u0119 raz na sto, je\u015bli nie tysi\u0105c lat.<\/p>\n
Uwa\u017cam Dalajlam\u0119 za cz\u0142owieka, kt\u00f3ry mo\u017ce odegra\u0107 tak\u0105 rol\u0119. Jedynym powodem, dla kt\u00f3rego chcia\u0142em przyjrze\u0107 si\u0119 z bliska procesowi demokratyzacji diaspory, by\u0142a jego obecno\u015b\u0107 w Indiach. Niezale\u017cnie od tego, jak sko\u0144czy si\u0119 ich eksperyment, bez Dalajlamy nawet by si\u0119 nie zacz\u0105\u0142.<\/p>\n
Powiedzia\u0142em wi\u0119c Lodiemu, \u017ce \u201echo\u0107 nie nazywam ju\u017c Dalajlamy kluczem do sprawy Tybetu i m\u00f3wi\u0119, \u017ce kluczem do jej rozwi\u0105zania jest demokracja, moim zdaniem tylko on mo\u017ce zdecydowa\u0107 o jej powodzeniu. Taka demokracja b\u0119dzie nie tylko rozwi\u0105zaniem dla diaspory, ale tak\u017ce dla Tybetu, a by\u0107 mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c dla spo\u0142ecze\u0144stwa chi\u0144skiego, co czyni jej wk\u0142ad globalnym. Innymi s\u0142owy Dalajlama to klucz do tybeta\u0144skiej demokracji, czyli klucz do klucza do rozwi\u0105zania sprawy Tybetu\u201d.<\/p>\n
Wydaje mi si\u0119, \u017ce to formu\u0142a satysfakcjonuj\u0105ca dla wszystkich. Czekaj\u0105c w Stanach Zjednoczonych na wyjazd do Indii, wielokrotnie odwiedza\u0142em Lodiego i jad\u0142em to, co ugotowa\u0142a jego \u017cona. Cz\u0119sto przyjmowa\u0142 wa\u017cnych go\u015bci, mniejsza o nazwiska, mo\u017ce nie ameryka\u0144skich dyplomat\u00f3w, ale na przyk\u0142ad indyjskich ministr\u00f3w, odpowiedzialnych za sprawy obronno\u015bci. Przy ka\u017cdej okazji m\u00f3wi\u0142em o modelu stopniowej demokracji i cho\u0107 nie wiem, jak m\u00f3g\u0142by pom\u00f3c, jest osob\u0105 niezwykle wp\u0142ywow\u0105 i jego poparcie zawsze co\u015b znaczy.<\/p>\n
Niestety mogli\u015bmy rozmawia\u0107 wy\u0142\u0105cznie za po\u015brednictwem t\u0142umaczy. Z regu\u0142y nie jest to problemem, ale gdy omawia si\u0119 szczeg\u00f3\u0142owo wa\u017cne kwestie, jako\u015b\u0107 t\u0142umaczenia ma znaczenie decyduj\u0105ce. Podczas czterotygodniowej wizyty w Stanach Zjednoczonych w 2002 roku towarzyszy\u0142 mi zawodowy t\u0142umacz z Departamentu Stanu. Uwa\u017ca\u0142em, \u017ce jest bardzo kompetentny, ale na po\u017cegnanie powiedzia\u0142, \u017ce by\u0142 w stanie prze\u0142o\u017cy\u0107 tylko 85 procent moich idei. Strach my\u015ble\u0107, co mog\u0142o si\u0119 tam nie zmie\u015bci\u0107. W rozmowach z Lodim uczestniczy\u0142o dw\u00f3ch t\u0142umaczy, kt\u00f3rzy zmieniali si\u0119 i uzupe\u0142niali. Jeden pracowa\u0142 kiedy\u015b na Centralnym Uniwersytecie Narodowo\u015bci w Pekinie, ale \u017caden nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 poprawnie wys\u0142owi\u0107 po chi\u0144sku. Boj\u0119 si\u0119, \u017ce w z\u0142ym t\u0142umaczeniu idea demokracji stopniowej mo\u017ce by\u0107 zupe\u0142nie nieprzenikniona. Lodi Gjari wyra\u017anie mia\u0142 z ni\u0105 k\u0142opot do ostatniego dnia, ale to, co powiedzia\u0142 wtedy, brzmia\u0142o jak poezja.<\/p>\n
