Mimo ogromnego post\u0119pu technicznego, jaki dokona\u0142 si\u0119 w dwudziestym wieku, wci\u0105\u017c cierpimy, zw\u0142aszcza psychicznie. W gruncie rzeczy modernizacja i globalizacja skomplikowa\u0142y wr\u0119cz nasze \u017cycie, przysparzaj\u0105c nowych problem\u00f3w i powod\u00f3w do niepokoju. W tych okoliczno\u015bciach r\u00f3\u017cne tradycje religijne powinny pomaga\u0107 w zachowaniu pokoju, ducha dialogu oraz pojednania, co wymaga utrzymywania harmonii i dobrych relacji. Musimy szanowa\u0107 si\u0119 nawzajem bez wzgl\u0119du na to, w co wierzymy (lub nie wierzymy).<\/p>\n
<\/p>\n
W krajach niebuddyjskich cz\u0119sto powtarzam, \u017ce najlepiej pozosta\u0107 przy w\u0142asnej tradycji. Zmiana wyznania nie jest spraw\u0105 prost\u0105, a poczucie dezorientacji mo\u017ce by\u0107 bardzo dolegliwe. Znacznie bezpieczniej trwa\u0107 wi\u0119c przy swoim, szanuj\u0105c pozosta\u0142ych. Sam jestem buddyst\u0105 \u2013 jak czasem podkre\u015blam, zagorza\u0142ym \u2013 niemniej powa\u017cam i podziwiam dzie\u0142o innych, na przyk\u0142ad Jezusa Chrystusa. Wszystkie religie uczyni\u0142y i wci\u0105\u017c robi\u0105 wiele dla ludzko\u015bci, co zas\u0142uguje na nasze najwy\u017csze uznanie.<\/p>\n
Ka\u017cda z rozmaitych tradycji religijnych na tej planecie zaspokaja odmienne potrzeby ludzi, kt\u00f3rzy r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 usposobieniem i sk\u0142onno\u015bciami duchowymi. Wszystkie s\u0142u\u017c\u0105 przecie\u017c jednemu celowi, pomagaj\u0105c okie\u0142zna\u0107 umys\u0142, zapanowa\u0107 nad przywarami i rozwin\u0105\u0107 tkwi\u0105cy w nas potencja\u0142.<\/p>\n
W \u0142onie buddyzmu tak\u017ce rozwija\u0142y si\u0119 r\u00f3\u017cne szko\u0142y filozoficzne, takie jak wajbaszika, sautrantika, czittamatra i madhjamika, kt\u00f3rych doktryny, cz\u0119sto sprzeczne, bywa\u0142y przedmiotem gor\u0105cych debat wyznawc\u00f3w. Wszyscy oni mieli jednak jednego nauczyciela, Budd\u0119 Siakjamuniego, i powo\u0142ywali si\u0119 na autorytatywne \u017ar\u00f3d\u0142a pisane, opieraj\u0105c na nich zrozumienie jego nauk.<\/p>\n
Dla buddyst\u00f3w to lekcja, jak wielk\u0105 wag\u0119 przywi\u0105zywa\u0142 Budda do potrzeb, sk\u0142onno\u015bci i mo\u017cliwo\u015bci uczni\u00f3w, kt\u00f3re znaczy\u0142y dla\u0144 wi\u0119cej ni\u017c jednolite stanowisko doktrynalne w kluczowych kwestiach. Nie wolno nam wi\u0119c zapomnie\u0107, \u017ce istot\u0105 nauk duchowych jest dostosowanie ich do indywidualnych potrzeb.<\/p>\n
Z czasem w Indiach ukszta\u0142towa\u0142y si\u0119 dwa g\u0142\u00f3wne nurty pi\u015bmiennictwa buddyjskiego \u2013 palijski i sanskrycki. Wielcy mistrzowie monastycznego uniwersytetu Nalanda studiowali oba kanony. Uwa\u017cam, \u017ce buddyzm tybeta\u0144ski odziedziczy\u0142 i rozwin\u0105\u0142 bogactwo tej w\u0142a\u015bnie tradycji. To wybitni uczeni z Nalandy zasiali nasiona buddyzmu w Tybecie i \u2013 zw\u0142aszcza w czasach Ati\u015bi Dipamkary oraz tak zwanego drugiego okresu upowszechniania \u2013 pomogli mu rozkwitn\u0105\u0107.<\/p>\n
Co przez to rozumiem? W tradycji Nalandy wszystkie kluczowe elementy nauczania Buddy postrzega si\u0119 w dw\u00f3ch wymiarach: pog\u0142\u0119biania m\u0105dro\u015bci, czyli wgl\u0105du w ostateczn\u0105 natur\u0119 rzeczywisto\u015bci, oraz metody. W tym kontek\u015bcie owe \u201ezr\u0119czne \u015brodki\u201d oznaczaj\u0105 praktyki duchowe, zwi\u0105zane przede wszystkim z prawd\u0105 konwencjonaln\u0105 \u2013 na przyk\u0142ad rozwijanie wsp\u00f3\u0142czucia, bezinteresownego pragnienia osi\u0105gni\u0119cia Stanu Buddy dla dobra wszystkich istot. Preludium do praktyki metod i m\u0105dro\u015bci jest wyrzeczenie: g\u0142\u0119bokie rozczarowanie marno\u015bci\u0105 doczesnych czynno\u015bci i trosk.<\/p>\n
