Tybet 2021

1 stycznia 2021

Pekin wprowadza procedury, utrudniające rozwody, które dotąd były urzędową formalnością.

„początek stycznia” 2021

Dziewiętnastoletni mnich Tenzin Nima z klasztoru Dza Łonpo – bity, maltretowany i głodzony w areszcie śledczym w związku z symbolicznym protestem w Serszulu (chiń. Shiqu), w Sichuanie 7 listopada 2019 roku – umiera po „warunkowym” zwolnieniu w rodzinnym domu.

Władze chińskie zmuszają tybetańskich byłych więźniów politycznych do noszenia przygotowanych dla nich „szpiegujących” telefonów komórkowych, „z którymi nie wolno się im rozstawać ani używać innych”.

3 stycznia 2021

Pierwsza tura parlamentarnych i prezydenckich wyborów tybetańskiej diaspory.

4 stycznia 2021

Wen Guodong, były wicegubernator prowincji Qinghai, zostaje usunięty z partii i wszystkich zajmowanych stanowisk za przymykanie oka na gigantyczną nielegalną kopalnię w rezerwacie przyrody, w Conubie (chiń. Haixi), czyli „utratę ideałów i przekonań”, „zaprzedanie się prywatnym przedsiębiorcom” oraz „wyrządzenie ogromnych szkód w lokalnym ekosystemie politycznym”.

6 stycznia 2021

Masowe zatrzymania działaczy opozycji demokratycznej – w tym wszystkich kandydatów w opóźnionych wyborach do Rady Legislacyjnej – w Hongkongu.

Chiny nie wpuszczają – mimo powszechnych oskarżeń WHO o nadskakiwanie Pekinowi – misji Światowej Organizacji Zdrowia, które miała zbadać „źródła COVID-19”.

„Tłum protestujących przelewał się przez korytarze, fotografując i włamując się do biur. Ktoś palił marihuanę w pokoju ze zdjęciami gór i mapami Oregonu. Ktoś schował do plecaka oprawione zdjęcie Dalajlamy. Ktoś ubrany w skórzaną kurtkę zerwał zwój z chińskimi znakami”, „New York Times” opisuje protesty na waszyngtońskim Kapitolu.

7 stycznia 2021

Komunistyczna Partia Chin ogłasza nowe wytyczne w sprawie „krytyki wewnętrznej”, zabraniając swoim członkom publicznego „oceniania przywódców” i „wyrażania opinii niezgodnych z decyzjami Komitetu Centralnego”.

9 stycznia 2021

Amerykański Departament Stanu znosi „samoograniczenia”, dotyczące kontaktów przedstawicieli administracji z politykami tajwańskimi.

12 stycznia 2021

Władze chińskie – jak podaje „dobrze poinformowane źródło” – powołują w Lhasie dwudziestopięcioosobową „małą grupę przygotowawczą”, która ma nadzorować proces wyboru następnego Dalajlamy.

Z pięcioletnim opóźnieniem – spowodowanym „drakońskimi środkami kontroli” – tybetańskie źródła informują o samospaleniu „w proteście przeciwko chińskim rządom” na wiejskim przystanku autobusowym w Nagczu (chiń. Naqu), w TRA 17 września 2015 roku. Dwudziestosześcioletni Szurmo miał umrzeć tego samego dnia po przewiezieniu do lokalnego szpitala. Policja zatrzymała jego trzech krewnych, których los pozostaje „nieznany”.

13 stycznia 2021

Przed rozpoczęciem obchodów Nowego Roku kalendarza tybetańskiego władze lokalne ogłaszają „pandemiczne” restrykcje w klasztorze Labrang Taszikjil, w Sangczu (chiń. Xiahe), między innymi zabraniając opuszczania i odwiedzania świątynnego kompleksu „bez zaświadczenia o stanie zdrowia i aktualnego wyniku testu na COVID-19”.

15 stycznia 2021

Sąd Najwyższy uwzględnia skargę kasacyjną Rzecznika Praw Obywatelskich Adama Bodnara, nie zgadzając się na ekstradycję do Chin zatrzymanego w Polsce mężczyzny, poszukiwanego przez ChRL pod zarzutem oszustwa i fałszowania dokumentów – a według obrony, za działalność w ruchu Falun Gong – za co groziła mu kara dożywotniego więzienia, tortury i nieludzkie traktowanie.

16 stycznia 2021

Dziewięciu nepalskich Szerpów i jeden Gurkha, uczestniczących w trzech różnych wyprawach, dokonuje wspólnie – przystanąwszy i zebrawszy całą grupę pod szczytem – pierwszego zimowego wejścia na K2.

18 stycznia 2021

Lokalne media informują, że Chińczycy wybudowali „wioskę” po indyjskiej stronie granicy w stanie Arunaćal Pradeś. Eksperci zgodnie potwierdzają, że „101 nowych budynków” znajduje się na terytorium Indii, cztery i pół kilometra od „spornej” linii demarkacyjnej, której naruszania zabraniają dwustronne umowy.

19 stycznia 2021

W ostatnim dniu urzędowania amerykański sekretarz stanu Mike Pompeo stwierdza, że Chiny dopuściły się ludobójstwa na Ujgurach. Jego następca Antony Blinken mówi mediom, że zgadza się z tą oceną.

20 stycznia 2021

Indyjscy żołnierze „zmuszają do zawrócenia” chiński patrol, który przekroczył granicę na przełęczy w Sikkimie. Według medialnych doniesień po obu stronach są ranni.

24 stycznia 2021

Zgromadzenie Przedstawicieli Ludowych TRA przyjmuje pierwszą „kompleksową” ustawę o ekologii i ochronie środowiska. Niemal połowa centralnego Tybetu (539 kilometrów kwadratowych) jest w „ścisłym rezerwatem”, niedostępnym dla setek tysięcy dawnych mieszkańców, których od lat przesiedlano siłą do (oficjalnie: 965) „nowych socjalistycznych wiosek”. Według rządowych mediów celem ustawy jest stworzenie „tybetańskiej cywilizacji ekologicznej”, która zdaniem ekspertów istniała od wieków i stanowiła zaprzeczenie chińskiego modelu rabunkowej eksploatacji surowców. Nowe przepisy wspominają o „grupach, instytucjach i miejscach” kultu religijnego, każąc im „przyswoić pojęcie ochrony środowiska” (choć władze lokalne – realizując ogłaszane centralnie kampanie „zwalczania przestępczości” – rutynowo tępią „nielegalną działalność ekologiczną”).

25 stycznia 2021

W dniu zakończenia kolejnej rundy rozmów z Chinami o „rozładowywaniu militarnych napięć i stabilizowaniu sytuacji” Indie odznaczają 54 żołnierzy Specjalnych Sił Granicznych (w tym jednego Tybetańczyka), którzy wyróżnili się w „spornym” Ladakhu.

28 stycznia 2021

Taszi Łangczuk – zatrzymany w styczniu 2016 roku biznesmen i społecznik z Juszu (chiń. Yushu) w prowincji Qinghai, monitujący władze wszystkich szczebli o zapewnienie „konstytucyjnego” miejsca językowi tybetańskiemu w systemie oświaty i skazany na pięć lat pozbawienia wolności za rozmawianie o tym z zagranicznym dziennikarzem – zostaje zwolniony z więzienia po odbyciu pełnej kary. „Nie mogę jednak – pisze w mediach społecznościowych adwokat Liang Xiaojun – skontaktować się z jego krewnymi i nie widziałem żadnego zdjęcia, więc nie wiem, czy jest naprawdę wolny”.

Władze lokalne informują o zatrzymaniu Tybetańczyka, który „rozpowszechniał pogłoski o koronawirusie” w mediach społecznościowych (za co został ukarany ośmioma dniami aresztu i grzywną).

29 stycznia 2021

Unia Europejska wydaje oświadczenie, w którym domaga się od władz chińskich „bezwarunkowego” zwolnienia Tasziego Łangczuka oraz „umożliwienia mu korzystania z podstawowych praw, takich jak swoboda przemieszczania się”. Bruksela chce także przeprowadzenia „szczegółowego dochodzenia” w związku z oskarżeniami, że był on maltretowany i torturowany.

koniec stycznia 2021

Funkcjonariusze służby bezpieczeństwa zatrzymują Go Szeraba Gjaco – nauczyciela buddyjskiego i popularnego pisarza, mnicha klasztoru Kirti w Ngabie (chiń. Aba), w prowincji Sichuan.

luty 2021

Aparatczycy z przygranicznych okręgów TRA zaczynają powiadamiać pasterzy o planowanych przesiedleniach i rekompensatach. Jednocześnie ostrzegają, że nie wolno tego ujawniać, strasząc surowymi karami i odebraniem świadczeń za „rozpowszechnianie pogłosek”.

1 lutego 2021

Władze co najmniej dwóch okręgów prefektury Golog (chiń. Guoluo) w prowincji Qinghai – w imię „stabilności społecznej” i „higieny” – wprowadzają godzinę policyjną przed Losarem, Nowym Rokiem tybetańskiego kalendarza.

