Dlaczego Chi\u0144czykom odebrano pami\u0119\u0107 prawdziwej historii? \u017baden o\u015bwiecony kraj nie pozwoli\u0142by, by jego obywatele byli tak haniebnie nie\u015bwiadomi w\u0142asnej, narodowej przesz\u0142o\u015bci. Propagowanie historii zmy\u015blonej jako substytutu prawdy i uchylanie si\u0119 przed brzemieniem odpowiedzialno\u015bci za zbrodnie s\u0105 przest\u0119pstwami przeciwko narodowi. Nowe zrozumienie wsp\u00f3\u0142czesnych dziej\u00f3w Chin jest w istocie szukaniem drogi do zbudowania ich przysz\u0142o\u015bci. Niestety rz\u0105d nadal tego nie widzi i wci\u0105\u017c t\u0142umaczy przesz\u0142o\u015b\u0107 przy pomocy k\u0142amstw, kt\u00f3re przekazuje nast\u0119pnemu pokoleniu.<\/p>\n\n\n\n\n\n
W tym roku przed czwartym czerwca w\u0142adze chi\u0144skie zajmowa\u0142y si\u0119 dok\u0142adnie tym samym, co w ci\u0105gu ostatnich pi\u0119tnastu lat \u2013 przebywaj\u0105cy w Chinach uczestnicy tamtych wydarze\u0144 \u201eznikali\u201d, obowi\u0105zywa\u0142 surowy zakaz wspominania o tej dacie w mediach i internecie. Co wi\u0119cej, kadry partyjno-pa\u0144stwowe od szczebla departamentu w g\u00f3r\u0119 musia\u0142y obowi\u0105zkowo obejrze\u0107 pe\u0142n\u0105 starannie podanych k\u0142amstw \u2013 kt\u00f3rymi rz\u0105d chce wyrugowa\u0107 prawdziw\u0105 pami\u0119\u0107 owych wypadk\u00f3w ze wspomnie\u0144 Chi\u0144czyk\u00f3w \u2013 tak zwan\u0105 \u201eDokumentaln\u0105 histori\u0119 incydentu z czwartego czerwca\u201d. Ci, kt\u00f3rzy prze\u017cyli t\u0119 tragedi\u0119, mog\u0105 czci\u0107 pami\u0119\u0107 ofiar tylko za granic\u0105. Prawo do znajomo\u015bci prawdziwej historii utracili nie tylko mieszka\u0144cy Chin w\u0142a\u015bciwych; wzrok diaspory, co jeszcze bardziej tragiczne, zasnuwaj\u0105 mg\u0142\u0105 kontrolowane przez komunist\u00f3w media, powtarzaj\u0105c w k\u00f3\u0142ko: \u201enie tkwijcie w historii, patrzcie w przysz\u0142o\u015b\u0107\u201d. Niekt\u00f3rzy daj\u0105 si\u0119 temu zwie\u015b\u0107. W Hongkongu, niegdy\u015b cz\u0119\u015bci wolnego \u015bwiata, opisy \u201eincydentu czwartego czerwca\u201d w podr\u0119cznikach szk\u00f3\u0142 \u015brednich s\u0105 tak zniekszta\u0142cone, \u017ce nie maj\u0105 nic wsp\u00f3lnego z rzeczywisto\u015bci\u0105.<\/p>\n
Zabiegi i k\u0142amstwa chi\u0144skich w\u0142adz nie wyma\u017c\u0105 jednak z dziej\u00f3w ci\u0119\u017ckiej zbrodni pa\u0144stwowej z czwartego czerwca ani innych przest\u0119pstw, jakich dopu\u015bci\u0142a si\u0119 Komunistyczna Partia Chin po przej\u0119ciu w\u0142adzy politycznej. Z czasem fa\u0142sze rz\u0105du bruka\u0107 b\u0119d\u0105 wy\u0142\u0105cznie stronice \u201epodr\u0119cznik\u00f3w\u201d w granicach kontrolowanego przez niego pa\u0144stwa. Pragnienie wywabienia krwawych plam z ludzkiej pami\u0119ci mo\u017cna zrealizowa\u0107 tylko przy pomocy inkwizycji i palenia ksi\u0105\u017cek w stylu [cesarza] Qin Shihuanga czy Hitlera, a nowe metody komunikacji rozwijaj\u0105 si\u0119 z dnia na dzie\u0144. Je\u015bli mamy wyja\u015bni\u0107 historyczne okoliczno\u015bci wydarze\u0144 czwartego czerwca i wielu innych zbrodni pa\u0144stwowych komunist\u00f3w, Chi\u0144czycy musz\u0105 poj\u0105\u0107, kto ponosi pe\u0142n\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za takie czyny.<\/p>\n
