{"id":9319,"date":"2019-12-12T06:21:33","date_gmt":"2019-12-12T05:21:33","guid":{"rendered":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=9319"},"modified":"2021-05-25T09:34:47","modified_gmt":"2021-05-25T07:34:47","slug":"teng-biao-ilham-tohti-zasluguje-na-nobla-nie-dozywocie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=9319","title":{"rendered":"Teng Biao: Ilham Tohti zas\u0142uguje na Nobla, nie do\u017cywocie"},"content":{"rendered":"\n

Kiedy jeden z trzech tajniak\u00f3w, kt\u00f3rzy zatrzymali samoch\u00f3d z Ilhamem Tohti, jego \u017con\u0105 i dzie\u0107mi, wycedzi\u0142 \u201ezabijemy ci ca\u0142\u0105 rodzin\u0119\u201d, czterdziestoczteroletni ujgurski profesor ekonomii sporz\u0105dzi\u0142 testament. \u201eNawet je\u015bli zostan\u0119 zamordowany przez policj\u0119 polityczn\u0105 \u2013 napisa\u0142 \u2013 pami\u0119tajcie, \u017ce nie zrobili tego Chi\u0144czycy i nie podsycajcie nienawi\u015bci mi\u0119dzy naszymi narodami\u201d. Wkr\u00f3tce potem zosta\u0142 aresztowany<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

Przed Po\u015brednim S\u0105dem Ludowym w Urumczi, stolicy coraz bardziej niespokojnego Xinjiangu, stan\u0105\u0142 osiem miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej, 17 stycznia 2014 roku. Po sze\u015bciu dniach us\u0142ysza\u0142 wyrok: do\u017cywocie za zbrodni\u0119 separatyzmu.<\/p>\n

K\u0142opoty Tohtiego zacz\u0119\u0142y si\u0119 w 2006 roku, kiedy za\u0142o\u017cy\u0142 Uighurbiz, chi\u0144skoj\u0119zyczn\u0105 stron\u0119 internetow\u0105, kt\u00f3ra mia\u0142a pom\u00f3c we wzajemnym zrozumieniu Ujgurom i Hanom, g\u0142\u00f3wnej grupie etnicznej Chin. W swoich wyst\u0105pieniach i artyku\u0142ach zawsze ostro krytykowa\u0142 separatyzm, ekstremizm religijny i terroryzm, opowiadaj\u0105c si\u0119 za faktycznym wprowadzeniem obiecywanej autonomii, rz\u0105dami prawa i poszanowaniem praw cz\u0142owieka, dopuszczeniem mniejszo\u015bci etnicznych do sto\u0142u z owocami rozwoju gospodarczego, oraz stanowczym zwalczaniem dyskryminacji ze wzgl\u0119du na pochodzenie czy p\u0142e\u0107.<\/p>\n

S\u0142owem, Ilham Tohti jest wywa\u017conym, umiarkowanym i racjonalnym akademikiem oraz obro\u0144c\u0105 praw cz\u0142owieka. Kiedy m\u00f3wi o upokorzeniach i cierpieniach Ujgur\u00f3w, czuje si\u0119 jego zdenerwowanie i z\u0142o\u015b\u0107, ale nie nienawi\u015b\u0107, rozpacz czy radykalizm. Wielu uwa\u017ca go za sumienie narodu ujgurskiego.<\/p>\n

By\u0142 za to prze\u015bladowany przez s\u0142u\u017cb\u0119 bezpiecze\u0144stwa. Uniemo\u017cliwiano mu prowadzenie dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej, z kt\u00f3rej (bo przecie\u017c nie z pracy naukowej) utrzymywa\u0142 rodzin\u0119, rok w rok sp\u0119dzaj\u0105c\u0105 po kilka miesi\u0119cy w domowym areszcie. Pozbawiony paszportu, nie m\u00f3g\u0142 uczestniczy\u0107 w konferencjach naukowych. Cz\u0119sto bywa\u0142 uprowadzany, bity i l\u017cony przez funkcjonariuszy policji politycznej.<\/p>\n

Znam profesora Tohti od pi\u0119ciu lat i uwa\u017cam za bliskiego przyjaciela. Spotkania z nim mia\u0142y w sobie co\u015b z tajnej misji. Do um\u00f3wienia si\u0119 zawsze u\u017cywa\u0142em nowej karty i wyjmowa\u0142em z telefonu bateri\u0119 przed wej\u015bciem do ujgurskiej restauracji w pobli\u017cu uniwersytetu. \u201eTo na nic \u2013 powiedzia\u0142 kiedy\u015b, wskazuj\u0105c wentylator na suficie. \u2013 Wsz\u0119dzie maj\u0105 kamery\u201d. Pods\u0142uchiwali go w domu, a na zaj\u0119cia ze studentami zawsze przysy\u0142ali \u201edy\u017curnych\u201d.<\/p>\n

