{"id":9981,"date":"2020-06-11T06:21:03","date_gmt":"2020-06-11T04:21:03","guid":{"rendered":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=9981"},"modified":"2020-06-05T07:42:45","modified_gmt":"2020-06-05T05:42:45","slug":"oser-dwa-pandemiczne-chinskie-pawilony-przed-dzokhangiem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/?p=9981","title":{"rendered":"Oser: Dwa pandemiczne chi\u0144skie pawilony przed D\u017cokhangiem"},"content":{"rendered":"\n

Ju\u017c 27 stycznia, na kilka przed Nowym Rokiem tybeta\u0144skiego kalendarza, w\u0142adze lokalne og\u0142osi\u0142y zamkni\u0119cie wszystkich miejsc, kt\u00f3re na co dzie\u0144 oblega\u0142y t\u0142umy pielgrzym\u00f3w \u2013 mi\u0119dzy innymi D\u017cokhangu, Potali, Barkhoru. Niew\u0105tpliwie by\u0142o to konieczne. Dok\u0142adnie trzy miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej przeczyta\u0142am komunikat komisariatu ze \u201eStar\u00f3wki\u201d, zapowiadaj\u0105cy otwarcie Barkhoru dla \u201egrup Buddy i zwyk\u0142ej publiczno\u015bci\u201d. Pierwsze okre\u015blenie brzmia\u0142o absurdalnie, ale \u2013 zast\u0119puj\u0105c utartych w ichnim \u017cargonie \u201ebuddyjskich wiernych\u201d \u2013 przydawa\u0142o wydarzeniu dramatyzmu, jakby Buddowie mieli zaraz zst\u0105pi\u0107 z nieba, \u017ceby skorzysta\u0107 ze sposobno\u015bci rytualnego okr\u0105\u017cenia lhaskiego sanktuarium.<\/p>\n

<\/p>\n

Cz\u0142owieka, kt\u00f3ry sprowadzi\u0142 pandemi\u0119 do Tybetu \u2013 czyli \u201eniejakiego Zhanga i trucizn\u0119 z odleg\u0142ego o tysi\u0105ce kilometr\u00f3w miasta\u201d \u2013 zna w Lhasie ka\u017cde dziecko. Po hucznym wypisaniu<\/a> go ze szpitala 13 lutego Tybeta\u0144ski Region Autonomiczny sta\u0142 si\u0119 jedyn\u0105 bia\u0142\u0105 plam\u0105 na czerwonej mapie zara\u017ce\u0144 w Chinach. Ale czy na pewno? Ludzie potraktowali te obwieszczenia bardzo sceptycznie, przypominaj\u0105c sobie szeptem, \u017ce tej w\u0142adzy nie mo\u017cna ufa\u0107.<\/p>\n

Otwieranie miasta wolnego jakoby od koronawirusa rozpocz\u0119to od Barkhoru. Jestem przekonana, \u017ce zrobiono to z my\u015bl\u0105 o pierwszomajowych turystach, dla kt\u00f3rych Tybet sta\u0142 si\u0119 w ostatnich latach modn\u0105 \u201edestynacj\u0105\u201d. To w ich intencji rz\u0105dowa \u201egrupa rekonstrukcyjna\u201d zmieni\u0142a okolice D\u017cokhangu w \u201eStar\u00f3wk\u0119\u201d, czyli chi\u0144ski park rozrywki z restauracjami, sklepami z \u201esuwenirami\u201d, centrami handlowymi i \u201eatrakcjami\u201d takimi jak wypo\u017cyczalnia dworskich szat z epoki Qing\u00f3w. Trakt pielgrzym\u00f3w obr\u00f3cono w aren\u0119 wulgarnych wyg\u0142up\u00f3w.<\/p>\n