Tradycj\u0119 Nalandy zaszczepi\u0142 w Tybecie indyjski mistrz Ati\u015ba, kt\u00f3rego ucze\u0144 Dromtonpa da\u0142 pocz\u0105tek szkole kadam. Jego spadkobierca, Gesze Poto\u0142a, mia\u0142 dw\u00f3ch g\u0142\u00f3wnych uczni\u00f3w: Szara\u0142\u0119 i Langri Tangp\u0119, autora O\u015bmiu strof o \u0107wiczeniu umys\u0142u<\/em>, studiowanych i praktykowanych przez adept\u00f3w wszystkich szk\u00f3\u0142 buddyzmu tybeta\u0144skiego.<\/p>\n M\u0105dro\u015b\u0107 i metoda<\/p>\n Osiem strof<\/em> opisuje praktyk\u0119 bodhicitty wzgl\u0119dnej (bezinteresowne pragnienie osi\u0105gni\u0119cia Stanu Buddy dla dobra wszystkich istot) oraz ostatecznej (wgl\u0105d w prawdziw\u0105 natur\u0119 rzeczywisto\u015bci czy te\u017c \u201eumys\u0142 Przebudzenia\u201d) w, odpowiednio, pierwszych siedmiu i ostatnim czterowierszu.<\/p>\n W klasycznym Uzupe\u0142nieniu drogi \u015brodka<\/em> indyjski mistrz Czandrakirti por\u00f3wnuje prawd\u0119 konwencjonaln\u0105 i ostateczn\u0105 do dw\u00f3ch skrzyde\u0142 lec\u0105cego ptaka, sugeruj\u0105c, \u017ce dzi\u0119ki tej parze mo\u017cemy pokona\u0107 bezmiar rzeczywisto\u015bci. Wed\u0142ug niego g\u0142\u00f3wnym celem buddysty jest osi\u0105gni\u0119cie Stanu Buddy, kt\u00f3ry uciele\u015bnia dwie doskona\u0142o\u015bci \u2013 cia\u0142o prawdy (dharmakaja<\/em>) i cia\u0142o formy (rupakaja<\/em>) \u2013 urzeczywistniane za po\u015brednictwem jedni owych dw\u00f3ch umys\u0142\u00f3w Przebudzenia.<\/p>\n Faktyczn\u0105 podstaw\u0119 dharmakaji, cia\u0142a prawdy Buddy, stanowi jego umys\u0142 m\u0105dro\u015bci, opisywany w traktatach jako stan wszechwiedzy, widz\u0105cy jednocze\u015bnie tak ostateczn\u0105 natur\u0119 wszystkiego, jak i r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 rzeczywisto\u015bci konwencjonalnej w ca\u0142ym jej bezmiarze. \u015acie\u017cka, prowadz\u0105ca do urzeczywistnienia dharmakaji, musi te cechy odzwierciedla\u0107. Zasadza si\u0119 to na nieprzerwanym utrzymywaniu wgl\u0105du w pusto\u015b\u0107, co pozwala na przekroczenie wszelkich ogranicze\u0144 poj\u0119ciowych wyobra\u017ce\u0144.<\/p>\n Drugi aspekt Przebudzenia to rupakaja, cia\u0142o formy Buddy, dzi\u0119ki kt\u00f3rej przyjmuje on r\u00f3\u017cne postaci, aby pomaga\u0107 czuj\u0105cym istotom. \u015acie\u017ck\u0105, posiadaj\u0105c\u0105 cechy odpowiadaj\u0105ce temu aspektowi Przebudzenia, jest rozwijanie bodhicitty, czyli bezinteresowne d\u0105\u017cenie do osi\u0105gni\u0119cia Stanu Buddy dla dobra niezliczonych istot. Ta altruistyczna postawa musi wyrasta\u0107 z wielkiego wsp\u00f3\u0142czucia, kt\u00f3re pragnie uwolni\u0107 wszystkich od cierpienia. Powodowani tak\u0105 motywacj\u0105, praktykujemy sze\u015b\u0107 doskona\u0142o\u015bci (szczodro\u015b\u0107, etyczno\u015b\u0107, cierpliwo\u015b\u0107, gorliwo\u015b\u0107, wch\u0142oni\u0119cie i najwy\u017csze zrozumienie).<\/p>\n Po\u0142\u0105czenie tych dw\u00f3ch aspekt\u00f3w \u015bcie\u017cki \u2013 metody, a wi\u0119c rozwijania bodhicitty i wsp\u00f3\u0142czucia, z m\u0105dro\u015bci\u0105, czyli przede wszystkim pog\u0142\u0119bianiem wgl\u0105du w pusto\u015b\u0107 \u2013 pozwala na osi\u0105gni\u0119cie naszego najwy\u017cszego duchowego celu, Stanu Buddy.<\/p>\n Oba aspekty \u015bcie\u017cki musz\u0105 by\u0107 nale\u017cycie po\u0142\u0105czone, poniewa\u017c nawzajem uzupe\u0142niaj\u0105 si\u0119 i wspieraj\u0105. Pog\u0142\u0119bienie zrozumienia pusto\u015bci mo\u017ce, na przyk\u0142ad, spot\u0119gowa\u0107 naturaln\u0105 empati\u0119, podsycaj\u0105c nasze wsp\u00f3\u0142czucie wobec wszystkich czuj\u0105cych istot. Rozwini\u0119cie wsp\u00f3\u0142czucia pomna\u017ca z kolei zas\u0142ug\u0119, przez co u\u0142atwia zrozumienie pustki.