2 lutego 2021

Chińskie media informują o skazaniu na 25 lat pozbawienia wolności „fałszywego żywego buddy” – Chińczyka, który podając się za tybetańskiego lamę, wyłudzał pieniądze, gwałcił i molestował „wyznawczynie”. Jego tybetański „pomocnik”, opat z Kardze (chiń. Ganzi) w Sichuanie, spędzi w więzieniu sześć lat.

3 lutego 2021

Przed Losarem, Nowym Rokiem kalendarza tybetańskiego (który w tym roku przypada 12 lutego i zbiega się z chińskim) władze każą zamknąć wszystkie świątynie w Lhasie – jak tłumaczy obwieszczenie na murze Dżokhangu, najbardziej czczonego sanktuarium Tybetu, z powodu „sprzątania i wakacji”.

4 lutego 2021

Tybetańskie źródła podają, że w lipcu 2013 roku w Driru (chiń. Biru) skazano osiem osób, które miały pomagać rodakom „przedostać się do Indii”. Wszystkim wymierzono drakońskie kary 13 lat pozbawienia wolności.

6 lutego 2021

Kunczok Dzinpa – pięćdziesięciojednoletni przewodnik, skazany na 21 lat więzienia za przekazanie informacji o protestach w Driru (chiń. Biru), w prefekturze Nagczu (chiń. Naqu) Tybetańskiego Regionu Autonomicznego – umiera w lhaskim szpitalu, do którego trzy miesiące wcześniej przewieziono go bez wiedzy najbliższych. Według lokalnych źródeł miał wylew krwi do mózgu i był sparaliżowany.

9 lutego 2021

Departament Pracy Frontu Jedności – organ Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Chin odpowiedzialny miedzy innymi za podporządkowanie grup wyznaniowych i mniejszości etnicznych – publikuje „Przepisy administracyjne dla personelu religijnego”, które nazywa „kluczem do sinizacji” religii. Zobowiązują one wszystkich duchownych – dla których powstaje specjalna baza danych – do zaszczepiania wiernym „patriotyzmu” i „przestrzegania prawa” oraz „zapobiegania obcym wpływom” i szerzeniu „religijnego ekstremizmu”.

12 lutego 2021

„Chiński Panczen” składa noworoczne życzenia „tybetańskim rodakom”, oddając hołd „silnemu przywództwu Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Chin z przewodniczącym Xi Jinpingiem jako jego jądrem” i dziękując za szczęście „nie naturze”, a „państwu i tysiącom tysięcy osób, gotowych do poświęcania się dla nas”.

„połowa lutego” 2021

W Tridu (chiń. Chengduo), w Qinghai policja zatrzymuje i katuje troje nastolatków – Damdula, Sangje Co i Kansi (nick) – którzy „nie dopełnili obowiązku zarejestrowania grupy” na popularnym portalu WeChat. Jeden trafia do szpitala z połamanymi nogami.

19 lutego 2021

Po siedmiu miesiącach Pekin oficjalnie potwierdził, że Armia Ludowo-Wyzwoleńcza straciła czterech ludzi podczas czerwcowego starcia z indyjskimi żołnierzami w dolinie Galwan, w Ladakhu. Tydzień wcześniej rosyjska agencja TASS podała, że zginęło wtedy 45 Chińczyków (pierwsze doniesienia Delhi mówiły o 43 i 20 ofiarach po stronie indyjskiej). Według partyjnej Centralnej Komisji Wojskowej „oddali życie za suwerenność i terytorialną integralność” Chin.

22 lutego 2021

Rzecznik chińskiego MSZ wzywa Stany Zjednoczone do zaprzestania „oczerniania” Komunistycznej Partii Chin oraz wspierania „separatystycznych sił” w Tybecie, Hongkongu, Xinjiangu i na Tajwanie.

24 lutego 2021

Według niezależnych chińskich źródeł w sierpniu 2020 roku dwaj tybetańscy uczniowie – Dziampa Cering i Dukhar Cering – zostali zatrzymani i oskarżeni o „separatystyczne podżeganie” za rozwinięcie „nielegalnej flagi” podczas meczu piłkarskiego w Colho (chiń. Hainan), w prowincji Qinghai, i upublicznienie zdjęć w mediach społecznościowych. Pierwszego skazano na półtora roku więzienia, zawieszając wykonanie wyroku na dwa lata, drugiego „nie ukarano”.

25 lutego 2021

Przedterminowe zwolnienie Gangbu Rikgje Nimy, który – bity, torturowany i wielokrotnie zamykany w karcerze – „stracił zdrowie”, odbywając karę dziesięciu lat więzienia za udział w krwawo stłumionym proteście w Draggo (chiń. Luhuo), w Sichuanie, w styczniu 2012 roku.

26 lutego 2021

Komitet Centralny KPCh ogłasza kampanię studiowania historii „największej na świecie” partii z okazji jej stulecia.

28 lutego 2021

Zatrzymanie i oskarżenie o działalność wywrotową 55 najbardziej znanych działaczy opozycyjnych w Hongkongu.

marzec 2021

Władze chińskie tradycyjnie wprowadzają nadzwyczajne środki bezpieczeństwa przed „newralgicznymi” marcowymi rocznicami, mnożąc restrykcje i dokonując prewencyjnych zatrzymań – głównie osób, które rozpowszechniały wiadomości o śmierci chińskich żołnierzy podczas zeszłorocznego starcia w Ladakhu.

1 marca 2021

Prezydent Duda – wbrew zaleceniom MSZ osobiście uczestniczący w szczycie grupy „17 + 1”, podczas którego wiele państw środkowoeuropejskich reprezentują politycy znacznie niższej rangi – rozmawia z przewodniczącym Xi Jinpingiem o „wspólnym odpowiadaniu na różnorodne zagrożenia i wyzwania” oraz „wzmacnianiu strategicznej komunikacji i pogłębianiu pragmatycznej współpracy” z Chinami, miesiąc wcześniej oskarżonymi przez USA o ludobójstwo w Xinjiangu (i miesiąc później ukaranymi pierwszymi od 1989 roku sankcjami za naruszanie praw człowieka przez Unię Europejską).

2 marca 2021

„Branżowa” organizacja informuje, że pod pretekstem pandemii Pekin wydalił 18 zagranicznych korespondentów – rzecz bez precedensu od czasu pacyfikacji protestów na Tiananmen w 1989 roku.

Media „Republiki Ludowej” chwalą się, ze Chiny wyprzedziły USA i posiadają już ponad tysiąc „dolarowych” miliarderów.

3 marca 2021

Tybet – wspólnie z Syrią, z jednym punktem na sto możliwych – zamyka „światowy ranking wolności” organizacji Freedom House.

4–11 marca 2021

Doroczne posiedzenia XIII Ogólnochińskiej Ludowej Politycznej Konferencji Konsultatywnej (OLPKK) oraz Ogólnochińskiego Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych (OZPL), zdominowane przez „reformę” prawa wyborczego, która odbiera resztki politycznej niezależności Hongkongowi, oraz czternasty plan pięcioletni (przewidujący m.in. dalszą rozbudowę infrastruktury w Tybecie).

5 marca 2021

Karna kampania w rodzinnej wiosce Tenzina Nimy, dziewiętnastoletniego mnicha, który zmarł w styczniu po zwolnieniu z aresztu w Serszulu (chiń. Shiqu), w prowincji Sichuan. Kilkudziesięciu komandosów „Śnieżnych Wilków”, antyterrorystycznego oddziału paramilitarnej Ludowej Policji Zbrojnej, przeszukuje tybetańskie domy, konfiskując zdjęcia Dalajlamy i zawieszając na ścianach portrety Xi Jinpinga. W trakcie rewizji zatrzymanych zostaje kilkanaście osób, które wypowiadały się w mediach społecznościowych po śmierci duchownego. Wszyscy muszą zainstalować w telefonach aplikację, która daje władzom dostęp do wszelkich danych.

6 marca 2021

Jego Świątobliwość Dalajlama publicznie szczepi się przeciw COVID, zachęcając innych: „Trzeba, dla wspólnego dobra, odwagi!”.

10 marca 2021

Władze chińskie informują o powołaniu 697 „Komitetów Dyscypliny”, które kierowane są do wiosek Tybetańskiego Regionu Autonomicznego – przede wszystkim w regionach przygranicznych.

14 marca 2021

Policja zatrzymuje czterech Tybetańczyków, którzy 11 marca palili kadzidło i modlili się na zboczu góry w Zato (chiń. Zaduo), w prowincji Qinghai. Po przesłuchaniu zostaje aresztowany Thupten Phuncog.

15 marca 2021

Władze chińskie utrzymują restrykcje, które wprowadzono przed „drażliwymi” marcowymi rocznicami, zakazując „zgromadzeń” większych niż trzyosobowe, rewidując przechodniów i szukając „politycznych treści” w telefonach komórkowych.

16 marca 2021

Administracja prezydenta Bidena nakłada – pierwsze – sankcje na 24 chińskich aparatczyków, „podkopujących częściową autonomię Hongkongu”.

