{"id":8202,"date":"2019-03-21T06:21:09","date_gmt":"2019-03-21T05:21:09","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hfhr.org.pl\/tybet\/?p=8202"},"modified":"2019-06-17T11:24:24","modified_gmt":"2019-06-17T09:24:24","slug":"oser-bez-rozliczenia-rewolucji-kulturalnej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=8202","title":{"rendered":"Oser: Bez rozliczenia rewolucji kulturalnej"},"content":{"rendered":"

Chi\u0144ska dziennikarka \u201eNew York Timesa\u201d, kt\u00f3ra rozmawia\u0142a ze mn\u0105 o rewolucji kulturalnej<\/a> w Tybecie, pyta\u0142a o Tao Changsonga, jednego z najwa\u017cniejszych czerwonogwardzist\u00f3w w Lhasie i dow\u00f3dc\u0119 frakcji \u201erebeliant\u00f3w\u201d.<\/p>\n

Spotka\u0142am si\u0119 z nim dwukrotnie w 2011 roku. Niski, szczup\u0142y sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciolatek wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 tylko strojem: charakterystyczn\u0105 czapk\u0105, kurtk\u0105 i okularami z tamtej epoki. Sprawia\u0142 wra\u017cenie \u0142agodnego i dobrze wychowanego, trudno by\u0142o dostrzec w nim \u015blady w\u0142adczej postaci, o kt\u00f3rej tyle s\u0142ysza\u0142am. Kiedy zaczynali\u015bmy rozmow\u0119 wydawa\u0142 si\u0119 typowym, cichym, introwertycznym chi\u0144skim intelektualist\u0105, lecz szybko si\u0119 zmieni\u0142. Agresywny ton i fanatyczne b\u0142yski w oczach pasowa\u0142y bardziej do tamtego cz\u0142owieka, kt\u00f3rego najwyra\u017aniej przywraca\u0142o do \u017cycia wspomnienie rewolucji kulturalnej. Kiedy nagle wraca\u0142 na chwil\u0119 do tera\u017aniejszo\u015bci, u\u015bmiecha\u0142 si\u0119 przepraszaj\u0105co, ale zaraz zn\u00f3w pogr\u0105\u017ca\u0142 si\u0119 w szokuj\u0105cej, niemniej \u201ewspania\u0142ej\u201d i \u201ewiekopomnej\u201d przesz\u0142o\u015bci. Cz\u0119sto powtarza\u0142 \u201erozumiesz, prawda?\u201d i \u201emam to gdzie\u015b\u201d.<\/p>\n\n\n\n\n\n

Tao Changsong urodzi\u0142 si\u0119 w Yangzhou, w prowincji Jiangsu. W 1960 roku uko\u0144czy\u0142 szko\u0142\u0119 pedagogiczn\u0105 i zg\u0142osi\u0142 si\u0119 na ochotnika do pracy w Tybecie. Zosta\u0142 nauczycielem chi\u0144skiego w Lhaskiej Szkole \u015aredniej. Jego ca\u0142a wiedza o Krainie \u015aniegu pochodzi\u0142a z romantycznej powie\u015bci rewolucyjnej \u201eSiali\u015bmy nasiona mi\u0142o\u015bci\u201d. O Tybeta\u0144czykach wiedzia\u0142 tylko, \u017ce nosz\u0105 za pasami miecze. By\u0142 jednym z za\u0142o\u017cycieli Czerwonej Gwardii w Lhasie i dow\u00f3dc\u0105 Sztabu Rewolucyjnych Rebeliant\u00f3w. Po powo\u0142aniu Komitetu Rewolucyjnego Tybeta\u0144skiego Regionu Autonomicznego w 1968 roku zosta\u0142 jego wiceprzewodnicz\u0105cym (co w dzisiejszych realiach czyni\u0142oby ze\u0144 osob\u0119 numer dwa w lokalnej administracji). Wielokrotnie je\u017adzi\u0142 do Pekinu, gdzie spotyka\u0142 si\u0119 z Zhou Enlaiem, Jiang Qing i innym przyw\u00f3dcami z Komitetu Centralnego.<\/p>\n