<\/p>\n W buddyzmie osi\u0105ganie kolejnych stopni duchowego urzeczywistnienia wi\u0105\u017ce si\u0119 z sukcesywnym oczyszczaniem mentalnych zaciemnie\u0144 i splamie\u0144. Pocz\u0105tkowo praktyka pozwala zapanowa\u0107 na chwil\u0119 nad szkodliwymi impulsami, pomagaj\u0105c w ten spos\u00f3b je os\u0142abi\u0107. Z czasem, je\u015bli jeste\u015bmy wytrwali, mo\u017cemy wyeliminowa\u0107 je ca\u0142kowicie. Proces przezwyci\u0119\u017cania negatywno\u015bci jest zespolony z pog\u0142\u0119bianiem urzeczywistnienia, a wi\u0119c \u2013 bo tak to dzia\u0142a w buddyzmie \u2013 przede wszystkim wgl\u0105du i m\u0105dro\u015bci. To w\u0142a\u015bnie ona pozwala adeptowi pokonywa\u0107 kolejne poziomy \u015bcie\u017cki (kt\u00f3re nosz\u0105 miano gromadzenia, przygotowania, wgl\u0105du, medytacji i nieuczenia si\u0119 wi\u0119cej).<\/p>\n Przechodzenie pi\u0119ciu poziom\u00f3w \u015bcie\u017cki opisuje lapidarnie Sutra serca<\/em> i zawarta w niej mantra \u201etejatha om gate gate paragate parasamgate bodhi swaha\u201d. \u201eTejatha<\/em>\u201d znaczy \u201ei tak\u201d, \u201egate gate<\/em>\u201d \u2013 \u201ewyj\u015b\u0107, wyj\u015b\u0107\u201d, \u201eparagate<\/em>\u201d \u2013 \u201ewyj\u015b\u0107 poza\u201d, \u201eparasamgate<\/em>\u201d \u2013 \u201ewyj\u015b\u0107 ca\u0142kowicie\u201d czy te\u017c \u201eabsolutnie poza\u201d, \u201ebodhi swaha<\/em>\u201d \u2013 \u201ezakorzenienie w Przebudzeniu\u201d.<\/p>\n \u201eWyj\u015b\u0107, wyj\u015b\u0107\u201d (gate gate<\/em>) odnosi si\u0119 do pokonania \u015bcie\u017cek gromadzenia i przygotowania, a \u201ewyj\u015b\u0107 poza\u201d (paragate<\/em>) \u2013 do urzeczywistnienia \u015bcie\u017cki wgl\u0105du (w pusto\u015b\u0107), co oznacza przekroczenie pospolitego bytu i przeistoczenie w \u201eszlachetn\u0105 istot\u0119\u201d (arja<\/em>). Obrazowe \u201ewychodzenie poza\u201d wyobra\u017ca przej\u015bcie na drugi brzeg \u2013 od stanu zwyczajnego, czyli cyklicznego istnienia, do nirwany<\/em>, Wyzwolenia. \u201eWyj\u015bcie ca\u0142kowicie\u201d (parasamgate<\/em>) to przej\u015bcie \u015bcie\u017cki medytacji i stan, w kt\u00f3rym utrwalony i pog\u0142\u0119biony bezpo\u015bredni wgl\u0105d przynosi wreszcie Przebudzenie, pe\u0142n\u0105 transcendencj\u0119.<\/p>\n Na buddyjskiej \u015bcie\u017cce proces zdobywania kolejnych poziom\u00f3w urzeczywistnienia \u0142\u0105czy aspekty metody i m\u0105dro\u015bci, kt\u00f3re nosz\u0105 miano dw\u00f3ch nagromadze\u0144 \u2013 zas\u0142ugi oraz m\u0105dro\u015bci \u2013 i zawieraj\u0105 w sobie wszystkie nauki Buddy. Obrazuj\u0105 one tak\u017ce nasze relacje ze \u015bwiatem. Poch\u0142oni\u0119cie rzeczami i relacjami ma wymiar metody, podczas gdy si\u0119ganie g\u0142\u0119bszej natury rzeczywisto\u015bci, rozumianej jako pusto\u015b\u0107 wszystkich zjawisk, wpisuje si\u0119 w rozwijanie m\u0105dro\u015bci.<\/p>\n Na czym polega zrozumienie pusto\u015bci, do kt\u00f3rego ma nas doprowadzi\u0107 \u015bcie\u017cka m\u0105dro\u015bci? Nagard\u017cuna powiada:<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Co powsta\u0142o zale\u017cnie,<\/p>\n T\u0142umaczy si\u0119 jako pusto\u015b\u0107.<\/p>\n Zale\u017cnie nazwane<\/p>\n Jest prawdziw\u0105 drog\u0105 \u015brodka.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Wed\u0142ug szko\u0142y drogi \u015brodka autentyczne zrozumienie pustki opiera si\u0119 na zrozumieniu zale\u017cnego powstawania. Innymi s\u0142owy, to z niego bierze si\u0119 pusto\u015b\u0107. Historycznie nauki Nagard\u017cuny interpretowano na dwa sposoby.