{"id":7998,"date":"2019-02-21T06:21:13","date_gmt":"2019-02-21T05:21:13","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hfhr.org.pl\/tybet\/?p=7998"},"modified":"2021-05-25T09:36:17","modified_gmt":"2021-05-25T07:36:17","slug":"oser-turkiestan-wschodni-w-tybetanskich-oczach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=7998","title":{"rendered":"Oser: Turkiestan Wschodni tybeta\u0144skimi oczami"},"content":{"rendered":"

Taki tytu\u0142 nada\u0142am swoim szcz\u0105tkowym notatkom sprzed pi\u0119tnastu lat, z 2003 roku. Robi\u0142am zdj\u0119cia i zapiski przez ca\u0142\u0105 drog\u0119. Nasza podr\u00f3\u017c trwa\u0142a nieca\u0142e dwa tygodnie, ale odwiedzi\u0142am kilkana\u015bcie miejscowo\u015bci w Nanjiangu (czyli Po\u0142udniowym Xinjiangu), tych wszystkich Hotan\u00f3w, Turpan\u00f3w, Jeken\u00f3w i Kaszgar\u00f3w, kt\u00f3rych nazwy dzwoni\u0105 mi w uszach do dzisiaj. Notatki urywaj\u0105 si\u0119 jednak w po\u0142owie. Najpierw my\u015bla\u0142am, \u017ce do nich wr\u00f3c\u0119 i wszystko doko\u0144cz\u0119. Chcia\u0142am odwiedzi\u0107 inne miejsca, ca\u0142\u0105 p\u00f3\u0142noc, Urumczi \u2013 i przez my\u015bl mi nie przesz\u0142o, \u017ce moja pierwsza wizyta w Turkiestanie Wschodnim b\u0119dzie zapewne ostatni\u0105. Nie dlatego, \u017ce nie chc\u0119, ale z uwagi na sytuacj\u0119. W 2009 roku Wang Lixiong wyda\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 Moje zachodnie Chiny, wasz Turkiestan Wschodni<\/em><\/a> i bardzo chcia\u0142 mnie tam zn\u00f3w zabra\u0107, ale znajomi stanowczo to odradzali, prosz\u0105c o poczekanie na bardziej sprzyjaj\u0105ce okoliczno\u015bci albo na lepszy moment. I tak czekamy do dzisiaj. Ka\u017cde te\u017c wie, \u017ce sytuacja zmienia si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na gorsze. G\u0142os\u00f3w przyjaci\u00f3\u0142 nie s\u0142yszeli\u015bmy od bardzo dawna.<\/p>\n

<\/p>\n

Kiedy wr\u00f3ci\u0142am do swoich notatek, \u017ceby napisa\u0107 o Turkiestanie dla Radia Wolna Azja, odkopa\u0142am te\u017c zdj\u0119cia ujgurskich dzieci z Kaszgaru. Przeszed\u0142 mnie dreszcz. Pi\u0119tna\u015bcie lat. Ci ch\u0142opcy i dziewcz\u0119ta s\u0105 ju\u017c doro\u015bli. Jak si\u0119 im wiedzie? Czy tak\u017ce musieli opu\u015bci\u0107 stare miasto w imi\u0119 \u201emodernizacji\u201d? B\u0119d\u0105c tak daleko od tamtego \u015bwiata, mo\u017cna si\u0119 wy\u0142\u0105cznie martwi\u0107. Wang Lixiong w\u0142a\u015bnie z \u017calem odm\u00f3wi\u0142 niemieckim dziennikarzom, kt\u00f3rzy chcieli rozmawia\u0107 o Turkiestanie Wschodnim, t\u0142umacz\u0105c, \u017ce nie by\u0142 tam od dwunastu lat, wi\u0119c nie ma o niczym poj\u0119cia, a w obliczu ca\u0142kowitej blokady ka\u017cdy komentarz wydaje si\u0119 zwyczajnie nieodpowiedzialny.<\/p>\n

