{"id":8292,"date":"2019-04-04T06:21:11","date_gmt":"2019-04-04T04:21:11","guid":{"rendered":"http:\/\/www.hfhr.org.pl\/tybet\/?p=8292"},"modified":"2019-04-04T14:38:49","modified_gmt":"2019-04-04T12:38:49","slug":"oser-szukanie-swiadkow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=8292","title":{"rendered":"Oser: Szukanie \u015bwiadk\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Przygotowuj\u0105c ksi\u0105\u017ck\u0119 ze zdj\u0119ciami ojca<\/a>, szuka\u0142am nie tylko sprawc\u00f3w<\/a>, ale i ofiar rewolucji kulturalnej<\/a> w Tybecie.<\/p>\n

Na fotografiach doliczy\u0142am si\u0119 ponad czterdziestu os\u00f3b maltretowanych przez czerwonogwardzist\u00f3w. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich byli hierarchowie buddyjscy, urz\u0119dnicy, kupcy, lekarze, oficerowie, ziemianie \u2013 pi\u0119tnowani na wiecach, p\u0119dzeni ulicami, dr\u0119czeni przez komitety dzielnicowe. Wszystkie zdj\u0119cia zrobiono w sierpniu i wrze\u015bniu 1966 roku, ale te spektakle ci\u0105gn\u0119\u0142y si\u0119 potem miesi\u0105cami. Przez konflikt mi\u0119dzy frakcjami hunwejbin\u00f3w ofiary znacznie d\u0142u\u017cej odbiera\u0142y jeszcze swoje \u201elekcje\u201d i by\u0142y zmuszane do niewolniczej pracy.<\/p>\n\n\n\n\n\n

Ofiarami rewolucji kulturalnej padali przede wszystkim przedstawiciele elit, bo to one by\u0142y g\u0142\u00f3wnym przedmiotem zainteresowania \u201efrontu jedno\u015bci\u201d po \u201epokojowym wyzwoleniu\u201d w 1950 roku. Nie do\u0142\u0105czywszy do \u201eseparatyst\u00f3w, dezerter\u00f3w i rebeliant\u00f3w Dalaja\u201d (jeden z wysoko postawionych lam\u00f3w szpiegowa\u0142 wr\u0119cz dla komunist\u00f3w), zostali pieszczochami partii. I jako \u201epotwory i demony\u201d zap\u0142acili za to s\u0142ono po og\u0142oszeniu rewolucji kulturalnej. Popadali w ob\u0142\u0119d, zapadali na zdrowi, gin\u0119li; wiele os\u00f3b uwiecznionych na zdj\u0119ciach ojca zmar\u0142o w trakcie albo zaraz po zako\u0144czeniu tego horroru. Ci, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 prze\u017cy\u0107, opuszczali kraj lub dostawali synekury w Ludowej Politycznej Konferencji Konsultatywnej b\u0105d\u017a Stowarzyszeniu Buddyjskim, pe\u0142ni\u0105c w nich g\u0142\u00f3wnie funkcje dekoracyjne.<\/p>\n

Najcz\u0119\u015bciej dociera\u0142am wi\u0119c do dzieci i wsp\u00f3\u0142ma\u0142\u017conk\u00f3w, a w przypadku duchownych \u2013 uczni\u00f3w ofiar prze\u015bladowa\u0144. Nas\u0142ucha\u0142am si\u0119 strasznych i bardzo smutnych historii.<\/p>\n