<\/p>\n Zdaniem Buddhapality, analizuj\u0105c przedmioty i zjawiska \u2013 zw\u0142aszcza za\u015b przyczynowo\u015b\u0107 oraz mnogo\u015b\u0107 codziennych do\u015bwiadcze\u0144 \u2013 badamy konwencjonalny wymiar rzeczywisto\u015bci. Je\u015bli jednak nie jeste\u015bmy usatysfakcjonowani tak\u0105 wizj\u0105 \u015bwiata i szukamy g\u0142\u0119biej, wnikaj\u0105c w sam\u0105 natur\u0119 zwi\u0105zku przyczyny i skutku (aby sprawdzi\u0107, czy s\u0105 identyczne, niezale\u017cne i tak dalej), przechodzimy do poziomu prawdy ostatecznej. Szybko okazuje si\u0119 wtedy, \u017ce nie da si\u0119 znale\u017a\u0107 przyczyny i skutku, kt\u00f3re \u2013 podobnie jak inne poj\u0119cia, takie jak powstawanie czy ustawanie \u2013 nie wytrzymuj\u0105 pr\u00f3by krytycznej analizy. Innymi s\u0142owy, w \u015bwiecie mo\u017cemy funkcjonowa\u0107 tylko na poziomie prawdy konwencjonalnej, czyli codziennej rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n Sam Czandrakirti t\u0142umaczy dalej, \u017ce autentyczne zrozumienie pusto\u015bci wymaga uznania wsp\u00f3\u0142zale\u017cnej natury rzeczywisto\u015bci, a wi\u0119c faktu, \u017ce wszystkie zjawiska pojawiaj\u0105 si\u0119 wskutek relacji z innymi czynnikami. Uprzytomniwszy to sobie, dochodzimy do wniosku, \u017ce s\u0105 przez to pozbawione samoistnego bytu. Rosn\u0105ce przekonanie o nieomylno\u015bci prawa przyczyny i skutku w konwencjonalnym wymiarze rzeczywisto\u015bci przydaje znaczenia wspomnianej wcze\u015bniej praktyce gromadzenia zas\u0142ugi; pog\u0142\u0119biaj\u0105ce si\u0119 prze\u015bwiadczenie o s\u0142uszno\u015bci nauk o pustce (zw\u0142aszcza w znaczeniu niesamoistno\u015bci) umo\u017cliwia za\u015b budowanie nagromadzenia m\u0105dro\u015bci.<\/p>\n Postanowienie duchowe<\/p>\n Na poziomie prawdy konwencjonalnej ka\u017cdy posiada wrodzony potencja\u0142 i pragnienie osi\u0105gni\u0119cia szcz\u0119\u015bcia oraz pokonania cierpienia. Rozmy\u015blanie o czterech szlachetnych i dw\u00f3ch prawdach pomaga nam poj\u0105\u0107, \u017ce mamy wszystko, czego trzeba do zdobycia wyzwolenia. \u201eTakie samo pragnienie i potencja\u0142 dziel\u0105 inne czuj\u0105ce istoty \u2013 stwierdzamy potem i pytamy: \u2013 Co zyskam, kieruj\u0105c si\u0119 dalej tylko w\u0142asnym dobrem i ignoruj\u0105c pozosta\u0142ych?\u201d.<\/p>\n \u201eOd czasu bez pocz\u0105tku \u2013 m\u00f3wimy sobie wreszcie \u2013 by\u0142em samolubny i wierzy\u0142em w istnienie realnego, niezale\u017cnego i trwa\u0142ego ja. W\u0142asny interes i integralno\u015b\u0107 traktowa\u0142em jak bezcenny klejnot. I gdzie mnie to przywiod\u0142o? Czy s\u0142uchaj\u0105c egoistycznych podszept\u00f3w, faktycznie osi\u0105gn\u0105\u0142em sw\u00f3j cel? Gdyby to by\u0142o mo\u017cliwe, musia\u0142bym ju\u017c przecie\u017c dopi\u0105\u0107 swego. Wiem jednak dobrze, \u017ce tak nie jest\u201d.<\/p>\n Nast\u0119pnie por\u00f3wnujemy siebie do Przebudzonych, takich jak Budda Siakjamuni, kt\u00f3rzy ca\u0142kowicie wyplenili wszelkie splamienia i rozwin\u0119li pe\u0142ni\u0119 potencja\u0142u dobra. I pytamy: \u201eJak tego dokonali?\u201d. W kontemplacji znajdziemy odpowied\u017a, \u017ce w pewnym momencie Budda odwr\u00f3ci\u0142 utarty spos\u00f3b post\u0119powania, zast\u0119puj\u0105c my\u015blenie o sobie my\u015bleniem o innych, a mira\u017c w\u0142asnego ja m\u0105dro\u015bci\u0105, kt\u00f3ra widzi brak samoistno\u015bci. I w ten spos\u00f3b osi\u0105gn\u0105\u0142 Przebudzenie.