17 marca 2021

Ciąg dalszy szykan w rodzinnej wiosce Tenzina Nimy, dziewiętnastoletniego mnicha, który zmarł w styczniu po zwolnieniu z aresztu w Serszulu (chiń. Shiqu), w prowincji Sichuan. Lokalni aparatczycy obwieszczają, że każdy, posiada lub udostępnia zdjęcia Dalajlamy, stanie przed sądem i będzie musiał zwrócić „otrzymane od państwa zapomogi i środki”, zmuszając wszystkich mieszkańców do podpisania stosownego zobowiązania podczas publicznego wiecu.

22 marca 2021

Unia Europejska (po raz pierwszy od masakry w Pekinie, w 1989 roku) – wspólnie ze Stanami Zjednoczonymi, Kanadą i Wielką Brytanią – nakłada sankcje na chińskich aparatczyków z Xinjiangu, odpowiedzialnych za prześladowanie Ujgurów (arbitralne więzienie w obozach reedukacyjnych, tortury, gwałty i pracę przymusową). W odpowiedzi „oburzony” Pekin ogłasza podobne restrykcje wobec dziesięciu osób, które „godzą w suwerenność i interesy Chin”.

25 marca 2021

Ciąg dalszy „kryzysu konstytucyjnego” w Dharamsali: parlament – rzecz bez precedensu – odwołuje przewodniczącego i dwóch sędziów odpowiednika „sądu najwyższego”, najwyraźniej rewanżując się za ukaranie (odebraniem czynnego prawa wyborczego) jedenastu deputowanych ze Stałego Komitetu (w tym „marszałka”) za przełożenie sesji z powodu pandemii (gdyż konstytucja wymaga, by Izba obradowała co sześć miesięcy). Sędziowie, podobnie jak parlamentarzyści we wrześniu, uznają decyzję za bezprawną, ale nie oponują „z szacunku dla konstytucji”.

26 marca 2021

Władze informują krewnych, że Rinczen Cultrim, dwudziestodziewięcioletni mnich bonu zatrzymany przez policję 1 sierpnia 2019 roku w Ngabie (chiń. Aba), w Sichuanie, został skazany na cztery lata (albo, wedle innego źródła, cztery i pół roku) więzienia. Do tej pory najbliżsi nie byli w stanie ustalić, gdzie jest przetrzymywany.

30 marca 2021

Pekin zmienia prawo wyborcze Hongkongu, praktycznie zamykając drogę do kandydowania osobom uznanym za „niepatriotyczne” przez służby bezpieczeństwa i agendy Komunistycznej Partii Chin.

kwiecień 2021

Komitet partii TRA publikuje – bezprecedensowe – „(próbne) reguły postępowania członków partii komunistycznej”, które zobowiązują do przestrzegania i zaszczepiania krewnym zasad ateizmu.

Władze „prześwietlają” mieszkańców prefektury Szigace (chiń. Rigaze albo Xigaze) w poszukiwaniu osób, które mają związki z diasporą. Aparatczycy grożą, że Tybetańczycy, którzy nie podadzą danych krewnych z zagranicy, „stracą wszystko, co otrzymali od państwa, w tym ziemię i mieszkania”. (Lokalne źródła podają jednak później, że tym, co się przyznali, odebrano najpierw telefony komórkowe, a po kilku tygodniach również świadczenia.)

1 kwietnia 2021

władze lokalne ogłaszają zakaz „okazywania religijności” we wszystkich szkołach okręgu Sog (chiń. Suo), zabraniając rodzicom wnoszenia na teren placówek różańców, młynków modlitewnych i innych „przedmiotów kultu religijnego” oraz „powtarzania modlitw i mantr”.

5 kwietnia 2021

Wyższy Sąd Ludowy w Urumczi orzeka, że dwaj ujgurscy aparatczycy – były dyrektor biura sprawiedliwości i wicesekretarz komitetu spraw politycznych i prawnych oraz były przewodniczący w departamencie edukacji Regionu Autonomicznego Xinjiang – są winni „separatyzmu” i „terroryzmu”, skazując ich na karę śmierci (której wykonanie zawiesza na dwa lata), dożywotnią utratę praw publicznych i przepadek całego mienia.

8 kwietnia 2021

Pema Dziungne, przewodniczący parlamentu na wychodźstwie – który dwa tygodnie wcześniej zlikwidował „trzeci filar” systemu demokratycznych rządów, odwołując wszystkich członków Komisji Sprawiedliwości – rezygnuje z mandatu.

11 kwietnia 2021

Decydująca tura parlamentarnych i prezydenckich wyborów tybetańskiej diaspory.

14 kwietnia 2021

Tybetańskiego źródła informują, że w ostatnich tygodniach policja zatrzymała „bez powodu” co najmniej sześciu znanych działaczy społecznych z Kardze (chiń. Ganzi) w Sichuanie – między innymi popularnego pisarza Gangkje Drubpę Kjaba.

15 kwietnia 2021

Media diaspory podają nieoficjalne wyniki z których wynika, że wybory prezydenckie wygrał Penpa Cering.

16 kwietnia 2021

Chińscy cenzorzy blokują możliwość udostępniania artykułu byłego premiera Wen Jiabao (we wspomnieniu o zmarłej matce najwyraźniej doszukano się zawoalowanej krytyki zamordyzmu pod rządami Xi Jinpinga).

Policja zatrzymuje dwóch Tybetańczyków z Maczenu (chiń. Maqin) za „utrzymywanie kontaktów z ziomkami za granicą za pośrednictwem aplikacji WeChat”.

18 kwietnia 2021

Indyjskie media, powołując się na „źródła wywiadowcze”, informują, że chińska Armia Ludowo-Wyzwoleńcza „intensywnie rekrutuje Tybetańczyków”, tworząc pierwszą „etniczną” jednostkę, wzorowaną na elitarnej indyjskiej „Formacji 22”, która składa się głównie z tybetańskich komandosów.

Naukowcy ostrzegają, że wielkie jezioro, które powstało na skutek osuwisk i topnienia lodowców, może opóźnić lub uniemożliwić zbudowanie największej na świecie tamy na Jarlung Cangpo (Brahmaputra) – flagowego projektu nowego planu pięcioletniego.

20 kwietnia 2021

Wu Yingjie, sekretarz partii w TRA, odwiedza Gjalaphug (chiń. Jieluobu), nowo zbudowaną wioskę na „południowych rubieżach”, wzywając przesiedlonych tam Tybetańczyków „do zapuszczania korzeni jak przebiśniegi” i „dumnego powiewania czerwoną flagą z pięciom gwiazdami”. Informujące o tym chińskie media nie wspominają, że Gjalaphug leży na terytorium systematycznie „okrawanego” Bhutanu.

22 kwietnia 2021

Stu noblistów, w tym Dalajlama, wystosowuje w Dniu Ziemi apel o „zostawienie jej paliw kopalnych”.

29 kwietnia 2021

Agencja Xinhua publikuje wyniki badań, z których wynika, że w Tybetańskim Regionie Autonomicznym w ciągu roku można uzyskać tyle energii z promieniowania słonecznego, co z 240 miliardów ton węgla kamiennego.

5 maja 2021

Tybetańskie źródła informują, że Norsang – ojciec sześciorga dzieci z Nagczu (chiń. Naqu) skierowany na „reedukację” za odmowę „świętowania” rocznicy proklamowania ChRL we wrześniu 2019 roku – został „zamęczony” przez policję.

Państwa grupy G7 wzywają Chiny do poszanowania międzynarodowych zobowiązań i praw człowieka, wyrażając „głębokie zaniepokojenie” między innymi sytuacją w Tybecie.

9 maja 2021

Stołeczne Stowarzyszenie Buddyjskie ogłasza rozporządzenie w związku z rozpoczęciem Saga Dały, czwartego, „świętego” miesiąca kalendarza tybetańskiego. Choć w Lhasie oficjalnie nie ma żadnych zakażonych COVID, władze apelują do „wierzących” o „aktywne wspieranie partii i rządu”, „zaszczepienie się” oraz „właściwe spojrzenie na religię”: „ograniczenie pielgrzymowania do najbliższej okolicy”, „umiarkowanie w paleniu kadzidła i wykupywaniu zwierząt”, a także „nieodwiedzanie” Potali, Barkhoru i Lingkhoru, czyli najważniejszych szlaków pątników w stolicy. Prognozując jednocześnie turystyczny boom i wzrost liczby przyjezdnych do 42 milionów, pamiętają także o nich, zachęcając do „dobrego zachowania”: mierzenia temperatury, mycia rąk i unikania tłumów.

11 maja 2021

W ciągu dziesięciu lat populacja TRA wzrosła (o 21,5 procent) do 3,65 miliona; 91 procent (3,32 mln) stanowią Tybetańczycy – Pekin publikuje pierwsze wyniki spisu powszechnego z 2020 roku.

14 maja 2021

Dharamsala ogłasza oficjalne wyniki wyborów. Stany Zjednoczone gratulują nowemu sikjongowi Penpie Ceringowi, wyrażając gotowość współpracy z Centralną Administracją Tybetańską i wspierania tybetańskiej diaspory.

16 maja 2021

Otwarcie strategicznej szosy w (najgłębszym na świecie) wąwozie Jarlung Cangpo – łączącej Njingtri (chiń. Lingzhi) z Metogiem (chiń. Motuo) – przy (spornej) granicy z indyjskim stanem Arunaćal Pradeś.