Jeden z fotografowanych wielmo\u017c\u00f3w nazywa\u0142 si\u0119 Sampo Ce\u0142ang Rigzin. Pochodzi\u0142 z niezwykle wyp\u0142ywowego rodu, kt\u00f3ry wyda\u0142 jednego z dalajlam\u00f3w. W latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych kolaborowa\u0142 i dobrze na tym wychodzi\u0142. Na wiec walki<\/a> hunwejbini ubrali go w szat\u0119 dygnitarza dawnego rz\u0105du. Upokorzony, k\u0142ania\u0142 si\u0119 wp\u00f3\u0142 z wisz\u0105cym z nosa wielkim smarkiem. Jego najm\u0142odszy syn pr\u00f3bowa\u0142, jak wielu, uciec do Indii, ale zosta\u0142 z\u0142apany. Oskar\u017cony o zdrad\u0119, stan\u0105\u0142 przed plutonem egzekucyjnym. Nie mia\u0142 nawet dwudziestu lat. Sam Sampo zmar\u0142 wkr\u00f3tce po zako\u0144czeniu rewolucji kulturalnej.<\/p>\n

Na fotografiach jest te\u017c Samding Dord\u017ce Phagmo (jedna z naszych Rinpocz\u00f3w, \u201edrogocennych\u201d inkarnowanych lam\u00f3w, kt\u00f3rych Chi\u0144czycy nazywaj\u0105 bez sensu \u201e\u017cywymi buddami\u201d), bodaj najs\u0142ynniejsza kobieta w tybeta\u0144skiej hierarchii buddyjskiej. W 1959 roku uciek\u0142a za Dalajlam\u0105 do Indii, ale wkr\u00f3tce komuni\u015bci nam\u00f3wili j\u0105 do powrotu. Cho\u0107 jako \u201enawr\u00f3cona\u201d patriotka widzia\u0142a si\u0119 nawet z Mao Zedongiem, zosta\u0142a potem uznana za \u201epotwora i demona\u201d. Staj\u0105c na wiecu komitetu dzielnicowego, mia\u0142a dwadzie\u015bcia cztery lata i w\u0142a\u015bnie urodzi\u0142a trzecie dziecko. By\u0142a \u017con\u0105 syna innego wielmo\u017cy, Kaszopy, z kt\u00f3rym si\u0119 p\u00f3\u017aniej rozwiod\u0142a. To on opowiada\u0142 mi o gehennie, jak\u0105 przesz\u0142a z rodzicami w czasie rewolucji kulturalnej. Ogl\u0105dali\u015bmy razem te zdj\u0119cia. Dord\u017ce Phagmo \u017cyje, jest jedn\u0105 z wice w Zgromadzeniu Przedstawicieli Ludowych Tybeta\u0144skiego Regionu Autonomicznego, zasiada w Og\u00f3lnochi\u0144skiej Konferencji Konsultatywnej. Cz\u0119sto wida\u0107 j\u0105 w mediach z okazji tej czy innej konferencji. Bardzo chcia\u0142am si\u0119 z ni\u0105 spotka\u0107 i pokaza\u0107 jej zdj\u0119cie, ale stanowczo mi to odradzono.<\/p>\n

Na fotografii Dord\u017ce Phagmo ma na g\u0142owie czarn\u0105 czapk\u0119. W naszej tradycji s\u0105 tylko dwie takie korony: jej i Karmapy, kt\u00f3ry stoi na czele szko\u0142y karma kagju. Wedle nauk tantrycznych nios\u0105 one wielkie b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo, gdy\u017c uplot\u0142y je z w\u0142asnych w\u0142os\u00f3w Dakinie. Na zdj\u0119ciu korona Dord\u017ce Phagmo jest ju\u017c odarta z bezcennych z\u0142otych ozd\u00f3b, klejnot\u00f3w i pere\u0142. Jak mi m\u00f3wiono, wkr\u00f3tce potem zosta\u0142a spalona przez rewolucyjne masy.<\/p>\n

Syna arystokraty Horkhanga Sonama Palbara nie by\u0142o w Lhasie, gdy rodzice stan\u0119li na wiecu walki. M\u00f3wi\u0142 mi, \u017ce pyta\u0142 ich o to, ale nie chcieli nic powiedzie\u0107. Zdj\u0119cia, kt\u00f3ra mu pokaza\u0142am, widzia\u0142 po raz pierwszy. Mia\u0142 wtedy jakie\u015b sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat. Wpatruj\u0105c si\u0119 w fotografie, nagle zacz\u0105\u0142 p\u0142aka\u0107. Ca\u0142y dr\u017ca\u0142, po twarzy p\u0142yn\u0119\u0142y mu \u0142zy, ale nie wyda\u0142 \u017cadnego d\u017awi\u0119ku. Potem wiele mi opowiada\u0142.<\/p>\n

