\u201eTo miasto zmienia si\u0119 z dnia na dzie\u0144\u201d, powie wam ka\u017cdy, kto by\u0142 w Lhasie. Dorzuc\u0119 i ja swoje dwa grosze o tych nowinkach: ulicy Jiangsu i Wyspie S\u0142o\u0144ca.<\/p>\n
<\/p>\n
Je\u015bli staniecie w Lhasie twarz\u0105 na wsch\u00f3d, po prawej r\u0119ce b\u0119dziecie mie\u0107 ulic\u0119 Jiangsu, przecinaj\u0105c\u0105 miasto jak ostrze bagnetu.<\/p>\n
Skojarzenie nieprzypadkowe. Jednym z najwa\u017cniejszych punkt\u00f3w arterii jest okopany tam od p\u00f3\u0142 wieku Tybeta\u0144ski Okr\u0119g Wojskowy, w kt\u00f3rym sp\u0119dzi\u0142am moje pierwsze cztery lata. Wtedy lodowaty b\u0142ysk bagnet\u00f3w by\u0142 na porz\u0105dku dziennym. Jestem c\u00f3rk\u0105 \u017co\u0142nierza <\/span>jinzhumami<\/span><\/em> (jak nazywamy tu Armi\u0119 Ludowo-Wyzwole\u0144cz\u0105), przysz\u0142am na \u015bwiat w czasie rewolucji kulturalnej. Na jednym ze zdj\u0119\u0107, zrobionych przez ojca w tamtym okresie, wida\u0107 grup\u0119 uzbrojonych \u017co\u0142nierzy, maszeruj\u0105cych ulic\u0105. S\u0142o\u0144ce o\u015bwietla g\u0119sty las bagnet\u00f3w, a na poboczu majaczy kilka drzewek, kt\u00f3re wygl\u0105daj\u0105 matowo i biednie na tle l\u015bni\u0105cej stali. Cho\u0107 zdj\u0119cie jest czarno-bia\u0142e, \u0142atwo sobie wyobrazi\u0107, jak m\u0142ode r\u0119ce, na kt\u00f3rych opiera si\u0119 \u015bmierciono\u015bna bro\u0144, podnosz\u0105 w niebo czerwone ksi\u0105\u017ceczki. Trudno si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce nie mog\u0142a stawi\u0107 im czo\u0142a nawet oddalona o kilka kilometr\u00f3w pot\u0119\u017cna Potala. <\/span><\/p>\n Dzi\u015b ulica Jiangsu to nie tylko obstawiony wartownikami kompleks, ale i zatrz\u0119sienie budynk\u00f3w, kt\u00f3re czyni\u0105 przeci\u0119tne chi\u0144skie miasto: biura partii i administracji, szko\u0142y, szpitale, redakcje, fabryki, hotele i restauracje. Przezwisko \u201ekomputerowa\u201d podpowiada, \u017ce bez trudu zaopatrzymy si\u0119 tu w nowoczesne urz\u0105dzenia. Zapomnia\u0142abym: wcze\u015bniej nazywano j\u0105 ulic\u0105 \u201epartii, rz\u0105du, wojska i kurew\u201d. Wtedy roi\u0142o si\u0119 tu od burdeli, z zapalaj\u0105cymi si\u0119 o zmierzchu r\u00f3\u017cowymi neonami. W\u0142adza musia\u0142a uzna\u0107, \u017ce szkodz\u0105 jej wizerunkowi, bo zamieni\u0142a je na sklepy ze sprz\u0119tem elektronicznym.<\/p>\n Zanios\u0142am tam kiedy\u015b sw\u00f3j komputer do naprawy i chodzi\u0142am wypala\u0107 p\u0142yty z piosenkami i filmami, kt\u00f3re oficjalnie nazywano \u201ereakcyjn\u0105 propagand\u0105\u201d. Jednym z nich by\u0142o hollywoodzkie \u201eSiedem lat w Tybecie\u201d, udaj\u0105ce na lhaskich straganach film akcji z Hongkongu. Prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c, niekt\u00f3re sceny s\u0105 strasznie przerysowane i dziecinne, jak ta z oficerem AL-W, kt\u00f3ry z dolepionym pieprzykiem \u00e0 la Mao szar\u017cuje na m\u0142odego Dalajlam\u0119, tratuj\u0105c \u015bwi\u0119t\u0105 mandal\u0119 z piasku. Cho\u0107 Komunistyczna Partia Chin ma na sumieniu wiele grzech\u00f3w, przej\u0119tym tw\u00f3rcom najwyra\u017aniej zabrak\u0142o zrozumienia podstawowych chi\u0144skich zasad, przedk\u0142adaj\u0105cych dyplomacj\u0119 nad si\u0142\u0119, podporz\u0105dkowanie nad pobicie i uleg\u0142o\u015b\u0107 nad podb\u00f3j.