Zawsze mieli\u015bmy problem ze zrozumieniem kwestii odpowiedzialno\u015bci za zbrodnie pa\u0144stwowe. Z dw\u00f3ch powod\u00f3w. Pierwszym jest partyjny mechanizm \u201ekoz\u0142a ofiarnego\u201d, za pomoc\u0105 kt\u00f3rego odpowiedzialno\u015b\u0107 za systematyczne stosowanie przemocy przypisuje si\u0119 konkretnej osobie, a drugim \u2013 t\u0119sknota, zrodzona z atmosfery ska\u017conej kultur\u0105 dyktatury, za m\u0105drym i \u0142askawym przyw\u00f3dc\u0105, kt\u00f3ra, na d\u0142ugo po upadku cesarstwa, wydawa\u0142a szereg substytut\u00f3w cesarza.<\/p>\n
Dlatego te\u017c Chi\u0144czycy nigdy nie zastanawiali si\u0119 \u2013 dzi\u015b mogliby\u015bmy powiedzie\u0107, \u017ce nie pozwala im na to obecny re\u017cim \u2013 nad relacj\u0105 mi\u0119dzy przyw\u00f3dc\u0105 jako jednostk\u0105 a systemem, kt\u00f3ry utrzymuje go przy w\u0142adzy. W zwi\u0105zku z tym przyt\u0142aczaj\u0105ca wi\u0119kszo\u015b\u0107 Chi\u0144czyk\u00f3w przypisuje b\u0142\u0119dy lub przest\u0119pstwa polityczne konkretnemu liderowi, a nie systemowi politycznemu, kt\u00f3ry na nie zezwoli\u0142. Historia Chin po 1949 roku tonie wi\u0119c w oparach absurdu: poszczeg\u00f3lni przyw\u00f3dcy dopuszczaj\u0105 si\u0119 ustawicznie ohydnych zbrodni, podczas gdy krytyka, i refleksja, nad systemem socjalistycznym s\u0105 zakazane \u2013 od zawsze. I tak Deng Xiaoping zdoby\u0142 si\u0119, na przyk\u0142ad, na ocen\u0119, \u017ce rz\u0105dy Mao Zedonga by\u0142y w trzydziestu procentach b\u0142\u0119dne, a w siedemdziesi\u0119ciu \u2013 chwalebne, lecz mimo to czu\u0142 si\u0119 zmuszony do w\u0142\u0105czenia \u201emy\u015bli Mao\u201d do swoich \u201eczterech kardynalnych zasad\u201d<\/span>1<\/sup><\/a><\/span>. <\/span><\/p>\n Zbrodnie pa\u0144stwowe i koz\u0142y ofiarne<\/p>\n W latach siedemdziesi\u0105tych minionego stulecia cywilizowane narody dobrze rozumia\u0142y ju\u017c zwi\u0105zek mi\u0119dzy zbrodniami system\u00f3w politycznych a indywidualnymi przyw\u00f3dcami, w Chinach wci\u0105\u017c jednak obowi\u0105zywa\u0142 model \u201ekoz\u0142a ofiarnego\u201d. By\u0142 on potrzebny z uwagi na charakter rz\u0105d\u00f3w Komunistycznej Partii Chin, kt\u00f3re od 1921 roku ton\u0105 w b\u0142\u0119dach i krwi, co do\u015b\u0107 powa\u017cnie k\u0142\u00f3ci si\u0119 z lansowanym przez parti\u0119 autoportretem \u201echwa\u0142y, wielko\u015bci i s\u0142uszno\u015bci\u201d (guangrong weida zhengque<\/em>) i nie pozostaje bez wp\u0142ywu na jej tytu\u0142 do sprawowania w\u0142adzy. Ci, kt\u00f3rzy znaj\u0105 prawd\u0119, musz\u0105 bowiem zapyta\u0107: Czy partia, kt\u00f3ra wci\u0105\u017c pope\u0142nia b\u0142\u0119dy kosztuj\u0105ce \u017cycie tysi\u0119cy ludzi, ma mandat do rz\u0105dzenia? I tak po ka\u017cdej wewn\u0119trznej rozgrywce o w\u0142adz\u0119 nowo mianowani przyw\u00f3dcy, zwyczajowo winili za dawne b\u0142\u0119dy odsuni\u0119tych poprzednik\u00f3w, nadaj\u0105c legitymacj\u0119 swoim rz\u0105dom.