Rozmawia\u0142am tak\u017ce z lud\u017ami, kt\u00f3rzy s\u0105 na tych zdj\u0119ciach. Na przyk\u0142ad z sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciosze\u015bcioletni\u0105 lekark\u0105 Cephel, kt\u00f3rej ojciec by\u0142 s\u0142ynnym lhaskim medykiem i za\u0142o\u017cycielem najbardziej nowoczesnej prywatnej, \u015bwieckiej szko\u0142y w dawnym Tybecie. W\u0142a\u015bnie urodzi\u0142a c\u00f3rk\u0119, gdy do domu wdarli si\u0119 czerwonogwardzi\u015bci i wywlekli ich na ulic\u0119. M\u00f3wi\u0142a, \u017ce nie mieli lito\u015bci. L\u017cona, zgi\u0119ta wp\u00f3\u0142, sta\u0142a w ka\u0142u\u017cy w\u0142asnej krwi. Nie p\u0142aka\u0142a na widok zdj\u0119cia. Dziwi\u0142a si\u0119 tylko, \u017ce kto\u015b uchwyci\u0142 t\u0119 scen\u0119. Wskazuj\u0105c palcem hunwejbin\u00f3w, m\u00f3wi\u0142a, \u017ce zachowywali si\u0119 jak faszy\u015bci, gdy pl\u0105drowali domy i mazali farb\u0105 twarze ofiar. Zmar\u0142a kilka lat temu.<\/p>\n

Pytano mnie, jak zdo\u0142a\u0142am dotrze\u0107 do ludzi ze zdj\u0119\u0107 i ich bliskich. Nie by\u0142o to trudne. Lhasa jest ma\u0142ym miastem, w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych mog\u0142o si\u0119 tam urodzi\u0107 co najwy\u017cej trzydzie\u015bci tysi\u0119cy os\u00f3b. Dzi\u015b ma setki tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w, ale ponad po\u0142owa to imigranci. Sama jestem z Lhasy, cho\u0107 dorasta\u0142am w Khamie i studiowa\u0142am w Chinach. Wci\u0105\u017c mieszka tu wielu krewnych rodzic\u00f3w, pozna\u0142am te\u017c mn\u00f3stwo os\u00f3b, pracuj\u0105c w redakcji. Zaczyna\u0142am od bliskich i koleg\u00f3w, kt\u00f3rzy ogl\u0105daj\u0105c zdj\u0119cia, rozpoznawali twarze i prowadzili mnie dalej jak po sznurku. Nie pokazywa\u0142am zdj\u0119\u0107 ludziom zupe\u0142nie obcym. Ba\u0142am si\u0119, \u017ce mog\u0105 by\u0107 k\u0142opoty, je\u015bli dowiedz\u0105 si\u0119 o nich w\u0142adze.<\/p>\n

Akademikowi, kt\u00f3ry bada tybeta\u0144ski folklor, na widok jednego ze zdj\u0119\u0107 zacz\u0119\u0142y trz\u0105\u015b\u0107 si\u0119 r\u0119ce. Rewolucja kulturalna zasta\u0142a go w szkole teatralnej w Szanghaju, ale w t\u0142umie hunwejbin\u00f3w przed D\u017cokhangiem<\/a> rozpozna\u0142 wielu koleg\u00f3w z klasy. Natychmiast zadzwoni\u0142 do jednego z nich i do kobiety, kt\u00f3rej ojca zaliczono w poczet \u201epotwor\u00f3w i demon\u00f3w\u201d. Wiele si\u0119 od nich dowiedzia\u0142am. Cho\u0107by tego, \u017ce uczniowie lhaskiej szko\u0142y \u015bredniej poszli zbezcze\u015bci\u0107 \u015bwi\u0105tyni\u0119 na polecenie w\u0142adz, a spl\u0105drowano j\u0105 \u2013 skrupulatnie i metodycznie \u2013 p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n

Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce etnograf ma zakrwawion\u0105 czapk\u0119 czerwonogwardzistki zastrzelonej przez \u017co\u0142nierzy 7 czerwca 1968 roku, opask\u0119 lhaskiego hunwejbina, gazetk\u0119 frakcji \u201erebeliant\u00f3w\u201d i odznak\u0119 z podobizn\u0105 Mao. Pozwoli\u0142 mi je sfotografowa\u0107, ale podczas rozmowy wyczuwa\u0142am jego strach \u2013 nieomylne pi\u0119tno epoki, kt\u00f3rego nie uda\u0142o si\u0119 wyzby\u0107 \u017cadnemu z moich rozm\u00f3wc\u00f3w.<\/p>\n

W Tybecie rewolucja kulturalna pozostaje tematem tabu tak dla ofiar, jak sprawc\u00f3w. Dlatego te\u017c zawsze stara\u0142am si\u0119 odwiedza\u0107 bohater\u00f3w tamtych wydarze\u0144 w ich domach albo innych bezpiecznych miejscach. Nosi\u0142am z sob\u0105 odbitki zdj\u0119\u0107 ojca, zrobione w Pekinie przez Wang Lixionga. Kto\u015b zapyta\u0142, czemu nie filmowa\u0142am wywiad\u00f3w. Wystarczaj\u0105co trudno by\u0142o uzyska\u0107 zgod\u0119 na nagrywanie rozm\u00f3w i robienie zdj\u0119\u0107. Pewna nauczycielka (w tamtych czasach ma\u0142a dziewczynka) zaklina\u0142a mnie, \u017cebym nie pisa\u0142a, \u017ce rozpozna\u0142a na zdj\u0119ciach kilku fanatyk\u00f3w, bo \u201ena pewno b\u0119d\u0105 si\u0119 m\u015bcili\u201d. Strach, jaki wyziera\u0142 z jej oczu, pochodzi\u0142 z tamtej epoki. \u201eMo\u017cesz o tym pisa\u0107, bo sama tego nie prze\u017cy\u0142a\u015b \u2013 powiedzia\u0142 mi kto\u015b inny. \u2013 My si\u0119 nie odwa\u017cymy. Wspominanie o pewnych rzeczach oznacza wy\u0142\u0105cznie k\u0142opoty. Kiedy o nich my\u015bl\u0119, wci\u0105\u017c si\u0119 boj\u0119, i wiem, \u017ce musz\u0119 mie\u0107 si\u0119 na baczno\u015bci\u201d. I tak dalej. Mam to wszystko nagrane. Ich strach udziela\u0142 si\u0119 i mnie, zawsze. W trakcie rozmowy zaczyna\u0142am si\u0119 ba\u0107 i musia\u0142am odczeka\u0107 przed nast\u0119pn\u0105.<\/p>\n