Moje stare notatki nie urywaj\u0105 si\u0119 przecie\u017c bez powodu. W rzeczy samej przyczyna by\u0142a bardzo osobista i wi\u0105za\u0142a si\u0119 z wydanymi w tym samym 2003 roku Zapiskami tybeta\u0144skimi<\/em>. Trudno uwierzy\u0107, \u017ce wypatrzy\u0142am je w ksi\u0119garni w Hotanie. Nietrudno sobie wyobrazi\u0107, \u017ce dla autorki dok\u0142adnie dw\u00f3ch ksi\u0105\u017cek by\u0142o to wielkie prze\u017cycie. W dodatku okaza\u0142o si\u0119, \u017ce maj\u0105 tylko jeden egzemplarz. Dlaczego? Sprzedawczyni wyja\u015bni\u0142a, \u017ce zamawiali j\u0105 drugi raz. W ka\u017cdej paczce przysz\u0142o pi\u0119\u0107 sztuk. Uzna\u0142am, \u017ce mam w Hotanie dziewi\u0119cioro bliskich przyjaci\u00f3\u0142 i postanowi\u0142am zafundowa\u0107 sobie dziesi\u0105tego. Zap\u0142aci\u0142am i poprosi\u0142am ksi\u0119garni\u0119 \u201eNowe Chiny\u201d o przystawienie okoliczno\u015bciowego czerwonego stempla. Obdarowany spojrza\u0142 mi w oczy i powiedzia\u0142: \u201eProsz\u0119, prosz\u0119. Tybetanka i pisze po chi\u0144sku\u201d.<\/p>\n

Po powrocie z Turkiestanu Wschodniego moje \u017cycie zdominowa\u0142a gwa\u0142towna, niepoj\u0119ta burza wok\u00f3\u0142 Zapisk\u00f3w<\/em>, przez kt\u00f3r\u0105 nigdy nie wr\u00f3ci\u0142am do notatek z tamtej podr\u00f3\u017cy. Wszystko kot\u0142owa\u0142o si\u0119 dziewi\u0119\u0107 miesi\u0119cy i ucich\u0142o dopiero w czerwcu 2004 roku, tyle \u017ce wcze\u015bniej wyrzucono mnie z pracy. Wang Lixiong napisa\u0142 o tym esej, kt\u00f3ry zatytu\u0142owa\u0142 \u201eTybet w obliczu dwojakiego imperializmu<\/a>\u201d.<\/p>\n

 <\/p>\n

(…) Zapiski tybeta\u0144skie s\u0105 antologi\u0105 opowiada\u0144 Oser. Jako pierwsze opublikowa\u0142o je wydawnictwo Huacheng z Guangzhou w prowincji Guangdong w 2003 roku. Poniewa\u017c ksi\u0105\u017cka dobrze si\u0119 sprzedawa\u0142a, przygotowano drugie wydanie. Wtedy te\u017c zainteresowa\u0142a si\u0119 ni\u0105 cenzura. Departament Frontu Jedno\u015bci Komunistycznej Partii Chin uzna\u0142, \u017ce tomik zawiera \u201epowa\u017cne b\u0142\u0119dy polityczne\u201d. Za oskar\u017ceniem posz\u0142o polecenie, by ksi\u0105\u017ck\u0105 zaj\u0119li si\u0119 ludzie odpowiedzialni za prac\u0119 ideologiczn\u0105 w Tybecie. Jednocze\u015bnie zakazano sprzeda\u017cy <\/em>Zapisk\u00f3w w Tybeta\u0144skim Regionie Autonomicznym (TRA), a wkr\u00f3tce potem Biuro ds. Dziennikarstwa i Publikacji prowincji Guangdong umie\u015bci\u0142o je na indeksie. Stowarzyszenie Literackie, pracodawca Oser, zrecenzowa\u0142o ksi\u0105\u017ck\u0119 na pi\u015bmie: \u201eWyolbrzymia i idealizuje pozytywn\u0105 rol\u0119 religii w \u017cyciu spo\u0142ecznym. Poszczeg\u00f3lne eseje \u015bwiadcz\u0105 o wierze i czci autorki dla Dalaja. Niekt\u00f3re fragmenty obna\u017caj\u0105 ciasne, nacjonalistyczne my\u015blenie oraz zawieraj\u0105 opinie, kt\u00f3re szkodz\u0105 jedno\u015bci i solidarno\u015bci naszego pa\u0144stwa. Pewne tre\u015bci ca\u0142kowicie przes\u0142aniaj\u0105 wielkie osi\u0105gni\u0119cia Tybeta\u0144skiej Reformy w ostatnich dekadach, epatuj\u0105c nostalgi\u0105 za starym Tybetem bez odwo\u0142ania do konkretnych przyk\u0142ad\u00f3w. W ksi\u0105\u017cce znalaz\u0142y si\u0119 b\u0142\u0119dne oceny, brak w niej te\u017c s\u0142usznych zasad politycznych; autorka porzuci\u0142a odpowiedzialno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105, kt\u00f3rej wymaga si\u0119 od pisarzy wsp\u00f3\u0142czesnych, oraz utraci\u0142a polityczne zaanga\u017cowanie na rzecz post\u0119powego ruchu cywilizacyjnego\u201d.<\/em><\/p>\n