<\/p>\n We\u017amy dziesi\u0119\u0107 s\u0142ynnych \u201ez\u0142ych linii\u201d, kt\u00f3re pojawia\u0142y si\u0119 na scenie, ilekro\u0107 pozbywano si\u0119 kt\u00f3rego\u015b z najwy\u017cszych przyw\u00f3dc\u00f3w partii. Pierwszy by\u0142 jeden z ojc\u00f3w za\u0142o\u017cycieli, Chen Duxiu. Potem w 1958 roku, w czasie \u201ewielkiego skoku\u201d, Mao podda\u0142 krytyce i ukara\u0142 Peng Dehuaia. Kiedy przesz\u0142a \u201erewolucja kulturalna\u201d, uosobieniem \u201esiedemnastu lat z\u0142ej linii\u201d, a przy tym \u201ezbrodniarzem, zdrajc\u0105 i parchem\u201d, zosta\u0142 by\u0142y prezydent Liu Shaoqi, kt\u00f3ry zmar\u0142 \u015bmierci\u0105 tragiczn\u0105 w wi\u0119zieniu. Nast\u0119pnie chi\u0144scy komuni\u015bci, by podeprze\u0107 sw\u00f3j tytu\u0142 do w\u0142adzy, zwalili win\u0119 na tak zwan\u0105 \u201eband\u0119 czworga\u201d, podczas gdy g\u0142\u00f3wny winowajca rewolucji kulturalnej wci\u0105\u017c uchodzi\u0142 za \u201eWielkiego Przyw\u00f3dc\u0119\u201d. Koz\u0142em ofiarnym kampanii walki z duchowym plugastwem z lat 1983-86 uczyniono pierwszego sekretarza Hu Yaobanga, kt\u00f3ry zmar\u0142 z rozpaczy. Przy incydencie czwartego czerwca przysz\u0142a kolej na nast\u0119pc\u0119 Hu, Zhao Ziyanga, kt\u00f3ry na \u015bmier\u0107 czeka\u0142 ponad pi\u0119tna\u015bcie lat w areszcie domowym. Mechanizm koz\u0142a ofiarnego mo\u017cna by nazwa\u0107 sp\u0142uczk\u0105 kloaki Komunistycznej Partii Chin. Ilekro\u0107 partia mianuje zbrodniarzem nowego koz\u0142a, konsekwentnie rusza dalej w glorii \u201echwa\u0142y, wielko\u015bci i s\u0142uszno\u015bci\u201d.<\/p>\n Za spraw\u0105 tej ustawicznej propagandy Chi\u0144czycy nauczyli si\u0119 przypisywa\u0107 wszystkie zbrodnie pa\u0144stwowe pojedynczym przyw\u00f3dcom, chwal\u0105c jednocze\u015bnie system dyktatury politycznej. Dobrym przyk\u0142adem jest tu kampania prze\u015bladowa\u0144 wyznawc\u00f3w ruchu Falun Gong, kt\u00f3rzy w znakomitej wi\u0119kszo\u015bci nie widz\u0105 w niej usystematyzowanego gwa\u0142tu politycznego, lecz zwyczajny b\u0142\u0105d grupki lider\u00f3w pokroju Jiang Zemina. Po jego przej\u015bciu na emerytur\u0119 patrz\u0105 z nadziej\u0105 na Hu Jintao i Wen Jiabao, licz\u0105c, \u017ce naprawi\u0105 oni \u201eb\u0142\u0119dy\u201d poprzednika.