19 maja 2021

Nepalscy urzędnicy informują, że chińscy żołnierze usuwają kamienne słupy graniczne, ustawione po zawarciu traktatu w 1961 roku.

20 maja 2020

Sejm Litwy przyjmuje uchwałę w sprawie masowych naruszeń praw człowieka w Chinach i ludobójstwa Ujgurów.

22 maja 2021

Trzęsienie ziemi w Mato (chiń. Maduo), w prefekturze Golog (chiń. Guoluo) prowincji Qinghai. Tybetańskie źródła mówią o co najmniej 20 zabitych, rządowe media – o kilkunastu rannych. Władze wprowadzają blokadę informacyjną.

23 maja 2021

Pekin publikuje kolejną białą księgę z okazji 70-lecia przyłączenia Tybetu (czyli narzucenia Lhasie tzw. siedemnastopunktowej ugody) i pomieszcza w niej nową oficjalną wersję historii, wedle której Tybet stanowi część Chin od „najdawniejszych czasów”, czyli co najmniej od VII wieku (wcześniej latami utrzymywano, że stał się nią w XVII lub XVIII wieku, pod rządami – mandżurskiej – dynastii Qing; narrację zmieniono w 2015 roku, przesuwając cezurę do XIII wieku i rządów innych okupantów, Mongołów). Tę myśl rozwija Wu Yingjie, przewodniczący struktur partii w TRA, zapowiadając „promowanie idei, że buddyzm tybetański był zawsze częścią kultury chińskiej”, „intensywniejszą sinizację religii” i bardziej zdecydowane zwalczanie „separatyzmu”.

25 maja 2021

„Dziś, i zawsze, Ameryka stoi z dumą u boku narodu tybetańskiego”, Nancy Pelosi, spiker Izby Reprezentantów Stanów Zjednoczonych, gratuluje Penpie Ceringowi, nowo wybranemu prezydentowi Centralnej Administracji Tybetańskiej w Indiach.

26 maja 2021

Pierwsze, historyczne obchody Wesaku (narodzin, Przebudzenia i parinirwany Buddy) w Białym Domu.

27 maja 2021

Zaprzysiężenie Penpy Ceringa, nowego sikjonga Centralnej Administracji Tybetańskiej na wychodźstwie.

31 maja 2021

Po latach epatowania butą i prowadzenia agresywnej polityki zagranicznej Xi Jinping apeluje nagle do partyjnych aparatczyków o budowanie wizerunku Chin jako kraju, który zasługuje na „zaufanie, miłość i szacunek” oraz „musi zdobywać przyjaciół”.

czerwiec 2021

W czasie szkolnych wakacji władze chińskie zmuszają tybetańskie dzieci z TRA do udziału w „szkoleniach wojskowych” w granicznej prefekturze Njingtri (chiń. Lingzhi).

Władze chińskie zmieniają sposób punktowania stopni z języka na egzaminach wstępnych w tybetańskich prefekturach prowincji Qinghai, „zamykając drzwi najlepszych szkół średnich przed Tybetańczykami”.

Chińscy turyści odkrywają nielegalne wysypisko „o długości 200 i szerokości 20 metrów” w rezerwacie Kokoszili (mong. Hoh Xil, tyb. Aczen Gangjap) w Qinghai, z którego „dla dobra przyrody” – i wbrew obietnicom składanym UNESCO przed wpisaniem na listę światowego dziedzictwa naturalnego – wysiedlono wszystkich tybetańskich koczowników.

1 czerwca 2021

Komitet Centralny zapowiada, że z okazji stulecia Komunistycznej Partii Chin po raz pierwszy wyróżni „szeregowych” działaczy. Wśród 29 odznaczonych „Medalem 1 lipca”, mających odzwierciedlać wkład „91 milionów członków w jednoczenie narodu, wstawanie z kolan i budowanie dostatnich, silnych Chin”, jest bohater poległy w czerwcu 2020 roku, w dolinie Galwan, „strzegąc terytorialnej integralności Chin przed indyjskimi prowokacjami” (choć Pekin oficjalnie zaprzeczał, że poniósł wtedy jakieś straty), oraz „sześćdziesięcioletnia tybetańska pasterka”, która „przyczyniła się do bezpieczeństwa granic, przez całe dekady patrolując podczas wypasu”.

2 czerwca 2021

„Dalajlamy”, (prześladowanego przez komunistów) „Biskupa Xie Shiguanga”, „Ujgurskich męczenników” i „Wolności Hongkongu”: burmistrz Budapesztu (z opozycyjnej wobec rządu partii liberalnej) zapowiada przemianowanie ulic w kwartale, w którym powstanie kompleks chińskiego uniwersytetu.

5 czerwca 2021

Podczas dorocznej wizyty zagranicznych dziennikarzy w Lhasie nie dochodzi do żadnych „incydentów” i wszyscy recytują wyuczone formuły, jednak jeden z mnichów Dżokhangu wprawia reporterów w osłupienie, odpowiadając, że jego duchowym mistrzem jest „Xi Jinping”, przewodniczący Komunistycznej Partii Chin. Widząc skonsternowane miny, dodaje: „nie jestem pijany i rozmawiam z wami dobrowolnie”.

7 czerwca 2021

Przewodniczący Xi Jinping składa trzydniową wizytę roboczą w prowincji Qinghai – w której czwartą część ludności stanowią „mniejszości” (głównie Tybetańczycy z tradycyjnej dzielnicy Amdo i skrawka Khamu) – wzywając lokalnych aparatczyków do sumiennego realizowania „polityki etnicznej” oraz „dalszej sinizacji” regionu.

Prezydent Biden zakazuje amerykańskich inwestycji w 51 związanych z armią chińskich firm (dodając je do 31 z „czarnej listy” sporządzonej przez administrację Trumpa).

8 czerwca 2021

Amerykański Senat przyjmuje ustawę o konkurencyjności, która zwiększa pomoc dla ofiar naruszeń praw człowieka w Chinach – miedzy innymi Tybetańczyków.

Nowo wybrani deputowani postanawiają pogłębić „kryzys konstytucyjny”, składając ślubowanie w dwóch niemal równych grupach: przed „marszałkiem seniorem” (jak każą przepisy) oraz przed portretem Dalajlamy (nie uznając marszałka jako zaprzysiężonego przez odwołanego w poprzedniej kadencji przewodniczącego komisji sprawiedliwości, który wrócił na stanowisko, by umożliwić inaugurację parlamentu) – i mając się nawzajem za „niezaprzysiężonych”.

14 czerwca 2021

Dzień po szczycie przywódców państw grupy G7, którzy we wspólnym oświadczeniu krytykowali Pekin, apelując między innymi o „pokój i stabilizację” w Cieśninie Tajwańskiej, 28 chińskich samolotów bojowych narusza przestrzeń powietrzną Tajwanu.

15 czerwca 2021

Po szczycie w Brukseli Unia Europejska i Stany Zjednoczone wydają wspólne oświadczenie, w którym wyrażają zaniepokojenie naruszaniem praw człowieka w Chinach, zwłaszcza w Xinjiangu i Tybecie.

18 czerwca 2021

Tybetańskie źródła informują, że w czerwcu 2019 roku policja uprowadziła Lobsanga Lhundruba, mnicha i znanego pisarza (publikującego pod pseudonimem Di Lhaden) z Pemy (chiń. Banma), w prowincji Qinghai. Nie wiadomo, gdzie jest przetrzymywany i o co go oskarżono. Od dwóch lat krewnym nie udało się uzyskać zgody na widzenie ani żadnych informacji.

20 czerwca 2021

Sześćdziesięcioletni Lobsang Tenzin próbuje dokonać samospalenia w Dharamsali na znak protestu przeciwko „parlamentarnemu impasowi” i zachowaniu nowo wybranych deputowanych, którzy nie umieli porozumieć się w sprawie złożenia ślubowania i uważają się nawzajem za „niezaprzysiężonych”. „Jestem zdruzgotany tym, co się dzieje i nie rozumiem postępowania parlamentarzystów. Nie wiem, kto ma rację, ale jestem przekonany, że musi być jakaś kompromisowa droga środka”.

21 czerwca 2021

Indyjskie media informują o trzech oddziałach tybetańskiej milicji Mimang Czeton („Dla ludu”), rozmieszczanych na południowej granicy Chińskiej Republiki Ludowej. Rekruci – których zadaniem jest prowadzenie „specjalnych operacji” – mają być także „intensywnie indoktrynowani politycznie” i przechodzić „testy lojalności wobec Komunistycznej Partii Chin”.

22 czerwca 2021

Kanada – w imieniu ponad 40 państw, w tym także Polski – wyraża „poważne zaniepokojenie” sytuacją w Xinjiangu (wyliczając ponad milion arbitralnie uwięzionych, ciągłą inwigilację, tortury, przymusowe sterylizacje, przemoc seksualną oraz oddzielanie dzieci od rodziców), a także w Tybecie i w Hongkongu – na forum Rady Praw Człowieka ONZ.