<\/p>\n Jak pisze w swoim Przewodniku<\/em> Szantidewa:<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Czy trzeba jeszcze co\u015b m\u00f3wi\u0107?<\/p>\n Wystarczy sprawdzi\u0107, co r\u00f3\u017cni<\/p>\n Dziecinnie my\u015bl\u0105cych o sobie<\/p>\n I my\u015bl\u0105cych o innych Budd\u00f3w.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad tym, powinni\u015bmy powzi\u0105\u0107 \u2013 wzorem Buddy \u2013 stanowcze postanowienie wypracowania nowego sposobu my\u015blenia i post\u0119powania.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n 1.<\/p>\n Kiedy idzie o cel najwy\u017cszy,<\/p>\n Wszystkie czuj\u0105ce istoty<\/p>\n Cenniejsze s\u0105 od klejnotu \u017cycze\u0144,<\/p>\n Obym przeto zawsze je mi\u0142owa\u0142.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n W oryginale strofa ta nie wyra\u017ca\u0142a aspiracji i ko\u0144czy\u0142a si\u0119 s\u0142owami \u201eprzeto zawsze b\u0119d\u0119 je mi\u0142owa\u0142\u201d. T\u0119 form\u0119 nadano jej p\u00f3\u017aniej. Jak ju\u017c m\u00f3wili\u015bmy, z regu\u0142y \u2013 obsesyjnie \u2013 interesujemy si\u0119 wy\u0142\u0105cznie w\u0142asnymi korzy\u015bciami i zupe\u0142nie nie dbamy o dobro innych. Nie dostrzegamy ich, ignorujemy albo, bo bywa i tak, pr\u00f3bujemy wykorzystywa\u0107 do swoich cel\u00f3w. Autor naszego tekstu powiada, \u017ce adeptom duchowej \u015bcie\u017cki to nie przystoi. Musimy ca\u0142kowicie zmieni\u0107 nastawienie i zacz\u0105\u0107 ceni\u0107 inne istoty (niczym spe\u0142niaj\u0105cy \u017cyczenia klejnot), okazuj\u0105c im szacunek i rozumiej\u0105c, jak\u0105 wy\u015bwiadczaj\u0105 nam dobro\u0107.<\/p>\n Z perspektywy buddyjskiej nawet odrodzenie w wy\u017cszych \u015bwiatach zale\u017cy od interakcji z innymi, poniewa\u017c kluczowym czynnikiem jest tu etyczne post\u0119powanie oraz unikanie dziesi\u0119ciu negatywnych czyn\u00f3w cia\u0142a, mowy i umys\u0142u. Nie da si\u0119, zaczynaj\u0105c od pierwszego z listy, nie zabija\u0107 bez potencjalnych ofiar. W tym kontek\u015bcie autentyczne przestrzeganie dyscypliny polega na powstrzymaniu si\u0119 przed odebraniem komu\u015b \u017cycia, gdy ma si\u0119 po temu sposobno\u015b\u0107. Obecno\u015bci czuj\u0105cych istot wymaga r\u00f3wnie\u017c stosowanie si\u0119 do pozosta\u0142ych wskaza\u0144, cho\u0107by niek\u0142amanie czy nieprzyw\u0142aszczanie cudzej w\u0142asno\u015bci. Co wi\u0119cej, wiele cech naszej obecnej egzystencji \u2013 na przyk\u0142ad uroda, d\u0142ugowieczno\u015b\u0107 czy autorytet \u2013 tak\u017ce stanowi owoc etycznego post\u0119powania w minionych \u017cywotach.<\/p>\n Bez w\u0105tpienia czuj\u0105ce istoty s\u0105 te\u017c niezb\u0119dne do osi\u0105gni\u0119cia wyzwolenia z uwarunkowanego bytu. Wed\u0142ug nauk buddyjskich kluczem do niego jest duchowa praktyka tak zwanych \u201etrzech wy\u017cszych \u0107wicze\u0144\u201d: moralno\u015bci, medytacji i m\u0105dro\u015bci. Dwie ostatnie stoj\u0105 na fundamencie pierwszej, kt\u00f3rej, jak si\u0119 w\u0142a\u015bnie przekonali\u015bmy, nie da si\u0119 rozwija\u0107 bez udzia\u0142u innych. W ten spos\u00f3b u\u015bwiadamiamy sobie, jak kluczow\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 oni w ka\u017cdym powszednim oraz duchowym przedsi\u0119wzi\u0119ciu i zamierzeniu.<\/p>\n Bodhisattwowie, adepci bodhicitty, bezinteresownego d\u0105\u017cenia, zaczynaj\u0105 praktyk\u0119 od obudzenia wsp\u00f3\u0142czucia i mi\u0142uj\u0105cej dobroci wobec wszystkich czuj\u0105cych istot. Wsp\u00f3\u0142czucie \u017cyczy im wolno\u015bci od cierpie\u0144, mi\u0142o\u015b\u0107 \u2013 osi\u0105gni\u0119cia szcz\u0119\u015bcia. Te dwa stany umys\u0142u s\u0105 podstaw\u0105, z kt\u00f3rej wyrasta najcudowniejsza, nieprze\u015bcigniona postawa bodhicitty. Kiedy my\u015blimy o tym w taki spos\u00f3b, zaczynamy rozumie\u0107, dlaczego inni s\u0105 cenniejsi od \u201eklejnotu \u017cycze\u0144\u201d.