<\/p>\n Ju\u017c sama nazwa \u201eJiangsu\u201d ma w sobie ostro\u015b\u0107 bagnetu, nie pami\u0119tam jednak, kiedy ulic\u0119 skojarzono z t\u0105 prowincj\u0105 \u2013 z pewno\u015bci\u0105 ponad dziesi\u0119\u0107 lat temu. Ci, kt\u00f3rzy wiedz\u0105 co\u015b o \u201eproblemie Tybetu\u201d, w lot zrozumiej\u0105, \u017ce idzie tu o \u015bwiadczenie bratniej \u201epomocy\u201d, kt\u00f3ra przypomina bardziej obsikiwanie w\u0142asnego terytorium w odleg\u0142ym \u201eregionie autonomicznym\u201d. Tybet podzielono jak tort, po kt\u00f3rego kawa\u0142ki wyci\u0105gaj\u0105 si\u0119 r\u0119ce z prowincji, chc\u0105cych zarobi\u0107 na wielkim programie \u201erozwijania ziem zachodnich\u201d. Przy okazji, ku wiecznej chwale, nadaj\u0105 lub zmieniaj\u0105 nazwy budynkom i ulicom, zape\u0142niaj\u0105c mapy niezliczonymi alejami Guangzhou, centrami handlowymi Szanghaj czy Taizhou albo wie\u017cowcami Shandong.<\/p>\n \u201ePomoc Lhasie\u201d \u015bwiadczy te\u017c Pekin, ale on mia\u0142 tu swoj\u0105 ulic\u0119 jeszcze przed rewolucj\u0105 kulturaln\u0105 (wcze\u015bniej \u201eDekji\u201d, \u201eSzcz\u0119\u015bliw\u0105\u201d). Za tamtej rewolucji kochano zmienia\u0107 nazwy. Barkhor sta\u0142 si\u0119 wtedy alej\u0105 Lixin, Kamienny Lew zmieni\u0142 imi\u0119 na Xinhua, a Turkusowy Dach na Ludow\u0105. Przechrzczono nawet g\u00f3ry (na przyk\u0142ad Czakpori, \u201e\u017belazn\u0105\u201d, na \u201eZwyci\u0119stwa\u201d). Norbulingka, letnia rezydencja Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci zosta\u0142a \u201eparkiem ludowym\u201d, a Potala o ma\u0142y w\u0142os by\u0142aby Pa\u0142acem Czerwonego Wschodu. Nietrudno si\u0119 domy\u015bli\u0107, \u017ce nowe miana nie maj\u0105 wiele wsp\u00f3lnego z rodzim\u0105 histori\u0105, tradycj\u0105 i kultur\u0105. Obcy \u201ewyzwoliciele\u201d starego tybeta\u0144skiego grodu przynie\u015bli z sob\u0105 logik\u0119 dominacji, obejmuj\u0105c\u0105 tak\u017ce nazywanie.<\/p>\n Dzi\u015b ten proceder wydaje si\u0119 jeszcze bardziej drapie\u017cny ni\u017c w czasach rewolucji kulturalnej. Nie zawracaj\u0105c sobie g\u0142owy ideologi\u0105, nadaj\u0105 tybeta\u0144skiej ziemi nazwy chi\u0144skich miejscowo\u015bci. Po co? \u017beby przyt\u0142oczy\u0107 tubylc\u00f3w pot\u0119g\u0105 obcego s\u0142owa i oswajaj\u0105c z nim, wymaza\u0107 wspomnienie dziedzictwa ojc\u00f3w? A mo\u017ce pom\u00f3c osadnikom odnale\u017a\u0107 si\u0119 w cudzej ziemi przechrzczonej na rodzim\u0105? Ka\u017cda przeniesiona w ten spos\u00f3b nazwa jest elementem procesu sinizacji, maj\u0105cej ukry\u0107 wszelki \u015blad Tybetu w g\u0105szczu chi\u0144skich znak\u00f3w. Kolonializm w czystej postaci.