Nie przeczyta\u0142am jeszcze ksi\u0105\u017cki \u201eKiedy wzleci \u017celazny ptak: 1956\u20131962, tajna wojna w Tybecie\u201d Li Jianglin, chi\u0144skiej pisarki mieszkaj\u0105cej w Stanach Zjednoczonych. Znam tylko dost\u0119pny w internecie wst\u0119p autorki i kilka recenzji. Odzywam si\u0119 z powodu jednego zdania ze wspomnianej przedmowy:<\/p>\n
\u201eOd po\u0142owy lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych do pocz\u0105tk\u00f3w nast\u0119pnej dekady w po\u0142udniowych i p\u00f3\u0142nocno-zachodnich regionach Chin toczy\u0142a si\u0119 za\u017carta wojna na terenach zamieszkiwanych przez Tybeta\u0144czyk\u00f3w, czyli we wsp\u00f3\u0142czesnym tak zwanym \u00bbTybeta\u0144skim Regionie Autonomicznym\u00ab oraz \u00bbziemiach tybeta\u0144skich nale\u017c\u0105cych do czterech s\u0105siednich prowincji\u00ab. Po jednej stronie walczy\u0142y wyposa\u017cone w nowoczesn\u0105 bro\u0144 oddzia\u0142y polowe Armii Ludowo-Wyzwole\u0144czej oraz doskonale wyszkolona milicja ludowa, po drugiej za\u015b tybeta\u0144scy koczownicy, mnisi i gar\u015b\u0107 oficjeli, uzbrojonych w swojskie karabiny i miecze\u201d.<\/p>\n
<\/p>\n
Jako Tybetanka jestem wdzi\u0119czna Li Jianglin za jej badania i nag\u0142o\u015bnienie tego rozdzia\u0142u historii. Niemniej, b\u0142agam, tamte wydarzenia nie by\u0142y \u201ewojn\u0105\u201d, a masakr\u0105. Co wi\u0119cej, nie mia\u0142y miejsca w \u201epo\u0142udniowych i p\u00f3\u0142nocno-zachodnich regionach Chin\u201d, tylko w trzech tybeta\u0144skich dzielnicach: Amdo, U-Cang i Kham.<\/p>\n
Jak napisa\u0142 niedawno prof. Elliot Sperling z <\/span>University of Indiana w eseju zatytu\u0142owanym \u201eLiczenie zw\u0142ok\u201d: \u201eWysoka \u015bmiertelno\u015b\u0107 Tybeta\u0144czyk\u00f3w w latach 1950\u201375 nie podlega dyskusji. (\u2026) Oczywi\u015bcie nie poznamy dok\u0142adnych liczb bez swobodnego dost\u0119pu do chi\u0144skich archiw\u00f3w, nie wolno jednak kwestionowa\u0107 faktu masowej rzezi\u201d.<\/p>\n Dowodem s\u0105 cho\u0107by upiorne zdj\u0119cia czaszek i ko\u015bci z odkopanego niedawno masowego grobu w okr\u0119gu Nangczen, w Khamie (obecnie prowincja Qinghai). Okoliczni mieszka\u0144cy m\u00f3wi\u0105, \u017ce to szcz\u0105tki mnich\u00f3w wyr\u017cni\u0119tych w 1958 roku. W artykule znalaz\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wykres, pokazuj\u0105cy stosunek liczby kobiet i m\u0119\u017cczyzn, sporz\u0105dzony na podstawie oficjalnych danych z chi\u0144skiego spisu ludno\u015bci w 1982 roku. \u201eNa P\u0142askowy\u017cu Tybeta\u0144skim \u2013 czytamy w opisie \u2013 wyst\u0105pi\u0142y dysproporcje, kt\u00f3re t\u0142umaczy\u0107 mo\u017cna tylko walkami zbrojnymi. W \u017cadnym innym regionie Chi\u0144skiej Republiki Ludowej liczba kobiet nie przewy\u017csza\u0142a tak dramatycznie liczby m\u0119\u017cczyzn\u201d.