<\/p>\n Tybeta\u0144sk\u0105 strof\u0119 otwiera zaimek \u201eja\u201d, kt\u00f3re wyra\u017ca pragnienie dzia\u0142ania na rzecz wszystkich czuj\u0105cych istot. Owo \u201eja\u201d i natura indywidualnej to\u017csamo\u015bci by\u0142y najwa\u017cniejszymi przedmiotami docieka\u0144 filozofii staro\u017cytnych Indii. Do\u015bwiadczenie m\u00f3wi nam, \u017ce istniejemy. Na tej podstawie przyjmujemy uwarunkowany byt i mo\u017cliwo\u015b\u0107 osi\u0105gni\u0119cia Przebudzenia. Wypada wi\u0119c teraz spyta\u0107, na czym polega istnienie w\u0142asnego \u201eja\u201d? Wszyscy mamy jego instynktowne poczucie, stwierdzaj\u0105c \u201eja jestem\u201d, \u201eja mam\u201d, \u201eja robi\u0119\u201d. Czy jednak zdo\u0142amy je znale\u017a\u0107, przeszukawszy swoje cia\u0142o i umys\u0142?<\/p>\n Widz\u0105c, \u017ce elementy fizyczne i psychiczne (z kt\u00f3rych sk\u0142ada si\u0119 nasze osobowe istnienie) s\u0105 zmienne i przemijaj\u0105ce, niekt\u00f3rzy indyjscy filozofowie umieszczali prawdziwe \u201eja\u201d poza cia\u0142em i umys\u0142em jako niezale\u017cn\u0105 od nich, wiekuist\u0105 zasad\u0119 o niezmiennych i jednolitych cechach. Ich zdaniem uto\u017csamienie \u201esiebie\u201d z cia\u0142em i umys\u0142em przeczy\u0142oby naszej intuicji i do\u015bwiadczeniom. Dharmakirti powiada, \u017ce maj\u0105c tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107, spontanicznie i bez wahania zamieniliby\u015bmy swoj\u0105 marn\u0105 fizyczn\u0105 pow\u0142ok\u0119 na doskona\u0142e cia\u0142o dewy, co stanowi najlepsze \u015bwiadectwo, \u017ce si\u0119 z ni\u0105 nie identyfikujemy.<\/p>\n Wszystkie buddyjskie szko\u0142y my\u015blenia odrzucaj\u0105 ide\u0119 odwiecznego \u201eja\u201d, istniej\u0105cego niezale\u017cnie od cia\u0142a i umys\u0142u. Nie s\u0105 jednak zgodne co do jego faktycznej to\u017csamo\u015bci. Niekt\u00f3re chc\u0105 je na przyk\u0142ad identyfikowa\u0107 z fizycznymi lub psychicznymi elementami jednostki. Wielu pr\u00f3bowa\u0142o szuka\u0107 go w continuum i zjawiskach mentalnych, gdy\u017c s\u0105 one subtelniejsze od cielesnych. Jedna szko\u0142a odrzuca byt przyrodzony nawet na poziomie konwencjonalnym. Dla niej \u201eosoba\u201d jest tylko okre\u015bleniem, opisem, nazw\u0105 nadan\u0105 zbiorowi cz\u0119\u015bci fizycznych i psychicznych.<\/p>\n Wszystkie szko\u0142y zgodnie cytuj\u0105:<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Nazywamy co\u015b rydwanem<\/p>\n Z uwagi na zebrane cz\u0119\u015bci<\/p>\n I nadajemy nazw\u0119 \u201eczuj\u0105ca istota\u201d<\/p>\n Z uwagi na zbiory.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n R\u00f3\u017cnie to jednak interpretuj\u0105. Jedne widz\u0105 potrzeb\u0119 przypisywania zjawiskom i rzeczom przyrodzonej natury czy te\u017c obiektywnego bytu, gdy\u017c nasze do\u015bwiadczenie zdaje si\u0119 potwierdza\u0107 realno\u015b\u0107 \u015bwiata, w kt\u00f3rym \u017cyjemy, oraz dozna\u0144 cierpienia i szcz\u0119\u015bcia. Przyznaj\u0105c, i\u017c to\u017csamo\u015b\u0107 jest konstrukcj\u0105, opart\u0105 na fizycznych i psychicznych zbiorach, twierdz\u0105, \u017ce poszukiwania faktycznego punktu odniesienia zaimka \u201eja\u201d musz\u0105 wskaza\u0107 podstaw\u0119 o wi\u0119kszym stopniu realno\u015bci. Ich zdaniem owym bytem, do jakiego istotnie odnosz\u0105 si\u0119 nasze spontaniczne my\u015bli o \u201esobie\u201d, jest continuum \u015bwiadomo\u015bci, kt\u00f3re musi by\u0107 realne bardziej ni\u017c poj\u0119cie \u201eja\u201d. Dla tych filozof\u00f3w cytowane s\u0142owa Buddy oznaczaj\u0105, \u017ce istnienie \u201eja\u201d nale\u017cy postrzega\u0107 przez pryzmat element\u00f3w fizycznych i psychicznych.