<\/p>\n Kradzie\u017c starej nazwy geograficznej napawa przera\u017ceniem. To spisek w celu odebrania wspomnie\u0144, no\u017cyce odcinaj\u0105ce wi\u0119\u017a z przesz\u0142o\u015bci\u0105, tragedia zachodz\u0105cej w jednej chwili zmiany nie do poznania. Ilekro\u0107 przyje\u017cd\u017cam z Chin do Lhasy, mam wra\u017cenie, \u017ce nigdzie nie wracam, tylko wci\u0105\u017c miotam si\u0119 mi\u0119dzy ulicami Han\u00f3w. Ich nazwy nosz\u0105 arterie, miejsca i sklepy. Ich twarze maj\u0105 ludzie, kt\u00f3rych widz\u0119 przed sob\u0105, za sob\u0105, obok. Jak gdybym nigdy nie wyjecha\u0142a z Chin Han\u00f3w. <\/span>Oboj\u0119tnie, jak d\u0142ugo i daleko jad\u0119, nie mog\u0119 si\u0119 wydosta\u0107 spomi\u0119dzy tych ich palm. <\/span><\/p>\n Zawsze fascynowa\u0142a mnie po\u0142o\u017cona na p\u00f3\u0142noc od Lhasy Wyspa S\u0142o\u0144ca \u2013 jego najdziwaczniejszy zak\u0105tek i miniatura wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Z ca\u0142ego serca polecam j\u0105 uwadze turyst\u00f3w i zagranicznych dziennikarzy.<\/p>\n Kiedy\u015b nosi\u0142a nazw\u0119 Dziangmalingka, kt\u00f3r\u0105 zawdzi\u0119cza\u0142a g\u0119stym szuwarom. S\u0105 tam tak\u017ce piaszczyste pla\u017ce, plusk rzeki i flagi modlitewne po obu stronach mostu. Miejscowi przezywaj\u0105 j\u0105 Gumalingka, le\u015bnym schronieniem dla z\u0142odziei. W 1994 roku deweloper z Makau, za rad\u0105 najbardziej znanego chi\u0144skiego malarza w Tybecie, zacz\u0105\u0142 negocjowa\u0107 z w\u0142adzami przeobra\u017cenie dzikiego zak\u0105tka w kasyno, ale potem na scenie pojawi\u0142 si\u0119 chi\u0144ski magnat, zbudowa\u0142 tam Mi\u0119dzynarodowy O\u015brodek Zhonghe, najwi\u0119ksz\u0105 lhask\u0105 dzielnic\u0119 uciech z co najmniej tysi\u0105cem prostytutek.<\/p>\n W raporcie o lhaskim seksbiznesie cytuje si\u0119 powiedzonko przypisywane mieszka\u0144com miasta: \u201eBiedni chodz\u0105 na drug\u0105 obwodnic\u0119, \u015brednio zamo\u017cni na Tianhai, a bogaci na Wysp\u0119 S\u0142o\u0144ca\u201d. \u201ePo drugiej, trzeciej i czwartej obwodnicy \u2013 czytamy dalej \u2013 przechadzaj\u0105 si\u0119 niezliczone m\u0142ode i niem\u0142ode kobiety z Sichuanu, Chongqingu, Hubei i Hunanu, nadaj\u0105c Lhasie specyficzny koloryt\u201d. \u201eMi\u0119dzynarodowe Zhonghe \u2013 zwierza si\u0119 z kolei bywalec burdeli z Shenzhenu \u2013 jest rozrywkowym sercem miasta. Maj\u0105 tam licealistki, ch\u0142opki, Nepalki i Rosjanki. Cudzoziemki s\u0105 brzydkie i drogie. Radz\u0119 wspiera\u0107 towar krajowy. Nie wiem, ile ich jest, nie pr\u00f3bowa\u0142em liczy\u0107. Jedno nie podlega dyskusji: w wi\u0119kszo\u015bci lokali w promieniu pi\u0119ciu kilometr\u00f3w serwuje si\u0119 \u015bwie\u017ce mi\u0119sko, ha ha\u201d.<\/p>\n Na Wyspie S\u0142o\u0144ca s\u0105 restauracje oferuj\u0105ce wyszukane specja\u0142y, sklep handluj\u0105cy tybeta\u0144skimi mastifami (z wielkim portretem X Panczenlamy na \u015bcianie i oprawion\u0105 w ramk\u0119 fotografi\u0105 Mao na ladzie), czterogwiazdkowe hotele z kuchni\u0105 chi\u0144sk\u0105, tybeta\u0144sk\u0105 i indyjsk\u0105, sex shopy, muzeum \u201eludowej kultury i sztuki\u201d oraz tymczasowa siedziba w\u0142adz lokalnych.