23 czerwca 2021

Po uwięzieniu właściciela (za udział w „nielegalnym zgromadzeniu”) władze doprowadzają do zamknięcie najważniejszego „opozycyjnego” dziennika w Hongkongu.

25 czerwca 2021

Otwarcie 435-kilometrowej linii kolejowej Lhasa – Njingtri (chiń. Lingzhi).

Tybetańskie źródła informują, że w kwietniu policja „zatrzymała kilka osób” w Driru (chiń. Biru). Jednym z uwięzionych – najprawdopodobniej za „kontaktowanie się z bliskimi w Indiach” za pośrednictwem mediów społecznościowych – jest czterdziestoczteroletni Gjadzin.

28 czerwca 2021

Indyjskie media informują o przesunięciu na (systematycznie fortyfikowaną przez Pekin) granicę z Chinami 50 tysięcy żołnierzy i zmianie doktryny wojennej, która ma teraz zakładać „obronę ofensywną”.

30 czerwca 2021

Tybetańskie źródła informują, że władze lokalne od ponad roku nękają Pemę Co, pisarkę z Rebgongu (chiń. Tongren) w prowincji Qinghai. Objęta zakazem pracy, „inwigilowana i ciągle nachodzona przez policję, z nikim się nie spotyka i nie może prowadzić normalnego życia”.

1 lipca 2021

„Chiny nie dadzą się nikomu zastraszyć ani podporządkować. Każdemu, kto tego spróbuje, roztrzaska się głowę na miazgę o stalowy wielki mur wykuty przez ponad 1,4 miliarda Chińczyków”, obiecuje przewodniczący Xi Jinping w stulecie partii komunistycznej.

4 lipca 2021

Policja przeprowadza „wyrywkową kontrolę  telefonów komórkowych” w miasteczku Darcang (chiń. Dazhang), w prowincji Sichuan, zatrzymując cztery osoby za posiadanie zdjęć Dalajlamy.

5 lipca 2021

Generał Xu Qiling zostaje nowym głównodowodzącym „teatru zachodniego” (obejmującego wszystkie ziemie tybetańskie i ujgurski Xinjiang); to – rzecz bez precedensu w tak krótkim czasie – trzecia zmiana na tym stanowisku po krwawym starciu w Ladakhu, w czerwcu 2020 roku.

6 lipca 2021

Tybetańskie źródła informują o zatrzymaniu „co najmniej dwudziestu osób” za świętowanie 86. urodzin Jego Świątobliwości Dalajlamy – między innymi Kunczoka Taszi i Dzapo z Kardze (chiń. Ganzi) w Sichuanie.

Premier Narendra Modi informuje, że rozmawiał z Dalajlamą i złożył mu życzenia z okazji urodzin. Publicznie robią to także rzecznik amerykańskiego Departamentu Stanu i premier Tajwanu.

Human Right Watch ujawnia sprawę czterech mnichów klasztoru Tengdro w Dingri, których we wrześniu 2020 roku skazano po rocznym śledztwie na drakońskie kary do dwudziestu lat więzienia za – całkowicie legalne w ChRL – korespondowanie ze współbraćmi w Nepalu i przekazanie im pieniędzy dla ofiar trzęsienia ziemi. Inny duchowny odebrał sobie życie „na znak protestu” przeciw brutalnemu biciu i kampanii reedukacji politycznej w świątyni i pobliskiej wiosce.

8 lipca 2021

Agencja Xinhua informuje z tygodniowym opóźnieniem, że Gjalcen Norbu (chiński Panczen) złożył hołd partii z okazji jej stulecia, deklarując „całkowite oddanie przywództwu KPCh i Komitetu Centralnego z towarzyszem Xi Jinpingiem jako jądrem”.

12 lipca 2021

Tybetańczycy „gremialnie bojkotują” Gjalcena Norbu, „chińskiego Panczena”, który odwiedza prefektury Kardze (chiń. Ganzi) i Ngaba (chiń. Aba) w Sichuanie.

13 lipca 2021

Policja przeszukuje telefony w restauracji, w Sertharze (chiń. Seda), w Sichuanie i zatrzymuje czworo nastolatków za posiadanie zdjęć Dalajlamy.

14 lipca 2021

Amerykańska dyplomatka Uzra Zeya obejmuje stanowisko podsekretarza w Biurze ds. bezpieczeństwa cywilnego, demokracji i praw człowieka, a co za tym idzie – także Specjalnej koordynatorki ds. tybetańskich.

16 lipca 2021

Posiedzenie egzekutywy struktur partii w TRA wzywa do „pogłębienia edukacji politycznej” Tybetańczyków, intensywnego zwalczania „wpływów Dalaja” oraz „rozwoju w kontekście Chin”, czyli konsekwentnej sinizacji Tybetu.

17 lipca 2021

Organizacja chińskich dysydentów informuje, że w zeszłym roku władze po raz drugi złagodziły karę Cultrima Gjaco, mnicha z Labrangu (chiń. Xiahe) skazanego na dożywocie za udział w pokojowych protestach w 2008 roku. Nowy wyrok: 18 lat i 6 miesięcy więzienia.

19 lipca 2021

Stany Zjednoczone wspólnie z Unią Europejską, NATO i Japonią oskarżają Chiny o wykryty w marcu hakerski atak – przeprowadzony przez funkcjonariuszy ministerstwa bezpieczeństwa – na serwery Microsoft Exchange, zarzucając Pekinowi „nieodpowiedzialne i destabilizujące postępowanie”, którego ofiarą padły setki tysięcy podmiotów na całym świecie. USA ogłaszają też zarzuty wobec czterech chińskich „rządowych” hakerów, którzy przez siedem lat włamywali się do systemów komputerowych agend administracji, uniwersytetów i prywatnych firm w 12 państwach, wielokrotnie dopuszczając się wymuszeń i pospolitych kradzieży.

20 lipca 2021

Policja uprowadza czterdziestopięcioletniego Konme, jednego z przełożonych klasztoru Trocik w Ngabie (chiń. Aba), w prowincji Sichuan.

22 lipca 2021

Przewodniczący Xi Jinping składa „niezapowiedzianą” – i z jakiegoś powodu przemilczaną przez chińskie media – wizytę w Lhasie. W krótkim przemówieniu pod pomnikiem „pokojowego wyzwolenia” u stóp Potali mówi o „wierności partii i socjalistycznej drodze” jako gwarantach „planowego odmłodzenia narodowego”.

Indyjskie media, powołując się na źródła wywiadowcze, informują, że władze chińskie chcą, by w regionach przygranicznych co najmniej jeden syn z każdej tybetańskiej rodziny „obowiązkowo służył w Armii Ludowo-Wyzwoleńczej albo lokalnej milicji”.

Światowe media ujawniają, że najbliżsi współpracownicy Jego Świątobliwości Dalajlamy, Karmapa i polityczni przywódcy tybetańskiej diaspory byli na liście celów – najprawdopodobniej na wniosek rządu Indii – izraelskiej firmy obsługującej system do hakowania komórkowych.

28 lipca 2021

Antony Blinken, sekretarz stanu USA, spotyka się z przedstawicielem Dalajlamy podczas pierwszej wizyty w Indiach.

1 sierpnia 2021

Zatrzymanie Rinczen Kji, oskarżanej o „separatystyczne podżeganie” nauczycielki z zamkniętej miesiąc wcześniej przez władze szkoły średniej w Gologu (chiń. Guoluo), w prowincji Qinghai.

Władze stawiają ultimatum popularnej prywatnej szkole, kształcącej bezpłatnie setki tybetańskich dzieci w Tehorze, w Sichuanie: zacznie nauczać i egzaminować po chińsku albo zostanie zamknięta.

2 sierpnia 2021

Dyrektywa Komunistycznej Partii Chin wprowadza obowiązek nauczania mandaryńskiego we wszystkich przedszkolach, w regionach „mniejszości etnicznych”.

Niezależne źródła informują o „likwidacji” tybetańskiego klasztoru Hongcheng w prefekturze Linxia prowincji Gansu, usunięciu ze świątyni tysięcy duchownych, którzy mają „wrócić do świeckiego życia”, oraz zatrzymaniu wielu protestujących mnichów.

3 sierpnia 2021

W Tokio chińskie kolarki obierają złote medale olimpijskie z portretami Mao Zedonga – który ma na sumieniu więcej ofiar niż Hitler i Stalin razem wzięci – na dresach.

5 sierpnia 2021

Władze chińskie odwołują obchody święta Szoton, kończącego doroczne „letnie odosobnienie” w klasztorach buddyjskich i ściągającego do lhaskich świątyń tysiące wiernych. Oficjalną przyczyną zakazu jest zagrożenie COVID, które nie przeszkodziło w hucznym fetowaniu stulecia Komunistycznej Partii Chin.

8 sierpnia 2021

Policja zatrzymuje trzech mężczyzn, którzy udostępniali w mediach społecznościowych zdjęcia obchodów siedemdziesięciolecia prowincji Qinghai w Dziekundo (chiń. Jiegu).