<\/p>\n Inni, na przyk\u0142ad Czandrakirti, odrzucaj\u0105 ide\u0119 obiektywnie realnego, samoistnego punktu odniesienia zaimka pierwszej osoby liczby pojedynczej. Dla nich wszystkie rzeczy i zjawiska s\u0105 wy\u0142\u0105cznie produktem uwarunkowa\u0144, powstaj\u0105c w ca\u0142kowitej zale\u017cno\u015bci od zbioru przyczyn i warunk\u00f3w. Wedle tych my\u015blicieli ca\u0142e istnienie jest jedynie konstrukcj\u0105, okre\u015bleniem, nazw\u0105.<\/p>\n Skoro wszyscy zgadzaj\u0105 si\u0119, \u017ce \u201eja\u201d (tak czy inaczej) istnieje, spyta kto\u015b, jaki sens ma to filozofowanie? Wiara b\u0105d\u017a niewiara w samoistne ja nie przeszkadza w ko\u0144cu w etycznym post\u0119powaniu, unikaniu szkodliwych dzia\u0142a\u0144 i czynieniu dobra. Kontekst buddyjski ka\u017ce jednak rozumie\u0107 znaczenie piel\u0119gnowania wizji pusto\u015bci. Arjadewa wskazuje, \u017ce tak jak cia\u0142o jest ostoj\u0105 wszystkich zmys\u0142\u00f3w, u\u0142uda stanowi podpor\u0119 wszelkich psychicznych splamie\u0144. Tylko wyzbywaj\u0105c si\u0119 jej, mo\u017cemy wypleni\u0107 to, co przysparza nam cierpie\u0144. Jak powiada Czandrakirti:<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Rozumny jogin zobaczy, \u017ce wszystkie skazy<\/p>\n I splamienia bior\u0105 si\u0119 z samolubstwa,<\/p>\n Kt\u00f3rego osi\u0105 jest ja,<\/p>\n Da mu przeto odp\u00f3r.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Innymi s\u0142owy, wszystkie mentalne i emocjonalne zaburzenia \u2013 \u017ar\u00f3d\u0142o cierpie\u0144 \u2013 bior\u0105 si\u0119 z niewydarzonego lgni\u0119cia do namacalnej realno\u015bci naszego ja oraz \u015bwiata. Je\u015bli rzeczywi\u015bcie chcemy po\u0142o\u017cy\u0107 kres cierpieniu, musimy jako\u015b dotrze\u0107 do sedna problemu.<\/p>\n Nie wystarczy tu sama ch\u0119\u0107 czy modlitwa. Lgni\u0119cia do ja nie wypleni z umys\u0142u bicie w b\u0119bny, dzwonienie i odprawianie frapuj\u0105cych rytua\u0142\u00f3w. Jedyn\u0105 skuteczn\u0105 metod\u0105 jest rozwijanie autentycznego wgl\u0105du w natur\u0119 rzeczy, kt\u00f3re godzi bezpo\u015brednio w opaczne postrzeganie rzeczywisto\u015bci przez nasz\u0105 fundamentaln\u0105 niewiedz\u0119.<\/p>\n Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, aby upora\u0107 si\u0119 z nawykowym lgni\u0119ciem, musimy najpierw przejrze\u0107 zniekszta\u0142cony obraz \u015bwiata. Uroiwszy sobie, \u017ce za drzwiami czyha s\u0142o\u0144, nie uwolnicie si\u0119 od strachu, dop\u00f3ki nie przekonacie si\u0119, \u017ce go tam nie ma. W porzuceniu opacznego lgni\u0119cia do realno\u015bci rzeczy i zjawisk (w tym w\u0142asnego ja) dok\u0142adnie tak samo pomaga widzenie ich pusto\u015bci.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n 2.<\/p>\n W towarzystwie innych<\/p>\n Zawsze pozostan\u0119 najni\u017cszy<\/p>\n I ca\u0142ym sercem<\/p>\n B\u0119d\u0119 ich ceni\u0107 nad siebie.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Praktyki, o jakich mowa w drugiej strofie, wynikaj\u0105 z poprzedniej, dzi\u0119ki kt\u00f3rej nauczyli\u015bmy si\u0119 patrze\u0107 na innych tak, jakby byli cenniejsi od najcudowniejszego klejnotu. Autor m\u00f3wi nam teraz, \u017ce tej postawie powinien towarzyszy\u0107 najg\u0142\u0119bszy szacunek dla wszystkich czuj\u0105cych istot. Innymi s\u0142owy, nie przystoi czu\u0107 si\u0119 wy\u017cszym i wyobra\u017ca\u0107 sobie, \u017ce obdarzamy wsp\u00f3\u0142czuciem nieszcz\u0119snych maluczkich. Jeste\u015bmy im winni powa\u017canie i respekt, a w bezpo\u015brednich kontaktach mamy wr\u0119cz przedk\u0142ada\u0107 ich nad siebie.