\u201eWidz\u0119, \u017ce jeste\u015b ekspertem od demokracji stopniowej, ale czy nad\u0105\u017cy za tob\u0105 ucze\u0144? Mnie \u2013 jak w buddyzmie tantrycznym \u2013 zabrak\u0142o b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa i tego szcz\u0119\u015bcia nie mia\u0142em, niemniej z pewno\u015bci\u0105 wykorzysta\u0142em twoj\u0105 obecno\u015b\u0107 i t\u0119 sposobno\u015b\u0107 do pog\u0142\u0119bienia swojego zrozumienia. W ka\u017cdym razie tak mi si\u0119 zdaje! W tradycji buddyzmu tybeta\u0144skiego mamy termy<\/em>, \u201eukryte skarby\u201d. Do ich odkrycia trzeba dakini<\/em> \u2013 kt\u00f3r\u0105 ju\u017c sobie zjedna\u0142e\u015b \u2013 oraz Opiekuna Dharmy, i t\u0119 rol\u0119 mog\u0119 wzi\u0105\u0107 na siebie ja. Dzi\u015b zaczyna si\u0119 Saga Da\u0142a<\/em>, uznajmy to wi\u0119c za dobr\u0105 wr\u00f3\u017cb\u0119\u201d.<\/p>\nSaga Da\u0142a jest \u015bwi\u0119tym miesi\u0105cem tybeta\u0144skiego kalendarza, upami\u0119tniaj\u0105cym narodziny, przebudzenie i parinirwan\u0119 Buddy Siakjamuniego. Termy to szczeg\u00f3lne, ukryte tantryczne skarby, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 ostatni\u0105 nadziej\u0105 tybeta\u0144skiej tradycji buddyjskiej, poniewa\u017c nie da si\u0119 ich zniszczy\u0107! Przybieraj\u0105 posta\u0107 pos\u0105g\u00f3w czy niebia\u0144skiego nektaru, ale przede wszystkim nauk buddyjskich, kt\u00f3re mo\u017ce ujawni\u0107 w wyznaczonym czasie jedynie odpowiedni odkrywca, terton<\/em>. Swoj\u0105 metafor\u0105 Lodi Gjari zrobi\u0142 wi\u0119c ze mnie nauczyciela tajemnej Dharmy, a z Oser jego nieodzown\u0105 partnerk\u0119, dakini\u0119. Spisa\u0142em te s\u0142owa i wys\u0142a\u0142em \u017conie, kt\u00f3rej zrobi\u0142y wielk\u0105 przyjemno\u015b\u0107. No i my\u015bl\u0119 sobie, \u017ce mam pot\u0119\u017cnego Opiekuna w Dharmie.<\/p>\n <\/p>\n
<\/p>\n
Przypis: Moje zapiski (fragment wspomnie\u0144) ko\u0144cz\u0105 si\u0119 w tym miejscu. Gdyby nie \u015bmier\u0107 Lodiego Gjari<\/a> \u2013 kt\u00f3ry zaprosi\u0142 mnie p\u00f3\u017aniej do wsp\u00f3lnego napisania rozdzia\u0142u jego ksi\u0105\u017cki \u2013 zosta\u0142yby pewnie na dysku.<\/p>\n30 pa\u017adziernika 2018<\/p>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Lodi Gjari jest jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych postaci tybeta\u0144skiej diaspory. Jako \u201especjalny wys\u0142annik\u201d Dalajlamy odpowiada za dwie kluczowe kwestie: stosunki ze Stanami Zjednoczonymi i kontakty z Chinami. Te pierwsze \u2013 w gruncie rzeczy najwa\u017cniejsze paliwo Tybetu na wychod\u017astwie \u2013 s\u0105 w\u0142a\u015bciwie jego wy\u0142\u0105czn\u0105 domen\u0105. Mieszkaj\u0105c tam od kilkudziesi\u0119ciu lat, Lodi Gjari nawi\u0105za\u0142 kontakty z niezliczonymi przedstawicielami […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7375,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,8],"tags":[49,25,24,26,58],"class_list":["post-7370","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-chinczykow","tag-dalajlama","tag-dialog","tag-diaspora","tag-polityka","tag-swiat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7370","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7370"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7370\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10276,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7370\/revisions\/10276"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7375"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7370"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7370"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7370"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}