<\/p>\n Rozmawiaj\u0105c i dzi\u015b z mieszka\u0144cami Amdo, zar\u00f3wno starszymi, jak i m\u0142odymi, cz\u0119sto s\u0142ysz\u0119 s\u0142owa ngabczu ngabge (co znaczy \u201e1958\u201d) czy po prostu ngabge (\u201e58\u201d). W tym w\u0142a\u015bnie roku chi\u0144skie wojsko i pa\u0144stwo zgotowa\u0142y Tybetowi, a zw\u0142aszcza Amdo, tragedi\u0119, kt\u00f3ra odcisn\u0119\u0142a pi\u0119tno dos\u0142ownie na ka\u017cdej rodzinie i g\u0142\u0119boko zapad\u0142a w tybeta\u0144sk\u0105 pami\u0119\u0107. \u201eNgabge\u201d nazywa si\u0119 tu nawet rewolucj\u0119 kulturaln\u0105 \u2013 s\u0142owo to sta\u0142o si\u0119 synonimem ka\u017cdego nieszcz\u0119\u015bcia, kt\u00f3re spad\u0142o na nas po \u201ewyzwoleniu\u201d. <\/span><\/p>\n Li Jianglin powiedzia\u0142a te\u017c w wywiadzie dla telewizji New Tang Dynasty: \u201eJe\u015bli idzie o Tybet, wojna w tym regionie by\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 kampanii Komunistycznej Partii Chin o obj\u0119cie w\u0142adzy i ustanowienie re\u017cimu politycznego. Wszystko, co si\u0119 tam dzia\u0142o, nie r\u00f3\u017cni\u0142o si\u0119 w zasadzie od wypadk\u00f3w na ziemiach chi\u0144skich\u201d. Autorka \u2013 podsumowuje NTD TV \u2013 \u201epowiedzia\u0142a naszemu dziennikarzowi, \u017ce przemoc, opresja i zag\u0142ada wierze\u0144, kt\u00f3re partia komunistyczna przynios\u0142a Tybeta\u0144czykom, by\u0142y w istocie takie same, jak w innych rejonach Chin\u201d. Tak zwany \u201ekonflikt mi\u0119dzy Hanami a Tybeta\u0144czykami\u201d jest wi\u0119c w gruncie rzeczy \u201ekonfliktem mi\u0119dzy KPCh a Tybeta\u0144czykami\u201d (gwoli \u015bcis\u0142o\u015bci, sama Li u\u017cy\u0142a tu s\u0142owa \u201eproblemy\u201d).<\/p>\n W tej sprawie w \u017cadnym razie nie mog\u0119 si\u0119 z ni\u0105 zgodzi\u0107: wypadki w tak zwanych \u201erejonach Chin\u201d by\u0142y niepokojami wewn\u0119trznymi, podczas gdy w Tybecie mia\u0142a miejsce chi\u0144ska inwazja i okupacja. Gdyby faktycznie nie by\u0142o tu \u017cadnej r\u00f3\u017cnicy, Mao Zedong mia\u0142by powszechnie uznawan\u0105 racj\u0119, utrzymuj\u0105c, \u017ce \u201ew ostatecznym rachunku walka narodowa jest kwesti\u0105 walki klasowej\u201d, a najazdy, okupacje i kolonializm zyska\u0142yby nowe, pompatyczne uzasadnienie. Poza tym, czy s\u0142owa \u201ekonflikt\u201d albo \u201eproblemy\u201d nie s\u0105 w tym kontek\u015bcie aby zbyt \u0142agodne i dalekie od prawdy? Czy mamy nimi tak\u017ce okre\u015bla\u0107 na przyk\u0142ad zag\u0142ad\u0119 \u017byd\u00f3w z r\u0105k niemieckich hitlerowc\u00f3w?<\/p>\n Przedstawiciele chi\u0144skich grup prodemokratycznych nieodmiennie podkre\u015blaj\u0105, \u017ce nie ma mowy o etnicznych prze\u015bladowaniach Tybeta\u0144czyk\u00f3w, tylko o politycznych represjach partii komunistycznej, kt\u00f3re w takim samym stopniu dotykaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c Han\u00f3w. Ten zawzi\u0119ty up\u00f3r w istocie sprowadza si\u0119 do powtarzania frazes\u00f3w re\u017cimu, wedle kt\u00f3rego Tybet \u201eby\u0142 od wiek\u00f3w cz\u0119\u015bci\u0105 Chin\u201d \u2013 tyle \u017ce podlanych demokratycznym sosem. Tu z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 rozumiemy i czytamy histori\u0119 zupe\u0142nie inaczej. Tybeta\u0144czyk\u00f3w mierzi to, \u017ce r\u00f3wnie\u017c chi\u0144scy demokraci s\u0105 g\u0142usi na ich zdanie, jakby ten ustr\u00f3j dawa\u0142 im nowy, lepszy tytu\u0142 do narzucania nam imperialnej wizji Wielkich Chin.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Lhasa, 1 listopada 2012<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>\n