Oficjalne zarzuty wobec <\/em>Zapisk\u00f3w przedstawi\u0142 r\u00f3wnie\u017c Shi Jifeng, dyrektor Centralnego Biura ds. Dziennikarstwa i Publikacji: \u201eKsi\u0105\u017cka s\u0142awi XIV Dalajlam\u0119 i XVII Karmap\u0119 oraz zach\u0119ca do czci i wiary religijnej. To powa\u017cne b\u0142\u0119dy polityczne i \u015bwiatopogl\u0105dowe. W niekt\u00f3rych rozdzia\u0142ach autorka zapuszcza si\u0119, do pewnego stopnia, na grz\u0105ski grunt polityczny. W rozdziale \u00bbNima Cering<\/a>\u00ab opisuje, na przyk\u0142ad, rozterki znanego duchownego o tym imieniu, kt\u00f3ry zetkn\u0105\u0142 si\u0119 z poparciem dla Dalaja na konferencji mi\u0119dzynarodowej. Autorka najwyra\u017aniej nie rozumie istoty separatyzmu i kwestii promowania niepodleg\u0142o\u015bci Tybetu przez Dalaja. Rozdzia\u0142 \u00bbTenzin i jego synowie\u00ab obna\u017ca natomiast b\u0142\u0119dn\u0105 interpretacj\u0119 konfliktu chi\u0144sko-tybeta\u0144skiego w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych\u201d (Biuletyn wydawniczy, 23 lutego 2004).<\/em><\/p>\n

(…) Kiedy <\/em>Zapiski trafi\u0142y na indeks, Oser bra\u0142a udzia\u0142 w seminarium dla redaktor\u00f3w, zorganizowanym przez Instytut Literacki Luxun w Pekinie. Stowarzyszenie Literackie TRA zamierza\u0142o awansowa\u0107 j\u0105 na zast\u0119pc\u0119 naczelnego Literatury Tybeta\u0144skiej, ale gdy tylko zacz\u0119\u0142y si\u0119 k\u0142opoty z ksi\u0105\u017ck\u0105, natychmiast zawieszono jej udzia\u0142 w kursie i kazano wraca\u0107 do Lhasy, gdzie powo\u0142ano dla niej \u201egrup\u0119 pomocy i nauczania\u201d, kt\u00f3ra mia\u0142a si\u0119 zaj\u0105\u0107 jej \u201eedukacj\u0105 w my\u015bleniu\u201d. Oser kazano \u201eprzeprowadzi\u0107 kontrol\u0119\u201d i \u201eprzeskoczy\u0107 p\u0142otek\u201d.<\/em><\/p>\n