<\/p>\n By\u0142y premier Li Peng, powszechnie uznawany za g\u0142\u00f3wnego winowajc\u0119 incydentu czwartego czerwca, spisa\u0142 wspomnienia, w kt\u00f3rych zn\u00f3w postawi\u0142 pytanie-klucz: kto by\u0142 sprawc\u0105 \u2013 on czy inni przyw\u00f3dcy partii (kt\u00f3rzy nie zezwoli zreszt\u0105 na wydanie jego ksi\u0105\u017cki). Tak Li, jak i oni przeoczyli, tradycyjnie zreszt\u0105, kwesti\u0119 najwa\u017cniejsz\u0105: czwarty czerwca by\u0142 zbrodni\u0105 pa\u0144stwow\u0105. Nawet gdy wszyscy \u00f3wcze\u015bni przyw\u00f3dcy spoczn\u0105 w grobach, ich nast\u0119pcy, spokrewnieni politycznie lub prawnie z Komunistyczn\u0105 Parti\u0105 Chin, b\u0119d\u0105 musieli wzi\u0105\u0107 na siebie win\u0119 za \u00f3w gwa\u0142t.<\/p>\n Zasada odpowiedzialno\u015bci dotyczy wszystkich historycznych zbrodni Komunistycznej Partii Chin i niesprawiedliwo\u015bci chi\u0144skiego pa\u0144stwa. Jest bardzo prosta: Mao, Deng i Jiang, kt\u00f3rzy stali za owymi zbrodniami, byli, formalnie czy nie, g\u0142owami pa\u0144stwa i dopuszczaj\u0105c si\u0119 niesprawiedliwo\u015bci albo przest\u0119pstw, pos\u0142ugiwali si\u0119 kontrolowanymi przez siebie strukturami administracyjnymi oraz armi\u0105. Tak wi\u0119c odpowiedzialno\u015b\u0107 za zbrodnie pa\u0144stwa powinna spoczywa\u0107 nie tylko na przyw\u00f3dcach, kt\u00f3rzy pope\u0142nili je osobi\u015bcie, ale tak\u017ce na ich dziedzicach, czyli kierowanych przez nich rz\u0105dach, musz\u0105cych wzi\u0105\u0107 na siebie ca\u0142\u0105 win\u0119 za polityczne zbrodnie re\u017cimu, z kt\u00f3rego si\u0119 wywodz\u0105.<\/p>\n Polityczna rekompensata i przeprosiny<\/p>\n W przypadku masowych zbrodni pa\u0144stwowych politycznym spadkobiercom re\u017cimu trudno jest finansowo zrekompensowa\u0107 straty ofiar. Nie znaczy to przecie\u017c, \u017ce nie ma innych odszkodowa\u0144. W kulturze politycznej ukszta\u0142towanej w latach siedemdziesi\u0105tych XX wieku wynagrodzeniem za historyczne krzywdy i metod\u0105 osi\u0105gni\u0119cia pojednania s\u0105 przeprosiny, jakie w imieniu pa\u0144stwa sk\u0142adaj\u0105 ofiarom przyw\u00f3dcy polityczni. Najbardziej znanym z nich jest chyba Willy Brandt, kt\u00f3ry w 1970 roku, jako kanclerz Niemiec Zachodnich, ukl\u0105k\u0142 przed Pomnikiem Bohater\u00f3w Getta w Warszawie. Trzy lata p\u00f3\u017aniej, odpowiadaj\u0105c na pytanie w\u0142oskiej dziennikarki Oriany Fallaci, wyja\u015bni\u0142, \u017ce pad\u0142 na kolana nie tylko \u201edla Polak\u00f3w\u201d, lecz przede wszystkim dla swoich rodak\u00f3w, \u201eponiewa\u017c zbyt wielu ludzi musi zwalczy\u0107 poczucie osamotnienia, wzi\u0105\u0107 na siebie wsp\u00f3lnie to ci\u0119\u017ckie brzemi\u0119 odpowiedzialno\u015bci. (…) Przyznanie si\u0119 do winy nie tylko pomo\u017ce oczy\u015bci\u0107 nasze sumienia, ale i pozwoli nam razem \u017cy\u0107. \u017bydzi, Polacy i Niemcy powinni razem \u017cy\u0107\u201d<\/span>2<\/sup><\/a><\/span>. Za ten odwa\u017cny gest Brandt dosta\u0142 w 1971 roku Pokojow\u0105 Nagrod\u0119 Nobla, a jego nios\u0105ce polityczn\u0105 harmoni\u0119 przeprosiny sta\u0142y si\u0119 przyk\u0142adem dla innych. W 1993 roku prezydent Rosji Jelcyn oficjalnie przeprosi\u0142 za sowiecki najazd na Czechos\u0142owacj\u0119 w 1968 roku; prezydent RPA de Klerk kaja\u0142 si\u0119 za