Tajna policja wsz\u0119dzie widzi tajemnice, ale Tohti ich nie mia\u0142. Wszystko, co powiedzia\u0142 i napisa\u0142, mo\u017cna znale\u017a\u0107 w mediach lub w sieci. Oskar\u017cenie i skazanie<\/a> go za separatyzm jest ponurym absurdem. Razem z nim aresztowano kilku student\u00f3w, kt\u00f3rzy pomagali w prowadzeniu strony internetowej. Na wszystkich wymuszono fa\u0142szywe zeznania. Tohti powiedzia\u0142 swojemu adwokatowi, \u017ce ich rozumie. W ko\u0144cu na pami\u0119\u0107 zna b\u00f3l tortur i jak nikt pojmuje wag\u0119 mi\u0142o\u015bci i przebaczenia.<\/p>\n

W areszcie \u015bledczym Tohti by\u0142 skuty. Na znak protestu przeprowadzi\u0142 dziesi\u0119ciodniowy strajk g\u0142odowy. Przez kolejnych dziesi\u0119\u0107 dni g\u0142odzili go stra\u017cnicy, gdy\u017c odmawia\u0142 jedzenia produkt\u00f3w zakazanych przez prawo muzu\u0142ma\u0144skie. Ogl\u0105daj\u0105c w telewizji relacj\u0119 z procesu, mia\u0142em wra\u017cenie, \u017ce w ci\u0105gu kilku miesi\u0119cy postarza\u0142 si\u0119 o kilkana\u015bcie lat. Znik\u0142a te\u017c energia, kt\u00f3r\u0105 wcze\u015bniej kipia\u0142.<\/p>\n

Komunistyczne w\u0142adze chi\u0144skie oraz ich zami\u0142owanie do przemocy przynios\u0142y Xinjiangowi i Tybetowi podzia\u0142y, gniew i rozpacz. Tohti przemoc odrzuca\u0142 i po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 zasypywaniu przepa\u015bci, promowaniu tolerancji i wzajemnego zrozumienia. Powinien za to dosta\u0107 Pokojow\u0105 Nagrod\u0119 Nobla, a nie tortury i wi\u0119zienn\u0105 cel\u0119.<\/p>\n

Los chcia\u0142, \u017ce drugiego dnia procesu Ilhama Tohti w Szkocji odby\u0142o si\u0119 referendum niepodleg\u0142o\u015bciowe. Trudno o lepszy dow\u00f3d, \u017ce sprawy wzajemnych relacji mi\u0119dzy narodami mo\u017cna rozwi\u0105zywa\u0107 przy pomocy racjonalnej debaty i demokratycznego g\u0142osowania. W Chinach opublikowanie artyku\u0142u o prawie do samostanowienia wyceniono tymczasem na do\u017cywocie.<\/p>\n

M\u00f3j przyjaciel cierpi za Ujgur\u00f3w, ale tak\u017ce za Chiny. Kiedy pod but bierze si\u0119 rozum i pok\u00f3j, ich miejsce zajmuj\u0105 nienawi\u015b\u0107 i rozpacz. Je\u015bli \u015bwiat b\u0119dzie pozostawa\u0142 na to \u015blepy i g\u0142uchy, pewnego dnia r\u0119ka tyranii si\u0119gnie i po jego wolno\u015b\u0107.<\/p>\n

 <\/p>\n

24 wrze\u015bnia 2014<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Teng Biao<\/a> jest pisarzem, nauczycielem akademickim i \u201eadwokatem praw\u201d<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kiedy jeden z trzech tajniak\u00f3w, kt\u00f3rzy zatrzymali samoch\u00f3d z Ilhamem Tohti, jego \u017con\u0105 i dzie\u0107mi, wycedzi\u0142 \u201ezabijemy ci ca\u0142\u0105 rodzin\u0119\u201d, czterdziestoczteroletni ujgurski profesor ekonomii sporz\u0105dzi\u0142 testament. \u201eNawet je\u015bli zostan\u0119 zamordowany przez policj\u0119 polityczn\u0105 \u2013 napisa\u0142 \u2013 pami\u0119tajcie, \u017ce nie zrobili tego Chi\u0144czycy i nie podsycajcie nienawi\u015bci mi\u0119dzy naszymi narodami\u201d. Wkr\u00f3tce potem zosta\u0142 aresztowany.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9320,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,8],"tags":[26,59,22],"class_list":["post-9319","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-chinczykow","tag-polityka","tag-ujgurzy","tag-wyroki"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9319","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9319"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9319\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11300,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9319\/revisions\/11300"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/9320"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9319"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9319"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9319"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}