Tybeta\u0144czycy, kt\u00f3rym 28 kwietnia uda\u0142o si\u0119 wej\u015b\u0107 na Barkhor po wylegitymowaniu, zeskanowaniu twarzy, zmierzeniu temperatury i prze\u015bwietleniu toreb, oczywi\u015bcie robili i udost\u0119pniali zdj\u0119cia. Szokuj\u0105ce. Epidemia najwyra\u017aniej nie zatrzyma\u0142a ani nawet nie spowolni\u0142a p\u0119du chi\u0144skich w\u0142adz do zmieniania wszystkiego na w\u0142asn\u0105 mod\u0142\u0119. Przed najstarszym i najbardziej czczonym sanktuarium Tybetu, D\u017cokhangiem, wyros\u0142y znienacka dwa pawilony. Cho\u0107 chwilowo przes\u0142aniaj\u0105 je tablice z partyjnymi sloganami, wydaj\u0105 si\u0119 bli\u017aniaczo podobne do konstrukcji stawianych w parkach ca\u0142ego kraju. Prawdopodobnie obudowano nimi stare kamienne filary (upami\u0119tniaj\u0105ce traktat chi\u0144sko-tybeta\u0144ski z czas\u00f3w Tang\u00f3w i epidemi\u0119 ospy), bo stoj\u0105 na ich miejscu. Aparatczycy na pewno obwieszcz\u0105 zaraz, \u017ce chroni\u0105 w ten spos\u00f3b zabytki, jednak nowe, toporne budynki zas\u0142aniaj\u0105 D\u017cokhang i cho\u0107 mo\u017cna dostrzec na nich tybeta\u0144skie elementy, s\u0105 z gruntu chi\u0144skie i absolutnie nie na miejscu. Szkaradne, tanie i pospolite, niwecz\u0105 historyczny charakter placu przed \u015bwi\u0105tyni\u0105.<\/p>\n

Filar z \u201ewieczystym traktatem\u201d, wytyczaj\u0105cym granic\u0119 mi\u0119dzy Chinami Tang\u00f3w i Tybetem, stan\u0105\u0142 w 823 roku. Zawiera on s\u0142ynne zdanie: \u201eTo uroczyste przymierze otwiera wspania\u0142\u0105 epok\u0119, kiedy to Tybeta\u0144czycy \u017cy\u0107 b\u0119d\u0105 szcz\u0119\u015bliwie w Tybecie, a Chi\u0144czycy w Chinach\u201d wraz z zakl\u0119ciem dochowania obietnicy pokojowego wsp\u00f3\u0142istnienia: \u201eaby to si\u0119 nigdy nie zmieni\u0142o, wezwano na \u015bwiadk\u00f3w Trzy Drogocenne Klejnoty Religii, Zgromadzenie \u015awi\u0105tobliwych, S\u0142o\u0144ce i Ksi\u0119\u017cyc, Planety i Gwiazdy\u201d. Obelisk \u201eepidemiczny\u201d ufundowa\u0142 w 1794 roku amban<\/em><\/a> dworu Qing\u00f3w (jako \u015bwiadectwo ich pieczy nad Tybetem). Trzeci filar, bez inskrypcji, prawdopodobnie wystawi\u0142 Congkhapa po odnowieniu D\u017cokhangu w 1409 roku. Ani tysi\u0105c, ani sto, ani pi\u0119\u0107 lat temu fasady sanktuarium nie przes\u0142ania\u0142y \u017cadne budowle. Dlaczego wiatr, s\u0142o\u0144ce, \u015bnieg i deszcz nie mog\u0105 dalej pie\u015bci\u0107 pomnik\u00f3w naszej historii? Nawet je\u015bli wymagaj\u0105 dodatkowej ochrony \u2013 faktycznie inskrypcje s\u0105 ju\u017c niemal nieczytelne \u2013 po co chowa\u0107 je w chi\u0144skiej pagodzie? S\u0105 inne sposoby. Orygina\u0142 mo\u017cna na przyk\u0142ad przenie\u015b\u0107 do muzeum i zast\u0105pi\u0107 kopi\u0105. A je\u015bli z jakiego\u015b wzgl\u0119du nie jest to mo\u017cliwe, cho\u0107by oszkli\u0107, chroni\u0105c przed s\u0142o\u0144cem i zmianami temperatury. Ale na pewno nie k\u0142u\u0107 oczu architektonicznym potworem, kt\u00f3rego jedynym zadaniem jest rzecz jasna \u201epotwierdzanie\u201d propagandowych bredni o byciu \u201eintegraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 macierzy od tysi\u0119cy lat\u201d.<\/p>\n

Te pawilony nie s\u0105 budynkami tybeta\u0144skimi. W starej Lhasie sta\u0142y takie tylko dwa \u2013 po wschodniej i zachodniej stronie Potali. Chi\u0144skie kroniki nazywaj\u0105 je monumentami \u201eimperialnej pacyfikacji Tybetu\u201d i \u201edziesi\u0119ciu wielkich kampanii\u201d. Mand\u017curska armia wkracza\u0142a do Tybetu dwukrotnie, \u017ceby wyprze\u0107 z niego d\u017cungarskich Mongo\u0142\u00f3w i nepalskich Gurkh\u00f3w. Za panowania Yongzhenga (w 1724 roku) wystawiono stel\u0119, kt\u00f3r\u0105 pod rz\u0105dami Qianlonga obudowano pawilonem krytym szkliwion\u0105 dach\u00f3wk\u0105 (1792). Przy okazji \u2013 w my\u015bl zasady \u201ekupujesz jedn\u0105, drug\u0105 dostajesz za darmo\u201d \u2013 stel\u0119 z pagod\u0105 dosta\u0142y kampanie drugiego cesarza. Nie pasuj\u0105 do architektury tybeta\u0144skiej, ale za spraw\u0105 przyt\u0142aczaj\u0105cego majestatu Potali i jej ogrod\u00f3w, niepozorne, nie gryz\u0105 w oczy. Podczas pierwszej chi\u0144skiej przebudowy Lhasy w 1965 roku nie wiedzie\u0107 czemu oba pawilony przeniesiono do parku za pa\u0142acem, sk\u0105d wr\u00f3ci\u0142y na dawne miejsce trzydzie\u015bci lat p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n