polityk\u0119 apartheidu w kwietniu 1993, sierpniu 1996 i wrze\u015bniu 1997 roku; w pa\u017adzierniku 1997 roku kr\u00f3l Norwegii przeprosi\u0142 za prze\u015bladowania mniejszo\u015bci Sami; a w maju 1997 roku premier Blair, w imieniu swego rz\u0105du, wyrazi\u0142 ubolewanie z powodu tysi\u0119cy ofiar wielkiego \u201eg\u0142odu ziemniaczanego\u201d [1845-50] w Irlandii. <\/span><\/p>\n Wszystkie te gesty dotyczy\u0142y niesprawiedliwych dzia\u0142a\u0144 pa\u0144stw, nazywanych przez Elazara Barkana \u2013 kt\u00f3ry widzi w podobnych przeprosinach trend \u201enowej mi\u0119dzynarodowej moralno\u015bci\u201d i \u201enowej globalizacji\u201d \u2013 \u201ewin\u0105 narod\u00f3w\u201d<\/span>3<\/sup><\/a><\/span>. Obecny i przysz\u0142y rozw\u00f3j wymaga refleksji oraz naprawy historycznych krzywd, przeprosiny sprawc\u00f3w zbrodni staj\u0105 si\u0119 wi\u0119c politycznym zobowi\u0105zaniem, kt\u00f3rego znaczenie moralne wzmacnia harmoni\u0119 spo\u0142eczn\u0105. <\/span><\/p>\n Strategia rz\u0105du Chin<\/p>\n Przywo\u0142ane przyk\u0142ady przeprosin przyw\u00f3dc\u00f3w politycznych za zbrodnie pa\u0144stwowe wyrasta\u0142y z dwojakiej presji: mechanizm\u00f3w naprawczych procesu demokratycznego lub konieczno\u015bci przywr\u00f3cenia wizerunku pa\u0144stwa. Patrz\u0105c na autorytarne w\u0142adze Chin z tej perspektywy, przekonamy si\u0119, \u017ce mechanizmy naprawcze nie istniej\u0105, a presja na odbudow\u0119 wizerunku jest zbyt niekonsekwentna oraz za s\u0142aba, by zmusi\u0107 rz\u0105d do zmiany w\u0142a\u015bciwych mu metod post\u0119powania.<\/p>\n Cho\u0107 ChRL jest pa\u0144stwem, kt\u00f3re w ostatnim p\u00f3\u0142wieczu by\u0142o \u015bwiadkiem niezliczonych zbrodni pa\u0144stwowych znaczonych cierpieniami ponad miliarda Chi\u0144czyk\u00f3w, obecne w\u0142adze nigdy nikogo za nic nie przeprasza\u0142y. W kontrolowanych przez re\u017cim mediach w Chinach i za granic\u0105 obowi\u0105zuje has\u0142o \u201epatrzenia w przysz\u0142o\u015b\u0107\u201d, dzi\u0119ki kt\u00f3remu rz\u0105d zmienia swoj\u0105 histori\u0119 i zapomina o przesz\u0142o\u015bci. Pa\u0144stwo chi\u0144skie zawsze dopuszcza\u0142o si\u0119 akt\u00f3w niesprawiedliwo\u015bci, kt\u00f3rych ostatnimi epizodami s\u0105 \u201eincydent z kontrrewolucyjn\u0105 klik\u0105 Hu Fenga\u201d<\/span>4<\/sup><\/a><\/span>, zwalczanie prawicowych odchyle\u0144, wielki skok i wielki g\u0142\u00f3d z lat 1959-61 (nazywany oficjalnie \u201etrzyletni\u0105 katastrof\u0105 naturaln\u0105\u201d) z trzydziestoma milionami \u015bmiertelnych ofiar, dekady bezwzgl\u0119dnej walki klasowej, rewolucja kulturalna, incydent czwartego czerwca czy wreszcie prze\u015bladowania Falun Gong. Obecny re\u017cim rozmy\u015blnie usun\u0105\u0142 te krwawe plamy z pami\u0119ci publicznej lub ca\u0142kowicie je zniekszta\u0142ci\u0142. Co wi\u0119cej, wci\u0105\u017c pope\u0142nia nowe zbrodnie, by ukry\u0107 te dawne. <\/span><\/p>\n W pewnym momencie \u2013 w zwi\u0105zku z sytuacj\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 i pragnieniem poprawienia wizerunku w chwili wej\u015bcia na aren\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105 \u2013 rz\u0105d pozornie przyzna\u0142 si\u0119 do b\u0142\u0119d\u00f3w rewolucji kulturalnej. Na pocz\u0105tku lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX wieku presja wewn\u0119trzna (poza kr\u0119giem elit intelektualnych) zmala\u0142a i opozycja oddolna nie by\u0142a w stanie zmienia\u0107 polityki w\u0142adz. Skuteczny by\u0142 tylko niepok\u00f3j o tak zwany wizerunek w \u015bwiecie. William Benoit zauwa\u017cy\u0142, \u017ce sprawuj\u0105cy w\u0142adz\u0119 stosuj\u0105 pi\u0119\u0107 metod, czy te\u017c technik, poprawiania wizerunku: zaprzeczenie, wybieg, zmniejszenie uci\u0105\u017cliwo\u015bci, dzia\u0142anie naprawcze i wstyd (przeprosiny)<\/span>5<\/sup><\/a><\/span>. Chi\u0144ski rz\u0105d nigdy nie si\u0119gn\u0105\u0142 po czwart\u0105 ani pi\u0105t\u0105 strategi\u0119, ograniczaj\u0105c si\u0119 do trzech pierwszych oraz, czego Benoit nie uwzgl\u0119dni\u0142, stawiania fakt\u00f3w na g\u0142owie. <\/span><\/p>\n I tak w przypadku kampanii antyprawicowej Deng Xiaoping, kt\u00f3ry osobi\u015bcie wdra\u017ca\u0142 polityk\u0119 Mao wobec intelektualist\u00f3w, ucieka\u0142 si\u0119 do wybieg\u00f3w oraz zmniejsza\u0142 uci\u0105\u017cliwo\u015bci. Nie zdj\u0105\u0142 pi\u0119tna \u201eprawicowo\u015bci\u201d z wielu os\u00f3b na dow\u00f3d, \u017ce walka z prawicowymi odchyleniami nie by\u0142a b\u0142\u0119dem, przyznaj\u0105c jedynie, \u017ce atak przypuszczono na zbyt wielk\u0105 skal\u0119. Win\u0105 za nieumiarkowanie obarczono Mao, Deng za\u015b zachowa\u0142 czyste konto. Winnym trzydziestu milion\u00f3w ofiar wielkiego g\u0142odu okaza\u0142 si\u0119 natomiast Zwi\u0105zek Sowiecki i jego \u017c\u0105danie sp\u0142aty d\u0142ug\u00f3w (cho\u0107 w tym samym czasie Chiny przeznacza\u0142y bajo\u0144skie sumy na pomoc dla walcz\u0105cego ze Stanami Zjednoczonymi Wietnamu) oraz \u201ekatastrofy naturalne\u201d (mimo \u017ce do \u017cadnej wtedy nie dosz\u0142o). Z incydentem czwartego czerwca uporano si\u0119, stawiaj\u0105c fakty na g\u0142owie, dop\u00f3ki nie sta\u0142y si\u0119 ca\u0142kowicie nieczytelne. W Chinach w\u0142a\u015bciwych o wydarzeniach tych nie wspomina \u017caden podr\u0119cznik, natomiast siedem hongko\u0144skich ksi\u0105\u017cek, w kt\u00f3rych si\u0119 o nich m\u00f3wi, przemilcza najwa\u017cniejszy fakt: wydanie przez rz\u0105d centralny rozkazu otwarcia ognia, z czo\u0142g\u00f3w i \u017co\u0142nierskich karabin\u00f3w, do mieszka\u0144c\u00f3w Pekinu oraz student\u00f3w. Autorzy pisz\u0105 jedynie, \u017ce do \u201eoczyszczenia\u201d placu Tiananmen u\u017cyto si\u0142 zbrojnych, nie wyja\u015bniaj\u0105c jednak jakich i jakie przynios\u0142o to skutki. Najbardziej zdumiewa, \u017ce w relacjach tych rz\u0105d jawi si\u0119 jako \u201em\u0105dry