9 sierpnia 2021

Policja zatrzymała 110 Tybetańczyków pod – retroaktywnym – zarzutem „upubliczniania zdjęć” z przygotowań do dorocznych wyścigów konnych w Njanrongu (chiń. Nierong), które w ostatniej chwili odwołano z powodu zagrożenia COVID; 80 osób zwolniono po ukaraniu wysokimi grzywnami, „reszta wciąż siedzi”.

10 sierpnia 2021

Pekin odwołuje ambasadora z Litwy, która pozwoliła przedstawicielstwu Tajwanu posługiwać się nazwą „Tajwan”.

13 sierpnia 2021

Kaszag rozwiązuje „specjalną grupę” do spraw – martwego od 11 lat – dialogu z Chinami, powołując w jej miejsce „komitet strategicznego planowania”.

15 sierpnia 2021

W Juszu (chiń. Yushu), w prowincji Qinghai nieumundurowani policjanci zatrzymują na szosie samochód, żeby przeprowadzić rewizję, i spychają do rzeki Tybetańczyka, który wdaje się z nimi w dyskusję, a potem strzelają do jego kolegi. Pierwszy tonie, drugiego wiozą do szpitala świadkowie.

19 sierpnia 2021

COVID, odwołujący kolejne ceremonie buddyjskie i tybetańskie festyny, z dnia na dzień przestaje być zagrożeniem i „cały Tybet świętuje 70. rocznicę pokojowego wyzwolenia” – w Lhasie z kilkudziesięcioosobową delegacją władz centralnych z Wang Yangiem, członkiem Stałego Komitetu politbiura i przewodniczącym OLPKK, na czele. Media informują, że goście z Pekinu będą z tej okazji wręczać „pralki i inne upominki” kadrom, chłopom i koczownikom: „dowód specjalnej troski i wsparcia komitetu centralnego partii z towarzyszem Xi Jinpingiem jako jego jądrem”. „Należy dołożyć wszelkich starań, aby Tybetańczycy posługiwali się w mowie i piśmie językiem chińskim oraz używali chińskich symboli i wizerunków”, mówi na wiecu Wang Yang, informując jednocześnie o „zmiażdżeniu separatystycznych spisków kliki Dalaja i wrogich sił zewnętrznych”.

21–25 sierpnia 2021

Władze miasteczka Dza Łonpo w Serszulu (chiń. Shiqu) wzywają na obowiązkowy wiec wszystkich pełnoletnich mieszkańców, rozpoczynając drugą falę przeszukań i zatrzymując – ponoć na miesiąc – co najmniej 50 osób za posiadanie zdjęć Dalajlamy i utrzymywanie kontaktów z diasporą.

22 sierpnia 2021

Podczas „najazdu” na klasztor i wioskę Dza Łonpo w Serszulu (chiń. Shiqu), w prowincji Sichuan policja zatrzymuje co najmniej 60 osób „za zdjęcia Dalajlamy”. Trzy dniu później władze zwołują „ostrzegawczy wiec” i przeprowadzają kolejną falę rewizji.

24 sierpnia 2021

W Darlagu (chiń. Dari), w prowincji Qinghai policja zatrzymuje dwóch nastolatków, którzy na forum internetowym krytykowali „reformę”, polegającą na wprowadzeniu obowiązku nauczania wszystkich przedmiotów w języku chińskim.

25 sierpnia 2021

Ministerstwo edukacji ogłasza wprowadzenie „myśli Xi Jinpinga” do programu nauczania wszystkich szkół – od poziomu podstawowego.

Gendun Drakpa – mnich uprowadzony z klasztoru i skazany na pięć lat więzienia za informowanie „sił zewnętrznych” o protestach przeciwko wywłaszczeniom w Dzoge (chiń. Ruoergai), w prowincji Sichuan – zostaje przewieziony do szpitala natychmiast po zwolnieniu.

25–30 sierpnia 2021

Druga fala zatrzymań – tym razem co najmniej 53 osób – w Serszulu (chiń. Shiqu), w Sichuanie.

27–28 sierpnia 2021

Celem „pracy etnicznej” jest „konsolidowanie poczucia wspólnoty narodu chińskiego” oraz jego „tożsamości i dumy” w „strategicznej perspektywie odmładzania kraju”; wszystkie grupy etniczne „trzeba nauczyć stawiania na pierwszym miejscu interesów narodu chińskiego”, co między innymi wymaga „promowania mówionego i pisanego standardowego języka chińskiego”: „Centralna konferencja poświęcona kwestiom etnicznym” (pierwsza na takim szczeblu od 2014 roku) zatwierdza przedstawiony przez przewodniczącego Xi Jinpinga program asymilacji mniejszości narodowych w „dziele budowy nowoczesnego, bogatego socjalistycznego państwa w nowej epoce”.

1 września 2021

Pekin wydaje wojnę „kultowi celebrytów” i grom online (ograniczając ich „dopuszczalność” dla dzieci do trzech godzin w tygodniu).

2 września 2021

„Nadawcy muszą natychmiast skończyć z nienormalną estetyką” – Pekin ogłasza zakaz pokazywania „zniewieściałych mężczyzn”, nakazując telewizji propagowanie „partyjnego etosu męskości”.

3 września 2021

Osiem kolejnych zatrzymań – prawdopodobnie za zdjęcia Dalajlamy, propagowanie języka tybetańskiego i „zagraniczne kontakty” – w Serszulu (chiń. Shiqu).

Sikjong Penpa Cering informuje media diaspory, że otrzymuje „pozytywne sygnały” z Chin w sprawie „dialogu”, zaznaczając, że podchodzi do nich „ostrożnie”, gdyż nie ma pewności, czy są „poważne i szczere”.

13 września 2021

Przewodniczący Xi Jinping pisze list gratulacyjny do „wzorowego batalionu” 77656, „strzegącego stabilizacji i granicy” z Indiami w tybetańskiej Gampie (chiń. Gangba).

14 września 2021

Spikerzy obu izb zamykają drzwi brytyjskiego parlamentu przed ambasadorem ChRL (za „sankcje” nałożone na parlamentarzystów, akademików i dziennikarzy, nagłaśniających gwałcenie praw człowieka w Turkiestanie Wschodnim).

Cztery organy ONZ – grupy robocze do spraw wymuszonych zaginięć i arbitralnych uwięzień oraz specjalni sprawozdawcy do spraw mniejszości i wolności religii – informują o „wyrażeniu zaniepokojenia” losem Rinczena Cultrima i Go Szeraba Gjaco oraz „informacjami, z których wynika, że nie są to przypadki odosobnione, tylko elementy alarmującej fali arbitralnych zatrzymań, zamkniętych procesów, nieznanych zarzutów i wyroków” w Tybecie.

15 września 2021

Trzydziestoczteroletni Cering Dhondup – mnich i pisarz z Ngaby (chiń. Aba), który został skazany na trzy lata pozbawienia wolności w 2010 roku, „wyszedł z więzienia ciężko chory i nigdy nie odzyskał zdrowia” – umiera w szpitalu, w Chengdu.

21 września 2021

Rząd Litwy apeluje do obywateli o niekupowanie i pozbycie się telefonów produkowanych przez Chiny.

23–27 września 2021

Władze chińskie zwalniają 117 zatrzymanych z miasteczka Dza Łonpo w Serszulu (chiń. Shiqu), których przez miesiąc maltretowano, musztrowano i poddawano intensywnej „reedukacji” za promowanie ojczystego języka, posiadanie zdjęć Dalajlamy i utrzymywanie kontaktów z krewnymi za granicą.

24 września 2021

Pekin zakazuje obrotu kryptowalutami.

27 września 2021

Podczas konferencji na Uniwersytecie Buddyjskim Co Ngyn w Silingu (chiń. Xining) władze ogłaszają, że klasztory w Qinghai muszą zacząć przekładać podręczniki z tybetańskiego na „wspólny język”, czyli chiński. Mnisi i mniszki mają rozmawiać z sobą w tym języku.

30 września 2021

Według mediów diaspory (w większości wciąż niezaprzysiężeni) parlamentarzyści, którzy „nieformalnie” zebrali się w Dharamsali, by szukać wyjścia z najpoważniejszego kryzysu tybetańskiej demokracji, przez dwa dni „nie byli w stanie uzgodnić żadnego rozwiązania” poza „przeproszeniem i zwróceniem się o radę do Jego Świątobliwości Dalajlamy”.

październik 2021

Władze chińskie odbierają formalne zezwolenia, na podstawie których tybetańscy koczownicy od pięćdziesięciu lat wypasali swoje stada na tradycyjnych pastwiskach w Dziekundo (chiń. Jiegu), w prowincji Qinghai.

Władze prowincji Qinghai formalnie zabraniają nauczania języka tybetańskiego w czasie ferii zimowych, strasząc surowymi karami za złamanie zakazu.

1 października 2021

Z okazji narodowego święta ChRL bije rekord naruszeń przestrzeni powietrznej Tajwanu, po wyrażeniu zaniepokojenia przez Waszyngton straszy świat „trzecią wojną” i wreszcie, ustami przewodniczącego Xi, obiecuje dopełnienie „jednoczenia” macierzy.