(…) Do tej pory wymierzono jej nast\u0119puj\u0105ce kary: po pierwsze, z powodu dobrowolnej rezygnacji odebrano etat i pensj\u0119 w Stowarzyszeniu Literackim TRA; po drugie, skonfiskowano przyznane mieszkanie (chwilowo mieszka z matk\u0105); po trzecie, anuluj\u0105c ubezpieczenie zdrowotne i emerytalne, pozbawiono wszelkich \u015bwiadcze\u0144; po czwarte, zakazano ubiegania si\u0119 o paszport. W ten spos\u00f3b, cho\u0107 nie zosta\u0142a wtr\u0105cona do wi\u0119zienia, zabrano Oser wszystko, co mo\u017cna by\u0142o odebra\u0107.<\/em><\/p>\n

Ludziom \u017cyj\u0105cym w wolnych krajach lub w Chinach w\u0142a\u015bciwych mo\u017ce by\u0107 trudno poj\u0105\u0107, co oznacza taka kara dla Tybeta\u0144czyka. Spo\u0142ecze\u0144stwo chi\u0144skie jest ju\u017c na tyle r\u00f3\u017cnorodne, \u017ce stwarza rozmaite mo\u017cliwo\u015bci. Poza oficjalnym systemem powsta\u0142a przestrze\u0144, w kt\u00f3rej da si\u0119 nie tylko \u017cy\u0107, ale i prosperowa\u0107. Tymczasem modernizacji Tybetu i jego spo\u0142ecze\u0144stwa przy\u015bwieca\u0142 jeden cel \u2013 ca\u0142kowite uzale\u017cnienie finansowe od Pekinu. W Tybecie nie istnieje stratyfikacja spo\u0142eczna. Poza klasztorami, kt\u00f3re stanowi\u0105 jedyny wyj\u0105tek, niemal wszyscy intelektuali\u015bci i ludzie kultury wprz\u0119gni\u0119ci s\u0105 w system. Innymi s\u0142owy, o pracy w tej sferze mo\u017ce marzy\u0107 tylko ten, kto jest jego cz\u0119\u015bci\u0105 \u2013 bez tego trudno liczy\u0107 nawet na zwi\u0105zanie ko\u0144ca z ko\u0144cem.<\/em><\/p>\n

Zdumiewa\u0142 mnie fakt, \u017ce cho\u0107 dysydenci-intelektuali\u015bci dzia\u0142ali publicznie w Zwi\u0105zku Sowieckim i w Europie Wschodniej, a obecnie s\u0105 r\u00f3wnie\u017c aktywni w Chinach w\u0142a\u015bciwych, w Tybecie \u2013 mimo ogromu cierpie\u0144 narodu, mi\u0119dzynarodowego poparcia i przewodnictwa duchowego \u2013 tak si\u0119 nie dzieje. Dlaczego do tej pory s\u0142yszymy jedynie o milcz\u0105cym oporze w klasztorach lub symbolicznych dzia\u0142aniach lokalnych? My\u015bl\u0119, \u017ce jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych przyczyn jest brak przestrzeni, kt\u00f3ra pozwala\u0142aby tybeta\u0144skim intelektualistom na prze\u017cycie poza granicami uk\u0142adu, zachowuj\u0105cego tam w\u0142adz\u0119 decydowania o \u017cyciu i \u015bmierci jednostki. System, kt\u00f3ry karmi wszystkich ludzi kultury, wszystkich ich r\u00f3wnie\u017c dyscyplinuje. Kiedy przera\u017ca, nie ma szans na rzucenie mu wyzwania. Kultura Tybetu jest dzi\u015b t\u0142amszona przez tak\u0105 w\u0142a\u015bnie kontrol\u0119 wewn\u0119trzn\u0105. Ukaranie Oser ma zapali\u0107 lampki ostrzegawcze innym<\/em>.<\/p>\n