i dalekowzroczny\u201d: \u201eW grudniu 1989 roku dosz\u0142o do incydentu czwartego czerwca oraz czasowej izolacji Chin na arenie mi\u0119dzynarodowej. Pekin obra\u0142 polityk\u0119 trze\u017awego wyczekiwania oraz wywa\u017conych reakcji, wystrzegaj\u0105c si\u0119 wrogo\u015bci i czekaj\u0105c na popraw\u0119 stosunk\u00f3w zagranicznych w odpowiednim czasie. W 1996 roku stosunki z wi\u0119kszo\u015bci\u0105 pa\u0144stw by\u0142y ju\u017c normalne i Chiny ponownie zacz\u0119\u0142y odgrywa\u0107 wa\u017cn\u0105 rol\u0119 na arenie mi\u0119dzynarodowej\u201d<\/span>6<\/sup><\/a><\/span>. W tych pe\u0142nych samozadowolenia s\u0142owach nie doszukamy si\u0119 cienia wstydu za masakr\u0119 ani zamiaru rozpocz\u0119cia nowego rozdzia\u0142u. Znajdziemy w nich jednak fundamentaln\u0105 przyczyn\u0119 stosunku chi\u0144skiego rz\u0105du do incydentu czwartego czerwca i wcze\u015bniejszych zbrodni pa\u0144stwowych: zmniejszenie zainteresowania oraz os\u0142abienie krytyki Chin za naruszanie praw cz\u0142owieka \u2013 w zamian za korzy\u015bci gospodarcze \u2013 g\u0142\u00f3wnych \u015bwiatowych graczy. W obliczu uciszenia, si\u0142\u0105, opozycji wewn\u0119trznej oraz systematycznego s\u0142abni\u0119cia krytyki zewn\u0119trznej rz\u0105d Chin nie czuje \u017cadnej potrzeby przepraszania za zbrodnie w celu poprawienia swego wizerunku. <\/span><\/p>\n Trzydzie\u015bci lat po pierwszym, wstrz\u0105saj\u0105cym historycznym ge\u015bcie kolejny kanclerz Niemiec, Gerhard Schroeder, z\u0142o\u017cy\u0142 wieniec pod tym samym monumentem, a nast\u0119pnie wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w uroczystym ods\u0142oni\u0119ciu tablicy Brandta na skwerze jego imienia w Warszawie, najbardziej lapidarnie t\u0142umacz\u0105c wag\u0119 owego ukl\u0119kni\u0119cia przed Pomnikiem Bohater\u00f3w Getta: przysz\u0142o\u015b\u0107 mo\u017cna budowa\u0107 tylko bior\u0105c odpowiedzialno\u015b\u0107 za przesz\u0142o\u015b\u0107<\/span>7<\/sup><\/a><\/span>. <\/span><\/p>\n S\u0142ynny rzymski m\u0105\u017c stanu Cyceron powiada\u0142, \u017ce kto nie zrozumie okoliczno\u015bci swych narodzin, nigdy nie doro\u015bnie. Chiny maj\u0105 najd\u0142u\u017csz\u0105 udokumentowan\u0105 histori\u0119 na naszej planecie oraz najstarsz\u0105 tradycj\u0119 w\u0142adania p\u0119dzlem i publikowania ksi\u0105g. \u201eW epoce Qi by\u0142a bambusowa tabliczka Tai Shi, a za panowania [dynastii] Jin p\u0119dzel Dong Hu\u201d<\/span>8<\/sup><\/a><\/span>, pisze Wen Tianxiang, sk\u0142adaj\u0105c ho\u0142d historykom, kt\u00f3rzy nie bali si\u0119 pot\u0119gi w\u0142adzy. Dzi\u015b jednak Chi\u0144czykom odebrano pami\u0119\u0107 historyczn\u0105. M\u0142odzi ludzie nie znaj\u0105 prawdy o czwartym czerwca, wydarzeniu, do kt\u00f3rego dosz\u0142o ledwie przed pi\u0119tnastu laty, o rewolucji kulturalnej i innych, niezliczonych \u201eincydentach\u201d pi\u0119\u0107dziesi\u0119cioletnich rz\u0105d\u00f3w Komunistycznej Partii