2 października 2021

Centralna Komisja Kontroli Dyscypliny informuje o wydaleniu z KPCh i postawieniu w stan oskarżenia byłego wiceministra bezpieczeństwa publicznego Sun Lijuna, (za „rozdęte ambicje polityczne, brak politycznego kręgosłupa, bezpodstawne krytykowanie partii i budowanie koterii w celu przejęcia kluczowego departamentu”) oraz (za zwykłą korupcję) Fu Zhenghuy, byłego ministra sprawiedliwości i nadzorującego najważniejsze czystki zaufanego przewodniczącego Xi Jinpinga.

3 października 2021

Międzynarodowe Konsorcjum Dziennikarzy Śledczych ujawnia pakiet tajnych dokumentów, z których wynika, że chińskie firmy, w tym także państwowe, masowo wykorzystują spółki offshore do zdobywania zagranicznych funduszy, aktywów i technologii podwójnego zastosowania.

5 października 2021

Papież Franciszek, „chcąc poprawić stosunki z Chinami”, nie zaprasza Dalajlamy na „szczyt klimatyczny” światowych przywódców religijnych.

7 października 2021

Dalajlama odpowiada na list parlamentarzystów, którzy od czterech miesięcy nie zaczęli pracować, nie umiejąc zgodzić się co do formuły zaprzysiężenia. Jego Świątobliwość daje wyraz „rozczarowaniu” i podkreśla, że wszystkich obowiązuje Karta (czyli konstytucja diaspory), na co deputowani jednogłośnie zobowiązują się do przestrzegania kwestionowanej dotąd przez większość procedury i bezzwłocznego złożenia ślubowania.

8 października 2021

Tybetańscy parlamentarzyści przełamują impas, składając „konstytucyjne” ślubowanie i wybierając prezydium w Dharamsali.

11 października 2021

Kilka dni po głośnych zapewnieniach prezesa Narodowego Banku Polskiego, że „my w tej chwili żadnej pożyczki nie bierzemy, to do nas przychodzi świat i chce pożyczać”, resort finansów informuje o planowanej emisji trzyletnich obligacji na rynku chińskim. „Papiery dłużne mają być nominowane w juanie. Emisja papierów ma wynieść do 3 mld juanów. To równowartość około 1,9 mld zł”.

14 października 2021

Chińskie media informują, że zabójca Lhamo, popularnej tybetańskiej vlogerki z Ngaby (chiń. Aba) w Sichuanie, został skazany na karę śmierci. Wyrok „zapadł natychmiast”.

16 października 2021

Tybetańskie źródła informują, że Lobsang Lhundrub (vel Di Lhaden) – „zaginiony” w czerwcu 2019 roku znany pisarz z Pemy (chiń. Banma) w prowincji Qinghai – został skazany na cztery lata więzienia. Nie wiadomo, gdzie jest przetrzymywany i kiedy odbyła się rozprawa.

Media informują o chińskich testach broni hipersonicznej, które miały być „całkowitym zaskoczeniem dla amerykańskiego wywiadu”.

19 października 2021

Nowym przewodniczącym struktur partii – czyli najwyższym namiestnikiem Pekinu – w Tybetańskim Regionie Autonomicznym zostaje mianowany Wang Junzheng, odpowiedzialny za sprawy bezpieczeństwa wicesekretarz z Xinjiangu, obłożony sankcjami przez Stany Zjednoczone, Unię Europejską, Wielką Brytanię i Kanadę za kierowanie prześladowaniami Ujgurów. Jego awans jest manifestacją buty i jawną kpiną z metod, którymi państwa demokratyczne próbują skłonić ChRL do przestrzegania międzynarodowych zobowiązań w dziedzinie praw człowieka. (Sam zainteresowany mówił, że nie wybiera się do tych krajów i nie trzyma w ich bankach ani grosza.) Zgodnie z cyklem przedzjazdowych przetasowań Qi Zhalę, dotychczasowego szefa rządu TRA zastępuje tybetański aparatczyk Yan Jinhai, sekretarz miejskiego komitetu partii w Lhasie.

19 października 2021

Australijscy analitycy informują, że dwóch chińskich aparatczyków, nadzorujących sieć obozów reedukacyjnych w Xinjiangu, było stypendystami Uniwersytetu Harvarda.

20 października 2021

„Od tej pory będę uważał się za Tybetańczyka – mówi Wang Junzheng, nowy sekretarz partii w Lhasie. – Moje główne zadanie polega na budowaniu harmonijnego społeczeństwa, które jest nieodwołane, oraz zdecydowanym uderzeniu w separatyzm. Trzeba aktywnie kierować buddyzmem tybetańskim, aby dostosował się on do społeczeństwa socjalistycznego, oraz propagować jego sinizację”.

22 października 2021

Chińskie media podają, że „najbardziej pożądanym” stanowiskiem w ChRL jest posada w departamencie poczty w okręgu Gar (chiń. Geer), w Tybetańskim Regionie Autonomicznym, o którą ubiegało się 9403 kandydatów.

23 października 2021

Pekin przyjmuje ustawę o bezpieczeństwie granic, „sankcjonującą agresywną politykę wobec sąsiadów”.

25 października 2021

Tybetańskie źródła podają, że na początku października „policja zabrała kilku mnichów z klasztoru Kirti” w Ngabie (chiń. Aba), w prowincji Sichuan.

26 października 2021

Chińskie media podają, że Gjalcen Norbu – mianowany przez Pekin Panczenlamą po uprowadzeniu chłopca wskazanego przez Dalajlamę w 1995 roku – ukończył studia buddyjskie, uzyskując „odpowiednik współczesnego doktoratu”.

Ponad 20 tysięcy chętnych ubiega się o urzędnicze stanowisko w departamencie poczty prefektury Ngari (chiń. Ali), w Tybetańskim Regionie Autonomicznym, „co czyni je najpopularniejszym etatem w całych Chinach”.

27 października 2021

Władze chińskie dają mnichom trzy dni na zburzenie szkoły przy klasztorze Draggo (chiń. Luhuo) w prowincji Sichuan, bezpodstawnie oskarżając świątynię o złamanie przepisów budowlanych i strasząc „konfiskatą mienia”.

29 października 2021

Cering Dziampa – założycielka i dyrektorka europejskiego oddziału International Campaign for Tibet z siedzibą w Amsterdamie – zostaje odznaczona Orderem Oranje-Nassau, który król Niderlandów nadaje za wybitne zasługi cywilne i wojskowe.

listopad 2021

Władze chińskie rozpoczynają szkolenia „w sprawie polityki rozpoznawania reinkarnacji buddyzmu tybetańskiego”, przenosząc na „najniższy szczebel” kampanię przygotowań do „wskazania” następnego Dalajlamy.

Komisja Budżetowa amerykańskiego Senatu ogłasza wytyczne dla rządu, w których zastrzega, że rozdysponowane przez nią środki „nie mogą być wykorzystywane do wytwarzania i rozpowszechniania dokumentów, map i innych materiałów, które uznają lub przedstawiają Tybet, w tym Tybetański Region Autonomiczny oraz inne tybetańskie autonomiczne prefektury i okręgi, za część ChRL, dopóki sekretarz stanu nie powiadomi właściwych komisji Kongresu, że rząd ChRL wynegocjował wiążące porozumienie w sprawie Tybetu z Dalajlamą, jego przedstawicielami bądź demokratycznie wybranymi przywódcami narodu tybetańskiego”.

Władze chińskie rozpoczynają kampanię usuwania niepełnoletnich nowicjuszy z klasztorów w tybetańskich regionach prowincji Qinghai.

Prefektura Colho (chiń. Hainan) w prowincji Qinghai zakazuje czynnym i emerytowanym członkom partii oraz ich bliskim udziału w „jakichkolwiek praktykach religijnych” – choćby posiadania różańców czy „zamawiania” rytuałów w intencji zmarłych.

Chińskie grupy robocze „odwiedzają” tybetańskie domy w Gologu (chiń. Guoluo), w prowincji Qinghai: szukają zdjęć Dalajlamy, przepytują dzieci, każą rozbierać ołtarze i zrywać flagi modlitewne.

1 listopada 2021

Usunięcie – na podstawie sierpniowej dyrektywy ministerstwa oświaty – języka tybetańskiego i ujgurskiego z afiliowanej przez UNESCO aplikacji edukacyjnej TalkMate i serwisu strumieniowego Bilibili.

2 listopada 2021

Peng Shuai, najbardziej utytułowana chińska tenisistka, oskarża o molestowanie Zhanga Gaoli, byłego członka siedmioosobowego wszechwładnego Stałego Komitetu Biura Politycznego Komunistycznej Partii Chin i zaufanego przewodniczącego Xi Jinpinga. Post natychmiast usuwa cenzura, przy okazji blokując nawet niepaństwowe wyniki wyszukiwania słowa „tenis”.

10 listopada 2021

W odpowiedzi na słowa Dalajlamy, który powiedział podczas internetowej rozmowy z dziennikarzami, że nadal marzy o pielgrzymce na górę Wutai Shan, co mogłoby być okazją do spotkania z przywódcami w Pekinie, rzecznik chińskiego MSZ oświadcza, że „drzwi do takich kontaktów są zawsze otwarte”, ale mogą one dotyczyć wyłącznie „osobistej przyszłości Dalajlamy, a nie tak zwanej kwestii Tybetu”, przy okazji nazywając rząd w Dharamsali „secesjonistyczną, nielegalną kliką”.