Je\u015bli ingerencji przed D\u017cokhangiem dokonano w imi\u0119 \u201eochrony zabytk\u00f3w\u201d, dlaczego nie potraktowano w ten sam spos\u00f3b pomnik\u00f3w przed Potal\u0105? Czy\u017cby przez to, \u017ce te pierwsze wznie\u015bli sami Tybeta\u0144czycy? W pa\u0142acu jest jeszcze jeden filar bez inskrypcji, kt\u00f3ry zapewne kaza\u0142 postawi\u0107 Pi\u0105ty Dalajlama. Wskazuje to, \u017ce dla Tybeta\u0144czyk\u00f3w by\u0142y to raczej budowle sakralne, tablice z napisami stanowi\u0142y za\u015b mniej istotny dodatek \u015bwiecki. Chi\u0144ska kultura jest inna. Lubuje si\u0119 w pawilonach i epigramach z obawy przed zapomnieniem w\u0142asnych osi\u0105gni\u0119\u0107 i przewag.<\/p>\n

Wedle naszych anna\u0142\u00f3w filar spod Potali \u2013 najstarszy tybeta\u0144ski \u2013 ufundowa\u0142 Nganlam Takdra Lukhong, genera\u0142 kr\u00f3la Trisonga Decena, po zdobyciu chi\u0144skiej stolicy Czang\u2019an. Na dw\u00f3ch \u015bcianach monumentu wyryto opis, z kt\u00f3rego wiemy, \u017ce dynastia Tang da\u0142a pi\u0119\u0107dziesi\u0105t tysi\u0119cy koni za wycofanie tybeta\u0144skich wojsk. Ten \u201efilar z Szolu\u201d, jak wida\u0107 na starych zdj\u0119ciach, zosta\u0142 przeniesiony sprzed po\u0142udniowej bramy na zachodniej \u015bcianie Potali na p\u00f3\u0142nocno-wschodni skraj placu przed pa\u0142acem, od kt\u00f3rego odgrodzono go now\u0105 wielopasmow\u0105 ulic\u0105 Peki\u0144sk\u0105. Dzi\u0119ki parawanowi wysokiego muru sta\u0142 si\u0119 doskonale niewidoczny. Strategia nowych w\u0142adc\u00f3w jest oczywista. Wszystko, co nie zgadza si\u0119 z ich \u201ewersj\u0105 oficjaln\u0105\u201d, jest zamazywane, spychane na margines albo po prostu niszczone, by ust\u0105pi\u0107 miejsca pisanej na nowo, jedynie s\u0142usznej pseudohistorii.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

5 maja 2020<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Za High Peaks Pure Earth<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ju\u017c 27 stycznia, na kilka przed Nowym Rokiem tybeta\u0144skiego kalendarza, w\u0142adze lokalne og\u0142osi\u0142y zamkni\u0119cie wszystkich miejsc, kt\u00f3re na co dzie\u0144 oblega\u0142y t\u0142umy pielgrzym\u00f3w \u2013 mi\u0119dzy innymi D\u017cokhangu, Potali, Barkhoru. Niew\u0105tpliwie by\u0142o to konieczne. Dok\u0142adnie trzy miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej przeczyta\u0142am komunikat komisariatu ze \u201eStar\u00f3wki\u201d, zapowiadaj\u0105cy otwarcie Barkhoru dla \u201egrup Buddy i zwyk\u0142ej publiczno\u015bci\u201d. Pierwsze okre\u015blenie brzmia\u0142o absurdalnie, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9989,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,7],"tags":[27,29,26],"class_list":["post-9981","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-z-perspektywy-tybetanczykow","tag-historia","tag-oser","tag-polityka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9981","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9981"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9981\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9993,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9981\/revisions\/9993"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/9989"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9981"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9981"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tybet.hfhr.org.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9981"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}