W Lhasie dzia\u0142a\u0142y dwie g\u0142\u00f3wne frakcje \u2013 wspomniany \u201esztab rebeliant\u00f3w\u201d oraz Dow\u00f3dztwo Wielkiego Sojuszu Proletariackich Rewolucjonist\u00f3w, w skr\u00f3cie \u201esojusz\u201d \u2013 za\u017carcie walcz\u0105ce o w\u0142adz\u0119. Z czasem \u201esztab\u201d os\u0142ab\u0142, oddaj\u0105c ca\u0142kowit\u0105 kontrol\u0119 \u201esojuszowi\u201d, kt\u00f3rego ludzie zostali u steru nawet po zako\u0144czeniu rewolucji kulturalnej. \u201eRebeliant\u00f3w\u201d odsuni\u0119to, a Tao Changsongowi grozi\u0142o pi\u0119tno \u201etrzech typ\u00f3w\u201d (czyli sprzyjania Linowi Biao, frakcyjnego odchylenia albo z\u0142odziejstwa). Wyszed\u0142 jednak bez wi\u0119kszego szwanku i od po\u0142owy lat osiemdziesi\u0105tych pracowa\u0142 w Tybeta\u0144skiej Akademii Nauk Spo\u0142ecznych, by\u0142 zast\u0119pc\u0105 redaktora naczelnego \u201eStudi\u00f3w Tybeta\u0144skich\u201d oraz wicedyrektorem Tybeta\u0144skiego Instytutu Badawczego. Dzi\u015b jest emerytem, mieszka w Lhasie i Chengdu, dobrze \u017cyje z aparatem.<\/p>\n

Tybet by\u0142 wyj\u0105tkowy, gdy\u017c po zako\u0144czeniu rewolucji kulturalnej nie przeprowadzono tu czystki. Odsuni\u0119to kilka os\u00f3b, ale rozliczeniom po\u0142o\u017cy\u0142a kres wizyta Hu Yaobanga<\/a> w Lhasie w 1980 roku. Dlaczego? Poniewa\u017c w\u015br\u00f3d winnych by\u0142o wielu Tybeta\u0144czyk\u00f3w. Hu uzna\u0142, \u017ce je\u015bli zostan\u0105 sczyszczeni, partia straci oparcie w\u015br\u00f3d miejscowej ludno\u015bci. A na to nie mo\u017cna by\u0142o pozwoli\u0107. Niekt\u00f3rych nie tylko nie poci\u0105gni\u0119to do odpowiedzialno\u015bci, ale wr\u0119cz awansowano. W zwi\u0105zku z tym aparatczycy, kt\u00f3rzy zaczynali kariery w czasie rewolucji kulturalnej, wci\u0105\u017c s\u0105 tu u \u017c\u0142oba, skutecznie uniemo\u017cliwiaj\u0105c rozwi\u0105zanie tak zwanego \u201eproblemu Tybetu\u201d.<\/p>\n

Dziennikarka pyta\u0142a mnie, czy Tao Changsong chcia\u0142 rozmawia\u0107 o przesz\u0142o\u015bci. Prawd\u0119 powiedziawszy, bardzo. Pracowa\u0142am jeszcze w stowarzyszeniu literackim<\/a> i us\u0142ysza\u0142am, jak kto\u015b o nim m\u00f3wi\u0142. Znalaz\u0142am numer i zadzwoni\u0142am. Ku mojemu zaskoczeniu natychmiast zgodzi\u0142 si\u0119 na spotkanie. Rozmawiali\u015bmy kilka godzin i zaprosi\u0142 mnie nawet na kolacj\u0119. Nie pokaza\u0142am mu wtedy zdj\u0119\u0107 ojca (na jednym stoi pod portretem Mao w swojej czapce i okularach podczas \u201erewolucyjnego\u201d przemianowania pa\u0142acu Norbulingka na \u201ePark Ludowy\u201d). Zapyta\u0142, dlaczego chc\u0119 przeprowadzi\u0107 z nim wywiad. Odpowiedzia\u0142am, \u017ce przymierzam si\u0119 do powie\u015bci o rewolucji kulturalnej, na co on stwierdzi\u0142, \u017ce to ja\u0142owe i \u017ce trzeba pisa\u0107 o faktach. P\u00f3\u017aniej zrozumia\u0142am, \u017ce zgodzi\u0142 si\u0119, bo liczy\u0142, \u017ce za moim po\u015brednictwem przem\u00f3wi jako \u201ekomendant rebeliant\u00f3w\u201d.<\/p>\n