<\/p>\n By\u0142am tam kiedy\u015b w restauracji \u201eKomuna ludowa\u201d, w kt\u00f3rej wisz\u0105 portrety i my\u015bli Mao. Ca\u0142a obs\u0142uga nosi zielone mundurki. Wygl\u0105daj\u0105 jak skrzy\u017cowanie czerwonogwardzisty, szpiega ze starych film\u00f3w i potwora. Za szybk\u0105, przybran\u0105 nieskazitelnym khatakiem, twarz Przewodnicz\u0105cego rozdziela dwa cz\u0142ony g\u0142\u0119bokiej sentencji: \u201ePami\u0119taj o Mao, gdy odwraca si\u0119 los; pami\u0119taj o Dengu, kiedy si\u0119 bogacisz\u201d. M\u00f3wiono mi, \u017ce w\u0142a\u015bciciel jest krajanem Denga. Id\u0119 o zak\u0142ad, \u017ce si\u0119 wzbogaci\u0142.<\/p>\n We wspomnianym muzeum (joint venture biznesu i w\u0142adzy lokalnej) ogl\u0105da\u0142am natomiast spektakl \u201eHimalaje\u201d. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 artyst\u00f3w pochodzi\u0142a z Chin w\u0142a\u015bciwych. By\u0142y akrobacje, sztuki magiczne, parodia ta\u0144ca indyjskiego, taniec tajski i taniec brzucha. Pomi\u0119dzy wpleciono kolej Qinghai-Tybet, chi\u0144sk\u0105 flag\u0119 i znicz olimpijski. Brakowa\u0142o tylko wezwania do przybrania pozycji zasadniczej i od\u015bpiewania hymnu. Najohydniejsze by\u0142o pojawienie si\u0119 na scenie \u201etybeta\u0144skiej dziewczyny\u201d Dolmy co\u015b tam, \u017ceby \u201eznalaz\u0142a m\u0119\u017ca\u201d. Zaproszony na scen\u0119 Han mia\u0142 zosta\u0107 \u201epanem Guge\u201d (staro\u017cytnego tybeta\u0144skiego kr\u00f3lestwa), o ile \u201espe\u0142ni trzy \u017cyczenia\u201d, a je\u015bli nie \u2013 zapiszcza\u0142a s\u0142odko \u201eTybetanka\u201d \u2013 \u201ezrobi\u0107 za kar\u0119 pok\u0142on\u201d.<\/p>\n Lokalna \u201ekultura\u201d w ca\u0142ej krasie. Kto tu sk\u0142ada pok\u0142ony, cz\u0119sto odmierzaj\u0105c d\u0142ugo\u015bci\u0105 w\u0142asnego cia\u0142a ca\u0142\u0105 drog\u0119 do Lhasy? I za jak\u0105 zbrodni\u0119? W oczach Tybeta\u0144czyk\u00f3w tacy ludzie s\u0105 bohaterami. Znosz\u0105 fizyczny b\u00f3l, \u017ceby da\u0107 wyraz wielkiej wierze \u2013 i sami przez to zas\u0142uguj\u0105 na pok\u0142on. A ka\u017cdy, kto, cho\u0107by dla \u017cartu, robi z tego \u201ekar\u0119\u201d, obra\u017ca i poni\u017ca Tybet, ten prawdziwy.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n lipiec 2012<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u201eTo miasto zmienia si\u0119 z dnia na dzie\u0144\u201d, powie wam ka\u017cdy, kto by\u0142 w Lhasie. Dorzuc\u0119 i ja swoje dwa grosze o tych nowinkach: ulicy Jiangsu i Wyspie S\u0142o\u0144ca.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8836,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[31,29,60],"class_list":["post-8834","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-marginalizacja","tag-oser","tag-sinizacja"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8834","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8834"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8834\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8859,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8834\/revisions\/8859"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8836"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8834"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8834"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8834"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}