<\/p>\n To bardzo wa\u017cna kwestia, poniewa\u017c jedn\u0105 z najwi\u0119kszych przeszk\u00f3d w praktyce wsp\u00f3\u0142czucia i bodhicitty jest pycha. Wynios\u0142o\u015b\u0107 uniemo\u017cliwia rozwijanie autentycznej bezinteresowno\u015bci, a najlepsz\u0105 odtrutk\u0119 stanowi pokora. Wyj\u0105tkowym \u015bwiadectwem jej wagi s\u0105 \u017cywoty wielkich mistrz\u00f3w kadampy, kt\u00f3rzy jak nikt inny uczyli czci wobec ka\u017cdej napotkanej istoty.<\/p>\n Ja opowiem jednak histori\u0119 p\u00f3\u017aniejsz\u0105, dziewi\u0119tnastowiecznego tybeta\u0144skiego adepta dzogcienu, kt\u00f3rego zawsze stawia si\u0119 za wz\u00f3r prawdziwej skromno\u015bci. Dza Patrul Rinpocze, bo o nim mowa, poczu\u0142 raz nieprzeparte pragnienie samotno\u015bci, udzielaj\u0105c nauk gromadzie uczni\u00f3w. Oddali\u0142 si\u0119 wi\u0119c bez s\u0142owa ubrany jak zwyk\u0142y pielgrzym, za ca\u0142y dobytek maj\u0105c tobo\u0142ek i lask\u0119. Kiedy trafi\u0142 na obozowisko koczownik\u00f3w, poprosi\u0142 o go\u015bcin\u0119 w jednym z namiot\u00f3w. Gospodyni chcia\u0142a, \u017ceby recytowa\u0142 w jej intencji modlitwy, a \u017ce wygl\u0105da\u0142 na tu\u0142acza, oczekiwa\u0142a, \u017ce w zamian za straw\u0119 i dach nad g\u0142ow\u0105 pomo\u017ce te\u017c w codziennych pracach, cho\u0107by wylewaj\u0105c zawarto\u015b\u0107 nocnika.<\/p>\n Traf chcia\u0142, \u017ce krz\u0105ta\u0142 si\u0119 w okolicy, kiedy do obozu dotarli szukaj\u0105cy go wsz\u0119dzie mnisi. Kobieta wys\u0142ucha\u0142a opisu i zrozumiawszy, kogo zatrudni\u0142a przy fekaliach, wpad\u0142a w taki pop\u0142och, \u017ce uciek\u0142a! Tyle pokory mia\u0142 w sobie mistrz, przyci\u0105gaj\u0105cy tysi\u0105ce uczni\u00f3w.<\/p>\n W wielkich adeptach bezinteresownego d\u0105\u017cenia drzemie te\u017c ogromna odwaga, wyrastaj\u0105ca z prawdziwej si\u0142y wewn\u0119trznej. Dromtonpa uchodzi\u0142 za uosobienie pokory i wsp\u00f3\u0142czucia, ale potrafi\u0142 by\u0107 nieugi\u0119ty nawet wobec w\u0142asnego nauczyciela. Zwraca\u0142 uwag\u0119 samemu Ati\u015bi, gdy zdarzy\u0142o si\u0119 mu nie pow\u015bci\u0105gn\u0105\u0107 j\u0119zyka. Ten pono\u0107 wr\u0119cz si\u0119 z\u017cyma\u0142, pytaj\u0105c retorycznie innych uczni\u00f3w: \u201ePo co mam tu by\u0107, skoro nic mi nie wolno? Lepiej wr\u00f3c\u0119 do Indii\u201d. Prawdziwym adeptom bodhicitty, bezinteresownego umys\u0142u Przebudzenia, trzeba w\u0142a\u015bnie takiego po\u0142\u0105czenia czystej pokory z wielkim m\u0119stwem.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n 3.<\/p>\n Zawsze b\u0119d\u0119 patrzy\u0142 w umys\u0142<\/p>\n I gdy tylko pojawi si\u0119 my\u015bl szkodliwa,<\/p>\n Stawi\u0119 jej czo\u0142o i odwr\u00f3c\u0119,<\/p>\n Godzi bowiem we mnie i w innych.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Trzecia strofa m\u00f3wi o konieczno\u015bci uporania si\u0119 z w\u0142asnymi splamieniami. Nie osi\u0105gniemy ostatecznego celu \u2013 kt\u00f3rym jest usuni\u0119cie zaciemnie\u0144 (zw\u0142aszcza lgni\u0119cia do poczucia ja), uniemo\u017cliwiaj\u0105cych wgl\u0105d w prawdziw\u0105 natur\u0119 rzeczy \u2013 nie zapanowawszy nad przeszkadzaj\u0105cymi my\u015blami i emocjami (tak jak musimy najpierw okie\u0142za\u0107 w\u0142asny umys\u0142, nim zdo\u0142amy wype\u0142ni\u0107 swe pragnienie i dopom\u00f3c w tym innym). Dzi\u0119ki tym wersom poznajemy stosowne antidota.<\/p>\n