11 listopada 2021

Plenum KPCh przyjmuje – trzecią w dziejach – rezolucję o „historii partii”, kanonizując (jak wcześniej Mao i Denga) rządy Xi Jinpinga.

18 listopada 2021

Sejm IX kadencji zakończył wyjątkowo żmudny i przewlekły proces rejestracji, po dwóch latach konstytuując Parlamentarny Zespół na rzecz Tybetu, którego przewodniczącą została ponownie posłanka Monika Wielichowska.

Czeski sąd orzeka, że policja złamała prawo, uniemożliwiając pokojowe tybetańskie protesty podczas wizyty przewodniczącego Xi Jinpinga w Pradze, w 2016 roku.

21 listopada 2021

Odwoławszy wcześniej ambasadora, Pekin formalnie „obniża rangę” stosunków z Litwą, która zgodziła się na otwarcie oficjalnego przedstawicielstwa Tajwanu (a także wyłamała się z formuły „17+1” – czyli forsowanego przez Chiny modelu relacji z Europą Środkową – jako niekorzystnego dla Unii Europejskiej).

27 listopada 2021

„Proporcje [grup etnicznych] w populacji są fundamentem trwałego spokoju i stabilizacji”: publikacja wykradzionych tajnych i poufnych partyjnych dokumentów, łączących przewodniczącego Xi Jinpinga z kampanią prześladowania Ujgurów.

30 listopada 2021

Rada Państwa ogłasza kampanię „promowania” języka mandaryńskiego, którym do 2025 roku posługiwać się się ma 85 procent obywateli, a dziesięć lat później – cała populacja ChRL.

Chiny podają, że w ciągu sześciu lat uzyskały z Tybetu 8,98 miliarda kWh „czystej” energii elektrycznej.

1 grudnia 2021

Zaniepokojona losem Peng Shuai – najbardziej utytułowanej chińskiej tenisistki, która „zaginęła” po publicznym oskarżeniu o molestowanie byłego członka wszechwładnego stałego komitetu politbiura – Women’s Tennis Association ogłasza „natychmiastowe zawieszenie” wszystkich turniejów w ChRL.

2 grudnia 2021

Media podają, że w nowym „rządzie” teoretycznie wciąż autonomicznego regionu zaledwie czterech z piętnastu przewodniczących departamentów i ich zastępców pochodzi z Tybetu. Według informatora Radia Wolna Azja 70 procent osób, piastujących w Lhasie kluczowe stanowiska, nie zna języka tybetańskiego

3 grudnia 2021

Facebook i Twitter – skądinąd blokowane w ChRL – informują o zamknięciu tysięcy fałszywych kont, służących nagłaśnianiu chińskiej propagandy.

6 grudnia 2021

Stany Zjednoczone ogłaszają „dyplomatyczny bojkot” zimowych igrzysk olimpijskich w Pekinie z uwagi na „potworne gwałcenie praw człowieka” w Chinach. W ślad za Amerykanami idą zaraz inne państwa, między innymi Australia, Nowa Zelandia, Wielka Brytania, Kanada, Indie, Japonia i kilkanaście innych państw.

8 grudnia 2021

Niezależni analitycy publikują raport, z którego wynika, że 75 procent (niemal 900 tysięcy) tybetańskich dzieci uczy się – często już od czwartego roku życia – w przedszkolach i szkołach z internatem, które wychowują „lojalnych obywateli ChRL”, odbierając im tożsamość narodową, znajomość ojczystego języka i kultury.

Nepalskie media podają, że rząd planuje wydawanie dokumentów uchodźcom, ale wyłącznie z Bhutanu, nie z Tybetu (według przedstawicielstwa ONZ w Nepalu jest 12 tysięcy Tybetańczyków, z których co trzeci nie ma dokumentów, pozwalających podjąć studia lub pracę i korzystać z podstawowych świadczeń).

9 grudnia 2021

Oficjalnych chiński serwis publikuje informację, z której wynika, że władze – ponad trzydzieści lat brutalnie egzekwujące zasadę „jedna rodzina, jedno dziecko” – chcą zobowiązać członków partii do posiadania trójki dzieci. Wiadomość błyskawicznie znika z portalu, ale wzbudza gwałtowną dyskusję i falę spekulacji.

10 grudnia 2021

Tybetańskie Centrum Praw Człowieka i Demokracji (TCHRD) z Dharamsali udostępnia bazę danych i listę 1809 tybetańskich więźniów politycznych.

Tybetańskie źródła informują, że Go Szerab Gjaco – zatrzymany w październiku 2020 roku mnich, nauczyciel, działacz społeczny i pisarz z Ngaby (chiń. Aba) w prowincji Sichuan – został przed miesiącem skazany na karę dziesięciu lat pozbawienia wolności. Nie wiadomo, jakie postawiono mu zarzuty.

Czasopismo naukowe „Human Genetics” usuwa artykuł chińskich uczonych, uznając, że wykorzystywali oni próbki DNA Tybetańczyków, Ujgurów i Kazachów „bez wymaganej zgody dawców”.

11 grudnia 2021

Sikjong Penpa Cering mówi w wywiadzie, że po „uszczelnieniu granic” przez chińskie służby w zeszłym roku do Indii dotarło pięciu Tybetańczyków, a w tym dziewięciu (wobec, średnio, trzech tysięcy sprzed pacyfikacji protestów w 2008 roku).

12 grudnia 2021

Władze lokalne rozkazują wyburzyć, „pod osłoną wojska”, trzydziestometrowy posąg Buddy i 45 młynów modlitewnych w klasztorze Draggo, w prefekturze Kardze (chiń. Ganzi) prowincji Sichuan. Już w trakcie „rozbiórki” aparatczycy unieważniają wydane wcześniej zezwolenia. Przy okazji zrywa się z masztów i pali wielkie flagi modlitewne.

13 grudnia 2021

Tybetańskie źródła informują, że Dhongje – biznesmen zatrzymany w 2018 roku w związku z protestami przeciwko otwarciu kopalni na zboczu świętej góry w Driru (chiń. Biru) i maltretowany w więzieniu – jest w stanie krytycznym.

14 grudnia 2021

Niezależne źródła informują, że Thinle – zatrzymany 1 lipca dwudziestoletni mnich klasztoru Kirti w Ngabie (chiń. Aba), w prowincji Sichuan – został skazany we wrześniu na pięć lat pozbawienia wolności za „publikowanie nauk i pism Dalajlamy”.

Ponad 60 senatorów i kongresmenów z obu partii wystosowuje list, w którym wzywa administrację prezydenta Bidena do podjęcia stanowczych działań w sprawie Tybetu.

15 grudnia 2021

Jego Świątobliwość Dalajlama udziela pierwszej audiencji – prezydentowi Centralnej Administracji Tybetańskiej w Indiach – po półtorarocznej przerwie spowodowanej pandemicznymi restrykcjami.

Władze każą krewnym „odebrać” okaleczoną Sangje Co, którą zatrzymano 17 lutego w Dziekundo (chiń. Jiegu), w prowincji Qinghai za niezgłoszenie policji utworzenia grupy na portalu społecznościowym.

Tybetańskie źródła informują, że Tenzin Dhargje – mnich klasztoru Barong w Serszulu (chiń. Shiqu), w Sichuanie – jest od ponad roku przetrzymywany przez policję za posiadanie zdjęć Dalajlamy i „politycznych materiałów” w telefonie komórkowym.

17 grudnia 2021

Archeolodzy z prowincji Shaanxi informują o odkryciu najstarszego posągu Buddy w Chinach – w grobowcu rodzinnym z czasów dynastii Han (25–220), czyli wcześniejszego o dwieście lat od znanych dotąd zabytków.

20 grudnia 2021

Policja zatrzymuje dwudziestotrzyletniego Lotena z Mato (chiń. Maduo) za krytykowanie w mediach społecznościowych „polityki językowej” (czyli „odbieranie tybetańskim dzieciom ojczystego języka”) w prowincji Qinghai. Krewni zostają powiadomieni, że „aresztowany przechodzi edukację polityczną i nie można go odwiedzać”.

Uzra Zeya, podsekretarz stanu do spraw bezpieczeństwa cywilnego, demokracji i praw człowieka, zostaje formalnie nominowana nową specjalną koordynatorką ds. tybetańskich w rządzie USA.

22 grudnia 2021

Władze usuwają słynny „Filar hańby” – pomnik ofiar rzezi w Pekinie, w 1989 roku – z uniwersytetu w Hongkongu.

9 grudnia 2021

Ponad 200 funkcjonariuszy policji wkracza do biura Stand News, jednej z ostatnich prodemokratycznych redakcji w Hongkongu, która kończy działalność po aresztowaniu siedmiu dziennikarzy za „spiskowanie w celu publikowania wywrotowych treści”.

30 grudnia 2021

Media informują, że Pekin wyposażył oddziały AL-W na granicy z Indiami w bezzałogowe wozy bojowe.

 

Edukacja przez ukazywanie naruszeń praw człowieka w innych krajach