Zaobserwowa\u0142am dziwne zjawisko. Kiedy w Tybecie rozmawia si\u0119 o rewolucji kulturalnej, dawni ludzie \u201esojuszu\u201d p\u0119czniej\u0105 z dumy, a \u201erebelianci\u201d wyra\u017anie si\u0119 wstydz\u0105. Tao Changsong jest tym zirytowany. Uwa\u017ca, \u017ce negatywny wizerunek jego frakcji to skutek czarnej propagandy zwyci\u0119skich adwersarzy. Ale sam te\u017c zacz\u0105\u0142 wyra\u017anie wa\u017cy\u0107 s\u0142owa, gdy pyta\u0142am o zwalczanie \u201eczterech prze\u017cytk\u00f3w\u201d w lhaskim D\u017cokhangu<\/a>. Najwi\u0119ksze wra\u017cenie z tej rozmowy \u2013 kt\u00f3r\u0105 opublikowa\u0142am w ksi\u0105\u017cce w ca\u0142o\u015bci \u2013 zrobi\u0142o na mnie jego na podsumowanie rozprawy Armii Ludowo-Wyzwole\u0144czej z drug\u0105 grup\u0105 tybeta\u0144skich \u201erebeliant\u00f3w\u201d w 1969 roku: \u201eTybeta\u0144czycy s\u0105 strasznie prostoduszni. Jak ich rozstrzeliwujesz, m\u00f3wi\u0105 \u00bbdzi\u0119kuj\u0119\u00ab. I tak samo dzi\u0119kuj\u0105, jak dajesz im 200 yuan\u00f3w\u201d.<\/p>\n

Z materia\u0142\u00f3w, kt\u00f3re uda\u0142o mi si\u0119 zebra\u0107, wynika, \u017ce podzia\u0142 na frakcje mia\u0142 w Tybecie tak\u0105 sam\u0105 genez\u0119, co w Chinach. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od niszczenia \u201eczterech starych\u201d, zwalczania \u201epotwor\u00f3w i demon\u00f3w\u201d oraz zmieniania nazw. Dzia\u0142y si\u0119 wtedy straszne rzeczy. Celem kampanii wymierzonej w \u201ecztery prze\u017cytki\u201d by\u0142o zlikwidowanie ca\u0142ej niekomunistycznej kultury. Oznacza\u0142a wi\u0119c zag\u0142ad\u0119 dla wszystkich tybeta\u0144skich tradycji, wierze\u0144 i elit. Tybet m\u00f3g\u0142 by\u0107 s\u0142abo zaludniony, ale sze\u015b\u0107 tysi\u0119cy naszych klasztor\u00f3w, wznoszone od pokole\u0144 \u015bwi\u0105tynie i niezliczone buddyjskie skarby nie mia\u0142y sobie r\u00f3wnych. Prowadzone od lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych \u201ereformy demokratyczne\u201d obr\u00f3ci\u0142y kraj w perzyn\u0119. W kilku klasztorach, kt\u00f3rych nie zr\u00f3wnano z ziemi\u0105, nie osta\u0142 si\u0119 \u017caden mnich. Walka frakcyjna mia\u0142a najpierw charakter ideologiczny, ale transparenty, wiece i slogany, szybko zast\u0105pi\u0142y no\u017ce i karabiny, zmieniaj\u0105c j\u0105 w wojn\u0119 domow\u0105. Morza przelanej krwi, oceanu cierpie\u0144, krzywd i niesprawiedliwo\u015bci nie da si\u0119 stre\u015bci\u0107 w kilku zdaniach.<\/p>\n