Chin nie wspominaj\u0105c. W pewnym sensie nieznajomo\u015b\u0107 historii w\u0142asnego narodu oznacza wieczn\u0105 niedojrza\u0142o\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105. Co wi\u0119cej, milion\u00f3w Chi\u0144czyk\u00f3w, kt\u00f3rzy stracili \u017cycie na skutek kolejnych zbrodni pa\u0144stwowych, nie wolno sprowadza\u0107 do liczb w tabelach statystyk: to by\u0142y \u017cycia, \u017cycia pe\u0142ne szcz\u0119\u015bcia, gniewu, smutku, rado\u015bci \u2013 i przeci\u0119cie ich nici nie mo\u017ce by\u0107 powodem do pogrzebania w kurzu historii. W przeciwnym razie Chiny czekaj\u0105 kolejne zbrodnie pa\u0144stwowe. <\/span><\/p>\n Osobi\u015bcie jestem przekonana, \u017ce niezale\u017cnie od tego, jak mo\u017ce zmieni\u0107 si\u0119 z czasem w\u0142adza Komunistycznej Partii Chin, rz\u0105d musi przeprosi\u0107 za przest\u0119pstwa pope\u0142nione pod jej egid\u0105. Z prostej przyczyny: obecni przyw\u00f3dcy mog\u0105 poprowadzi\u0107 Chiny ku wspania\u0142ej przysz\u0142o\u015bci tylko wtedy, gdy wezm\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za przesz\u0142o\u015b\u0107. Pod jednym wszak\u017ce warunkiem: przywr\u00f3cenie historii prawdziwej wymaga przekre\u015blenia fa\u0142szywej.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n \u00a0<\/p>\n He Qinglian \u2013 chi\u0144ska pisarka i ekonomistka; wi\u0119kszo\u015b\u0107 jej prac i artyku\u0142\u00f3w znajduje si\u0119 w ChRL na indeksie. Esej jest wst\u0119pem do Ershi shiji houbanye lishi jiemi (\u201eOdszyfrowywania tajemnic historii Chin w drugiej po\u0142owie XX wieku\u201d), 2005<\/em>.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n 1<\/a> Droga socjalistyczna, dyktatura proletariatu (demokratyczna dyktatura ludu), przewodnia rola partii komunistycznej oraz marksizm-leninizm i my\u015bl Mao Zedonga.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n 2<\/a> Przek\u0142ad z chi\u0144skiego, nie z wersji oryginalnej.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n 3<\/a> W ksi\u0105\u017cce <\/span><\/span><\/span>The Guilt of Nations<\/i><\/span><\/span><\/span> (W.W. Norton 2000) Barkan, dziekan wydzia\u0142u studi\u00f3w kulturoznawczych Claremoton Graduate University, wylicza dawne i obecne roszczenia odszkodowawcze r\u00f3\u017cnych grup, analizuj\u0105c ich \u201eteoretyczn\u0105 praktyczno\u015b\u0107\u201d i moralno\u015b\u0107. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n 4<\/a> Hu Feng, s\u0142ynny lewicowy teoretyk literatury i sztuki, by\u0142 przeciwnikiem doktryny Mao, kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142, \u017ce sztuka s\u0142u\u017cy\u0107 ma wy\u0142\u0105cznie celom politycznym. W 1955 roku Przewodnicz\u0105cy og\u0142osi\u0142 kampani\u0119 przeciwko Hu i jego stronnikom, wtr\u0105caj\u0105c ich do wi\u0119zie\u0144 lub oboz\u00f3w pracy. Sam Hu odzyska\u0142 wolno\u015b\u0107 w 1979 roku. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n