Chcia\u0142am te\u017c porozmawia\u0107 z tymi, kt\u00f3ry l\u017cyli ofiary, okradali domy i bezcze\u015bcili \u015bwi\u0105tynie. Nie by\u0142o to \u0142atwe. Odnalaz\u0142am kilka os\u00f3b, ale nie chcia\u0142y o mnie s\u0142ysze\u0107. Na zdj\u0119ciach ojca wida\u0107 kobiet\u0119, kt\u00f3ra wyr\u00f3\u017cnia\u0142a si\u0119 gorliwo\u015bci\u0105. Nie tylko krad\u0142a, spali\u0142a te\u017c r\u0119kopisy s\u0142ynnego Genduna Czophela<\/a>. Pewien intelektualista nazwa\u0142 to jedn\u0105 z najwi\u0119kszych zbrodni przeciwko tybeta\u0144skiej historii i kulturze. Ta kobieta zosta\u0142 potem przewodnicz\u0105c\u0105 partyjnego komitetu dzielnicy Hebalin. Posz\u0142am tam do niej. By\u0142a niska, drobna, zwyczajna. Kiedy wypowiedzia\u0142am s\u0142owa \u201erewolucja kulturalna\u201d, natychmiast si\u0119 zmieni\u0142a, nie zgodzi\u0142a si\u0119 na rozmow\u0119 ani na zdj\u0119cie. Inna emerytka nie uczestniczy\u0142a w rewolucji i nie nale\u017ca\u0142a do gwardii, bo jako c\u00f3rka kupca mia\u0142a niew\u0142a\u015bciwe pochodzenie, ale \u017ce ucz\u0119szcza\u0142a do lhaskiej szko\u0142y \u015bredniej, posz\u0142a z innymi do D\u017cokhangu i jest wyra\u017anie widoczna na zdj\u0119ciu. Zdziwi\u0142a si\u0119, gdy je pokaza\u0142am, ale rozmawia\u0107 nie chcia\u0142a.<\/p>\n

Dla Tybeta\u0144czyk\u00f3w bezczeszczenie \u015bwi\u0105ty\u0144 i palenie \u015bwi\u0119tych ksi\u0105g jest niewybaczaln\u0105 zbrodni\u0105. Kiedy si\u0119 im o czym\u015b takim przypomina, czuj\u0105 przyt\u0142aczaj\u0105cy wstyd. Prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c, wielu fanatyk\u00f3w zmieni\u0142o si\u0119 diametralnie po zako\u0144czeniu rewolucji kulturalnej i dzi\u015b praktykuje buddyzm. Z r\u00f3wn\u0105 \u2013 jak sami m\u00f3wi\u0105 \u2013 \u017carliwo\u015bci\u0105.<\/p>\n

Rozmawia\u0142am z by\u0142ym mnichem, kt\u00f3ry uczestniczy\u0142 w bezczeszczeniu stupy i paleniu manuskrypt\u00f3w. Potem zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do D\u017cokhangu i przez siedemna\u015bcie lat sprz\u0105ta\u0142 \u015bwi\u0105tyni\u0119. \u201eGdyby nie rewolucja kulturalna \u2013 powiedzia\u0142 mi \u2013 do ko\u0144ca \u017cycia by\u0142bym pewnie dobrym mnichem. Klasztory sta\u0142yby nietkni\u0119te, a ja spokojnie studiowa\u0142bym pisma. Wszystko to zmieni\u0142a rewolucja. I cho\u0107 nigdy nie znalaz\u0142em sobie \u017cony i nie prowadzi\u0142em normalnego \u015bwieckiego \u017cycia, nie mam ju\u017c prawa do przywdziania zakonnej szaty. Nic gorszego nie mog\u0142o mi si\u0119 przytrafi\u0107\u201d.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

27 kwietnia 2018<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Za High Peaks Pure Earth<\/a><\/p>\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przygotowuj\u0105c ksi\u0105\u017ck\u0119 ze zdj\u0119ciami ojca, szuka\u0142am nie tylko sprawc\u00f3w, ale i ofiar rewolucji kulturalnej w Tybecie. Na fotografiach doliczy\u0142am si\u0119 ponad czterdziestu os\u00f3b maltretowanych przez czerwonogwardzist\u00f3w. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich byli hierarchowie buddyjscy, urz\u0119dnicy, kupcy, lekarze, oficerowie, ziemianie \u2013 pi\u0119tnowani na wiecach, p\u0119dzeni ulicami, dr\u0119czeni przez komitety dzielnicowe. Wszystkie zdj\u0119cia zrobiono w sierpniu i wrze\u015bniu 1966 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8294,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[27],"class_list":["post-8292","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-historia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8292","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8292"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8292\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8321,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8292\/revisions\/8321"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8294"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8292"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8292"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8292"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}