 <\/p>\n

Wang Lixiong opisuje moje prze\u017cycia, ale dla mnie s\u0105 one zamierzch\u0142\u0105 histori\u0105. Prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c, my\u015bl\u0119 o tym z ulg\u0105. Wyrzucenie poza nawias systemu przynios\u0142o mi duchowe ukojenie i uczyni\u0142o ze mnie prawdziwie niezale\u017cn\u0105 pisark\u0119. Bez w\u0105tpienia by\u0142 to najwa\u017cniejszy punkt zwrotny w moim \u017cyciu. Uparte obstawanie przy pisaniu prawdy zmieni\u0142o moj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 w \u015bwiecie, kt\u00f3ry tak\u017ce podlega zmianom. \u201eZa czas\u00f3w dyktatury wiele m\u00f3wi\u0142am. G\u0142\u00f3wnie za spraw\u0105 postanowienia, \u017ce nie b\u0119d\u0119 da\u0107 w ich tr\u0105b\u0119 \u2013 wspomina\u0142a Herta M\u00fcller, odbieraj\u0105c Nagrod\u0119 Nobla. \u2013 Z regu\u0142y mia\u0142o to op\u0142akane konsekwencje. Pisanie zaczyna si\u0119 jednak w ciszy\u201d. W ksi\u0105\u017cce O klownach. Dyktator i Artysta<\/em> Norman Manea pisze: \u201eNie jestem \u00bbdysydentem politycznym\u00ab, kt\u00f3rego we mnie widz\u0105. (…) Chc\u0119 tylko by\u0107 pisarzem w normalnym spo\u0142ecze\u0144stwie i \u017cy\u0107 w prawdzie\u201d.<\/p>\n

Na koniec wr\u00f3c\u0119 jeszcze do Zapisk\u00f3w<\/em>. Jam m\u00f3wi\u0142am, kupi\u0142am ich ostatni egzemplarz w hota\u0144skiej ksi\u0119garni i podarowa\u0142am ujgurskiemu przyjacielowi, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej napisa\u0142 do mnie swoim \u0142amanym mandary\u0144skim:<\/p>\n

\u201eCzytam twoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119. Nima Cering w Norwegii, jak podesz\u0142a do niego dziewczyna, i jest mi bardzo smutno. Nie mog\u0142em nad sob\u0105 zapanowa\u0107 i bardzo p\u0142aka\u0142em. Przeczyta\u0142em to wiele razy. Nie wiem, dlaczego nie mog\u0142em si\u0119 opanowa\u0107, jak czyta\u0142em rozdzia\u0142, w kt\u00f3rym Nima Cering odpowiada m\u0142odej dziewczynie. Rozp\u0142aka\u0142em si\u0119 na ca\u0142y g\u0142os. P\u0142aka\u0142em bardzo d\u0142ugo, bo czu\u0142em, \u017ce co\u015b trafi\u0142o mnie w serce. To nie do zniesienia dla mojego s\u0142abego serca. Chc\u0119 g\u0142o\u015bno krzycze\u0107, ale nie mam odwagi. Tak mi \u017cal\u201d.<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

Za High Peaks Pure Earth<\/a><\/p>\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Taki tytu\u0142 nada\u0142am swoim szcz\u0105tkowym notatkom sprzed pi\u0119tnastu lat, z 2003 roku. Robi\u0142am zdj\u0119cia i zapiski przez ca\u0142\u0105 drog\u0119. Nasza podr\u00f3\u017c trwa\u0142a nieca\u0142e dwa tygodnie, ale odwiedzi\u0142am kilkana\u015bcie miejscowo\u015bci w Nanjiangu (czyli Po\u0142udniowym Xinjiangu), tych wszystkich Hotan\u00f3w, Turpan\u00f3w, Jeken\u00f3w i Kaszgar\u00f3w, kt\u00f3rych nazwy dzwoni\u0105 mi w uszach do dzisiaj. Notatki urywaj\u0105 si\u0119 jednak w po\u0142owie. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8000,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[29,26,46,59],"class_list":["post-7998","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-oser","tag-polityka","tag-sztuka","tag-ujgurzy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7998","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7998"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7998\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11302,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7998\/revisions\/11302"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8000"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7998"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7998"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7998"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}