Najzacieklejsze walki toczono w 1968 i 1969 roku. Ofiary pada\u0142y po obu stronach. W Czamdo, jak mi m\u00f3wiono, zabito ponad dwie\u015bcie os\u00f3b. Swoje cmentarze maj\u0105 tam obie frakcje. Na obu le\u017c\u0105 Tybeta\u0144czycy i Chi\u0144czycy. W rewolucji kulturalnej w Tybecie uczestniczy\u0142a te\u017c wszechobecna armia, kt\u00f3ra dolewa\u0142a oliwy do ognia i pot\u0119gowa\u0142a chaos. Cho\u0107 \u017co\u0142nierze mieli rozkaz nie opowiada\u0107 si\u0119 po \u017cadnej ze stron, jedni sprzyjali \u201erebeliantom\u201d, drudzy \u201esojuszowi\u201d. Rozmawia\u0142am z oficerem z Tybeta\u0144skiego Okr\u0119gu Wojskowego. Sytuacja by\u0142a tak powa\u017cna, \u017ce zast\u0119pca dow\u00f3dcy jednego z oddzia\u0142\u00f3w zosta\u0142 zat\u0142uczony na \u015bmier\u0107 przez \u017co\u0142nierzy z drugiej frakcji na publicznym wiecu.<\/p>\n

Wojsko dostarcza\u0142o te\u017c amunicj\u0119 obu stronom i patrzy\u0142o przez palce na rabowanie arsena\u0142\u00f3w, przez co sytuacja wymkn\u0119\u0142a si\u0119 spod kontroli. Rozmawia\u0142am z cz\u0142onkiem \u201esojuszu\u201d, kt\u00f3ry by\u0142 \u015bwiadkiem kradzie\u017cy broni w Czamdo, i \u201erebeliantem\u201d, pl\u0105druj\u0105cym wojskowe magazyny w Tramo w 1968 roku. Obaj twierdzili zgodnie, \u017ce wartownicy nie stawiali najmniejszego oporu.<\/p>\n

Opisa\u0142am dwa \u201eincydenty\u201d, do kt\u00f3rych dosz\u0142o 6 czerwca 1968 roku w D\u017cokhangu i w 1969 roku w Njemo. Podczas pierwszego wojsko otworzy\u0142o ogie\u0144 i zastrzeli\u0142o dwunastu m\u0142odych czerwonogwardzist\u00f3w, spoczywaj\u0105cych zreszt\u0105 do dzi\u015b na lhaskim cmentarzu \u201em\u0119czennik\u00f3w\u201d<\/a>. Drugi incydent zacz\u0105\u0142 si\u0119 w marcu 1969 roku, gdy Tybeta\u0144czycy w\u0142\u0105czyli si\u0119 w zbrojne potyczki dw\u00f3ch frakcji, co uznano za \u201edrug\u0105 rebeli\u0119\u201d (po powstaniu przeciwko chi\u0144skim rz\u0105dom z lat 1956\u201359), kt\u00f3r\u0105 z niewyobra\u017calnym okrucie\u0144stwem spacyfikowa\u0142o wojsko.<\/p>\n

Napisawszy dwie ksi\u0105\u017cki i kilkana\u015bcie artyku\u0142\u00f3w o rewolucji kulturalnej w Tybecie, wci\u0105\u017c mam poczucie, \u017ce wiemy o niej bardzo, bardzo niewiele.<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

20 lutego 2018<\/p>\n

<\/p>\n

Za High Peaks Pure Earth<\/a><\/p>\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Chi\u0144ska dziennikarka \u201eNew York Timesa\u201d, kt\u00f3ra rozmawia\u0142a ze mn\u0105 o rewolucji kulturalnej w Tybecie, pyta\u0142a o Tao Changsonga, jednego z najwa\u017cniejszych czerwonogwardzist\u00f3w w Lhasie i dow\u00f3dc\u0119 frakcji \u201erebeliant\u00f3w\u201d. Spotka\u0142am si\u0119 z nim dwukrotnie w 2011 roku. Niski, szczup\u0142y sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciolatek wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 tylko strojem: charakterystyczn\u0105 czapk\u0105, kurtk\u0105 i okularami z tamtej epoki. Sprawia\u0142 wra\u017cenie \u0142agodnego i […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8204,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[27,29],"class_list":["post-8202","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-historia","tag-oser"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8202","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8202"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8202\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8623,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8202\/revisions\/8623"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8204"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8202"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8202"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8202"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}